Tiểu sử của Ỷ Lan
Ỷ Lan là một nhân vật đặc biệt của thời đại bên cạnh Lý Đạo Thành và Lý Thường Kiệt, hai vị tướng văn võ có uy tín và thao lược nhất thời Lý. Bà đóng một vai trò chính trị rất đáng kể dưới đời Lý Nhân Tông.
Thân thế của bà thế nào?
Vua Lý Thánh Tông (1054-1072) bấy giờ đã 40 tuổi mà chưa có con trai lấy làm lo lắng nên hay dì cầu tự ở các đình chùa có danh tiếng. Một hôm Ngài ngự giá về làng Thổ-Lội cho phép dân chúng tự do chiêm-bái long nhan. Dân chúng giá trẻ trai gái đì xem nhá vua như nước chảy. Trong khi đạo ngự dì qua, một cô gái cứ bình tĩnh hái dâu bên đường và dựa mình vào bụi cỏ lan. Nhà vua ngạc nhiên bèn đòi đến hầu thì thấy cô gái đó tuy quê mùa nhưng có nhan-sắc đoan-trang, cử chỉ đường-hoàng, nói năng thanh-nhã, ngài liền vời về cung. Thiếu nữ ấy là Yến cô-nương, tục danh là cô Cám, thôn nữ làng Thổ-Lội (sau đổi là Siêu- Loại rồi lại đổi là Thuận-Thành, tỉnh Bắc Ninh). Về cung nhá vua cử một nữ giáo viên dạy Yến cô-nương học tập. Nhờ sự thông minh chẳng bao lâu Yến cô-nương làu thông kinh sử và được phong làm Ỷ Lan Phu Nhân (lấy tên cung Ỷ Lan là nơi phu nhân luyện tập văn bài, lại có ý là người con gái dựa bụi lan).
Rồi phu nhân sinh ra Hoàng-tử, đặt tên là Càn Đức; từ đó được phong làm Thái-Phi. (Trích trong Việt Sử Toàn Thư của Phạm Văn Sơn).
Nguyên văn bài thơ:
Như hoa lan vin cành lan,
Gái quê mà bén duyên chàng quân vương.
Chàng quen em bên lề đường,
Xưa nay thanh khí lẽ thường ai ơi!
Duyên trăm năm soi ngàn đời,
Trong lòng vương giá có lời dân quê.
Ngôi quân thần tình phu thê,
Ý dân em sẽ tỉ tê trong màn.
Sanh Hoàng nam dâng cho chàng,
Vẻ vang Hoàng tộc trấn an muôn người.
Nuôi Vương nhi theo lòng trời,
Chàng dì dẹp giặc em ngồi trong cung.
Coi trăm quan thay quyền chồng,
Vì chàng em sẽ hết lòng thương dân.
Chờ chàng về em trao thân,
Trao luôn việt nước việc dân việt nhá.
Nơi thôn quê trên thềm ngà,
Dựa lan mãi mãi em là Ỷ Lan.
Chú thích:
Thanh khí: Lấy trong câu: Đồng Thanh tương ứng đồng khí tương cầu (cùng ngôn ngữ thì đối đáp với nhau, cùng khí phách thì kết duyên với nhau).
Cấu trúc của bài thơ: Bài thơ có 18 câu lục bát biến thể: 9 câu lục toàn vần bằng để dễ mô tả nữ tính của Thái Phi; 9 câu bát có đủ bằng trắc để diễn tả hoạt động cho gia đình và cho tổ quốc của Thái Phi.
Nguyễn Văn Bảo(Bút Hiệu Con Cò)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét