Mưa Thu -Thơ: Quách Giao - Nhạc Liên Bình Định - Ca Sĩ: Thái Hòa

Thơ: Quách Giao
Nhạc Liên Bình Định
Ca Sĩ: Thái Hòa

Sen Xưa Vẫn Nở

 

(K. tặng Đại lễ Phật Đản miền

Đông Bắc Hoaky & TX N.Phúc)

Sen xưa

bảy đoá hương mầu nhiệm

Hòa điệu thiên nhân khúc nhạc vui

Hùng lực hào quang trời Đại Nhật

Đàm hoa tỏa điệu sắc hương đời.

Từ đây

Hiện tướng thức bình minh

Bảy bước sen thơm vạn lý trình

Sáu cõi

dâng hương chầu Nhật Nguyệt

Về nghe pháp hội chiếu vô minh.

Phật về từ cõi an bình

Bước chân vô trụ

Lời kinh nhiệm mầu.

Vầng viên nguyệt

Đỉnh tuyết Sơn cao

Mây chở hào quang vạn sắc màu.

Thung lũng đời còn chen bóng tối

Phật còn thị hiện mãi ngàn sau. !

Sen xưa

Vẫn nở theo từng bước

Từng bước người đi tỉnh thức đời

Mang cả ngàn sau, hồn Nhật Nguyệt

Đàm hoa vẫn tỏa sắc hương tươi.

Ngàn xưa

Phật hiện vào đời

Ngàn sau

Phật vẫn nụ cười tâm linh.

Westminster (Cl)

Mùa Phật đản 2025.

Mặc Phương Tử

Mẹ Qua Đời(1974)

(Ảnh: Tác giả cung cấp)

Buồn đâu ngập cả không gian

Môi miệng run run lệ ngập tràn

Vũ trụ xoay vần trong đêm tối

Con người lây lất cảnh thế gian

Mẹ hỡi ôm nguồn vào lòng đất

Con ngồi nhặt lệ đếm chiều sang

Mây ơi có biết lòng chăng tá

Theo gió trôi đi giấc mộng vàng

Tô Đình Đài

Về Thăm Hà Nội

(viết tặng Nguyễn Minh)

Tôi xa Hà Nội, xa Hà Nội
Mới đó thôi mà bấy năm trôi
Bạn cũ gặp nhau nhìn rất vội
Nụ cười te tẻ hé trên môi.
Ờ gió heo may đã mỏng rồi
Mây chiều cũng ít bảng lảng trôi
Giờ còn ai đợi canh chừng tối
Dụ một tiếng reo thả chỗ ngồi?!

Tôi lặng nghe lòng chất vấn tôi
Người ta giờ đã khác xưa rồi
Thời gian thì cứ trôi vồi vội
Tôi lại giam mình góc xa xôi.

Tôi biết nhưng mà biết vậy thôi
Chuyện xưa còn giữ được mấy hồi
Tôi về Hà Nội thăm Hà Nội
Mua chút niềm riêng ngủ quên rồi...

Hà Nội, ngày 9 tháng 2-2025
Đặng Xuân Xuyến

Lễ Vesak Nơi Miền Thung Lũng Hoa Vàng 2026

Tháng Tư! Khi ánh nắng hồng lan tỏa cùng trời đất, chuẩn bị cho mùa hạ về. Tại miền Bắc Cali được mệnh danh là “Thung lũng hoa vàng”. Dù khí hậu đang còn se lạnh, nơi đây đang chuẩn bị cho mùa Lễ Hội VESAK chào mừng sự kiện trọng đại: Phật Đản Sinh, Phật Thành Đạo, và Phật Nhập Niết Bàn. Đây là ngày Đại Lễ Vesak Liên Hiệp Quốc lớn nhất được tổ chức tại các nước châu Á.

Lần này Đại Lễ được tổ chức nơi Lake Cunningham Park, 2305 S. White Rd, San Jose, CA 95148, do Ni Sư Thích Nữ Tiến Liên, trụ trì Tịnh Xá Ngọc Hòa, đại diện chư Ni các chùa nhận ý chỉ của Chư Tôn Giáo Phẩm Tăng Đoàn tại miền Bắc Cali. Đó là ba ngày 17, 18, 19 tháng 4 năm 2026, dưới sự chứng minh của Hòa Thượng Thích Tịnh Từ, Hòa Thượng Thích Minh Đạt, Thượng Tọa Thích Pháp Hòa và Sư Tuệ Nhân, tác giả cuốn bút ký “Bước Chân Hành Giả”, ghi lại hành trình 112 ngày đi bộ hơn 3,400 km qua Ấn Độ và Nepal. Sư nổi tiếng với “Cuộc Đi Bộ Vì Hòa Bình” dài 2,300 dặm, hiện là Phó trụ trì chùa Hương Đạo, Texas. Trước khi xuất gia, Thầy là một kỹ sư.

Tôi có duyên đến dự hai ngày.

Ngày 18 tháng 4 năm 2026. Một vị Bồ Tát chở chúng tôi đến bãi đậu xe. Lúc xếp hàng chờ xe Transportation đưa vào trong, đứng lâu mọi người nhìn ông xã tôi có vẻ yếu, họ thương tình xúi giục lên xin đứng đầu. Tôi ngại ngùng vì tánh rụt rè, nhưng họ thúc đẩy quá, tôi lên tỏ ý trước. Không ngờ hai vị Bồ Tát tươi cười hoan hỷ. Lúc xe đến, vợ dặn chồng: “Anh ngồi sau giữ xe lăn”, chồng dặn vợ: “Dìu anh lên ngồi cẩn thận”. Đến nơi vợ nhảy xuống phụ chồng vác xe lăn xuống, dìu ông xã tôi ngồi trên chiếc xe lăn an toàn rồi mới chia tay. Tôi chỉ biết nói câu “Cám ơn hai vị Bồ Tát”.

Tôi đẩy xe đi vòng vòng cho ông xã nhìn quang cảnh chung quanh thoải mái. Những lúc xe phải đẩy xuống cỏ khó khăn chỗ lồi lõm là có em gái xuất hiện chạy theo phụ tôi đẩy một tay, xong mới trở về gian hàng lo việc Phật sự. Lúc lên dốc hơi cao lại có em thanh niên bước tới tiếp phụ, cho đến khi tìm được chỗ mát dưới gốc cây cũng còn vài vị Bồ Tát phụ tiếp mới được.

Trời thật đẹp, vạn vật tươi hẳn lên tô điểm bông hoa đủ sắc nở chào, tạo nên bức tranh sáng rực chào đón mùa lễ hội Vesak. Bước vào công viên rộng lớn mênh mông theo những tàng cây xanh mọc dài im mát. Cánh cổng được thiết kế với hàng chữ “Vesak Day Northern California” chào mừng quý Phật tử, quý quan khách xa gần.

Một rừng người đông không thể tưởng tượng. Nào là hồ nước với bảy đóa Sen hồng giữa trời đất mênh mông, sóng nước lặng lờ yên ắng mang phần tĩnh thức tâm linh. Bảy đóa Sen là bảy bước đi của Đức Thế Tôn lúc thị hiện vào cõi nhân gian.

Gần 40 gian hàng ẩm thực của các chùa đủ món chay hấp dẫn, khói bay nghi ngút thơm lừng từ các nồi súp hủ tiếu, bún, mùi chiên bánh tiêu, chả giò...v..v…

Trên Phật đài, các đoàn văn nghệ Hương Từ Bi, Tuệ Đăng và Gia Đình Phật Tử các miền thay phiên nhau cúng dường tiếng hát kính mừng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Sư Ông Thích Tịnh Từ ban bố thời pháp ngắn, nhắc nhở mọi người nên sống chậm lại, hít sâu thở nhẹ, quán chiếu cái tâm trở về với hiện tại từng giây phút, từng giờ, từng ngày:

“Thức dậy miệng mỉm cười

Hai bốn giờ tinh khôi

Xin nguyện sống trọn vẹn

Mắt thương nhìn cuộc đời”

Kế tiếp chương trình là đoàn diễn hành xe hoa các chùa, các hội đoàn, các Phật tử khắp nơi tiến tới lễ đài trong tà áo dài trang trọng, rực rỡ sắc màu đồng phục. Quý dân cử chính quyền thành phố, quý Tăng Ni lần lượt bước lên lễ đài chuẩn bị phần chào cờ Mỹ, cờ Việt Nam Cộng Hòa và cờ Phật Giáo. Không khí đầy trang nghiêm và thiêng liêng, tiếng hát bay cao, vang xa trong sự trầm niệm của một thế giới tâm linh hướng lên trời xanh mây trắng đang thong dong trôi trong sự bình yên.

Những khuôn mặt trầm lắng, hiền hòa đang để cảm xúc chảy về tim, dâng trái tim lên Đấng Cha Lành của thế gian, bậc cao cả đưa đường chỉ lối cho chúng sanh nương tựa, tu tập thoát cảnh khổ đau, phiền não giữa thế giới Ta Bà.

Với người con Phật xa quê, ngày Phật Đản không chỉ là nghi lễ tắm Phật, dâng hoa, rước kiệu. Đó là ngày trở về. Trở về nương tựa Tam Bảo giữa cuộc đời nhiều biến động. Trở về với chính mình, để thấy bụi trần có phủ dày bao nhiêu, Phật tánh vẫn còn đó, như lời khuyến tấn của Đức Phật: “Ta là Phật đã thành. Các con là Phật sẽ thành”.

Tiếp tục chương trình là phần dâng cúng phẩm vật của các hội đoàn, của Phật tử xa gần lên Đức Từ Phụ, trong đó có phần tham dự của trường Cao Đẳng Phật Giáo Thực Dụng Online. Tôi học Cao Đẳng Phật Giáo Thực Dụng do thầy Như Ninh- Nguyễn Hồng Dũng làm hiệu trưởng. Để hiểu chữ “thực dụng” đúng nghĩa: Pháp không nằm trên kinh kệ để tụng cho hay, mà để đem ra dùng ngay trong bếp, ngoài chợ, giữa sở làm, trong cách dạy con cháu. Thực dụng là khi kẹt xe ở freeway 880 mà không nổi sân, nhớ đến hơi thở chánh niệm. Thực dụng là khi nghe tin không vui từ quê nhà, biết quán vô thường để lòng bớt chao đảo. Thực dụng là khi đi phát quà cho người vô gia cư, thấy đó chính là cúng dường chư Phật trong hình hài khổ đau.

Ngày 19 tháng 4 năm 2026

Chúng tôi lại được vị Bồ Tát nữ chở đến dự lễ tiếp với sự trợ giúp khiêng xe lăn đặt vào sau xe, cùng tôi dìu ông xã xuống dễ dàng hơn.

Là ngày con số người đông nhất, chúng tôi đẩy xe lăn tìm bóng mát dưới gốc cây như ngày trước, để chồng tôi ngồi nghe pháp, xem văn nghệ. Biết đời người trải qua Sinh, Lão, Bệnh và thân đang bệnh, nhưng ông xã tôi mang tâm

Phật, ý Phật nên vẫn cảm thấy cuộc đời nhẹ nhàng như mây bay, như gió thổi, truyền cảm giác thoải mái nhìn quang cảnh chung quanh với nét mặt đầy an lạ

Chiều đang xuống, ánh nắng vàng nhạt nhòa trên cây lá, hoa nắng lung linh in trên những tà áo màu lam của các đoàn Phật tử. Màu áo dịu dàng, con người nhẹ nhàng, hiền từ đã từng sinh hoạt nơi mái ấm ngôi chùa, được huân tập rèn luyện, thấm đẫm giáo lý nhà Phật, thoát ra sự thanh cao trên nét mặt bình thản.

Tiếng Thầy Thích Pháp Hòa đang kể về nguồn gốc của một vĩ nhân bên Ấn Độ là Đức Phật Thích Ca. Kế tiếp có phần pháp thoại, truyền thừa lời Phật dạy giải đáp những thắc mắc của tứ chúng, giọng Thầy vang đều trong không gian.

Nhìn các ngôi lều người lớn ngồi đông kín, ngoài sân trên thảm cỏ những khuôn mặt non nớt của giới trẻ ngồi bệt trong tư thế bất động, lắng yên nghe lời Thầy giảng. Hình như ai cũng đang sống chậm lại để quán chiếu về mình.

Trong khung chiều thơ mộng, bình yên và tự tại, như vậy thì cảnh Tây Phương Cực Lạc nào có đâu xa, cảnh ấy đang hiển hiện nơi trần gian, nơi park Cunningham , tứ chúng đều

mang thần thái thoát tục, hạnh phúc trong mùa lễ Vesak.

Đẹp thay nét văn hóa Phật Giáo là một dòng chảy mang tính cách lịch sử: “Mái chùa che chở hồn dân tộc. Nếp sống muôn đời của tổ tông”.

Đức Phật dạy: “Các pháp do duyên sinh, cũng do duyên mà diệt”. Một lời dạy ngắn, nhưng đủ làm kim chỉ nam cho cả đời người. Cố gắng giữ tâm thanh tịnh, không vướng mắt, không sân hận. Có đôi tay để làm lành. Có miệng lưỡi để nói lời ái ngữ, đó là do mình chọn, do mình tu. Đạo Phật không bảo chúng ta quên quá khứ, mà dạy chúng ta chuyển hóa khổ đau thành chất liệu từ bi.

Tuy nhiên trong mỗi con người chúng ta đều có tánh tốt, tánh dễ thương và cũng ngược lại có cái không tốt, cái không dễ thương, cái phạm tội, cái vô tội. Phật pháp mở rộng con đường tu tập cho mình sửa đổi, chăm sóc vườn tâm bằng cách trồng những hạt giống yêu thương, chia sẻ, biết tiêu diệt tham sân, giận hờn thì tâm hồn sẽ an lạc, bình an.

Người cư sĩ tại gia không vào chùa ở luôn, nhưng mang chùa về nhà. Bàn thờ Phật nhỏ nơi góc phòng, nhưng lòng có Phật thì đi đâu cũng là đất Phật. Giữ năm giới vì thấy rõ: không sát sanh thì nuôi được tâm từ, không trộm cắp thì đêm ngủ an, không tà dâm thì nhà ấm êm, không vọng ngữ thì người tin mình, không rượu chè thì trí sáng suốt. Đó là “thực dụng” — tu mà có kết quả ngay, không đợi kiếp sau.

Chiều dần tàn... thấp thoáng bóng hoàng hôn, những chiếc bóng âm thầm dọn dẹp, như họ đã từng bỏ công sức từ bước khởi đầu. Lớp người xếp hàng dài chờ được chụp hình với Thầy Pháp Hòa. Trên Phật đài khoảng 10 thanh nữ, thiếu niên đứng sẵn để chụp hình dùm cho mau lẹ. Nhìn tuổi trẻ thật đáng yêu, biết tham gia những sinh hoạt có ý nghĩa giúp công việc trôi chảy với tất cả năng lực tràn đầy.

Tôi đứng gần chót, có hai bạn huynh trưởng thấy, kéo tôi lên vì biết hoàn cảnh ở xa, chồng đang ngồi xe lăn đợi. Tôi dùng dằng mắc cỡ theo kiểu “ăn gian”, nhưng cũng nóng ruột vì hai vị Bồ Tát gọi phone báo về. Tôi liếc nhìn chung quanh, chẳng ai có phản ứng hay lộ vẻ không bằng lòng, nét mặt họ hiền từ không để ý sự việc chung quanh, hình như họ đang tập trung hơi thở trong chánh niệm. Ôi những con người dễ chịu, đang thể hiện thông điệp yêu thương và hòa bình.

Tôi được đủ duyên chụp hình với Thầy Pháp Hòa, mỗi chiều tôi cũng thường nghe Thầy giảng trên đài Việt Today. Thầy có lối nói dí dỏm vui và dễ hiểu, khai sáng ánh đèn trí tuệ dẫn dắt chúng sinh về con đường giác ngộ. Nhắc đến đây tôi nhớ ông anh họ mỗi tối thường nghe Thầy Pháp Hoà giảng, sau này vợ mất, anh nói: “Ngày đêm ôm... Thầy, để nghe tiếng nói dẫn anh vào sự bình an tâm hồn”.

Tôi cảm niệm công đức Ban Tổ Chức, gồm quý Thầy, quý Sư Cô, quý mạnh thường quân, quý Phật tử xa gần cùng chung nhịp cầu tri ân thành kính đối với Đức Phật.

Tôi thấy chung quanh ai cũng là vị Bồ Tát, trăm bàn tay chung sức để tạo dựng Đại Lễ thật trang trọng, tươi vui. Hình ảnh các vị Bồ Tát giúp chồng tôi vẫn in đậm trong tim, luân chuyển trong máu, kết tụ những hạt mầm tươi tốt, an lạc.

Dư âm vẫn còn đây, còn vang mãi sinh hoạt của lễ Vesak mấy ngày qua với không khí trong lành đầy thiêng liêng. Những tấm lòng cùng hướng nguyện mạnh mẽ cầu xin cho thế giới hòa bình, cho tâm tư con người chùng xuống,

soi gương nhìn lại chính mình, sửa đổi và tu tập, tắm gội tâm hồn nương theo ánh sáng nhiệm mầu của Đức Thế Tôn.

Minh Thúy Thành Nội

Tháng 4/2026

Hương Thu - Sáng Tác: Nguyễn Thanh Cảnh - Hòa Âm: Dương Hoàng Phúc - Ca Sĩ: Thái Hòa

Sáng Tác: Nguyễn Thanh Cảnh
Hòa Âm: Dương Hoàng Phúc
Ca Sĩ: Thái Hòa

Chỉ Là Mơ…

  

Dòng sông dĩ vãng đã trôi xa...
Một cánh chim bay biệt quê nhà
Phương người thu muộn vàng nỗi nhớ
Phương này xuân cạn úa tàn hoa.

Sông xưa dĩ vãng chảy ngược dòng
Mang về chốn cũ mỏi mòn trông
Bến cũ đò neo đêm trăng tỏ
Hạnh phúc giao hòa thỏa ước mong.

Sông này dĩ vãng chỉ là mơ...

Bến vẫn kiên tâm mỗi khắc chờ

Tình mãi trơ gan cùng tuế nguyệt

Chẳng thể lòng thuyền ngoảnh làm ngơ.

Kim Oanh

Tang Thương

 

Chiều vội xuống
Sương giăng mờ phố núi.
Đường quanh đây
Sỏi đá ngại chân qua.
Đã tàn binh
Sao hiu quạnh quá!
-Mẹ già tôi
Khuất bóng bên trời
Còn người yêu tôi
Lặng im trong mộ cỏ!
Mỗi thu về
Vàng ngập lá tàn rơi!
Tôi nhẹ bước vào vườn
Đâu thấy gì?!
Tràn ngập nỗi tang thương!

22-4-2026
Hàn Thiên Lương

Bữa Cơm Có Cá Thời Bao Cấp

Tối qua tôi nghe được “tin mật” nóng sốt là cửa hàng hải sản tươi sống hôm nay sẽ bán cá Thu. May quá hôm nay là thứ Năm nhỏ em gái không có lớp học buổi sáng nó sẽ trông giùm tôi thằng Bí để tôi rảnh rang đi chợ sớm xếp hàng mua cá Thu cho bằng được. Thời buổi bao cấp con cá miếng thịt quan trọng lắm, những thứ này không thường xuyên có trên mâm cơm.

Tôi quen với Dung, Dung là cháu của dì Năm nhân viên bán cá ở cửa hàng hải sản. Trước 1975 Dì Năm là một bà nhà quê bán cá trong chợ Hạnh Thông Tây, sau nhà nước dẹp buôn bán tư nhân, nhận dì Năm vào làm nhân viên bán cá của hợp tác xã địa phương nhờ lý lịch “trong sạch” con nhà nghèo bần cố nông, không dính dáng gì đến chế độ “Mỹ Ngụy”..

“Cửa hàng hải sản tươi sống” mà chẳng khi nào bán hàng tươi sống, toàn bán đồ ôi đồ ươn, quanh quẩn các loại cá rẻ tiền như cá mòi, cá hường, cá nục, cá mối, cá bạc má đã lòi bụng lòi mật hay có khi là cả một đống cá vụn tạp nhạp không tên. Người ta đồn rằng những con cá tươi thì đã bán ngầm cho nhau trong nội bộ, mà có còn chút cá tươi nào bán cho dân thì những ai lanh lợi nhanh chân lẹ tay đã mua hết rồi.

Cửa hàng cá này bên cạnh hàng rau củ thật… xứng đôi vừa lứa. Có hôm bán rau củ Đà Lạt mới về, nghe sang thế. Nhưng bông cải còn nguyên cuống dài và lá vàng úa, bên trong là bông cải đã có nhiều vết nám vàng nám đen, cà rốt thì bám đầy đất …chưa kịp rửa, mấy quả su su gai tua tủa già khú. Hàng hợp tác xã nhà nước khỏi cần mẫu mã sạch đẹp và nhất là khỏi cần mời chào người ta vẫn phải mua vì giá rẻ hơn ngoài chợ đen. Đống cá vụn tạp nhạp và đống rau củ Đà Lạt này chỉ đáng bán cho… heo ăn.
Mới hơn 6 giờ sáng tôi vén màn gọi nhỏ em đang ngủ:
– Thoa, dậy trông cháu chị đi chợ..
Thoa dụi mắt chưa tỉnh ngủ nhưng vẫn ngạc nhiên:
– Sao hôm nay chị đi chợ sớm?
Tôi xách giỏ sẵn sàng và dặn dò em gái 12 tuổi:
– Lát nữa thằng Bí dậy hai dì cháu ăn gói xôi trên bàn nhé.
Rồi tôi nói nhỏ làm như… sợ hàng xóm nghe thấy họ sẽ mua hết phần của mình:
– Hôm nay cửa hàng bán cá Thu, chị đi sớm xếp hàng. Lâu lắm nhà mình chưa được ăn cá Thu.

Tôi đi chợ thường đi bộ từ nhà đến chợ Hạnh Thông Tây chừng nửa cây số, nhưng sáng nay tôi đi xe đạp, chịu tốn vài đồng gởi xe cho nhanh cốt là “tranh thủ” mua được cá Thu ngon “cải thiện” bữa ăn gia đình. Gia đình tôi đông người, chồng đi “học tập cải tạo” ba mẹ con tôi ở chung với bên ngoại, mẹ tôi đã mất, còn bố và các em đang tuổi ăn học. Tôi quán xuyến việc nhà.

Tôi đạp xe vèo vèo đến chợ, hấp tấp gởi xe xong bước te te đến cửa hàng hải sản đã thấy một hàng dài người rồi. Quái lạ, tôi tưởng chỉ mình tôi biết “tin mật” thôi, hóa ra nhiều người cũng biết. À, cửa hàng hải sản có nhiều nhân viên chứ có phải chỉ mình dì Năm của Dung đâu, nên các nhân viên kia cũng rò rỉ “tin mật” hôm nay có cá Thu cho người thân quen của họ.

Dù thế nào tôi vẫn hào hứng xếp hàng và hy vọng đợi chờ. Đến hơn 7 giờ sáng nhân viên cửa hàng hải sản mới khệnh khạng kéo cửa lên. Một bà xếp hàng sốt ruột lớn tiếng:
– Cửa hàng mở cửa trễ 15 phút, lẹ lẹ lên cho bà con nhờ.
Một nhân viên cửa hàng cũng lớn tiếng đáp trả ngay:
– Chúng tôi đang sửa soạn nãy giờ, không rảnh đâu nghe bà con.
Cả một bàn cá đầy ụ đã được bày ra, những người đứng sau cố nghiêng người ra, rướn người, rướn cổ lên cao hơn người đứng trước nhìn vào quầy cá và bàn tán:
– Hình như toàn là cá con..
– Nghe… đồn là hôm nay có cá Thu. Chắc cá Thu sẽ bày lên sau..?
Một bà mơ ước:
– Cá Thu tươi về chiên sơ, sốt cà chua nhỉ…
Tôi giữ cuốn sổ mua hàng trong tay, thành thật hơn bao giờ:
– Cá Thu không tươi, lòi gan lòi phèo tôi cũng mua. Có còn hơn không.
Người đầu tiên mua được cá, chen ra khỏi đám đông để… trả lời nhiều câu hỏi:
– Cá gì vậy chị? Cá có tươi không?
– Có cá Thu không?
Bà vừa mua được cá hớn hở:
– Một đống cá lộn xộn con to con nhỏ, cá nục, cá bạc má, cá phèn hầm bà lằng về nhà chịu khó lựa ra. Tui nhà nghèo con đông cá nào cũng ngon. Đừng mơ tới chuyện cá Thu nghe bà con.
Rồi những bà kế tiếp chẳng thấy bà nào khoe mua được cá Thu cả. Đến lượt tôi, đứng đối diện với phản cá, tôi… e dè hỏi người bán hàng:
– Có cá Thu không chị?
Chị ta cong cớn hất hàm nhìn vào bàn cá và ra lệnh:
– Có thì đã bày ra đây. Thế chị có mua cá này không thì bảo?
Tôi nhìn đống cá chán nản và thò tay vào định chọn con cá nào đỡ bèo nhèo thì bị chị nhân viên… mắng:– Tiêu chuẩn mỗi hộ một ký. Chị mua bao nhiêu tôi cân, thì giờ đâu mà đợi chị chọn từng con cá.
Tôi mua một ký cá lộn xộn, thầm trách Dung thông tin sai làm tôi phải dậy sớm đi chợ sớm để mua mớ cá ôi này.
Về đến nhà Thoa hỏi ngay:
– Chị mua được cá Thu không?
Tôi vẫn bực mình từ chợ chưa thèm trả lời thì Thoa khoe:
– Nãy cu Bí ăn hết gói xôi rồi.
Tôi nhìn đầu tóc Thoa và gắt em:
– Con gái ngủ dậy đầu tóc không chải rối bù lên như ổ quạ thế kia.
Đã không được khen công bế cháu chăm cháu còn bị chị mắng Thoa xụ mặt:
– Từ lúc ngủ dậy thằng Bí chỉ khóc đòi mẹ, em phải bế dỗ nó đấy chứ.
Tôi biết mình cáu kỉnh vô lý, chỉ vì bị hố không có cá Thu, không mua được cá Thu nên tôi giận “cá” chém thớt, lây sang nhỏ em. Tôi dịu giọng lại để chuộc lỗi:
– Không có cá Thu, chị mua cá linh tinh nhưng chị sẽ kho kiểu này ngon lắm. Trông cháu tiếp để chị nấu cơm.

Thế là “bà dì” 12 tuổi biết bổn phận mình phải làm gì với thằng cháu lên 3 hay nghịch phá và hay khóc nhè. Chốc nữa dì lại “vác” cháu đi chơi quanh xóm.

Sau khi mua mớ cá tôi đến quầy thịt heo kiên nhẫn xếp hàng chờ đợi chen lấn thêm một lần nữa để mua bằng được mấy lạng thịt ba rọi về kho mặn với cá để đỡ hoang phí một buổi sáng dậy sớm đi chợ.

Bữa cơm trưa tôi cho con và mấy đứa em nhỏ ăn trước, ai về sau thì ăn sau. Thoa lấy một tô cơm với cá kho vừa ăn vừa đút cho thắng Bí con tôi.

Lúc ấy con Linh hàng xóm cách nhà tôi vài căn cũng bế em cùng với tô cơm sang nhà tôi. Linh bằng tuổi Thoa, học cùng lớp, hai đứa chơi thân với nhau, có vài điểm giống nhau, Thoa trông cháu còn Linh trông em.

Linh thường xuyên mang tô cơm sang nhà tôi vừa ăn vừa nói chuyện với Thoa. Hôm nay cũng thế. Hai đứa cùng khoe:
– Hôm nay nhà tao ăn cơm với cá
– Hôm nay nhà tao cũng ăn cơm với cá, mẹ tao kho cá Thu ngon lắm..
Thoa không tin, nhìn vào tô cơm của Linh và ngạc nhiên:
– Nhà mày mua cá Thu cửa hàng hợp tác xã hả, sao chị tao đi xếp hàng từ sớm mua không có….
– Mẹ tao nhờ bác Thà trưởng cửa hàng hải sản mua giùm, bác mang cá đến nhà cho mẹ.
Linh ăn xong tô cơm dắt em về nhà thì Thoa “mét” tôi:
– Nhà con Linh mua được cá Thu đó chị, em thấy tô cơm của nó có một khoanh cá Thu..– Chị nghe hai đứa nói chuyện rồi. Chị hiểu rồi vì mẹ nó là trưởng ban nhà đất ở phường quen biết nhiều lắm, mua thịt mua cá chỉ “nhờ” một tiếng là có ngay.
Thoa thèm thuồng:
– Em thấy nhà Linh ăn toàn đồ ngon, mẹ nó nấu cháo cá này, thịt kho trứng này…
Tôi hứa hẹn với Thoa:
– Hôm nào có cá Thu tươi ngon bán chợ đen, đắt bao nhiêu chị nhất định cũng mua về rim kho cả nhà ăn một bữa cho sướng, khỏi cần chầu chực ở cái cửa hàng hải sản… cà chớn ấy nữa.
Mấy hôm sau tôi gặp Dung và kể cửa hàng hải sản của Dì Năm nó không hề có cá Thu như Dung đã báo cho tôi thì Dung không hề ngạc nhiên:
– Làm gì có… dư mà bán ra ngoài chứ, dì Năm kể hôm ấy cửa hàng nhận về 4 cần xé cá, 2 cần xé cá Thu và 2 cần xé cá lộn xộn. Tưởng bán “nội bộ” một ít còn bán ra ngoài cho dân, ai dè ông nọ bà kia nhắn gởi để dành cho họ người một ký người hai ký… hết sạch luôn.

Nói tới đây Dung im luôn có vẻ ngại ngùng. Tôi đoán nhà Dung cũng nhờ có dì Năm, chân trong cửa hàng hải sản thế nào chẳng mua được ít nhiều cá Thu. Tôi nói đùa cho vui và cho Dung bớt ngại ngùng:

– Không có cá Thu nhà mình mua cá lộn xộn. Bữa cơm cũng có cá như ai.

Nguyễn Thị Thanh Dương

(Jan. 17- 2026)

Mơ Em Chiều Nay - Nhạc Và Lời: Nguyễn Tuấn - AI Cover by Siliconband

Nhạc Và Lời: Nguyễn Tuấn
Thực Hiện: Minh Châu Nguyễn
AI Cover by Siliconband

Lá Vàng

Gió rét trời thu rãi lá vàng
Để lòng vương vấn mỗi thu sang
Mây trời bàng bạc trôi lơ lững
Nắng nhạt nhuộm sầu nỗi chứa chan
Mãi đợi xuân sang buồn chất ngất
Trông mòn cánh nhạn trãi mênh mang
Thu đi thu đến bao hoài cảm

Mộng đẹp thời xuân cảnh bẽ bàng...!

Ngư Sĩ

Thành Phố Buồn

  

Gió lạnh mây giăng ánh nguyệt chùng
Đêm buồn văng vẳng điệu trầm rung
Tình yêu Than Thở đàn sai nhịp
Thơ mộng Tuyền Lâm khói ẩn rừng
Bảo Đại dinh hoàng danh mãi vọng
Langbiang đỉnh núi lệ còn rưng
Phố buồn Đà Lạt bao hương sắc
Lữ khách vấn vương chẳng lạ lùng

Quên Đi

Chân Tâm Biển Lặng

 

Cõi trần gian, cuộc đời là mộng mị
Kiếp Nhân sinh, như thuyền lạc giữa dòng
Nổi trôi trên, ngàn cơn sóng đại dương
Tay vững lái thuyền sẽ vào bờ bến

Đời có lúc, giận, vui, buồn, lẫn lộn
Như đại dương, có lúc sóng hiền hòa
Có những ngày, biển bão tố phong ba !
Ta lênh đênh, như con thuyền lạc hướng

Hãy bình tĩnh cho Tâm hồn yên ổn
Chân Tâm là biển lặng giữa đại dương
Dòng Đời như sóng vỗ thủy triều lên
Thân Ta như thuyền nan vượt ngàn sóng

Mặc dù cho trần gian đầy biến động
Nhìn cuộc đời bằng tâm ý bình thường
Tâm không còn, ô nhiễm, giận, sầu, vương
Khổ vui buồn, phiền não tan theo gió...

Hoàng Thục Uyên

Nhàn Thuyết 閒說 - Vương Kiến (Vãn Đường)

 

Vương Kiến 王建 (751-835) tự là Trọng Sơ 仲初, người Khoản Châu, Dĩnh Xuyên (nay là Hứa Xương, Hà Nam, Trung Quốc), đỗ tiến sĩ năm Đại Lịch thứ 10 (775), từng làm quan Tư mã Thiểm Châu. Ông trước tác "Nhạc phủ cung từ" rất được người ta khen ngợi, nổi danh ngang với Trương Tịch. Tác phẩm có "Vương tư mã tập".

Lời phi lộ

Đầu đề của bài thơ là Nói lúc nhàn, nhưng độc giả lại hiểu là Ta Nói Cho Mà Nghe. Vậy thì hãy lắng nghe ông nói từng câu cho thấm thía.

Nguyên tác Dịch âm

閒說 Nhàn Thuyết

桃花百葉不成春 Đào hoa bách diệp bất thành xuân

鶴壽千年也未神 Hạc thọ thiên niên dã vị thần

秦隴州緣鸚鵡貴 Tần Lũng châu duyên anh vũ qúi

王侯家為牡丹貧 Vương Hầu gia vi mẫu đơn bần

歌頭舞遍回回別 Ca đầu vũ biến hồi hồi biệt

鬢樣眉心日日新 Mấn dạng mi tâm nhật nhật tân

鼓動六街騎馬出 Cổ động lục nhai kỵ mã xuất

相逢總是學狂人 Tương phùng tổng thị học cuồng nhân

Chú giải:

Châu: cồn, bãi sông.

Duyên: cơ duyên, nhân vì.

Vi: làm

Đầu: hàng đầu.

Biến: khắp cả.

Mấn: tóc mai.

Phân: chia ra.

Cổ động: khua động, nhộn nhịp.

Nhai: đường phố chính.

Thị: ấy là.

Câu 3: châu Tần Lũng chỉ quí vì có chim anh vũ.

Câu 4: Vương Hầu nghèo vì ham mê hoa mẫu đơn.

Dịch thơ

Nói lúc nhàn

Hoa đào vạn lá chẳng thành xuân.

Hạc sống ngàn năm cũng chửa thần.

Tần Lũng xưa vì anh vũ qúi.

Vương Hầu nay do mẫu đơn bần.

Bài ca điệu múa thay từng lúc.

Mái tóc chân mày đổi mỗi lần.

Diễu ngựa chật đường qúa nhộn nhịp,*

Gặp nhau một lũ học ngông cuồng

* Một câu (nguyên bản và câu dịch) có 6 chữ vần trắc để tả bọn ngông cuồng cỡi ngựa quần thảo ở giữa đường.

Lời bàn:

Theo đầu đề (Nói lúc nhàn) thì có vẻ một bài thuật chuyện nhưng thân bài (tất cả 8 câu) rõ ràng là châm biếm. Thử duyệt lại toàn bài xem sao nhé:

- Dù cây đào có trổ vạn lá cũng chưa làm nên mùa xuân.

- Dù con hạc có sống ngàn năm cũng chưa được gọi là thần.

- Đất Lũng Châu sở dĩ qúy vì có chim anh vũ (con vẹt).

- Nhà Vương Hầu chỉ vì mê hoa mẫu đơn nên trở thành nghèo.

- Bài ca điệu múa (muốn hay thì phải) thay đổi từng lúc.

- Mái tóc (tuy xanh), chân mày (tuy đẹp) nhưng sẽ xấu đi mỗi lần.

- Hỡi bọn cuồng ngông kia! Chúng bay diễu ngựa nhộn nhịp ở đây (học ngông cuồng) có biết những lẽ đó hay không?

Con Cò

***

Tán Gẫu

Trăm cánh hoa đào chẳng hóa xuân
Ngàn năm hạc nôi chửa nên thần
Bãi Tần quý bởi chim anh vũ
Dinh chúa nghèo vì đám mẫu đơn
Điệu múa, giọng ca thay lúc lúc
Nét mi kiểu tóc mới lần lần
Trống rung sáu nẻo ngựa phi xuất
Gặp gỡ học đòi thói ngạo nhân

Lộc Bắc
Fev26

***
Nhàn phiếm

Xuân thắm nào cần đào trổ bông
Uy nghiêm mặc kệ hạc nghìn hồng
Nhiễu nhương Tần Lũng vì chim quý
Vương tước thành nghèo bởi mẫu đơn
Ca hát múa may thay đổi chán
Tóc tai mặt mũi kiểu khoa trương
Trống vang kỵ mã từ muôn hướng
Tụ họp vui chơi thói sống cuồng

Thanh Vân
***
Đồng ý với anh Tâm là bài chữ Hán của anh Bảo sai từ cái đầu đề. Chữ đầu tiên là NHÀN, không phải VĂN.
Chữ thứ tư, câu 4 là VỊ, không phải VI.
Chữ thư tư, câu 6 là Tâm, không phải PHÂN.
Cám ơn anh Tâm đã cho biết Bách Diệp là loài hoa có nhiều cánh, không đẹp, không đại diện cho mùa xuân.
Còn hoa Mẫu Đơn là hoa gì thì anh Tâm và anh Giám cũng đã giải thích.

Theo truyền thuyết, thì vào mùa đông, Vũ Tắc Thiên đi dạo vườn thượng uyển, ra lệnh ngày hôm sau, các loài hoa phải nở. Quả nhiên, trăm hoa đua nở, trừ Mẫu Đơn, nên nữ hoàng ra lệnh đầy hoa này tới Lạc Dương. Năm sau, Mẫu đơn nở rất đẹp, bà giận quá ra lệnh đốt hết. Ngờ đâu, hoa không chết mà năm sau lại nở đẹp vô vàn. Theo Google, thì Mẫu đơn là Peony, là loài mà mình gọi là Phù Dung, bông lớn, nhiều màu tươi thắm.

Ngoài ra, còn vài chữ khó:
- Duyên là nguyên cớ, vòng quanh.
- Anh vũ là con vẹt. (phương thảo thê thê anh vũ châu)
- Nhai là con đường.
- Cổ là cái trống.

Tác giả Vương Kiến GIẢNG NHÀN mà sao vất vả, khổ sở quá, chẳng thấy nhàn đâu cả: Hoa chẳng thành xuân, hạc chửa thành thần, Tần Lũng đẹp vì vẹt, người giàu ham chơi hoa sang mà thành nghèo, ca vũ phải đổi luôn, trang điểm khác mỗi ngày cho thêm đẹp, tụi trẻ khua trống, cưỡi ngựa túa ra đường, toàn bắt chước vẻ điên cuồng, hợm hĩnh..

Giảng Nhàn

Đào hoa trăm cánh chẳng thành xuân,
Hạc sống nghìn năm chửa biến thần,
Tần Lũng quý vì chim anh vũ,
Mẫu đơn thích quá khiến nghèo dần,
Giọng ca, điệu múa thường đổi khác,
Kiểu tóc, làn mi sửa mỗi lần,
Trống động sáu đường phi ngựa tới,
Thấy toàn một bọn học cuồng nhân.

Bát Sách.
(Ngày 05/03/2026)
***

Nguyên tác: Phiên âm:

閑說-王建 Nhàn Thuyết - Vương Kiến

桃花百葉不成春 Đào hoa bách diệp bất thành xuân

鶴壽千年也未神 Hạc thọ thiên niên dã vị thần

秦隴州緣鸚鵡貴 Tần Lũng châu duyên anh vũ quý

王侯家為牡丹貧 Vương hầu gia vị mẫu đơn bần

歌頭舞遍回回別 Ca đầu vũ biến hồi hồi biệt

鬢樣眉心日日新 Mấn dạng my tâm nhật nhật tân

鼓動六街騎馬出 Cổ động lục nhai kỵ mã xuất

相逢總是學狂人 Tương phùng tổng thị học cuồng nhân

Bài thơ có mộc bản trong các sách:

Vương Tư Mã Tập - Đường - Vương Kiến 王司马集-唐-王建

Doanh Khuê Luật Tủy - Nguyên - Phương 瀛奎律髓-元-方回

Hồi Thạch Thương Lịch Đại Thi Tuyển - Minh - Tào Học Thuyên 石仓历代诗选-明-曹学佺

Ngự Định Toàn Đường Thi - Thanh - Thánh Tổ Huyền Diệp 御定全唐诗-清-圣祖玄烨

Dị bản:

Hán bản bên trên là nguyên tác chép từ sách Vương Tư Mã Tập của Vương Kiến. NĐTĐT đời Thanh cho 2 dị bản:

tựa là Văn Thuyết 聞說 thay vì Nhàn Thuyết 閑說

câu 6: phân 分 thay vì tâm 心

Giải nghĩa:

Nhàn thuyết: chỉ những cuộc nói chuyện bình thường, những lời nói vô nghĩa, và những từ không liên quan.

Bách diệp: loại hoa đào có nhiều lớp cánh (đào bích). Tác giả cho rằng loại hoa biến dị, phô trương này không đại diện cho cái thần thực sự của mùa xuân.

Vị thần: chưa phải là thần diệu, chưa đạt đến cảnh giới linh thiêng.

Tần, Lũng: một vùng địa lý, chỉ khu vực bao gồm các tỉnh Thiểm Tây và Cam Túc ngày nay. Tần chỉ lãnh thổ nước Tần cổ đại và khu vực tập trung quanh Thiểm Tây trong các thế hệ sau, trong khi Lũng chỉ vùng phía tây dãy núi Lũng Sơn (nay là phía đông Cam Túc và các khu vực khác). Hai vùng này liền kề nhau và thường được gọi chung là Tần Lũng, một thuật ngữ thường thấy trong các tài liệu lịch sử và văn bản địa lý.

Tần Lũng: các vùng đất phía Tây (nay thuộc Thiểm Tây, Cam Túc) là nơi có nhiều chim vẹt quý.

Anh vũ: chim vẹt. Ý nói vì vẹt quý mà vùng đất này bị chú ý và khai thác quá mức.

Mẫu đơn bần: nghèo vì chơi hoa mẫu đơn rất tốn kém. Theo anh Hoàng Xuân Thảo, hoa mẫu đơn chỉ được đem vào Trung Hoa vào cuối nhà Chu, tới nhà Đường mới chỉ được trồng trong các vườn ngự uyển nên rất quý giá, chỉ các bậc vương hầu mới đủ tiền mà chơi và trồng hoa này. Hoa mẫu đơn thời đó được coi là hoa vương giả.

Ca đầu: phần mở đầu của toàn bộ bài hát, có vai trò thiết lập giai điệu và dẫn dắt toàn bộ bài hát, và chủ yếu được nhìn thấy trong các tác phẩm cổ của Nhạc Phủ

Ca đầu vũ biến: các điệu nhạc, điệu múa trong cung đình hoặc phủ.

Hồi hồi biệt: mỗi lần mỗi khác, thay đổi xoành xoạch để chạy theo cái mới.

My tâm: giữa hai lông mày.

Mấn dạng my tâm: cách búi tóc và kẻ chân mày.

Lục nhai: sáu con đường chính ở kinh thành Trường An.

Học cuồng nhân: bắt chước những kẻ ngông cuồng, phóng đãng.

Dịch nghĩa:

Nhàn Thuyết Phiếm Bàn (Lời Nói Khi Nhàn Rỗi)

Đào hoa bách diệp bất thành xuân

Đào nhiều cánh không tạo ra vẻ đẹp tự nhiên của mùa xuân,

Hạc thọ thiên niên dã vị thần

Hạc sống ngàn năm nhưng cũng chưa hẳn đã có thần khí.

Tần Lũng châu duyên anh vũ quý

Vùng Tần, Lũng vì có giống vẹt quý mà trở nên nhiễu nhương,

Vương hầu gia vị mẫu đơn bần

Nhà vương hầu vì chơi hoa mẫu đơn mà hóa ra nghèo khó.

Ca đầu vũ biến hồi hồi biệt

Điệu hát khúc múa thay đổi liên tục chẳng lần nào giống lần nào,

Mấn dạng my tâm nhật nhật tân

Kiểu tóc, dáng mày ngày ngày lại thay đổi theo mốt.

Cổ động lục nhai kỵ mã xuất

Tiếng trống vang lên, người cưỡi ngựa từ sáu ngả đường tuôn ra,

Tương phùng tổng thị học cuồng nhân

Gặp nhau toàn là những kẻ đua đòi theo thói ngông cuồng.

Bình luận:

Bài Nhàn Thuyết của Vương Kiến là một bức tranh trào phúng, phê phán sự xa hoa phù phiếm và thói hư tật xấu của tầng lớp thượng lưu thời bấy giờ.

Trong bài thơ Nhàn Thuyết, phong cách trào phúng của Vương Kiến không trực diện, ồn ào mà mang tính châm biếm ngầm, sâu cay qua việc quan sát những nghịch lý trong đời sống. Tóm lại, trào phúng của Vương Kiến trong bài này là kiểu trào phúng phong hóa (châm biếm thói đời). Ông không dùng những từ ngữ thô tục hay gay gắt, mà dùng sự đối lập giữa "cái danh" và "cái thực" để lột trần sự suy đồi của xã hội thời vãn Đường. Ông phê phán qua quan sát và nhận xét thói đời hơn là áp đặt các giá trị luân lý thông thường.

Bài thất ngôn bát cú luật thi, hoàn chỉnh về hình thức, đặc sắt là phần đối xứng trong luật thi về từ, thanh và ý:

Cặp câu 3 và 4:` Tần Lũng châu duyên anh vũ quý đối với:

Vương hầu gia vị mẫu đơn bần

Cặp câu 5 và 6: Ca đầu vũ biến hồi hồi biệt đối với:

Mấn dạng my tâm nhật nhật tân

Dịch thơ:

Nhàn Phiếm

Hoa đào nhiều cánh chẳng thành xuân,

Hạc sống ngàn năm không hóa thần.

Tần Lũng vẹt khôn nên khổ lụy,

Vương hầu thích mẫu phải đơn bần.

Điệu múa câu ca luôn đổi mới,

Chân mày búi tóc kẻ bao lần.

Sáu ngã trống dồn người ngựa ruổi,

Gặp nhau một lũ học cuồng nhân.

Việc dịch mẫu đơn bần thành mẫu…đơn bần, nhằm nhấn mạnh nghịch lý giữa sự sang trọng của hoa và sự khánh kiệt của chủ nhân.

Cụm từ học cuồng nhân được giữ nguyên trong bài dịch thất ngôn vì đây là linh hồn của bài thơ - mỉa mai sự đua đòi, bắt chước một cách mù quáng.

Translation:

Idle Talk by Wang Jian is a sharp social satire from the Tang Dynasty. The poet was famous for his "Palace Ballads," and here he uses his observant eyes to mock the superficiality of the elite.

A hundred-petaled peach bloom does not make a spring,

A thousand-year-old crane is not yet divine

The Qin and Long regions suffer because parrots are prized,

Princely houses grow poor from a love of peonies.

Song leads and dance steps change every single time,

Hair styles and eyebrow shapes are refreshed day by day.

As drums stir the six streets, they gallop out on horseback,

Only to meet others who are all busy acting like madmen.

Commentary on Satirical Style

Wang Jian's satire is observational rather than moralistic. He doesn't tell the reader that these people are "evil"; he simply shows the absurdity of their actions.

The phrase Learning from madmen (Học cuồng nhân) is the most biting part of the poem. In Chinese tradition, "madness" was often associated with genuine, unbridled genius (like the poet Li Bai). By saying people are "learning" it, Wang Jian exposes them as phonies—they are performing a role rather than living a truth. It is a timeless critique of "clout-chasing" that feels remarkably modern.

Phí Minh Tâm

***

Góp ý:

Bài ca điệu múa muốn hay phải thay đổi luôn luôn, cũng vậy dung nhan muốn đẹp thì bới tóc, kẻ lông mày cũng phải làm mỗi ngày.

Tần Lĩnh nằm giữa lưu vực hai sông Hoàng Hà và Dương Tử nổi tiếng vì có loài chim anh vũ, bây giờ thì nổi tiếng vì có loài gấu trúc. Hoa mẫu đơn chỉ được đem sang Trung quốc từ cuối nhà Chu, tới nhà Đường mới chỉ được trồng trong các vườn ngự uyển nên rất qúy giá, chỉ các bậc vương hầu mới đủ tiền mà chơi và trồng hoa này thôi. Hoa mẫu đơn thời đó được coi là hoa vương giả, tượng trưng cho phú qúy và được gọi là “Thiên hạ chân hoa độc.” Thú cuồng hoa mẫu đơn, tranh nhau mua với bất cứ giá nào đã khiến nhà thơ Vương Cốc phải than trong bài thơ “Mẫu Đơn” rằng, “Mẫu đơn yêu diễm loạn nhân tâm/ Nhất quốc như cuồng bất tích kam/kim...” Mãi sang tới đời Tống thì thú chơi hoa này mới lan tràn cả trong dân chúng khắp nước và nơi trồng nhiều và có nhiều lọai hoa đẹp nhất là tại kinh đô Lạc Dương. Hiện nay tại Lạc Dương hàng năm vẫn có lễ hội Mẫu Đơn vào mùa xuân.

Hoàng Xuân Thảo

***

Huỳnh Kim Giám Góp ý:

閒說=Nhàn Thuyết

Tựa đề của bài thơ là Nhàn Thuyết, không phải Văn Thuyết (đã chỉnh lại, tk). Hai câu đầu của bài thơ đã biến thành một loại thành ngữ cho khái niệm ảo giác và vô thường của cuôc đời.

Âm nhàn có nhiều lối viết thời kim văn (không tìm thấy trong giáp cốt văn) và được viết với bộ 門=môn và dùng các chữ 月=nguyệt (nguyệt lai môn hạ nhàn), 夕=tịch (hội ý), hay 外=ngoại (hài thanh), với một dạng cổ 𨳢). Từ 聞=văn viết với bộ 耳=nhĩ nên dễ bị nhầm với 月 của 閒 cho dù hai từ dùng bộ khác nhau. Có phiên bản cho bài thơ dùng từ 閑=nhàn (cái lan can, không có nghĩa gì cả!). Người ni cũng khám phá rằng khi dùng Google translate, coi chừng việc AI “tự tiện” thêm vào nguyên tác (giải thích chẳng hạn) hay đổi nguyên tác 閒 thành 閑 vì chúng là những từ đồng âm!

Từ 葉=diệp trong 桃花百葉=đào hoa bách diệp không có nghĩa là lá mà là cánh hoa, vì 'lá' không đúng nghĩa. Cây đào có hàng trăm lá nhưng không hoa đầu xuân không có giá trị gì hết.

鹦鹉=anh vũ là một loài chim ồn ào với khả năng bắt chước tiếng người và học nói, nên hình tượng anh vũ trong bài thơ gợi ý châm biếm để chỉ những người tập tểnh học làm thơ. Người xưa nghĩ chim anh vũ xuất xứ ở Lũng Sơn (陇山), dãy núi bắc ngang Sơn Tây và Cam Túc, và tên cổ của vùng là Lũng châu. Vì Lũng châu thuộc nước Tần ngày xưa, nó còn có tên 秦陇=Tần Lũng như trong bài thơ.

Hai từ 王侯=vương hầu đầu câu 4 không nên viết hoa vì chúng không phải là danh từ riêng và câu 4 chỉ có nghĩa rằng các nhà quyền quý vẫn có thể nghèo cho dù có, hay vì có, trồng hoa mẫu đơn, nếu không nghèo vì nhu cầu học đòi làm sang. Mẫu đơn là một tên có từ lâu để gọi hai loài hoa 芍药=thược dược (木=mộc và 火=hỏa) và từ thời Đường mẫu đơn là tên cho mộc thược dược. Có rất nhiều loài mẫu đơn với tên của các mỹ nhân danh tiếng hay các biểu tượng cho sự cao sang, quyền quý. Tại sao người Việt lại gọi hoa Dahlia là thược dược thì người ni không hay vì Dahlia xuất xứ từ Mỹ Châu và người Tàu chỉ chuyển âm qua tiếng hán thành 'đại lệ'.

***

@ý kiến của Phí minh Tâm:

Mẫu đơn là một tên có từ lâu để gọi hai loài hoa 芍药=thược dược…

Anh Giám có thể xem lại loại hoa dahlia mà người Hoa gọi là Đại lệ hoa có thể nào là hoa mẫu đơn trong bài thơ của Vương Kiến hay không? Đại lệ hoa đến từ Nam Mỹ, nên sau thế kỷ 17, 18 người Âu Châu mới biết đến. Trong khi người Hoa đã có mẫu đơn từ thời Chu. Pmt

@ Huỳnh Kim Giám trả lời:

Dĩ nhiên Dahlia hay đại lệ hoa không phải là mẫu đơn và không thể là mẫu đơn. Tôi chỉ bàn 'lạc đề' về cái tên thược dược mà người Tàu dùng chung cho các loài mẫu đơn. Vì một lý do nào đó, người Việt cho dahlia cái tên thược dược cho dù hai loài hoa Dahlia và Gardaenia không bà con gì với nhau hết. Một lý do khả hữu là thế này: một tên Hán của Dahlia pinnata là 天竺牡丹 (Thiên Trúc mẫu đơn) cho dù dahlia xuất phát từ châu Mỹ! Đúng ra một tên tiếng Anh của dahlia là Indian peony với từ (red) Indian chỉ gốc thổ dân châu Mỹ chứ không phải gốc xứ Thiên Trúc huyền thoại, nhưng người Tàu đã lỡ dịch Indian thành Thiên Trúc từ lâu rồi.

Rất có thể rằng một người, Việt hay Nhật rành chữ Hán nhưng không rành thảo mộc học, biết mẫu đơn là thược dược trong tên tiếng Tàu nên cũng nghĩ Indian peony/Thiên Trúc mẫu đơn là thược dược. Điều này làm tôi liên tưởng tới chuyện trái cẳng ngỗng người Tây phương dịch Nho gia (儒家) thành Confucianism cho dù từ Nho có nghĩa là thuật sĩ-nhà chuyên môn chứ không dính dáng gì với Khổng Tử.

@ Huỳnh Kim Giám thắc mắc:

Không biết anh Tâm tìm ra giải thích "đào bích" cho cụm từ "bách diệp" ở đâu ra vậy. Google và Wiktionary chỉ cho hai nghĩa cho "bách diệp, một là cái lá sách, một phần của bao tử bò, hai là tàu hủ ky để làm đồ chay giả thịt. Bách diệp cũng nằm trong tên của một loại mành mành che cửa

@ Phí Minh Tâm trả lời:

Theo Google: Bách diệp (百葉): Tức là hoa đào nhiều cánh (đào bích).

Đào phai và đào bích là hai loại hoa đào Tết khá phổ biến và được nhiều người yêu thích.

Tự điển 国语辞典 Trang Sưu Vân cho 6 nghĩa, trong đó có:

百叶 拼音：bǎi yè 1.花瓣或枝叶重叠。

bách diệp bính âm ：bǎi yè 1. hoa biện hoặc chi diệp trọng điệp 。

百叶 (bǎi yè) 1. Cánh hoa hoặc lá xếp chồng lên nhau.

@ mirordor viết thêm:

Thay vì tìm đào hoa bách diệp, nếu tìm 'bách diệp đào hoa" thì Google cho chúng ta Hàn Dũ thay vì Vương Kiến:

"百葉桃花" : 主要指代唐代文學家韓愈創作的七言絕句《題百葉桃花》，描寫花瓣繁複的桃花在晚春時節愈發紅艷、玲瓏，帶有擬人化的親切溫情。此詞亦指花瓣數量極多（重瓣）的桃花觀賞品種，常見於園林中，花朵較單瓣桃花更為豐腴、鮮豔。 "bách diệp đào hoa" chủ yếu chỉ Đại Đường đại văn học gia Hàn Dũ sáng tác đích thất ngôn tuyệt cú《 Đề Bách Diệp Đào Hoa》, miêu tả hoa biện phồn phức đích đào hoa tại vãn xuân thì tiết dũ phát hồng diễm, linh lung, đái hữu nghĩ nhân hóa đích thân thiết ôn tình。 thử từ diệc chỉ hoa biện sổ lượng cực đa (trùng biện) đích đào hoa quan thưởng phẩm chủng, thường kiến ư viên lâm trung, hoa đóa giác đan biện đào hoa canh vi phong du, tiên diễm.

Bài thơ 題百葉桃花 của Hàn Dũ như thế này:

百葉雙桃晚更紅 bách diệp song đào vãn canh hồng

窺窗映竹見玲瓏 khuy song ánh trúc kiến linh lung

應知侍史歸天上 ứng tri thị sử quy thiên thượng

故伴仙郎宿禁中 cố bạn tiên lang túc cấm trung

Quê Hương 4 - Thơ: ChinhNguyen/HNT - Nhạc/Cover: Vương Ngữ Nguyệt

Thơ: ChinhNguyen/HNT
Nhạc/Cover: Vương Ngữ Nguyệt