Một Thời Áo Trắng - Sáng Tác & Thực Hiện: Hoàng Khai Nhan - AI-Assisted Music & Vocal

Sáng Tác & Thực Hiện: Hoàng Khai Nhan
AI-Assisted Music & Vocal

Tuổi Học Trò - Mộng Mơ

 

Bài Xướng:

Tuổi Học Trò

(Thể Lưỡng Đầu Xà)

Hờ hững chi em chớ hững hờ
Thơ tình anh viết gửi tình thơ
Hẹn hò trước cổng trường hò hẹn
Chờ đợi bên tàng Phượng đợi chờ
Nghếch ngốc mỏi mòn thời ngốc nghếch
Ngơ ngu si dại thuở ngu ngơ
Bút lưu kỷ niệm trang lưu bút
Mơ mộng học trò tuổi mộng mơ!

Duy Anh
Summer in Orlando FL. 5/2026
***
Bài Họa:

Mộng Mơ

Hờ ơ người hỡi chớ ơ hờ
Thơ thẩn đêm trường dạ thẩn thơ.
Hẹn ước se duyên nguyền ước hẹn
Chờ mong kết tóc vẹn mong chờ.
Ngốc ngu trí lãng nên ngu ngốc
Ngơ ngẩn lòng buồn khiến ngẩn ngơ.
Bút nét ngày xanh từng nét bút
Mơ tình để lỡ chuyện tình mơ...

Kim Oanh

 

Tôi Làm Thơ

 

tôi. áo rực tà dương
đi. trong rừng parkwoods
như đi qua đời. sấm dội
như con chim màu đỏ. vẫn hót
tôi làm thơ
cho bạn bè. cho những người cùng khổ
cho sấm dội. cho đổ vỡ. cho mây xa
tôi làm thơ
và con chim màu đỏ
hót. một mình. dưới trời mưa thưa

Nguyễn Xuân Thiệp

Tháng Mười Cúc Tím Buồn

 

Tháng mười vừa chạm ngõ
Sao nghe buồn chi lạ
Người bỏ ta một mình
Nước mắt bỗng chạy quanh ...

Tháng mười vừa đến cửa
Mang cái lạnh theo sau
Vây kín hồn cô phụ
Se sắt nỗi cô đơn ...

Tháng mười đi khắp vườn
Cỏ cây nhè nhẹ run
Nép vào nhau thì thầm
Ôi tiếc giọt nắng vàng...

Hè qua thật vội vàng
Chín nhanh để rồi tàn
Góc vườn chưa đủ ấm
Rèm nhện bỏ hoang phế...

Ta người đàn bà cổ
Muôn đời vẫn hoài vọng
Quá khứ dĩ vãng xưa
Nằm mãi trong kén bạc ...

Tháng mười cúc tím buồn
Nhuộm sầu khung cửa sổ
Có chút gì vấn vương
Mà giọt lệ chạy quanh ...

Belgique Một sáng đầu Thu tháng 10/2026
Tuyết Phan

Chiều Xuống

Chiều
Chiều xuống chậm
dịu dàng đem dải lụa,
Óng ả vàng
khoác tít ngọn cây cao;
Gió khen đẹp
cất tiếng hát rì rào
Mây thấy lạ bỗng ngừng bay,
khen nức nở
Hoa trong vườn thì dường như mắc cở
Khẽ cúi mình trong bóng tối tà huy
Thảm cỏ xanh trải rộng vẫn xanh rì
Chạy theo nắng về chân trời xa lạ
Trên không trung từng đàn chim, én, quạ
Tìm đường về, chiều xuống, bóng đêm sang…

Ngày tàn chậm, bóng chiều rơi dần xuống
Dải nắng vàng lưu luyến ngọn cây cao
Gió vấn vương quyện với lá rì rào
Đàn én nhỏ bâng khuâng bay về tổ
Bãi cỏ xanh trải dài, bên cửa sổ
Nụ hồng tươi, cười chúm chím xinh xinh
Se Sẻ gọi nhau, ríu rít ở trên cành
Ôi! êm ả, thời gian đi chầm chậm…

Sao Khuê

Phẩm Giá Con Người Trong Thời Đại Trí Tuệ Nhân Tạo

PHẨM GIÁ CON NGƯỜI TRONG THỜI ĐẠI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO


Thế giới đang bước vào một thời kỳ chuyển mình sâu rộng, nơi trí tuệ thông minh nhân tạo -AI (Artificial Intelligence) không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà còn là một biến cố văn minh. Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI đang định hình lại cách con người suy nghĩ, sáng tạo, tương tác, và thậm chí hiểu biết cả chính mình.
Đối với truyền thống Công giáo, sự xuất hiện của trí tuệ thông minh nhân tạo - AI đặt ra những câu hỏi nền tảng: Con người là gì? Phẩm giá con người bắt nguồn từ đâu? Tương quan giữa con người và Thiên Chúa có thể bị biến dạng bởi công nghệ không? Trí tuệ thông minh nhân tạo -AI có thể mô phỏng nhân vị, nhưng liệu nó có thể thay thế nhân vị được không ?


Bài này khai triển một phân tích sâu rộng, đối chiếu nhân chủng học Kitô giáo với nhân chủng học kỹ thuật số là hai mô hình đối diện nhau đồng thời khảo sát các hệ quả văn hóa – xã hội của trí tuệ nhân tạo AI, và đưa ra một phương hướng phân định rõ ràng Công giáo trong thời đại kỹ thuật số.


PHẨM GIÁ CON NGƯỜI THEO NGHĨA THẦN HOC


Con người là hình ảnh của Thiên Chúa -Imago Dei- tức Căn tính siêu việt của con người. Trong Sách Sáng Thế, Thiên Chúa phán: “Ta hãy làm ra con người theo hình ảnh ta, giống như ta, để con người làm chủ cá biển, chim trời, gia súc, dã thú, tất cả mặt đất và mọi giống vật bò dưới đất.” (St 1:26).
Câu này là nền tảng của toàn bộ nhân chủng học Kitô giáo. Phẩm giá con người không đến từ khả năng tính toán hay hiệu xuất, mà từ ơn gọi siêu việt: con người là hình ảnh của Thiên Chúa.
Điều này bao hàm ý nghĩa: Con người có linh hồn thiêng liêng, có tự do luân lý, có khả năng yêu thương và tự hiến, có tương quan với Thiên Chúa và tha nhân, và có ơn gọi vĩnh cửu từ Thiên Chúa. (Chú thích Thần học số 1)


Nhân vị và tương quan


Nhân chủng học Kitô giáo nhấn mạnh rằng con người là hữu thể tương quan. Con người chỉ trở thành chính mình trong gia đình, nơi cộng đoàn, Giáo Hội và trong tương quan với Thiên Chúa.
Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI không thể bước vào tương quan yêu thương, không thể tự hiến, không thể tha thứ và không thể cầu nguyện. (Chú tích Thần học số 2)


Tự do và trách nhiệm luân lý


Con người có khả năng chọn lựa, phân định, chịu trách nhiệm, hướng về Thiện-Ác. Trí tuệ thông minh nân tạo -AI không có tự do, không có ý hướng tính, không có trách nhiệm luân lý. (Chú thích Triết học số 1)


NHÂN CHỦNG HỌC KỸ THUẬT SỐ


Con người như hệ thống thông tin.
Nhân chủng học kỹ thuật số nhìn con người như: tập hợp dữ liệu, hành vi có thể dự đoán, mô hình có thể mô phỏng.
Trong mô hình này, trí tuệ được hiểu như tốc độ xử lý và khả năng dự đoán. Nhưng trí tuệ Kitô giáo là khả năng nhận biết chân lý và sống trong tương quan yêu thương và ghét bỏ. (Chú thích Văn hóa – Xã hội số 1)


Ảo giác nhân vị


Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI có thể nói như người, bày tỏ cảm xúc như người, phản hồi như người. Điều này tạo ra ảo giác nhân vị.
Người dùng dễ gán cho là trí tuệ thông minh nhân tạo – AI có: ý thức, cảm xúc và chủ thể tính. Nhưng AI nó không có tự tri, tự do, hay trách nhiệm luân lý. (Chú thích AI – Công nghệ số 1)
Nhân vị như hữu thể có phẩm giá bất khả thay thế. Theo Công giáo, nhân vị không phải là “tổng hợp các năng lực”, nhưng là một hữu thể có phẩm giá, vì được Thiên Chúa tạo dựng trực tiếp, được mời gọi vào tương quan với Thiên Chúa, có khả năng yêu thương và tự hiến và có tự do luân lý.
Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI dù có thông minh đến đâu cũng không thể có phẩm giá, vì phẩm giá không phải là “hiệu năng”, “trí tuệ”, hay “khả năng mô phỏng”. Phẩm giá là một ơn gọi siêu việt.
Do đó dù trí tuệ thông minh nhân tạo – AI có thông minh, nó cũng không bao giờ trở thành “người” tức là nó không thể có nhân vị được.


Giao tiếp và trò chuyện với trí tuệ nhân tạo - AI


Đây là một vấn đề thần học. Giao tiếp & trò chuyện với trí tuê nhân tạo (chat-based AI) là mô phỏng đối thoại nhân vị, tạo cảm giác thân mật, và có thể thay thế một tương quan thật.
Barnes cho rằng việc trò chuyện với Trí tuệ nhân tạo - AI là phi lý, vì nó lôi kéo con người vào một hành vi không tương xứng với phẩm giá nhân vị. (Chú thích AI – Công nghệ số 2)


PHẨM GIÁ CON NGƯỜI TRONG THỜI ĐẠI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO


Ý thức như kinh nghiệm nội tâm (interioritas)


Ý thức trong nhân chủng học Kitô giáo không chỉ là khả năng xử lý thông tin. Ý thức là kinh nghiệm nội tâm, nơi con người tự biết mình, tự phán xét, tự chịu trách nhiệm, tự hướng về Chân Thiện Mỹ.
Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI có thể mô phỏng “biểu hiện” ý thức như Olah mô tả là hồi tưởng, trạng thái giống cảm xúc, nhưng không có tự tri, không có tự do, không có tự quy trách nhiệm, không có ý hướng tính (intentionality) tức khả năng hướng về một đối tượng với ý nghĩa.
Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI biết “xử lý” nhưng không biết “kinh nghiệm”.
Do đó Ý thức nhân vị không thể được tạo ra bằng thuật toán.


Nhân vị như hữu thể có phẩm giá bất khả thay thế.


Theo Công giáo, nhân vị không phải là “tổng hợp các năng lực”, nhưng là một hữu thể có phẩm giá, vì được Thiên Chúa tạo dựng trực tiếp, được mời gọi vào tương quan với Thiên Chúa, có khả năng yêu thương và tự hiến và có tự do luân lý.
Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI dù có thông minh đến đâu cũng không thể có phẩm giá, vì phẩm giá không phải là “hiệu năng”, “trí tuệ”, hay “khả năng mô phỏng”.
Phẩm giá là một ơn gọi siêu việt. Nó có giá trị tinh thần cao quý riêng của một con người. Phẩm giá thể hiện qua thái độ và hành vỉ ứng xử của cá nhân trong các các mối quan hệ trong gia đình cũng như ngoài xã hội, mang giá trị về mặt văn hoá đạo đức trong lối sống của mỗi người.
Do đó dù trí tuệ thông minh nhân tạo – AI có thông minh, nó cũng không bao giờ trở thành “người” được tức là nó không có nhân vị.


Trí tuê thông minh nhân tạo - AI không thể làm chứng cho sự thật


Trí tuệ thông minh nhân tạo -AI chỉ chọn từ ngữ dựa trên xác suất. Nó không thể tin, hiểu, yêu hay làm chứng. Do đó, nó không thể trở thành người giảng dạy đức tin hay người hướng dẫn thiêng liêng. (Chú thích Thần học số 3)


Nguy cơ suy giảm khả năng Thiên Chúa ban


Khi con người để trí tuệ nhân tạo AI viết thay, phân tích thay, sáng tạo thay thì khả năng trí tuệ và sáng tạo – vốn là hồng ân cmàma2ma2maủa Thiên Chúa – bị bỏ quên. Monts cảnh báo rằng hàng triệu người đang tự nguyện làm suy giảm trí tuệ mà Thiên Chúa ban. (Chú thích Văn hóa – Xã hội số 2)


Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI như “liều thuốc giả” cho cô đơn


Văn hóa hiện đại mang ba đặc điểm: cá nhân hóa cực đoan, làm mất tính tương quan và làm cô đơn lan rộng.
Trí tuệ nhân tạo- AI xuất hiện như một “liều thuốc” dễ dùng, nhưng không dẫn con người trở lại với cộng đoàn. (Chú thích Văn hóa – Xã hội số 3)


HỆ QUẢ VĂN HÓA – XÃ HỘI


Sự thay đổi trong cấu trúc tương quan
Trí tuệ thông minh nhân tạo - AI có thể làm giảm tương tác người với người, thay thế đối thoại thật bằng đối thoại mô phỏng. (Chú thích Văn hóa – Xã hội số 4)


Sự thay đổi trong nhận thức về nhân vị
Khi trí thông minh nhân tạo - AI mô phỏng nhân vị quá tốt, con người có thể đánh mất trực giác về sự độc đáo của nhân vị. (Chú thích Triết học số 2)


Sự thay đổi trong đời sống thiêng liêng
Trí tuệ nhân tạo - AI không thể cầu nguyện, chiêm niệm, hay bước vào tương quan với Thiên Chúa. Nhưng nếu con người quen “tương tác thiêng liêng” với AI, đời sống thiêng liêng có thể bị giản lược. (Chú thích Thần học số 4)


PHÂN ĐỊNH CÔNG GIÁO TRONG THỜI ĐẠI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO – AI


Trí tuệ nhân tạo có thể hữu ích – nhưng không thể thay thế nhân vị
Giáo Hội không phủ nhận giá trị của trí tuệ nhân tạo trong y khoa, khoa học, giáo dục. Nhưng Giáo Hội cảnh báo mạnh mẽ về giao diện trò chuyện và mô phỏng nhân vị. (Chú thích AI – Công nghệ số 3)


Nguyên tắc phân định:
Trí tuê nhân tạo - AI phải phục vụ con người, phải được dùng với trách nhiệm luân lý. Không được mô phỏng nhân vị đến mức gây ảo giác. Không được thay thế đời sống tương quan giữa con người với con người và cả sự vật. Không được làm suy giảm khả năng trí tuệ Chúa ban. (Chú thích Thần học số 5)


KẾT LUẬN


Phẩm giá con người trong Công giáo là bất khả thay thế, bất khả mô phỏng, và bất khả thương lượng. Trí tuê nhân tạo - AI có thể hữu ích, nhưng không thể trở thành người đối thoại, làm chứng nhân, người yêu thương, hay người hiệp thông.
Trong thời đại trí tuệ thông minh nhân tạo - AI, con người được mời gọi sống đúng với phẩm giá của mình và một cách sâu sắc hơn trong tương quan thật, trong đời sống cộng đoàn, trong hiệp thông với Thiên Chúa và trong việc sử dụng trí tuệ Chúa ban với tinh thần và có trách nhiệm.


Fleming Island, Florida
Oct 4, 2016
Nguyễn Tiến Cảnh
___________________________


TÀI LIỆU THAM KHẢO


NHÓM 1 — THẦN HỌC (THEOLOGICAL NOTES)
1. Imago Dei trong thần học Công giáo. Giải thích VN: Khái niệm “hình ảnh Thiên Chúa” là nền tảng của nhân học Kitô giáo. English citation: Thomas Aquinas, Summa Theologiae, I q.93.
2. Nhân vị và tương quan. Giải thích VN: Con người chỉ trở thành chính mình trong tương quan yêu thương. English citation: John Paul II, Redemptor Hominis (1979).
3. AI không thể làm chứng cho sự thật. English citation: Pope Francis, Message for the 60th World Day of Social Communications (2026).
4. Đời sống thiêng liêng và công nghệ. English citation: Pontifical Council for Social Communications, Ethics in Internet (2002).
5. Nguyên tắc phân định Công giáo. English citation: Caritas in Veritate, Benedict XVI (2009).
NHÓM 2 — TRIẾT HỌC – NHÂN VỊ (PHILOSOPHICAL & PERSONALIST NOTES)
1. Tự do và trách nhiệm luân lý. English citation: Karol Wojtyła, The Acting Person (1979).
2. Nhân vị và chủ thể tính. English citation: Gabriel Marcel, The Mystery of Being (2001).
NHÓM 3 — VĂN HÓA – XÃ HỘI – NHÂN HỌC KỸ THUẬT SỐ (CULTURAL & SOCIOLOGICAL NOTES)
1. Nhân học kỹ thuật số. English citation: Sherry Turkle, Alone Together (2011).
2. Suy giảm trí tuệ trong thời đại kỹ thuật số. English citation: Nicholas Carr, The Shallows (2010).
3. Cô đơn và công nghệ. English citation: Byung-Chul Han, The Burnout Society (2015).
4. Đứt gãy tương quan.
English citation: Turkle, Reclaiming Conversation (2015).
NHÓM 4 — TRÍ TUỆ NHÂN TẠO - AI - CÔNG NGHỆ - ĐẠO ĐỨC (AI, TECHNOLOGY & ETHICS NOTES)
1. Ảo giác nhân vị trong AI. English citation: Kate Crawford, Atlas of AI (2021).
2. Barnes và lập trường chống AI. English citation: Barnes, “AI Chatbots Are Evil,” St. Joseph the Worker College Essays (2025).
• 3. Nguyên tắc đạo đức AI. English citation: Luciano Floridi, The Ethics of Information (2013).
• 
  

Lễ Thượng Thọ Thầy Nguyễn Đức Hạnh

  

Thầy Nguyễn Đức Hạnh không là người Vĩnh Long, nhưng là giáo sư dạy Anh Văn của trường Nguyễn Trường Tộ từ năm 1955 với thời gian giảng dạy đến 7 năm. Đến năm 1956, Thầy là giáo sư của trường Tống Phước Hiệp. Sau 6 năm dạy tại Tống Phước Hiệp, Thầy rời Vĩnh Long và trở về Sài Gòn dạy tại trường Nguyễn Bá Tòng.

Bảy năm gắn bó với ngôi trường Nguyễn Trường Tộ, trường nằm cạnh dòng sông lững lờ với những cội me già. Ngày nay trường đã bị tàn phá, cội me già vẫn trơ gan và năm nay lễ mừng Thượng thọ Thầy Nguyễn Đức Hạnh, đúng 100 tuổi, vẫn minh mẫn, nhớ từng chi tiết về Vĩnh Long, người Vĩnh Long và liên lạc thường xuyên với tôi gần như hàng ngày.

Thay mặt cho hai chị của em Lê Kim Xuyến, Lê Kim Phương và em Lê Thị Kim Phượng, Kính chúc Thầy bách niên giai lão, phúc thọ vẹn toàn, cùng an vui bên gia đình.

                             (Thầy Nguyễn Đức Hạnh năm 1956)

Kim Phượng

Chiều Mưa Gió

 

Một cơn mưa đến vội
Đang trút xuống phố phường
Những giọt nước tuôn rơi
Tưởng như mùa thu tới

Tiếng nước reo lách cách
Chạm trên mái hiên nhà
Cùng tiếng reo tí tách
Trên lá và trên cây

Con đường trơn lầy lội
Nước lũ cuốn dưới chân
Mắt mờ không nhìn rõ
Sợ qua cầu gió bay

Mưa từ đâu mưa tới
Chẳng mang lại niềm vui
Nên hoa buồn ủ rủ
Nhìn theo lá đang rơi

Mong cho mưa chóng dứt
Chạy về nhà cho mau
Để tóc thôi rối bời
Để áo thôi không ướt

Hồng Vân

Màu Áo Hoa Cà

 

Xướng:

Màu Áo Hoa Cà


Áo tím hoa cà tỏa ngát hương
Gợi hồn lãng tử mộng yêu đương
Thầm mơ tóc xõa thân ngà ngọc
Trộm ước mi cong dáng liễu nương
Mắt biếc đa tình lòng gã vấn
Môi hồng quyến rũ dạ chàng vương
Công viên loang nắng soi hình bóng
Tuyệt mỹ giai nhân vẹn sắc hương.

Tuyến Lê Sydney
***
Họa:

Tình Si

Ơi O xứ Huế thắm thiên hương.
Gối mộng chờ ai ngỏ ý thương.
Đại Nội thướt tha tà áo tím.
Đông Ba lặng lẽ sương mù nương.
Giao mùa tao ngộ bao niềm nhớ.
Tình sử trinh nguyên nhiều khách đương…
Gặp gỡ để rồi thầm dấu ái.
Bước chân phiêu lãng lụy tình vương.
Bao niềm mơ ước ngày đêm nhớ.
Ôm mối tình si kiếp gió sương.

Lâm Hoài Vũ
23/7/2026

Say

 

Mưa gió thôi đừng đến nơi đây
Rượu nào cho đủ nghĩa đắng cay
Ai mê ai tỉnh sầu nhân thế
Mây trắng mây xanh cũng đọa đày

Người đẹp nghìn xưa nhẹ bước về
Kinh thi tình sử vẫn đam mê
Mộng đầu mộng cuối đêm hoang lạnh
Chân thấp chân cao kiếp não nề

Có phải ban ngày hay ban đêm
Biết ai người lạ ai người quen
Áo bay hay lá bay thu muộn
Một chút trăng xưa rụng trước thềm

Tri kỷ tri âm đã mất rồi
Còn đây ly rượu đắng chia phôi
Chim trời cá nước đêm mờ mịt
Giọng nói giọng cười đã xa xôi

Tiếng hát liêu trai thuở học trò
Chỉ còn phố nhỏ nhớ mưa to
Đêm nay ai nhớ nơi hò hẹn
Hồn gửi gió mây bến nhớ đò

Tuồng hát cũ rồi nhưng vẫn hay
Tay buồn tay nhớ thương bàn tay
Mỗi chiều chờ đợi mà không gặp
Áo trắng bay đầy trong mắt cay

Vì nghèo nên vẫn thích mộng mơ
Tỉnh quá nên hay muốn giả vờ
Say rượu để quên đời đen bạc
Nhưng không quên được nỗi bơ vơ

Giông bão tràn ly tay rụng rời
Mây bay gió cuốn lá hoa trôi
Nghìn trùng sóng biển xa mờ mịt
Mấy kiếp rong rêu một cảnh đời

Đã muộn quá rồi nẻo phù sinh
Thuyền sầu tan rã lối vô tình
Ai say ai tỉnh ai thương tiếc
Một cánh chim bay mỏi mắt nhìn

Rượu đã hết rồi ly vỡ tan
Người điên gào thét vỡ cung đàn
Đêm nào đom đóm bay đầy ngõ
Trời đất quay cuồng tiếng khóc than

Người xưa say chết ôm vầng trăng
Hồn có theo tiên đến cung hằng
Hay vẫn bơ vơ sầu vạn cổ
Nghìn sau hương rượu có còn chăng

Người bỏ ta rồi ta cần say
Bao nhiêu rượu quý dành cho ai
Tiễn đưa là chết mà không biết
Lá rụng bơ vơ lạnh dấu giày

Áo hồng áo tím áo thiên thanh
Còn áo trắng sao chẳng để dành
Cố ngược thời gian vào lớp cũ
Trường xưa ngơ ngác dấu rêu xanh

Giông bão nghìn xưa chuyển lạnh về
Đường làng nước ngập bước chân quê
Bờ tre già cháy khô cành lá
Cánh én bơ vơ lỗi hẹn thề

Người đã đi rồi tim nát tan
Mà lòng vẫn lạnh mắt hoang mang
Muốn say mà vẫn không say được
Sao rụng sương sa lệ bỗng tràn

Đốm lửa đêm đông le loi chi
Đau lòng thì cũng phải biệt ly
Trần gian có lối nào còn sáng
Thôi để dành cho kẻ khác đi

Trăng sao hò hẹn chỉ dở dang
Ai đi tìm mãi một cung đàn
Dây đã đứt rồi đàn đã vỡ
Từ ngày lưu lạc kiếp lang thang

Chữ nghĩa cạn rồi thơ hết rồi
Nghìn sau ngơ ngác lá hoa trôi
Ngọn nguồn vô tận lòng vô tận
Thân xác còn đâu để tiếc đời

Bỏ rượu bỏ thơ bỏ cuộc đời
Mặc ai thương tiếc mặc ai cười
Con đường thiên cổ mây theo gió
Chỉ thấy hoang vu chẳng thấy người…

MD 03/06/02
LuânTâm
(Trích trong Tuyển Tập Thơ Quốc Gia Hành Chánh, Cơ Sở Hoài Bão Quê Hương xb ,CA , USA . 2005, trang 135-138)

Những Thất Bại Của Quân Mông Cổ

 

 

Bây giờ bàn đến những thất bại quân sự của đoàn Quân Mông Cổ

Đoàn quân có tiếng là bách chiến bách thắng của quân Mông cổ, thực ra không phải là không có thất bại .. Thất bại ở đây là không là những trận lẻ tẻ, mà là những trận tầm vóc to lớn, hao binh tổn tướng không phải hàng ngàn mà là hàng chục ngàn chiến binh. Là những chiến dịch qui mô thay đổi cả những dự tính tương lai của Đế quốc. Những Thất Bại này có tầm vóc trọng đại vì đã chặn đứng tham vọng bành trướng đế quốc Mông cổ. Khi đề cập chiến trận này, ta cũng nên biết dấu móc thời gian nào cho những lần thất bại.

Ta theo thứ tự triều đại Mông cổ:

Đại Hãn 1: Thiết mộc Chân trở thành Thành Các Tư Hãn ( lúc này Quách Tỉnh còn Bé, đang luyện cung tên với sư phụ Triết Biệt, và Giang Nam Thất Quái. Cũng có thể khi Thành Cát tư Hãn dẫn quân chinh phục các xứ Viễn Tây, lúc đó Quách Tỉnh theo chân 7 sư phụ quay về Trung Thổ và đã gặp Hoàng Dung)

Đại Hãn 2: Oa khát Đài

Đại Hãn 3: Quý Đô - mất sớm

Đại Hãn 4: Mông Kha ( có lẻ lúc này Quách Tỉnh Tử thủ Thành Tương Dương. Nhà Tống chưa diệt vong. Đã có Thần Điêu Đại Hiệp Dương Quá) và vị Đại Hãn này mượn đường phía Nam đanh vào Nam Tống.Đó là lý do Mông cổ đánh vào Đại Việt lần 1

Đại Hãn 5: Hốt Tất Liệt hay Nguyên ThếTổ ( Hoàng Đế Nhà Nguyên)..Thống nhất Trung Hoa, Hốt Tất Liệt bắt đầu tung quân chinh phục các nước lân cận.Sự xăm lăng Đại Việt xẩy ra vào thời kỳ này.

Mặc dù sở hữu sức mạnh quân sự bách chiến bách thắng và từng tạo nên một đế chế rộng lớn nhất lịch sử, quân đội Mông Cổ vẫn trải qua những thảm hại do địa hình không phù hợp, khí hậu khắc nghiệt hoặc chiến thuật xuất sắc chống trả của đối thủ.

1. Trận chiến Ain Jalut (1260) Chạm trán với quân đội Ai Cập

Trận Ain Jalut diễn ra vào ngày 3 tháng 9 năm 1260 tại thung lũng Jezreel (nay thuộc Israel/Syria). Đây là trận chiến lịch sử khi quân đội Ai Cập thuộc triều đại Mamluk, do Sultan Qutuz và tướng Baybars chỉ huy, đã đánh bại hoàn toàn đạo quân Mông Cổ. Thất bại này đã chặn đứng bước tiến của người Mông Cổ tại Trung Đông.

Bối cảnh lịch sử

- Quân Mông Cổ dưới sự lãnh đạo của Hãn Hốt liệt Ngột (Hulagu Khan) đã tàn phá Baghdad năm 1258 và chiếm Damascus.

- Sau khi Hốt liệt Ngột rút phần lớn lực lượng về phía đông, tướng Mông Cổ lúc đó là Khiếp Đích Bất Hoa (Kitbuqa) tiếp tục dẫn khoảng 20.000 quân tiến đánh Ai Cập.

- Triều đại Mamluk tại Ai Cập quyết định đem quân vượt biên giới để đối đầu trực diện với mối đe dọa này.

- Diễn biến chính

- Dụ địch mai phục: Tướng Baybars dùng chiến thuật nhử mồi, đưa một phần quân Mamluk ra khiêu chiến rồi vờ rút lui để lừa quân Mông Cổ vào sâu trong khu vực đồi núi

- Phản công bao vây: Khi quân Mông Cổ tiến lên cao và rơi vào bẫy, toàn bộ chủ lực quân Ai Cập bất ngờ xuất hiện từ các sườn đồi để bao vây và tấn công dữ dội

- Kết cục: Quân Mông Cổ chiến đấu rất gan góc nhưng bị áp đảo hoàn toàn. Chỉ huy Kitbuqa cùng phần lớn quân Mông Cổ tại trận địa đã tử trận.

Tóm tắt: Tướng Mamluk (Baibars) áp dụng chính chiến thuật giả vờ rút lui của Mông Cổ để dụ họ vào bẫy phục kích; đồng thời lực lượng Mông Cổ bị suy giảm do phần lớn quân chủ lực phải rút về phía Đông sau cái chết của Mông Kha Hãn.

- Ý nghĩa lịch sử

Bối cảnh & Kết quả: Quân Mông Cổ chạm trán với lực lượng Mamluk (Ai Cập) tại Palestine. Đây là lần đầu tiên quân Mông Cổ bị đánh bại toàn diện trong một trận chiến mở trên bộ và không thể khôi phục lại thế tiến công

Từ đó Đại Quân Mông Cổ không dám đương đầu với quân Ai cập nữa.

Hệ quả: là Quân Ai Cập đã bảo vệ Trung Tâm Thế giới Hồi giáo khỏi sự tàn phá hoàn toàn và củng cố vững chắc quyền lực của vương triều Mamluk tại Ai Cập và là một điểm son là đã:

Chấm dứt huyền thoại về sự bất bại trên chiến trường của đế quốc Mông Cổ ở phương Tây.

2. Chiến tranh Mông – Nguyên với Việt Nam (Đại Việt & Champa)

Chiến dịch tại Việt Nam gồm 3 lần tấn công Đại Việt:

1. Lần 1 (1257 – 1258):

Đại Hãn chủ trương xâm lăng: Mông Kha (Möngke Khan).

Western Xia: Tây Hạ, Dali: Đại Lý. Song Empire: Nam Tống Jarchen Jia : Nữ chân

Chi tiết: Mông Kha giao nhiệm vụ cho em trai là Hốt Tất Liệt (Kublai Khan) cùng tướng Ngột Lương Hợp Đài (Uriyangkhadai) dẫn quân chinh phục vương quốc Đại Lý (nay thuộc vùng Vân Nam, Trung Quốc) Tiêu diệt nước này trong một thời gian thật ngắn , tiến đánh Đại Việt nhằm tạo thế gọng kìm vây đánh nhà Nam Tống từ phía Nam.

Ngột Lương Hợp Đài làm chủ tướng đem quân đánh Đại Việt nhằm mở đường ép Nam Tống từ phía Nam.

Sau khi quân ta bắn mù mắt sư giả Sài Thung. Đại Hãn Mông Kha nổi giận, xua quân đánh Đại Việt sau khi chiếm đóng và làm cỏ nước Đại Lý (Dali) vùng Vân Nam ( lúc này chắc Đoàn Dự dùng Lăng Ba Di Bộ chạy trốn rồi)

Kết quả: Quân Trần đánh bại quân Mông Cổ tại trận Đông Bộ Đầu (1258)

Vua Việt Nam: Trận kháng Mông lần này được chỉ huy bởi Thái sư Trần Thủ Độ dưới quyền Vua Trần thái Tông.

Chiến tranh Mông-Đại Việt lần đầu 1257-1258

 

Bản đồ mô tả cuộc kháng chiến lần thứ 1 chống quân Nguyên

Khái quát

- Năm 1226, dưới sự sắp đặt của Trần Thủ Độ, nữ hoàng nhà Lý là Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh, tức là vua Trần Thái Tông. Nhà Trần chính thức thay nhà Lý.

- Sau khi chính thức nắm quyền cai trị, nhà Trần ra sức củng cố nội chính và chấm dứt một số di sản của nhà Lý.

- Trong khi đó tình hình chiến sự và chính trị ở phương Bắc càng trở nên rối ren, Trung Quốc từ lâu đã bị chia cắt. Nhà Tống phải rút xuống phía nam trước sự xâm lấn của nước Kim thuộc tộc người Nữ Chân. Phía tây bị nước Tây Hạ chia cắt.

- Tới đầu thế kỷ 13, người Mông Cổ ở phía bắc nước Kim thống nhất dưới quyền Thành Cát Tư Hãn, trở nên lớn mạnh. Mông Cổ đánh xuống phía nam, tiêu diệt Tây Hạ (1227) và Kim (1234). Mặc dù đã mở rộng bờ cõi bao la sang phía tây, diệt nhiều nước Tây Á và đánh sang châu Âu, người Mông Cổ tiếp tục tiến xuống phía nam để tiêu diệt nhà Nam Tống.

- Năm 1254, quân Mông Cổ đánh chiếm nước Đại Lý (Vân Nam ngày nay), lâm le tiến đánh chiếm Đại Việt để tạo thế "gọng kìm" bao vây Nam Tống. Các đoàn ngoại giao của Mông Cổ được phái sang Đại Việt đề nghị mở đường cho quân đội Mông Cổ đi qua để lên đất Tống. Nhưng các vua Trần không những từ chối mà lại còn cho bắt giam các nhà ngoại giao Mông Cổ. Sứ giả Sài Thung bị bắn mù mắt. Đại Hãn Mông Kha nổi giận và chiến tranh bùng nổ vào năm 1258 khi Uriyangqatai cùng con trai là Aju đem 3 vạn quân Mông Cổ và 1,5 vạn quân Đại Lý tấn công Việt Nam. Quân Mông Cổ mau chóng giành được thắng lợi, chiếm được kinh đô Thăng Long, nhưng rồi cũng bị quân Đại Việt đánh bật.

Cuộc chiến năm 1258 chỉ diễn ra trong vòng khoảng nửa tháng, cuối tháng 1 năm 1258.

- Công lớn lần này là Thái Sư Trần Thủ Độ, vua Trần Thái Tông quyết chiến để giữ nguyên bờ cỏi . Nếu trận chiến kháng Mông lần 1 này thất bại, Việt Nam bị đô hộ, chưa chắc có lần 2 : Trần nhân Tông , Trần Hưng Đạo và vua tôi nhà Trần kháng Nguyên vẻ vang như trong sử sách ghi chép mà chúng ta ai ai cũng thuộc lòng và hảnh diện. Việc sách sử Việt Nam phớt lờ công trạng của Thái Sư Trần Thủ Độ trong cuộc chống Nguyên giữ Việt Nam khỏi rơi vào tay Mông Cổ và tránh khỏi bị xóa tan không còn đấu vết như nước Đại Lý của họ Đoàn.... quả là một điều bất công. Anh chị nghĩ sao?

Lần 2 (1284 – 1285):

Đại Hãn chủ trương cuộc xâm lăng: Hốt Tất Liệt (Kublai Khan / Nguyên Thế Tổ).

Hai mươi năm sau, không cần đi đường qua Đại Việt, Mông Cổ đánh bại và thôn tính toàn nước Tống. Đế quốc Nguyên được thành lập trên lãnh thổ Mông Cổ và Trung Quốc. Đế quốc này tìm cách mở rộng lãnh thổ của mình ra phía Đông tới Nhật Bản, và xuống phía Nam. Để thực hiện ý đồ tiến xuống phía Nam, nhà Nguyên đã tiến hành chiến tranh với ChiêmThành và Myanma trước. Nhưng quân và dân Chiêm Thành đã kháng chiến thắng lợi, khiến cho quân Nguyên không thực hiện được ý đồ lấy Chiêm Thành làm bàn đạp. Ở Myanma năm 1277, quân Mông Cổ cũng chịu những thiệt hại quân sự và phải rút lui. Đại Việt trở thành nơi phải bị khuất phục Đế quân Mông Cổ có thể tiếp tục chiến lược hướng Nam. Dưới chiêu bài đề nghị nhà Trần mở đường cho đại quân Nguyên đi qua chinh phạt Chiêm Thành, quân Nguyên tìm cách tấn công Đại Việt lần thứ 2.

Chi tiết: Thoát Hoan làm tổng chỉ huy tiến đánh Đại Việt, kết hợp với Toa Đô đánh từ Champa ra. Quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn thực hiện "vườn không nhà trống" và đánh tan quân Nguyên

Triều Vua Việt Nam kháng Nguyên : vua Trần lúc này là Trần Nhân Tông và Thái Thượng Hoàng Trần Thánh Tông. Trần Hưng Đạo là thống soái.

Bản đồ mô tả cuộc kháng chiến lần thứ 2 chống quân Nguyên

Khái quát

- 27 năm sau, Hoàng đế nhà Nguyên là Hốt Tất Liệt ra lệnh xâm lăng nước Đại Việt. Cuộc chiến lần này kéo dài khoảng 4 tháng từ cuối tháng Chạp năm Giáp Thân đến cuối tháng Tư năm Ất Dậu (cuối tháng 1 đến cuối tháng 5 năm 1285 dương lịch).

- Lần này, quân Nguyên chuẩn bị chiến tranh tốt hơn, huy động lực lượng lớn hơn. Ngoài lục quân từ phía Bắc tiến xuống, còn có thủy quân từ mặt trận Chiêm Thành ở phía Nam chuyển sang.

· Cũng tương tự như lần thứ nhất, quân Nguyên mau chóng giành thắng lợi. Quân Đại Việt liên tục bị đánh bại ở các mặt trận Lạng Sơn, Sơn Động, Vạn Kiếp, Thu Vật (Yên Bình), sông Đuống. Từ phía Bắc, chỉ khoảng 20 ngày sau khi vượt qua biên giới, quân Nguyên đã chiếm được thành Thăng Long. Triều đình nhà Trần rút lui theo sông Hồng về Thiên Trường (Nam Định) và Trường Yên (Ninh Bình), chịu sự truy kích ráo riết của quân Nguyên. Mọi nỗ lực phản kích của các vua Trần dọc theo sông Hồng đều bị quân Nguyên đánh bại. Từ phía Nam,Toa Đô( Sogetu) dẫn quân từ Chiêm Thành tiến lên hướng Bắc, dễ dàng đánh tan quân Đại Việt tại vùng Nghệ An-Thanh Hóa. Bị ép cả trước lẫn sau, các vua Trần phải rút ra biển lên vùng Quảng Ninh, đợi đến khi cánh quân Nguyên phía Nam do Toa Đô đi qua Thanh Hóa mới lui về Thanh Hóa.

- Cũng giống như lần trước, quân Nguyên lại gặp khó khăn về lương thực. Nhà Trần thực hiện tiêu thổ kháng chiến khiến quân Nguyên không thể lấy được lương thực từ dân bản địa. Trong khi đó, quân Đại Việt đã nhanh chóng chấn chỉnh đội ngủ và chờ đợi đối phương mệt mỏi, suy giảm nhuệ khí. Khoảng gần 2 tháng sau khi rút về Thanh Hóa, Đại Việt phản công. Dọc theo sông Hồng, quân Đại Việt lần lượt giành thắng lợi tại cửa Hàm Tử (nay ở Khoái Châu, Hưng Yên), bến Chương Dương (nay ở Thượng Phúc, thuộc Thường Tín, Hà Nội), giải phóng Thăng Long.

- Cánh quân phía Bắc của quân Nguyên trên đường rút chạy đã bị tập kích tại sông Cầu, tại Vạn Kiếp, Vĩnh Bình. Cánh quân rút về Vân Nam bị tập kích tại Phù Ninh. Cánh quân phía Nam bị tiêu diệt hoàn toàn tại Tây Kết (Khái Châu)

Lần 3 (1287 – 1288):

Đại Hãn chủ trương: Hốt Tất Liệt (Kublai Khan / Nguyên Thế Tổ).

Chi tiết: Hốt Tất Liệt quyết tâm phục thù nhưng lại thất bại hoàn toàn sau chiến thắng vang dội trên sông Bạch Đằng (1288) của quân dân nhà Trần.

Triều vua Việt Nam : và cũng được sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn dưới triều Trần Nhân Tông và Thái Thượng Hoàng Trần Thánh Tông

Bản đồ mô tả cuộc kháng chiến lần thứ 3 chống quân Nguyên

- Ngay sau khi bại trận về nước năm 1285, quân Nguyên chỉnh đốn quân ngủ, bổ sung lực lượng, đóng tàu chiến, huy động lương thực để trở lại đánh Đại Việt lần thứ ba. Cuộc chiến lần này kéo dài khoảng gần 4 tháng, từ cuối tháng 12 năm 1287 đến cuối tháng 4 năm 1288. Quân Nguyên chia làm 3 cánh vào Đại Việt từ Vân Nam, từ Quảng Tây và từ Quảng Đông (theo đường biển) vào Đại Việt.

- Giống như 2 lần trước, quân Nguyên mau chóng đánh tan quân Đại Việt cả trên bộ lẫn trên biển, nhưng lại chịu một tổn thất quan trọng, đó là lương thực chuyên chở bằng tàu biển bị mất hết vì bị các đơn vị của Trần Khánh Dư tấn công ở Vân Đồn, vì bão biển, vì đi lạc. Quân Nguyên tập trung ở Vạn Kiếp và đánh rộng ra xung quanh, chiếm được Thăng Long, nhưng lại bị đói giống như hai lần trước.

- Khác với 2 lần trước, lần này quân Đại Việt không huy động lực lượng lớn chặn đánh quân Nguyên từ đầu, mà chỉ đánh có tính kìm chân. Bộ chỉ huy và phần lớn lực lượng Đại Việt rút về vùng Đồ Sơn, Hải Phòng, từ đó tổ chức các cuộc tấn công vào căn cứ Vạn Kiếp và đánh thủy quân Nguyên.

- Vì đói và có nguy cơ bị đối phương chia cắt, quân Nguyên bỏ Thăng Long rút về Vạn Kiếp, rồi chủ động rút lui dù quân Đại Việt chưa phản công lớn. Cánh thủy quân của Nguyên đã bị tiêu diệt hoàn toàn tại sông Bạch Đằng khi định rút ra biển. Các cánh lục quân Nguyên khi đi qua Bắc Giang và Lạng Sơn đã bị quân Đại Việt tấn công dữ dội.

Chấm dứt chiến tranhSau thất bại lần thứ ba năm 1288 ở Đại Việt, Nguyên Thế Tổ - Hốt Tất Liệt vẫn chưa muốn đình chiến. Sang các năm sau, vua Nguyên tiếp tục muốn điều binh sang nhưng chưa gặp thời cơ thuận tiện. Có năm sắp tiến quân thì chánh tướng chết nên hoãn binh, năm sau định đánh thì phó tướng lại chết nên lại đình chỉ việc tiến quân. Tới năm 1294 lại mới thôi ý định đánh Đại Việt.

Lý do Mông Cổ Ba lần tiến quân xuống phía Nam đều thất bại hoàn toàn trước nhà Trần.

Nhà Trần quyết tâm kháng Mông triệt để

Khối đại đoàn kết "Quân dân một lòng": Nhà Trần xây dựng được tinh thần đồng lòng từ trên xuống dưới.

Ý chí vương thất và tướng lĩnh thể hiện rõ qua Hội nghị Bình Than.

Ý chí của toàn thể nhân dân thể hiện qua Hội nghị Diên Hồng với tiếng hô đồng thanh "Đánh!".

Chiến thuật "Tiêu Thổ Kháng Mông", dùng địa hình Sông rạch chằng chịt chủ động rút lui tiêu hao lực lượng địch, địa hình đầm lầy sông rạch đánh ngược lại làm địch quân không thể dùng thế mạnh kỵ binh. Nổi tiếng là trận chiến ở Bến Chương Dương, cửa Hàm Tử, Vạn Kiếp và trận thủy chiến chiến lược trên sông Bạch Đằng năm 1288.

Bản lĩnh và quyết tâm của bộ chỉ huy tối cao:

Thái sư Trần Thủ Độ khẳng định ở lần 1: "Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin Bệ hạ đừng lo".

Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn khẳng định ở lần 2: "Nếu Bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu tôi trước đã".

Tuyên ngôn Hịch tướng sĩ thổi bùng khí thế dũng cảm, coi việc giữ nước là nghĩa vụ thiêng liêng.

Còn một nguyên nhân nữa phải kể tới trong thành công của nhà Trần là đội ngũ tướng lãnh rất xuất sắc, nòng cốt lại chính là các tướng trong hoàng tộc nhà Trần. Dù xuất thân quyền quý nhưng các hoàng tử, thân tộc nhà Trần, ngoài lòng yêu nước - và bảo vệ quyền lợi dòng tộc - số lớn là những người có thực tài cả văn lẫn võ. Thật hiếm có dòng họ cai trị nào có nhiều nhân tài nổi bật và nhiều chiến công như nhà Trần, đặc biệt là thế hệ thứ hai: Trần Quốc Tuấn, Trần Thánh Tông, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật đều là những tên tuổi lớn trong lịch sử Việt Nam. Đó là chưa kể tới Trần Thủ Độ, Trần Khánh Dư, Trần Quốc Toản

3.Mông Cổ xâm lược Nhật Bản (1274, 1281)

- Bối cảnh & Kết quả: Hốt Tất Liệt hai lần cử hạm đội khổng lồ vượt biển tấn công Nhật Bản nhưng đều bị tiêu diệt.

- Nguyên nhân chính: Kỵ binh Mông Cổ không phát huy được thế mạnh trên biển; các chiến thuyền gặp phải những trận bão biển dữ dội (được người Nhật gọi là Kamikaze - Thần Phong) nhấn chìm phần lớn quân lương và lực lượng.

- Trận chiến này nói lên sự yếu kém thủy chiến của quân đội Mông Cổ mặc dù đã chuẩn bị kỷ lưỡng đối phó với sự chổng đở của các Samurai và 2 Cơn Bảo lớn Kamikaze

Hai lần Mông Cổ đánh Nhật Bản

· Lần thứ nhất (Năm 1274 - Trận Bun'ei):

- Hơn 30.000 đến 40.000 quân Mông Cổ, Trung Quốc và Triều Tiên tấn công các đảo Tsushima, Iki và tiến vào vịnh Hakata (đảo Kyūshū).

- Quân Mông Cổ dùng chiến thuật ném bom (hỏa khí), cung tên độc và đánh theo đội hình đông đảo.

- Các Samurai lúc đầu bỡ ngỡ với lối đánh tập thể của Mông Cổ.

- Một cơn bão lớn bất ngờ nổi lên vào ban đêm. Nó đã tàn phá phần lớn thuyền chiến của Mông Cổ, buộc họ phải rút lui.

· Lần thứ hai (Năm 1281 - Trận Kōan):

- Quân Nguyên - Mông huy động lực lượng lớn hơn nhiều, gồm khoảng 140.000 quân với hàng ngàn chiến thuyền chia làm hai đường tiến công.

- Quân Nhật dưới sự lãnh đạo của Hổ Tố Thì Tông (Hojo Tokimune) đã xây tường đá dọc bờ biển vịnh Hakata để ngăn địch đổ bộ.

- Hai bên giằng co suốt nhiều tuần trên biển và bờ biển.

- Vào tháng 8 năm 1281, một trận cuồng phong cực lớn (bão biển/thần phong) đã quét qua vùng biển Kyūshū, đánh đắm phần lớn hạm đội Mông Cổ.

- Nguyên nhân thất bại của quân Mông Cổ

- Bão biển (Kamikaze): Thiên nhiên bất lợi là đòn chí mạng phá hủy các hạm đội vượt biển của Mông Cổ cả hai lần.

- Sự kháng cự của Samurai: Người Nhật chiến đấu ngoan cường để bảo vệ đất nước.

- Khó khăn hậu phương: Vận chuyển lương thực, vũ khí qua đường biển dài ngày khiến quân Mông Cổ kiệt quệ và mất thế chủ động.

4. Các chiến dịch tại Java / In-đô-nê-xi-a (1293)

- Bối cảnh & Kết quả: Hốt Tất Liệt cử thủy quân phạt Java để trừng phạt vua Kertanegara.

- Nguyên nhân chính: Quân Mông Cổ không quen với khí hậu nhiệt đới oi bức và bệnh tật miền nhiệt đới, đồng thời bị Raden Wijaya (người sáng lập đế chế Majapahit) dùng mưu kế lừa gạt rồi bất ngờ phản công, buộc phải rút quân về nước.

5. Chiến dịch xâm lược Miến Điện (1277–1287) và Chăm Pa (1282–1285)

- Bối cảnh & Kết quả: Các cuộc tiến quân sa lầy và không thể thiết lập quyền kiểm soát lâu dài.

- Nguyên nhân chính: Khí hậu nóng ẩm, rừng rậm rậm rạp và sự kháng cự dẻo dai bằng chiến tranh du kích khiến kỵ binh Mông Cổ tổn thất nặng nề vì bệnh tật và thiếu lương thảo.

SORRY ANH CHỊ …VẪN CHƯA HẾT CÂU CHUYỆN về MÔNG CỔ … NÊN CHƯA CÓ ĐỌAN KẾT ĐƯỢC

XIN RÁNG theo dõi ...vài bài nữa

Lê minh Đức (YK6774) Sưu Tầm và Biên Soạn

Serenata ( Enrico Toselli) - Lời Việt: Bóng Chiều Tà( Nguyễn Hoàng Đô) - Trình Bày: Thái Hòa

Nhạc Ngoại Quốc: Enrico Toselli
Lời Việt: Nguyễn Hoàng Đô
Trình Bày: Thái Hòa

Mãi Gọi Tên...

  

Chẳng để ngày trôi vào lãng quên,
Hãy giữ tình ta mãi vững bền.
Gói chút hương nồng trong nếp áo,
Giữ lòng nguyên vẹn thuở kề bên.

Dẫu lối đường đời muôn ngả rẽ,
Mưa chiều giá lạnh bến hoàng hôn.
Người ơi nghe tiếng lòng tha thiết,
Nỗi nhớ âm thầm mãi gọi tên.

Kim Oanh

9. 2026

Hương Trầm Mùa Thu

 

Em đứng bên mùa thu gợi nhớ 

Mảnh trăng thề anh hẹn khi xưa 

Em xót xa giữa lòng thu gọi 

Trăng mùa xưa hương sắc thu về 

Thu mắt biếc giọt sầu trên lá 

Hai hàng cây đợi bước chân ai

Giấc ngủ hoàng oanh còn mộng mị 

Sau hè mải tiếng hót họa mi 

Em đứng bên mùa thu gợi nhớ 

Tàng phong trở gió lá hao gầy 

Trang sách màu vàng ươm cúc nhỏ 

Khoảnh khắc nào anh gọi tên em 

Tiếng gió đi tìm qua khóm lá 

Hồn em thạch thảo vẫn quanh đây 

Có phải mình gặp nhau trên lối 

Để thu hoài cảm một vòng tay 

Mùa thu hoàng hạc bay đi mãi 

Cuối trời đôi cánh vàng chân mây 

Có bướm vàng mơ trên vai áo 

Bên ao ngày hẹn ước trăng sao.

Lê Mỹ Hoàn
8/4/2026

Ai Mang Muà Thu Về?

 

Ai đã mang muà Thu trở về?
Mùa Thu ở gần hay ở xa?
Mùa Thu này là mùa Thu cũ? 
Thu mới hôm nay hay hôm qua?

Có phải gió mang mùa Thu về?
Một chút lạnh trong giấc ngủ khuya,
Khi gió lang thang trên đường phố,
Ai kẻ tri âm để hẹn thề.

Những ngày nắng Hạ đã qua mau,
Người ta thay áo nhớ thương nhau,
Tình yêu theo mùa khoe hương sắc,
Áo của mùa Thu mới đẹp màu.

Có phải nắng mang mùa Thu về?
Áo em buồn trong nắng vàng hoe
Bao nhiêu màu sắc mùa Thu đẹp,
Chẳng đẹp bằng chút tình anh cho.

Chiếc lá rơi trên đường bơ vơ,
Chiếc lá se mình lúc giao mùa,
Khoảnh khắc này lòng em trống trải,
Em viết chưa xong một bài thơ.

Có phải lá mang mùa Thu về?
Lá đổi màu cho người ngẩn ngơ,
Hồn mùa Thu trong từng chiếc lá,
Em tìm hoài chiếc lá bay đi.

Hay anh đã mang muà Thu về?
Em thấy trời xanh mây trắng kia,
Anh xa xôi lắm trời mây ấy,
Qua cửa nhà em mây thiết tha.

Cám ơn nắng gió và lá rơi ,
Đã mang muà Thu về cho đời,
Cám ơn anh mùa Thu ảo mộng,
Bài thơ em đã viết xong rồi.

Nguyễn Thị Thanh Dương.
(Sept.13, 2026)