Lỗi Hẹn - Thơ: Huỳnh Nguyễn Thanh Tâm - Nhạc: Phạm Anh Dũng - Tiếng Hát: Ngọc Quy

Thơ: Huỳnh Nguyễn Thanh Tâm
Nhạc: Phạm Anh Dũng
Tiếng Hát: Ngọc Quy

Thương Về Cố Nhân

 

Sáu mươi năm gặp lại
Tà áo tím ngày xưa
Quảng Trị buồn gió mưa
Em vẫn còn thương khóc.

Nhớ thời xưa Trung Học
Em gái thích vui đùa
Tuổi học trò ngây thơ
Tỏ tình qua mắt biếc.

Lòng tôi chưa nói thiệt
Đã lính tráng xa đời
Bỏ lại tình em tôi
Đời sương pha nắng gội.

Bao năm qua chờ đợi
Vẫn mắt biếc môi cười
Quảng trị gió mây trôi
Có em làm tri kỷ

Đăng Nguyên

Bài Thực Tập SPCN

*Cô ''SPCN'', bây giờ cô ở đâu?

Cô sinh viên Khoa Học
Đang hái lá trong vườn (*)
Tôi qua, nghe mùi tóc
Mùi nắng khét … dễ thương!

Cô sinh viên hái lá!
Có hái mộng không nào?
Mộng tôi treo đầy cả
Trong vườn, trong chiêm bao

Cô sinh viên! Cầm lấy
Đóa hoa hồng hoang sơ
Đừng rụt rè sợ hãi
‘’Tôi hiền hơn …ma sœur ‘’

Cô sinh viên! Ngày đấy
Ngày chủ nhật ngoan hiền
Cô nên cười một cái
Cho đời thêm chút duyên

Cô sinh viên! Nắng tắt
Mình giã từ nhau thôi
Mốt mai, trời khiến gặp
Nhớ cho tôi nụ cười!

Cô sinh viên Khoa Học
Vừa hái lá trong vườn
Tôi về, qua mấy dốc
Lòng vẫn còn vấn vương...

BP
(dự bị MPC)
12/1976

(*): Trước 75, chứng chỉ dự bị SPCN (Đại học Khoa Học Sài Gòn)

 có các buổi ‘’TP’’ Thực vật học, sinh viên ‘hái lá’ ép khô, ghi tên, họ thực vật ….

Vòng Luân Vũ Cuối Cùng

 

Đêm nghiêng xuống ly say
Mưa gõ ngoài hiên buồn
Trời Virginia trôi thật khẽ
Như một lời chưa nói ra

Anh ngồi ở góc quen
Đếm giọt mưa ngoài kia
Khói bay quanh mái tóc
Từ khi ta biết nhau

Ly whisky còn dang dở
Tên em nằm ở môi
Anh tưởng mình đã quên
Mà tim đau còn gọi

Em đẩy cửa thật chậm
Áo mưa còn ướt vai
Mắt chạm nhau một nhịp
Cả quán như lặng dài

Bài nhạc cũ tua lại
Trong ngực em chênh vênh
Bao năm đã đi qua
Mà đau như còn nguyên

Vòng luân vũ cuối cùng
Riêng cho em và anh
Vòng luân vũ cuối cùng
Tim sao còn mong manh

Khi tiếng đàn vừa dứt
Ai còn giữ tay ai
Virginia đêm mưa
Còn lại gì ngoài kia?

Vòng luân vũ cuối cùng
Xin dìu chậm thôi mà
Vòng luân vũ cuối cùng
Đừng buông như hôm qua

Nếu có còn một lần
Ta sẽ gọi tên nhau
Cho mưa rơi gội hết
Trong mắt ngỡ đêm sâu

Nếu thời gian quay lại
Em còn chọn anh không?
Nếu chọn anh lần nữa
Mình có đau thêm không?

Ly rượu này đắng quá
Nhưng anh vẫn uống cạn
Em cũng chưa từng quên
Cái hôm mình bên nhau

Thôi cứ để đêm này
Nói thay phần tim đau
Mai đường chia hai lối
Ta còn mang nhau theo?

Vòng luân vũ cuối cùng
Riêng cho em và anh
Vòng luân vũ cuối cùng
Tim sao còn mong manh

Vòng luân vũ...
Đã hết rồi anh...
Em còn đứng đây
Mà như tan trong mưa

June 2026
Tuan Dang

Hiện Tượng Krishnamurti

Hiện tượng sống: KHÔNG THỜI GIAN

Bạn không biết sống cái khoảnh khắc hiện giờ, ấy là bạn chết rồi chính bạn và cái bao la của Cuộc Sống (Krishnamurti).

Đó là hiện tượng Krishnamurti, một mình bật nổi, không mặt nạ, giữa thế hệ, thuần túy như một năng lực của Cuộc Sống. Hơn thế nữa, Krishnamurti, chính là Cuộc Sống, cuộc sống không phấn son, mộc mạc mà huyền diệu, tịnh mà động, một mà là tất cả. Cuộc sống ấy vừa là nhân vừa là quả, vừa là phương tiện vừa là cứu cánh, tự nó đủ cho nó, đủ để mà tự chứng minh, tự hiện hữu, không phải ông thầy đời thầy đạo dạy nó phải thế nào mới là hợp lý hợp tình. Lý và tình là của người đời. Vì có người nên có đời - hai đối thể - nên người muốn đời phải như thế này thế nọ, trong khi đời là đời, tự nhiên nó vậy là vậy thế thôi.

Nhân nguyện như thử như thử

Thiên lý nhi lai nhi lai.

Thiên lý đó là cuộc sống. Cuộc sống ấy là thực tại. Cho nên muốn nắm được thực tại phải nhảy vào trung tâm điểm của cuộc sống, đừng lãng vãng vòng ngoài mà bị mê hoặc bởi những biểu tượng do con người đặt ra để biểu thị cuộc sống: danh từ, tư tưởng, triết học, văn nghệ v.v… Phải đi thẳng vào cuộc sống, đừng tránh né một bên. Phải nhập một với cuộc sống. Phải tự mình là cuộc sống thì mới hiểu, nhân đó hành động mới thức thời.

Nói một cách khác, trong trạng thái nhập một ấy, hiểu cũng là sống, mà hành cũng là sống, tất cả đều tùy duyên mà ứng hiện lên từ một nguyên lý đại đồng. Cho nên sanh ra là thuận lẽ trời, mà chết đi cũng thuận lẽ trời. Hoa nở là đạo mà hoa rơi cũng là đạo. Đạo là Chân lý. Chân lý là Cuộc Sống.

Ta quan niệm cuộc sống diễn ra trong thời gian. Thời gian có quá khứ, hiện tại và vị lai. Ta đã sanh ra: đó là quá khứ. Ta sẽ chết đi: đó là vị lai. Giữa hai giới hạn ấy là tấn bi kịch sống.

Tuy nhiên, quá khứ đã chết rồi, còn tương lai thì chưa đến - và chẳng khi nào đến. Cả hai đều là ảo ảnh, là hư vô. Một cái đã thoát khỏi ta, một cái ta mong đến. Hầu hết chúng ta đều đặt cuộc sống trên hai chiếc phao nổi ấy - hai bào ảnh. Còn hiện tại thoát khỏi ta, hoặc ta cố tình trốn tránh. Krishnamurti dạy rằng cuộc sống chẳng phải diễn ra liên lạc trong thời gian, mà diễn ra, tròn đầy, tuyệt đối trong hiện tại. Chỉ có hiện tại là thực.

Hiện tại là gì? Đừng nghĩ đến nó. Nghĩ đến nó thì mất nó.

Thật vậy, khi tôi vừa mở miệng nói “hiện tại” thì hiện tại đã thành quá khứ rồi. Như vậy hiện tại không phải là một khoảng phút giây nào đó, dầu li ti đến mức không thể hình dung gì được, vì nếu thế thì hiện tại đã “bị” kéo dài thành một kỳ gian, lấn một phần về quá khứ và một phần về tương lai. Cho nên ta không thể nghĩ đến hiện tại được. Nghĩ đến hiện tại là một việc làm phi lý. Ý nghĩ và hiện tại không nằm chung trên cùng một bình diện.

Cùng lắm, ta chỉ có thể hình dung hiện tại như một lằn giới tuyến phi lý giữa quá khứ và tương lai. Phi lý vì đường giới tuyến không có bề dài, không có dung tích. Đó là một con đường không. Hiện tại là một cái không vậy.

Cũng như trong hình học, điểm là chỗ cắt đứt nhau của hai đường; trong nhận thức, hiện tại là điểm cắt nhau giữa vĩnh cửu và kỳ gian. Điểm không có chiều dài nên “không mà có”. Hiện tại không có dung tích nên “có mà không”. Cái không ấy là cái vô tận.

Tôi cả quyết cùng các bạn rằng muôn vật đều sanh ra từ cái không ấy; tất cả những gì mới tinh khôi đều ứng hiện từ cái trống không ấy, bao la, vô lượng vô biên. Đó là sự thực, không phải là trò tiểu thuyết hoang đường.

Cùng lắm, ta chỉ có thể gọi hiện tại là cái hiện giờ, cái chớp nhoáng, cái hiện tiền, cái khoảnh khắc. Cuộc sống diễn ra và mới lạ mãi trong khoảnh khắc ấy.

Nhật tân, nhật tân, hựu nhật tân.

Không ai có thể nghĩ ngợi gì được về cái tân ấy, tự nó vốn không có thời gian. Ta có thể nghĩ đến ngày qua, ngày mai, vì ý nghĩ, cũng như ngày qua, ngày mai, đều nằm trên một bình diện: thời gian.

Cái không thời gian thì viên mãn từng khoảnh khắc, không nhân không quả. Cái có thời gian thì nối tiếp mãi để trở thành, nghĩa là biến đổi từ một trạng thái tương đối này đến một trạng thái tương đối khác, và mãi mãi không lúc nào gọi là viên mãn được. Cho nên mê mà cầu mong sẽ ngộ ở một ngày mai nào đó thì cái ngộ ấy chỉ là một tên gọi khác của cái mê. Vậy phải làm sao?

Krishnamurti khuyên chấm dứt tất cả điều sở cầu, dầu cầu làm thánh làm hiền. Ngược lại, phải chứng nghiệm cái hiện tiền.

Trong hiện tiền không có ý nghĩ, nên hiện tiền không trở thành trong thời gian. Trong ý nghĩ không có hiện tiền, nên hiện tiền là tự tại ngoài thời gian.

Khám phá, ngộ nhập được cái hiện tiền ấy là giải thoát khỏi thời gian, luật nhân quả, và đau khổ. Mọi sự tu chứng của đạo giáo, hạnh phúc, tình thương, sự thật đều từ khoảnh khắc không thời gian ấy mà thành tựu.

Krishnamurti nói:

Sự giải thoát không nằm ở ngày mai mà cũng không có ở ngày qua. Tôi dám quả quyết rằng chỉ có hiện tại, hiện tại ngay bây giờ đây, mới chứa đựng tất cả sự vật…

Cuộc sống điều hòa ở nội tâm không thể đạt được ở quá khứ cũng như ở tương lai, mà ngay ở giao điểm của quá khứ và tương lai, tức là ở hiện giờ. Chứng được giao điểm ấy là không thấy có quá khứ và tương lai, sống và chết, thời gian và không gian. Chính cái hiện giờ ấy là sự giải thoát.

Muốn giải thoát đừng trông cậy vào tương lai, vì tương lai không bao giờ cùng, hễ ta còn chưa hiểu thì tương lai còn kéo dài mãi. Nếu hiểu rồi thì giải pháp nằm ngay đấy, nơi gặp nhau giữa quá khứ và tương lai, nghĩa là ở chỗ hiện giờ. Hiểu được vậy là vượt qua tất cả định luật, tất cả giới hạn, là thoát khỏi nghiệp báo và luân hồi. Những thứ ấy, dầu là sự kiện thật đi nữa, vẫn mất hết giá trị, vì con người đã thường trụ rồi ở vĩnh cửu…

Muốn sống ngay cái hiện giờ ấy - cái chân cửu ấy - bạn phải xa lìa tất cả những gì thuộc ngày cũ hoặc mai sau. Tất cả những tín ngưỡng điêu tàn, những lý thuyết hư ngụy, những thần tượng, tất cả phải mất đi; và bạn phải sống - như đóa hoa tỏa khắp hương thơm cho thiên hạ - tập trung hẳn vào cái hiện giờ đây, nó không phải là ngày qua hoặc mai sau, nó không xa cũng không gần. Cái hiện giờ ấy bao dong cả lý và tình trong nhịp thái hòa…

Cái hiện giờ ấy là thực tại, và chỉ từ nơi đó mới hoàn thiện được cuộc sống. Cái hiện giờ ấy hiển hiện bất cứ nơi đâu, nó hiện thực ở mỗi người chúng ta, toàn vẹn, tròn đầy, tự tại.

Nhưng do đâu từ những điểm rời rạc ta lại thấy thành dòng thời gian liên tục? Đó là do ký ức nằm trong tâm thức chúng ta.

Ta có ký ức vì ta có kỷ niệm. Ta có kỷ niệm vì ta trốn sống. Ta không sống thật với tất cả nhiệt thành của con người thật, mà ta chỉ sống trên tên gọi, nhãn hiệu, biểu tượng, sống bằng sách vở, bằng kinh nghiệm của người khác (1). Cuộc sống dang dở để lại một kỷ niệm cũng như củi cháy dang dở để lại tro tàn. Kỷ niệm chồng chất lâu ngày kết lại thành bản ngã. Con người chúng ta là kết tinh của bản ngã ấy, nghĩa là của quá khứ vậy.

Với cái ngã ấy, càng ngày càng được củng cố, con người càng biệt lập với loài người, biệt lập và loại trừ ra ngoài tất cả những gì chẳng phải là mình, tất cả cái phi ngã. Đó là đầu mối của mọi sự tranh chấp làm ray rứt từ nội giới đến ngoại cảnh, xã hội, loài người. Cái ngã càng cứng rắn bao nhiêu thì cái phi ngã càng khủng khiếp bấy nhiêu. Con người đâm sợ, sợ mất cái ngã, và tất cả những gì là sở hữu của ngã. Sợ, con người cần tự vệ. Muốn tự vệ, cần tấn công. Tấn công để chiếm hữu.

Sự chiếm hữu không phải chỉ nhắm vào những của cải vật chất (tiền bạc, ruộng đất…) mà còn bao gồm luôn những sở hữu tinh thần (học vấn, cấp bằng..) và những tình cảm (yêu đương, uy tín…).

Khi tinh thần chiếm hữu đi vào đoàn thể thì “cái tôi” được thổi phồng lên thành “cái chúng ta” mang đủ màu sắc kỳ thị: tinh thần bộ lạc, quốc gia, chủng tộc. Hai trái bom Hiroshima đủ vạch trần bộ mặt của “cái chúng ta” ấy, chung qui đều vì sợ mà tự vệ và tấn công vậy. Và mọi cuộc xung đột, bạo động, chiến tranh, cách mạng, đều là hiện thân của lòng vị kỷ tập thể được nung sôi đến cực độ để bảo vệ cái tôi tập thể ấy.

Toàn thể nền văn minh hiện đại đều xây dựng trên cái tôi ấy.

Cái tôi bắt nguồn từ quá khứ, nên mọi hành động của con người đều phản bội lại hiện tại, chối bỏ cuộc sống, trốn tránh sự thật. Càng vùng vẫy, con người càng chìm đắm thêm giữa mâu thuẫn và khổ đau, càng cảm thấy thấm thía hơn tất cả nỗi phi lý của kiếp người.

Sống là phi lý. Làm gì cũng là phi lý. Mà chết quách đi cũng là phi lý. Tất cả đều là phi lý: đó là tiếng nói của thời đại - của cái tôi. Vậy bài toán đặt ra là giải thoát con người khỏi cái phi lý ấy mà cũng đừng thay thế vào đó bằng cái hữu lý nào khác.

Nói một cách khác, chỉ đả phá chứ không xây dựng, chỉ phủ nhận chứ không chấp nhận, vì lẽ trên quan điểm hiện thực, phủ nhận tức là chấp nhận, đả phá tức là xây dựng, không làm gì hết là làm tất cả (2), cái không tuyệt đối bao gồm luôn cái có tuyệt đối.

Do đó, con đường giải thoát là con đường vô vi: không đuổi theo thời gian mà dừng lại ở hiện tiền. Cái hiện tiền ấy tự nó là viên mãn, nên thân chứng vào cuộc sống không đòi hỏi chút công khó hoặc thời gian nào.

Bạn có thể được giải thoát, nhưng phải ở hiện tại, ngay bây giờ đây, chứ không phải ở ngày mai.

Ngay bây giờ đây là đoạn tuyệt với quá khứ nằm ở ký ức, ở bản ngã, và nhất là ở tâm thức con người. (còn tiếp)

TRÚC THIÊN, 1969

Lời bình

(1): Mọi vay mượn kiến thức trong lãnh vực tinh thần hay tâm linh, cùng với việc theo đuổi kinh nghiệm của người khác hay kinh nghiệm của chính bản thân đều là hình thức tự củng cố bản ngã, không giải quyết được tận gốc những bất ổn và khát vọng thành đạt vi tế ở nội tâm. Tất cả những vay mượn và theo đuổi đều ẩn chứa khuôn mẫu nằm trong lãnh vực thời gian, là sự tích chứa quá khứ của "cái tôi" nên luôn lỡ nhịp trước thực tại hiện tiền sinh động, tinh khôi của sự sống.

Bẩm sinh bạn đã là một nguyên bản, đừng chết như một phiên bản ( John Mason )

(2): Không làm gì hết là làm tất cả.

Tất cả những hành động theo khuôn mẫu do tư tưởng con người đặt để đều thuộc về thế gian pháp (pháp hữu vi) và có tính tương đối, nghĩa là vẫn còn luẩn quẩn trong vòng thời gian. Hành động dựa trên khuôn mẫu bởi quan niệm, về tâm lý, luôn ẩn chứa sợ hãi bị trừng phạt và luôn muốn được một phần thưởng nào đó trong tương lai.

Với người đã Thấy ra thực tại pháp ( pháp vô vi, phi thời gian); chính cái Thấy này, tự nó có hành động sáng tạo không có khuôn mẫu (không có người làm) nên hành động này không ai dạy ai được, không ai làm gương cho ai và cũng không ai bắt chước ai được. Đó là ý nghĩa: Không làm gì hết mà làm tất cả (vô vi nhi vô bất vi). Và cũng chính hành động sáng tạo, hoàn toàn không có cái tôi (vô ngã: không có người làm) này mới có tác dụng chuyển hóa - không nhiều thì ít - đối với con người (ngã vô vi nhi dân tự hóa).

PAD

Triết Luận Đời Sống

Nhiều người thường nghĩ cái tôi là điều cần phải loại bỏ. Thực ra không phải vậy.

Nếu không có cái tôi, con người sẽ không còn lòng tự trọng, không biết bảo vệ phẩm giá,

không dám theo đuổi ước mơ, cũng chẳng đủ nghị lực vượt qua nghịch cảnh.

Chính cái tôi đã khiến cậu bé nghèo quyết tâm học hành để đổi đời.

Chính cái tôi khiến người nghệ sĩ dành cả đời đi tìm cái đẹp.

Chính cái tôi khiến nhà khoa học miệt mài khám phá chân lý.

Chính cái tôi giúp con người không chịu khuất phục trước bất công.

Ở phương diện ấy, cái tôi là ngọn lửa của ý chí. Nó tạo nên bản lĩnh, lòng tự tin và khát vọng vươn lên.

Không có cái tôi, nhân loại sẽ không có những phát minh, những tác phẩm văn chương bất hủ hay những cuộc cách mạng làm thay đổi lịch sử.

Nhưng ngọn lửa nào cũng có thể sưởi ấm, và cũng có thể thiêu rụi chính người đang nhóm nó.

Khi cái tôi biến thành bản ngã.

Điều đáng sợ không phải là có cái tôi.

Điều đáng sợ là con người đồng nhất mình với cái tôi.

Khi ấy, ta không còn nhìn sự việc như nó vốn là, mà chỉ nhìn qua lăng kính của sự tự ái, đặt cái tôi của mình lên cao một cách qúa đáng.

Ta luôn muốn mình đúng.

Muốn mình hơn người.

Muốn người khác phải công nhận mình.

Muốn chiến thắng ngay cả trong những điều không đáng để thắng.

Cái tôi lúc ấy giống như một vị vua độc đoán ngự trị trong tâm trí.

Nó không cho phép ta nhận lỗi.

Không cho phép ta học hỏi.

Không cho phép ta cúi đầu.

Và cũng không cho phép người khác tốt hơn mình.

Có những cuộc cãi vã trong gia đình kéo dài hàng chục năm chỉ vì không ai chịu nói một lời xin lỗi. Có những tình bạn tan vỡ chỉ vì một lời tự ái.

Có những cuộc chiến tranh nổ ra vì lòng kiêu hãnh của vài con người đứng đầu một quốc gia.

Điều tưởng chừng rất nhỏ trong một tâm hồn lại có thể tạo nên những bi kịch rất lớn của lịch sử.

Cái tôi càng lớn, thế giới càng nhỏ

Trích đoạn bài viết về Cái Tôi

Viết đến đây, tôi chợt nhận ra rằng suốt hơn tám mươi năm qua, điều tôi đi tìm không phải danh vọng, cũng không phải chiến thắng,

mà chỉ là tìm hiểu chính mình. Và khi nhìn lại, tôi thấy hình ảnh ấy đã từng xuất hiện trong một bài thơ tôi viết nhiều năm trước.

Một hạt bụi nhỏ giữa cõi nhân gian..." và tôi lục tìm trong các tập thơ thì nhận ra bài thơ này nằm trong tác phẩm Lời Của Dòng sông.

Tôi xin chia sẻ bài thơ này thay cho lời kết thúc bài viết.

Tôi Là Hạt Bụi

Chỉ là hạt bụi bơ vơ

Nằm trong sa mạc đợi chờ đổi thay

Luân hồi theo cánh mây bay

Gió xuân mở lối đắm say lời thề.

Cuộc tình giao hợp đê mê

Giọt rơi kết tụ chọn bề ái ân

Hạt bụi từ cõi phù vân

Hữu duyên tiền định, hoá thân làm người.

Hạt bụi mang một phận đời

Hồn đâu nhập xác đổi dời phong ba

Từ nay hồn ở trong ta

Ngao du sơn thuỷ ta bà trần gian.

Dường như tiền kiếp thân mang

Văn chương, thơ phú, chứa chan đoạn trường

Một đời trong cõi vô thường

Nhả thơ, viết sách, cúng dường thế nhân.

Nhìn kệ sách lòng phân vân

Từng chồng bụi bám, tần ngần cơn mê

Ngày nay sách vở bộn bề

Không ai muốn đọc, buồn tê tái lòng

Lạnh hồn ngọn gió phương đông

Xót xa cây cỏ ngoài đồng tuyết rơi

Xuân thay áo mới da trời

Văn nhân cũng muốn đổi dời đường xa.

Nào ngờ số phận đào hoa

Lụa hồng gió cuốn tơ ngà nhẹ bay

Em về hoa nở trên tay

Cho tôi ngơ ngẩn tình này trót mơ.

Tiếng chim khuyên hót trên bờ

Âm vang tiếng gọi bơ vơ thẹn thùng

Lời tỏ tình vẫn ngập ngừng

Bài thơ đang viết giữa chừng bỏ quên.

Từ nay đời biết gọi tên

Tình yêu thánh hóa bình yên mộng đầu

Cũng từ nay chạm nỗi sầu

Tình đời đen bạc thiên thâu dặm trường.

Tà dương nhuộm tím cung đường

Tóc xanh nay đã khói sương bạc đầu

Không còn ngần ngại mưa mau

Lời thơ đã thảo đôi câu ân tình.

Lúc phiêu bạt chỉ một mình

Trầm luân chết đứng lặng thinh giữa trời

Tiếng nghe tha thiết rụng rơi

Ngàn đêm thức trắng chơi vơi đoạ đầy.

Giữa trời đất bao đổi thay

Mất đi từng mảng sương gầy thịt da

Súng buông rơi, chiến tranh qua

Đổi dời tranh chấp xót xa phận tù.

Người về chọn một đường tu

Bể dâu sóng vỗ, cho dù sắc không

Sông xưa xuôi chảy một dòng

Nửa đời trả kiếp, tấm lòng thuỷ chung.

Nhớ nhau ngày hội tương phùng

Thời gian hoá độ nghìn trùng cách xa

Một đời từng trải phong ba

Bây giờ ngắm bóng chiều tà ngả nghiêng.

Tế Luân

Hương Sắc Ngày Qua - Nhạc & Lời: Nguyễn Thanh Cảnh - Hòa Âm: Đỗ Hải - Ca Sĩ: Anh Bằng

Nhạc & Lời: Nguyễn Thanh Cảnh
Hòa Âm: Đỗ Hải
Ca Sĩ: Anh Bằng

Có Hôm Chợt Nhớ Sài Gòn

Có hôm chợt nhớ Sài Gòn
nhớ hàng me dọc con đường lá bay
nhớ môi ngon nhớ quán đầy
nhớ bàn ghế thấp nhớ tay ngón mềm

Nhớ Sài Gòn còi giới nghiêm
tiếng rao khuya vọng nỗi niềm của đêm
nhớ bên gối mỏng hương tìm
nhớ bờ tóc xõa nằm nghiêng dáng trần

Nhớ Sài Gòn sau chiến tranh
cuộc phân ly nối những đành đoạn xưa
chia nhau điếu thuốc chiều mưa
nhớ người ở lại lòng chưa lắng lòng

Nhớ Sài Gòn nắng mong manh
qua con phố nhỏ tìm quanh dáng người
như mây trôi giữa dòng đời
nhớ mùa mưa cũ còn rơi mắt buồn

Nhớ Sài Gòn bóng người thương
đành như con nước mười phương cúi đầu
nhớ Sài Gòn cuộc bể dâu
ngàn năm treo sợi tóc màu hư không...

Durham, North Carolina
Nguyễn Vĩnh Long

Mưa Trên Phố Vắng

 

Mưa từ đâu đến hỡi mưa?
Mưa trên đường phố phất phơ sợi buồn
Nhớ tình thơ thuở mưa tuôn
Mưa mát rượi trái tim buồn hồi xuân
Mưa làm hoa lá xanh tươi
Mưa đem sức sống tưới cành mùa xuân
Mưa đem nguồn nước trong lành
Tưới lên vùng đất khô cằn hắt hiu
Chạnh lòng em nhớ người yêu
Nhớ mưa xưa sánh bước chiều ái ân
Quyện vào nhau dưới mưa Xuân
Mưa rơi lất phất hạt gần , hạt xa
Giữ tình chung tháng ngày qua
Mà sao lạnh giá hồn ta ngậm ngùi
Phố đông đầy ấp bao người
Tìm đâu cho thấy bóng người yêu thương
Mưa và em . Kiếp cô đơn
Một đời thương tiếc buồn hơn bao giờ!

Feb 20 2026
Hoàng Phượng

Mưa

 

Mưa đã về đây mưa nhớ ai
Vườn hoa kỷ niệm nhớ mưa hoài
Giọt sầu giọt tủi thân hờn dỗi
Cành lá tương tư mưa có hay

Duyên kiếp nào không có chuyện buồn
Mưa rơi mờ mịt xoá hoàng hôn
Đường con hò hẹn tan thành nước
Không gặp em về đau dấu chơn

Muốn làm quen em anh nhờ thơ
Mặc nắng mặc mưa anh vui chờ
Em đi tóc gió cười hoa nắng
Khép mở thiên thai em học trò

Khao khát chung dù chung áo mưa
Chờ em phố nhỏ sớm chiều trưa
Lén nhìn em đến như mây khói
Chưa được quen sao xin đón đưa

Rồi một chiều mưa tay trong tay
Tóc ướt môi tìm môi đắm say
Anh muốn thời gian không trôi nữa
Cho mình yêu nhau như hôm nay

Thuở mới quen nhau gần mà xa
Sân trường mắc cỡ nói chi nhà
Nhờ trời mưa lớn tình khôn lớn
Mưa đã làm mai hai đứa ta

Chợ cũ cháo khuya cũng tuyệt vời
Quên ăn vì mãi ngắm em cười
Ớt cay hay má hồng e thẹn
Cầu trời mưa mãi ấm không thôi

Mưa nhầu áo mới bắt đền anh
Say đắm hẹn thề dệt mộng lành
Tay quấn vai mềm chân lạc bước
Hơi thở nhịp tim đói liền cành

Còn nhớ lần đầu được đến nhà
Trời thương mưa mãi cho lân la
Thêm hương thêm lửa tình thơ dại
Em nói em cười điệu tiên nga

Cơn bão năm nào anh thăm em
Sân nhà em trọ nước mông mênh
Em ra mở cổng mưa hôn tóc
Anh tưởng chiêm bao được gặp tiên

Đất khách mưa xuân áo em bay
Dáng xưa yểu điệu mộng mơ đầy
Vườn rau thơm nhỏ em vun bón
Thơ vẫn ngọt ngào thơm đôi tay

Giấc ngủ đêm mưa xuân cùng mình
Mắt môi sôi lửa má hoa xinh
Nửa đời lận đận thêm ân ái
Mình vẫn thèm ru mưa chung tình ....

MD.12/09/1999
LuânTâm

Sản Phẩm Trí Tuệ và Tài Sản Trí Tuệ - Intellectual Product vs Intellectual Property

  

Khi nói về tình trạng Trung Hoa đánh cắp những sáng kiến khoa học của Hoa Kỳ đem áp dụng vào công nghệ của họ để sản xuất ra nhiều thứ hàng bán khắp thế giới, người ta dùng nhóm chữ Intellectual Property Theft.

Hai chữ Intellectual Property, viết tắt là IP, chỉ có thể được dịch qua tiếng Việt với nhóm chữ Tài Sản Trí Tuệ. Bất cứ cuốn tự điển nào cũng dịch chữ Property là “tài sản.”

 

Thế nhưng, trong một cuộc bút đàm, có một vị đã đòi phải dịch Intellectual Property là “Sản Phẩm Trí Tuệ:” vì ông ta lý luận rằng tài sản là những thứ vật chất như nhà cửa, heo gà, xe cộ, ruộng vườn… Nhưng ông quên mất rằng “Sản Phẩm” cũng chẳng khác gì tài sản, cũng bao gồm những vật chất như xe cộ, máy móc, rau trái, đồ dùng… Vị này còn dẫn chứng nhóm chữ “Sản Phẩm Trí Tuệ” có trong Hoa ngữ và được dùng từ rất xa xưa.

Chúng tôi không phản bác rằng không có chữ “Sản Phẩm Trí Tuệ”, nhưng chúng tôi tin rằng nó được dịch ra từ chữ Intellectual Product chứ không phải Intellectual Property.

Cả hai chữ đều có sẵn và có nghĩa khá giống nhau; cách dùng tùy trường hợp. Trong bài này, chúng tôi xin nhấn mạnh vào tính cách pháp lý của vấn đề.

Thật thế, Sản Phẩm và Tài Sản có mẫu số chung là các thứ vật dụng. Cần tìm định nghĩa của hai chữ này.

1. Sản Phẩm (product).

Theo nghĩa thông thường, Sản Phẩm là bất cứ gì làm ra do tài năng, công sức con người hay do máy móc. Chúng ta có sản phẩm văn chương, văn học (thơ, truyện, tranh, nhạc…), sản phẩm nông nghiệp (gà heo, rau trái…), sản phẩm công nghiệp (máy móc, xe cộ…). Dịch vụ (services) cũng được coi là sản phẩm.

Một nhà văn, nhà thơ viết ra một cuốn sách, bài thơ; một họa sĩ vẽ ra bức tranh… Họ đã tạo ra sản phẩm trí tuệ mà chúng ta thường quen gọi là “tác phẩm”. Tác là làm ra những gì chưa ai làm trước mình. Chúng ta có những động từ sáng tác khi nói về những tác phẩm thuộc lãnh vực văn học nghệ thuật; lại có động từ sáng tạo khi nói về các lãnh vực khác như khoa học, công nghiệp. Lưu ý: trong môn toán học, product là kết quả của một phép tính nhân.

Có nhiều tranh luận xoay quanh việc có thể coi tác phẩm văn học là sản phẩm hay không.

Xét về khía cạnh kinh tế và pháp lý thì Sản Phẩm có dính dấp tới thị trường.

Theo Collins Dictionary, sản phẩm là phẩm vật được làm ra và được bán với số lượng lớn, đó thường là kết quả của diễn trình sản xuất. (A product is something that is produced and sold in large quantities, often as a result of a manufacturing process.)

Tự điển Merriam Webster cũng định nghĩa “Sản phẩm là những gì đưa ra thị trường hay được bán ra như một hàng hoá. (Product is something (such as a service) that is marketed or sold as a commodity.)

Trong luận văn “Is Poetry a Job, Is a Poem a Product”, tác giả Murat Nemet-Mejat đặt vấn đề tiền bạc làm chuẩn cho sự đánh giá: “Who gets paid what for what labor.” Ông này nhắc đến lý thuyết kinh điển Marxism để nói rằng cây bút, cái máy đánh chữ (ngày xưa) hoặc cái máy computer (hiện nay) được coi là tư liệu sản xuất, là cái vốn, để nhà văn, nhà thơ làm ra tác phẩm đem lại lợi tức. Nếu tập thơ (hay cuốn sách) sẽ mang lại lợi tức, thì nó đã là một sản phẩm rồi.

Nhưng chúng ta không phải là người Marxist, chúng ta chỉ đồng ý rằng một khi tác phẩm đó được in thành sách qua sự sản xuất, phát hành và bày bán thì mới coi nó là sản phẩm. Như vậy, sản phẩm phải là thứ gì cụ thể (object) chứ không phải thứ trừu tượng (phantom).

 

2. Tài Sản 

(property) là những thứ vật chất do con người thủ đắc, thuộc quyền sở hữu của con người. Nó cũng bao gồm nhiều chủng loại, nhiều thứ từ nhỏ (nhẫn, vòng… đến lớn như xe, nhà, ruộng vuờn…); từ trí tuệ như sáng chế, văn chương, nghệ thuật cho đến vật chất.

Như hai định nghĩa trong tự điển Collins và Merriam Webster, thì rõ ràng "Sản phẩm" (Product) thiên về thị trường, dùng để trao đổi, mua bán. Còn "Tài sản" (property) là thứ mình có, cất giữ, của riêng mình, nó thiên về quyền sở hữu.

Vài ví dụ về tài sản trí tuệ: Tác quyền (author right), bản quyền (copyright), bằng sáng chế (patent), phát minh (invention), nhãn hiệu (trademark).

  

3. Sự đánh giá thế nào là sản phẩm trí tuệ 

cũng không có ranh giới rạch ròi. Trong một chiếc xe hơi, có tài sản trí tuệ của hoạ sĩ vẽ mẫu. Mẫu vẽ chiếc xe cũng có thể được coi là sản phẩm trí tuệ, vì anh họa sĩ đã nhận lương hay bán cái mẫu mã cho hãng sản xuất xe hơi. Một cái máy điện toán, một cell phone đều có công lao ông kỹ sư nghiên cứu viết ra một lập trình cho các ứng dụng; vì thế cũng có thể gọi các món này là sản phẩm trí tuệ.

Viết ra những truyện ngắn, bài nghiên cứu, một bài hát, một bức tranh... đó là tài sản trí tuệ. Nội dung những thứ này là tài sản trí tuệ vì chỉ có người sáng tác ra mới có quyền giữ nó, trao cho ai, bán cho ai để tạo thành sản phẩm.

Nhưng khi tác giả in và phát hành ra một cuốn sách, in ra bản nhạc, thì đó là sản phẩm trí tuệ vì nó đem lại lợi tức. Ngoài tác giả ra, ai muốn in, bán thì phải xin và được phép của tác giả vì nội dung sách là tài sản trí tuệ của tác giả. Nếu chỉ trích một câu, một đoạn thì không cần xin phép, nhưng phải ghi thật rõ xuất xứ gồm tên tác giả, trích từ tác phẩm nào, nhà xuất bản nào, năm nào...

Để làm cho rõ ràng, tránh sự lầm lẫn, chúng tôi xin nêu ra vài thí dụ:

1.- Nhạc sĩ Duy Khánh sáng tác ra bài hát Bao Giờ Em Quên, ngân nga ca hát cho bạn bè và gia đình nghe. Bản nhạc đó không phải là sản phẩm mà chỉ là tài sản trí tuệ của Duy Khánh.

2.- Nhà phát hành nhạc Tinh Hoa thương lượng với nhạc sĩ Duy Khánh đề in và phát hành bản nhạc bán cho công chúng hay trình diễn tại các rạp hát. Bản nhạc lúc đó đã trở thành một sản phẩm trí tuệ, ai cũng có thể mua về để hát nghêu ngao. Nhạc sĩ Duy Khánh vẫn là chủ của tài sản trí tuệ. Ban nhạc nào muốn trình bày trên sân khấu, đạo diễn nào muốn dùng bản nhạc làm nền cho phim ảnh thì phải xin phép nhạc sĩ Duy Khánh.

3.- Nhưng nếu Duy Khánh bán đứt bản quyền bản nhạc cho nhà phát hành, thì chủ quyền của tài sản trí tuệ này chuyển từ nhạc sĩ Duy Khánh qua cho nhà phát hành. Người nào mua bản nhạc về để hát thì là chủ của sản phẩm trí tuệ này; nhưng lại không được đem bản nhạc lồng vào video của anh ta vì chủ nhân tài sản trí tuệ lúc này là nhà phát hành Tinh Hoa.

 

Thí dụ khác:

Khi tôi mua cuốn truyện Chiến Tranh và Hòa Bình của Leo Tolstoy, thì cuốn sách đó là tài sản vật chất của tôi (chứ không phải tài sản trí tuệ của tôi, vì chỉ có tác giả mới là chủ nhân của tài sản trí tuệ). Tôi không được phép lấy một câu, một đoạn nào nội dung sách để trích đăng vào bài của mình nếu không xin phép hay ghi xuất xứ.

Khi tôi muốn bán cho ai, tặng cho ai cuốn sách; đó là quyền của tôi đối với tài sản vật chất, không xúc phạm gì đến tài sản trí tuệ của tác giả.

Nếu có ai đó vào nhà sách, cửa tiệm, nhà riêng đánh cắp một cuốn sách, lấy đi một món hàng; hành vi đó là ăn cắp sản phẩm và cũng là tài sản (vật chất chứ không phải trí tuệ).

Nhưng khi có người lấy sáng kiến người khác để áp dụng vào sản phẩm của mình, hay lấy cốt truyện của một nhà văn đem in, dịch, đăng báo… thì đó là hành vi ăn cắp tài sản trí tuệ. Đó là trường hợp Trung Cộng ăn cắp tài sản trí tuệ của người Mỹ về để phát triển công nghệ của họ. Cũng là trường hợp vài nhà văn Việt Nam dịch sách truyện các tác giả nổi tiếng ngoại quốc và ghi tên mình trên bìa sách. Và cũng là trường hợp gọi là ‘đạo văn’ khi có người lấy một câu, một đoạn trong bài hay sách của người khác cho vào bài của mình.

Một trường hợp đạo văn mà ai cũng biết; là khi Hồ Chí Minh lấy câu nói của ông Quản Trọng – Tể tướng nước Tề thời Xuân Thu bên Trung Hoa “Vì lợi ích mười năm, trồng cây; vì lợi ích trăm năm, trồng người.” Dù ông Quản Trọng đã qua đời gần thiên niên kỷ, thì ít ra ông Hồ phải biết nói rằng đây là câu nói của người xưa chứ không thể nhận vơ là của mình.

Do đó, để bảo vệ quyền của mình, những người sáng tạo ra những gì mới, nên đăng bạ với cơ quan chính quyền có liên quan để chứng minh và bảo vệ tác phẩm trí tuệ của mình. Những tác phẩm văn hóa thì đăng bạ với Phòng Tác Quyền của Thư Viện Quốc Hội Hoa Kỳ, các sáng chế, phát minh thì đăng bạ với Văn phòng Thương hiệu và Bằng Sáng Chế Hoa Kỳ (US Patent and Trademark Office).

Có kèm audio file bên dưới

Đỗ Văn Phúc

Đài Phát Thanh Đáp Lời Sông Núi

 

Giác Quan Con Người Và Vấn Nạn Môi Sình

Hương gây mùi nhớ,

Trà khan giọng tình.

(Kiều)

Trời sinh ra con người có mắt, tai, mũi, mồm, lưỡi, họng, tay, chân…Mỗi bộ phận này đều có nhiệm vụ riêng của nó để giúp cho cơ thể con người tránh được những hậu quả mà có thể làm cho con người không thể tồn tại được nữa.

Thiên hạ có thể tuyệt thực mà vẫn sống nhưng con người không thể “tuyệt thở” được vì sẽ bị “tắt thở và có thể… đi đoong luôn!”

Mạch sống của con người là không khí và chúng ta cần phải có không khí trong lành để sống khỏe mạnh. Người viết sợ nhất là phải ngứi mùi thuốc lá của người khác và mùi nước hoa của phái nữ đã làm cho chúng tôi choáng váng cái cái đầu trong nhiều năm trước đây.

Thứ đến là nước uống. Chúng ta cần phải uống nước. Tuyệt thực thì… OK nhưng chúng ta vẫn cần phải thở và uống nước. Quan trọng là nước uống cần phải được tinh khiết, trong lành…

Đôi mắt chúng ta, cho dù rất tinh anh trong lúc còn nhỏ cho đến khi lớn lên rồi bắt đầu bị lão hóa… Muốn nhìn cho được chính xác, dù mắt tốt, mắt yếu, chúng ta cũng cần phải có không khí không bị ô nhiễm che mất những thứ gì đang thật sự xẩy ra…

Cái lưỡi con người giúp chúng ta biết thế nào là vị mặn, ngọt, chua, cay… của đồ ăn, thức uống. Phản ứng của cơ thể con người có thể làm cho cổ họng chúng ta sưng lên (để rồi chúng ta có thể bị tắt thở luôn), và cũng có thể làm cho con người bị nôn, ọe…

Trời sinh ra cái tai con người để nghe được những tiếng động xung quanh. Cái tai và bộ óc con người không những giúp cho chúng ta có thể nghe được các tiếng động xung quanh mà còn nghe và hiểu được tiếng nói của những người xung quanh mình nữa… Môi trường mà quá ồn ào thì tai chẳng giúp gì cho ta nghe và biết được sự việc ra sao…

Trời cũng sinh ra cái mũi con người để chúng ta có thể ngửi được những mùi trong không khí xung quanh nhất là những mùi thơm trong các nhà bếp, nhà hàng. Nhiều mùi vị xung quanh có thể làm cho chúng ta thấy khoan khoái nhưng cũng có thể làm cho chúng ta xây xẩm mặt mày. Đặc biệt là lắm mùi thơm thoang thoảng trong không khí có thể mang tâm hồn chúng ta trở về một dĩ vãng rất nên thơ của một thời nào đã qua.

Trời còn cho chúng ta xúc giác. Trời lạnh, thấy lạnh. Trời nóng, thấy nóng. Tùy theo cái cảm giác nóng lạnh này mà chúng ta đã biết cách ăn mặc để cho cơ thể có thể giúp chúng ta cảm thấy dễ chịu hơn.

Hồi người viết đang đi vào tuổi 50 gì đó, mỗi buổi tối, tôi có thói quen hay đi bơi tại một hồ bơi gần nhà. Bơi xong, cảm thấy nhẹ nhàng và khỏe khoắn vô cùng. Trên đường về, trong đêm mùa hè, khi lái xe dọc theo một khúc quanh, bỗng nhiên ngửi thấy mùi thơm rất nhẹ nhàng dễ chịu vô cùng… Ra khỏi khúc quanh, mùi hương biến mất… Mùi thơm này đã mang cho tôi trở lại thời thơ ấu tại Bắc Ninh với mùi hoa bưởi khi cây đang ra hoa. Bỗng đâu, tôi được nhớ lại thời kỳ còn cha, còn mẹ, còn được đoàn tụ với tất cả các anh chị em… Một chút gì để nhớ, để thương…

Hè năm 2002, ngay sau khi tôi được về hưu non ở tuổi 60, vợ chồng chúng tôi cùng 20 người bạn rủ nhau sang Punta Cana, Dominician Republic để nghỉ hè trong vòng một tuần lễ. Sau khi xe bus đã thả chúng tôi xuống trước cửa Hotel, chúng tôi lấy hành lý và mỗi cặp đi về phòng của mình. Đang kéo cái valise, bỗng đâu, tôi ngửi thấy mùi thơm thoang thoảng trong không khí ban đêm mùa hè… Người viết có cảm giác như mình đang còn sống tại quê hương cội nguồn hồi còn nhỏ. Hồi mà chưa bị cảnh gia đình tan nát sau khi di cư vào Nam… Vui buồn lẫn lộn; cho đến bây giờ, hơn 20 năm sau, khi nhớ lại, tôi vẫn còn thấy vương vấn vô cùng.

Cũng trong dịp đi chơi này, đêm hôm sau, sau khi đã ăn cơm no nê, cả bọn chúng tôi đi dạo xung quanh bờ biển… Gió hiu hiu thổi, nói tiếng Việt huyên thuyên với nhau… Bỗng đâu, tôi liếm môi và nhận thấy vị muối mằn mặn. Hóa ra cơn gió từ ngoài khơi thổi vào, mang theo vị muối của nước biển… Trời ban đêm mùa hè nóng nực, vị mặn của muối trong cơn gió biến đã mang tôi trở về với bãi biển Vũng Tàu, sau khi tôi mới thi xong phần Tú Tài 1…

Năm 1989, tôi đã được may mắn đi nghỉ hè cùng gia đình sang Venezuela tại một cái resort mà quên tên mất rồi. Nhớ nhất là được ăn hai món: Fish Soup (canh cá nấu với chuối plaintain và khoai sọ) và Venezualian Pork (thịt heo kho Nam Mỹ). Vị canh cá và thịt heo này đã đưa tôi trở về hồi còn nhỏ dại được ăn cá rô rán và thịt lợn nuôi trong vườn nhà – khác xa với cái vụ cá đông lạnh (frozen fish) và thịt lợn nuôi hàng đàn và bị giết hàng loạt tại Canada. Vị giác đã giúp tôi “nối lại được với mạch điện dĩ vãng” đã bị vùi sâu trong rất nhiều năm trời.

Suốt cả thập niên 2010, tôi đã từng đi kiếm một hiệu ăn Nam Mỹ (Venezualian restaurant) tại Torono để được thưởng thức lại cái món “Fish Soup” và “Venezualian Pork” nhưng tiếc quá, không tìm ra được một hiệu ăn nào hết. Vẫn cò thấy hậm hực trong người. Và tiếc thay Canada không còn có dịch vụ đi du lịch sang Venezuala nữa.

Năm 2005, vợ chồng chúng tôi đã được sống 4 ngày tại Sapa. Sapa có cái lành lạnh rất đặc biệt: rất khác cái lạnh của Bắc Mỹ, Úc, Âu châu, Nhật Bản. Nhưng nếu tôi được “hưởng cái lạnh đặc biệt này” tại một nơi nào đó trên thế giới mà có cái lạnh giống như tại Sapa, chắc chắn là tôi sẽ nhận ra nó ngay. Xúc giác giữ nhiệm vụ này.

Cũng trong năm 2005, trong 9 ngày thăm viếng Hà Nội thì 8 ngày tôi bị ho liên tục trừ một ngày khi vợ chồng chúng tôi bỏ Hà Nội để đi thăm Tam Cốc. Sau khi xe bus đã ra khỏi Hà Nội, tôi hết ho. Sau khi xe về lại Hà Nội, tôi lại tiếp tục ho. Tất cả các nơi khác tại Việt Nam, kể cả Sài Gòn, tôi không hề bị ho. Không khí tại Hà Nội hoàn toàn bị ô nhiễm vì không được gió thổi đi. Sài gòn may mắn có những luồng gió ban đêm thổi không khí ô nhiễm ra Biển Đông rồi thay bằng một luồng không khí mới.

Nếu tôi nhớ không lầm, cho đến thập niên 1990, nước hoa mà đàn ông và đàn bà ưa thích dùng để “làm đẹp, làm thơm” con người vẫn còn thịnh hành. Nhưng càng ngày, càng nhiều người bị dị ứng với mùi thơm của các loại nước hoa/dầu thơm cho nên thiên hạ mới bắt đầu để ý đến việc không dùng nước hoa khi đi ra ngoài nữa. Cá nhân người viết cũng đã từng cảm thấy khó chịu khi ngửi mùi nước hoa đắt tiền của thiên hạ, nhất là khi đi trong thang máy.

Người viết đã từng cảm thấy rất khổ sở trong lúc mùa đông tại Canada, nhà bị đóng kín mít mà thiên hạ vẫn còn hút thuốc lá trong nhà. Chúng tôi đã thường phải đứng gần cửa ra vào, hay cứa sổ để lâu lâu hé mở cưả để được thở không khí trong lành. Mãi về sau này, chính quyền mới cấm không cho phép dân chúng hút thuốc trong nhà, trong những nơi làm việc…

Thời tiền sử, con người chỉ cần có nhu cầu như thức ăn, nước uống, trồng lúa, trồng rau, nuôi súc vật… Đời sống giản dị cho nên ít có nhu cầu. Càng văn minh bao nhiêu, càng sinh ra nhiều nhu cầu khác mà con người lại quên mất mình đã lạm quyền rất nhiều vì đã làm hại cho phần môi sinh của thiên nhiên…

Theo con số thống kê thì mỗi ngày, mỗi người dân Bắc Mỹ thải đi 1.5 kg rác (solid wastes). Thải rác bằng cách nào?

i. Đốt rác ở nhiệt độ rất cao. Hệ lụy: không khí bị ô nhiễm + tốn tiền – Kết quả: Tránh đốt.

ii. Phần rác rưởi (solid wastes) được xé nhỏ rồi đem đi trôn. Hệ lụy: Vẫn còn tốn đất, tốn tiền.

iii. Dùng lại (Reduce, Reuse, Recycle) nếu có thể được. Hệ lụy: Khá hơn, ít tốn kém hơn, nhưng vẫn còn tốn đất đế trôn các thứ khác.

Hồi năm 1984, 1985 gì đó, các giáo sư trong ngành Công Chánh tại Centennial College chúng tôi đã nẩy ra ý kiến thành lập chương trình (program) “Solid Wastes Management” (Xử lý Rác Rưởi) của trường Công Chánh nhưng không được Colledge chấp thuận vì số sinh viên nhập học không được nhiều cho lắm. Lý do chính yếu là bộ môn “Solid Wastes Management” không “ăn khách” (“hot”) một chút nào: rác rưởi thì ai mà muốn đụng tới!

Cái lưỡi, trong văn hóa Việt Nam, thường hay bị chê trách là “miệng lưỡi thiên hạ!” Tuy nhiên nó giữ một “chức vụ quan trọng” so với các giác quan khác. Khi ta bỏ một món gì vào trong miệng, cái lưỡi sẽ báo động cho cơ thể biết cái “vị” của món đó liền. “Hệ thống tình báo của cái miệng” sẽ ngay lập tức nhổ cái vật đó ra khỏi miệng và lưỡi liền.

Cái lưỡi nhận diện không những mau chóng mà còn rất tinh vi nữa. Khi ta bỏ một miếng đồ ăn vào miệng quá nóng, ngay lập tức ta há miệng ra, la làng mà cũng có thể cái miệng, cái lưỡi tự động đẩy miếng đồ ăn ra khỏi miệng ngay lập tức luôn.

Một lần khi tôi sang vùng Orange County bên Mỹ thăm bà con, tôi được ăn nhãn lồng được trồng tại Hawaii. Quả nhãn ngọt lịm; vị ngọt này đã làm cho tôi nhớ lại ngay cái vị ngọt của trái nhãn Hưng Yên khi tôi còn nhỏ tại làng quê ở Bắc Ninh. Tự nhiên tôi “nhận thức” được vị ngọt của quá nhãn ngay lập tức, tuy rằng máy chục năm sau mới được ăn trái nhãn đầu đời của tôi khi còn nhỏ dại.

Cũng có lần ở trong tuổi 70, khi vợ chồng già chúng tôi sang nghỉ hè tại Honolulu, bà vợ tôi hứng chí nấu cho 10 người trong nhóm món Bún Bò Huế sau khi cả bọn đi shopping mua thịt heo, thịt bò, rau, đồ gia vị về… Khi tôi ăn rau húng quế trồng tại Hawaii, cảm thấy rất ngon, vị húng rất Việt Nam, vì rằng đó là vị rau húng quế mà tôi đã được ăn tại Sài Gòn khi mới còn đang học mấy năm đầu của Trung học. Không những nó ngon mà nó còn mang lại cả một bầu trời Sài Gòn, sau khi gia đình chúng tôi mới di cư vào Nam. Vị giác là một bộ phận rất là tinh vi và chính xác…

Vị giác (lưỡi), khứu giác (mũi), xúc giác (tay, chân, mặt, họng), thị giác (mắt), thính giác (tai) là những bộ phận rất tinh vị để điều khiển thân thể con người. Mà cũng vì con người đã lạm dụng các bộ phận này cho nên nhân loại mới bắt đầu phải để ý đến phần bảo vệ môi sinh liên quan đến không khí ô nhiễm, vấn đề rác rưởi ảnh hưởng tai hại đến môi sinh, nước mưa/nước ngọt/nước biển, âm thanh, bụi bậm…

Kính mời Quý Vị đón đọc những bài viết liên quan đến môi sinh trong những bài tiếp của chúng tôi trong tương lai.

Đàm Trung Phán

GS Công Chánh Hồi Hưu

Mississauga, Canada

Oct. 26, 2023

Tình Em Gái Hậu Phương - Sáng Tác: Trần Đại Bản - Ca Sĩ : Kana Ngọc Thúy

Sáng Tác: Trần Đại Bản
Ca Sĩ: Kana Ngọc Thúy

Đà Lạt Ơi, Tạm Biệt!

Dường như đồi núi cũng buồn lây
Khi gió lặng lờ nối chân mây
Mai tôi đi rồi ai còn nhớ
Những nụ cười vang lúc sum vầy?

Ngồi đây bó gối trong im lặng
Nhìn ngắm mông lung nắng hạ vàng
Rừng trải men xanh lên lá thắm
Núi nghiêng dốc thoải đón chiều sang 

Nhìn quẩn, ngó quanh, lòng vô định
Phố vẫn như muôn thuở: xanh xao
Người vẫn còn lưu luyến bên nhau
Câu từ giã nặng hồn nuối tiếc 

Không thể dấu nỗi buồn ly biệt
Khi ngày vui còn đọng trong hồn
Nhớ núi đồi, trường lớp, đồng môn
Cùng mơ mộng một thời diễm tuyệt 

Sẽ nhớ mãi hồ gương, suối biếc
Nhớ đường khuya hạt dẽ ấm tay
Quán " Không Tên ", gác vắng đêm ngày
Là dấu tích cô đơn " học sĩ " 

Xin tạ từ tri âm, tri kỷ
Thụ Nhân ơi! Mai ta đã xa trường
Gửi trao người nỗi nhớ, niềm thương
Chao phố núi. Đà Lạt ơi, tạm biệt!

Huy Văn
( Mùa Tổng Động Viên 1972)

 

Người Đi - Người Về

 

Người Đi

Người đi để lại mình tôi
Để nghe trống vắng bồi hồi mưa đêm
Người đi ngày một buồn thêm
Để nghe thao thức chăn êm lạnh lùng

Người đi vào cõi muôn trùng
Để nghe huyệt lạnh dế giun gọi tình
Người đi trăng bóng dõi in
Để nghe mình với một mình cô đơn.

Kim Phượng
Melbourne 12. 6. 2026
***
Cảm Tác

Người Về

Người về trở lại với tôi
Để mang ấm áp đắp bồi ngày đêm
Người về ngày tháng tươi thêm
Để đêm thôi trắng ngày yên lạ lùng

Người về từ chốn nghìn trùng
Để hong mát Nghĩa để nung nóng Tình
Người về bóng dáng như in
Rồi vui đôi lứa thôi mình thân đơn

Vô Nhiễm
17/07/2026)