Về Đâu Mái Tóc Người Thương - Nhạc Sĩ Hoài Linh - Kim Trúc

Sáng Tác: Hoài Linh
Trình Bày: Kim Trúc

Chiều Nhớ Cao Nguyên

 

Chiều đem nắng xuống thật gần
Đìu hiu gió lặng, trầm ngâm lá buồn
Nhớ Em, phố núi, mù sương
Lời yêu chưa ngỏ, mộng thường chưa trao
Ngày xưa e ấp câu chào
Sao ngây thơ quá lối vào mộng mơ
Ngồi đây mà tiếc ngẩn ngơ
Ngất ngây nắng gió, thẫn thờ bướm hoa
Ba mươi năm chợt thoáng qua
Hồ gương, suối biếc đã xa một đời
Ngày đi lá rụng núi đồi
Lâm Viên mây cũng bồi hồi viễn du
Rưng rưng mưa lạnh đồi Cù
Xuân Hương, Than Thở hoang vu lối về
Tìm trong man mác hương quê
Dáng Em, Trường cũ, cơn mê nhạt nhòa
Ngồi đây đếm tháng ngày qua
Soi gương mới biết trời xa, đất gần.

Huy Văn(HVC)

Nếu Một Mai…

Còn hơn tuần nữa là hết tháng 7, suốt ngày nay mưa rơi tầm tã gợi mình nhớ đến những ngày mưa thu, nhớ đến con đường ướt mưa trải lá vàng rơi trong một buổi sớm mai đến sở làm. Cảnh lạnh vắng nhưng đẹp nên thơ và có chút buồn buồn..

Nếu Một Mai…

Rằng biết xuân đi rồi đến hạ

Mai vàng rộ nở sẽ tàn thôi

Hồn nhiên cánh phượng ngày khoe sắc

Man mác đêm nghe tiếng hạ rơi

Rằng biết hoa yêu dần nhạt phai

Lá duyên sẽ úa ngày qua ngày

Thu vàng trải lối tình mưa nắng

Sao vẫn mơ chi mùa lá bay?

Rằng biết thu đi hò hẹn gió

Lùa mây giũ tuyết phủ trời đông

Đêm sương khơi lửa hong thơ lạnh

Sao vẫn rưng rưng trong giấc nồng?

Rằng biết nợ duyên nhau kiếp nầy

Kiếp sau kiếp nữa … trả hay vay

Người ghi chữ “NỢ” đầu trang sổ

Hay viết chữ “DUYÊN” nếu một mai?

Yên Dạ Thảo

21.07.2026

Thu Hoài Vọng ( Nguyệt San Kỳ III 2026)

  

(Cung Lan Thực Hiện)

Thu Hoài Vọng

( Đề Thơ tặng chị Cung Lan)

Thu đến chạnh lòng nhớ thuở xưa

Hoài mong tha thiết chợt như vừa...

Vọng về vàng lá hương đưa

Nguyệt San Văn Bút chuyển mùa luyến lưu!

Kim Oanh

Melb.2026

Kim Dung Truyền Kỳ

Ngày xưa mê chưởng Kim Dung
Bỏ ăn quên ngủ vô mùng …luyện công
Mong trời đừng chóng rạng đông
Vì bài chưa thuộc võ công làu làu
Mơ làm hiệp nữ mai sau
Thế thiên hành đạo sá nào nguy nan
Bất bình chướng mắt giải can
Dẹp tan ác bá ngược ngang lộng hành
Lòng đầy tâm huyết chân thành
Công bằng chính nghĩa đấu tranh giúp đời
Giờ đây nhớ thuở thiếu thời
Tuổi lo chưa tới tưởng đời như chơi
Viễn vông mơ chuyện vá trời
Lớn khôn mới biết xa vời tầm tay
Tấm thân mình hạc xương mai
Gió lay cũng ngã cứu ai mà hòng
Lại thêm nhẹ dạ yếu lòng
Ân đền óan…bỏ cho lòng thênh thang
Giang hồ ân óan ngập tràn
Lấy ân báo óan, óan tan, ân còn
Bớt thù thêm bạn là hơn
Bình an cõi thế, thiện chân lòng người
Biết đâu kiếp trước nợ người
Kiếp này hóa giải, ân cừu xóa tan
Tiếc thay dễ nói khó làm
Mấy ai diệt được hận sân trùng trùng
Trượng phu lấy đức bao dung
Mới mong cảm hóa động lòng thế nhân!

Người Phương Nam

Les Feuilles Mortes et ... Les Feuilles Mortes

Les Feuilles Mortes 

et ...

Les Feuilles Mortes 

Từng năm rồi... từng năm, những chiếc lá khô của mùa thu được nhặt lấy rồi chết lịm trong góc tối của lãng quên. Hoặc sẽ được săm soi như chứng tích của những mất mát sẽ chẳng bao giờ còn tìm lại được.

Như mọi sự tình cờ đã được sắp đặt từ một ngẫu nhiên nào đó, không dưng rồi bắt gặp những giao cảm từ cùng một nguồn cơn. Dĩ nhiên, mỗi xúc động là mỗi riêng tư. Sao có những xúc động riêng tư xuất phát từ chung một nỗi niềm!

Vậy đó, có một bài nhạc với một bài thơ, không, một bài thơ viết cho một bài nhạc lại gợi ra những niềm riêng, vốn đã huyệt sâu trong đáy tận của lòng.

Năm 1946, Jacques Prévert dựa theo nhạc điệu mà Joseph Kosma đã soạn cho một vũ khúc ballet, viết thành một bài thơ, có tựa là Les Feuilles Mortes.

Từ đó đến nay, hơn 70 năm sau, nhạc và lời vẫn còn làm rung động nhiều hơn một người...

Tuyệt vời là những sợi tơ chùng đó, rất đỗi riêng tư, lại chung cùng một nguồn cội, bài nhạc và thơ Les Feuilles Mortes

Tuyệt phẩm chỉ có một. Người thưởng thức thì vô số. Kẻ đồng điệu chưa chắc đồng lòng. Mỗi hồn riêng có mỗi xúc cảm riêng, từ một kỷ niệm riêng. Dẫu vậy, mỗi biểu lộ riêng tư càng biểu lộ tài hoa của người soạn-nhạc và kẻ phổ-thơ-vào-nhạc. Sự hòa điệu đã xảy ra hơn một lần. Và còn tiếp tục xảy ra...

sẽ còn tiếp tục... xảy ra.

* từ đ

* từ đó đến nay, bài hát đã được trình diễn bằng hơn 600 cách thức khác nhau.

Autumn Leaves *

1.

the falling leaves

drift by my window

the falling leaves

of red and gold

…..

but I miss you most of all

my darling

when autumn leaves

start to fall…

2.

những chiếc lá rơi

nhẹ, qua khung cửa.

những chiếc lá

đỏ, vàng, lá mùa thu.

….

biết chăng, em?

khi, những chiếc lá thu

bắt đầu, rơi…

là khi

ta nhớ em nhiều nhất…

3.

và, mùa thu lại về

khi chiếc lá thu rơi

qua khung cửa

vắng bóng người…

thi sĩ của năm xưa

không còn nữa

lá thu rơi. rơi hoài…

đợi. mắt ai. trông.

gió đã đổi mùa

không gian. lạnh

trong mênh mông

đất. trời.

gió cuốn. lá rơi…

đủ. để đốt thành lửa ngọn

ngọn lửa. bập bùng

đêm trăng, khuyết

như có ai

về. trong

những chiếc lá khô…

Duyên

* Bản Anh ngữ của Johnny Mercer  

đoạn 1. trích lời của bài nhạc Autumn Leaves

đoạn 2. phỏng dịch lời đoạn (1)

Les Feuilles Mortes 

Oh! je voudrais tant que tu te souviennes

Des jours heureux où nous étions amis

En ce temps-là la vie était plus belle,

Et le soleil plus brûlant qu’aujourd’hui

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle

Tu vois, je n’ai pas oublié…

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,

Les souvenirs et les regrets aussi

Et le vent du nord les emporte

Dans la nuit froide de l’oubli.

Tu vois, je n’ai pas oublié

La chanson que tu me chantais.

Jacques prévert

***

Lá Vàng Khô

Ôi! ta ước em thường hằng luyến nhớ

Đầm ấm xưa tình thân thiết cận kề

Ngày tháng ấy hương đời dâng tuyệt đẹp

Và mặt trời nồng cháy vạn lần hơn

Lá vàng rơi phong kín ngõ sân dầy

Quên sao được ta chưa hề người hỡi

Lá vàng rơi phong kín ngõ sân dầy

Kỷ niệm ơi cùng tiếc nuối còn đây

Rồi cơn bấc cuốn trôi về xa thẳm

Ngập vào đêm trong buốt giá phôi pha

Quên sao được ta chưa hề người hỡi

Một bài ca em cất tiếng hôm nao

Vũ Hoàng Thư

***

Les Feuilles Mortes  

Oh, je voudrais tant que tu te souviennes,

Des jours heureux où nous étions amis,

En ce temps-là, la vie était plus belle,

Et le soleil plus brûlant qu’ aujourd’hui

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,

Tu vois, je n’ ai pas oublié.

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,

Les souvenirs et les regrets aussi,

Et le vent du Nord les emporte,

Dans la nuit froide de l’oubli.

Tu vois, je n’ai pas oublié,

La chanson que tu me chantais.

C’est une chanson,

Qui nous ressemble,

Toi, tu m’aimais,

Et je t’aimais.

Nous vivions tous,

Les deux ensemble,

Toi qui m’aimais,

Moi qui t’aimais.

Mais la vie sépare,

Ceux qui s’aiment,

Tout doucement,

Sans faire de bruit.

Et la mer,

Efface sur le sable,

Les pas des amants désunis.

Mais mon amour,

Silencieux et fidèle,

Sourit toujours,

Et remercie la vie.

Et la chanson,

Que tu chantais,

Toujours, toujours,

Je l’entendrai.

Mais la vie sépare,

Ceux qui s’aiment,

Tout doucement,

Sans faire de bruit.

Et la mer,

Efface sur le sable,

Les pas des amants désunis.

Jacques prévert

***

Nhìn Lá Thu Về

Chiều nay muốn cùng em nhớ về tháng ngày qua,

Ngày đôi đứa mình vui sống đùa trong trìu mến.

Ngày đó chúng mình mắt môi cười hát yêu đời,

Và nắng hanh vàng thiết tha sưởi ấm tình vui.

Chiều nay lá vàng xao xác rụng dưới trời thu,

Chợt nghe thức dậy cung trời cũ.

Chiều nay lá vàng rơi rắc ngập trước hiên nhà.

Và những vui buồn, những giận hờn cuối trời xa,

Đang ùa theo cơn gió… cuốn tung lòng đêm.

Mình anh lặng lẽ… dõi trong cô lạnh,

Em thấy đó… anh không hề quên khúc hát,

Tiếng em… ngân lan trong chiều xưa.

Bài ca thân ái,

Hẹn yêu nhau mãi.

Ngồi kề bên nhau,

Mộng một ngày sau.

Tình ca đôi lứa,

Nồng nàn chan chứa.

Đời dệt vần thơ,

Lên mắt môi người.

Đời sao đã vội vã,

Âm thầm chia phôi.

Bao người yêu nhau,

Lặng lẽ ngăn đôi.

Và trên cát,

Sóng xô tan rồi vết chân ai

Từng đôi… những nhân tình đã lìa xa

Người xa xưa ấy,

Hiền như đôi mắt

Cười ngập trời sao,

Ngọt ngào làn môi.

Bài ca em hát,

Còn nghe vang mãi,

Dạt dào thương yêu

Cho đến muôn đời.

Nhìn cánh lá vàng úa,

Thu về đơn côi

Ôi ngày bên nhau,

Buồn nhớ khôn nguôi.

Và trên cát,

Vết chân đôi mình bước bên nhau,

Thời gian xóa đi rồi những ngày vui.

Tô Thẩm Huy

Nhạc:Joshep Kosma - Lời: Tô Thẩm Huy - Trình Bày: Hoàng Xuân Sơn

 

mais la vie sépare ceux qui s’aiment

tout doucement sans faire de bruit

CAO VỊ KHANH

Trong suốt cuộc yêu thương mà chừng như bội bạc, đã có lần nào tôi kể em nghe về một bài hát cũ mà người ta đã hát thay cho một tiếng thở dài.

Ờ như một tiếng thở dài vậy em.

Bài hát là một tình khúc nổi tiếng từ những năm 40, 50 của thế kỷ trước mà cho đến nay, hơn bảy mươi năm rồi... vẫn chưa thôi gây xốn xang trong lòng người, mỗi bận tình cờ nghe lại ...Thơ của Jacques Prévert, người thi sĩ thích đùa giỡn với chữ nghĩa như đã bung thùa tuổi trẻ mình trên đường phố Paris. Bài thơ đó, Les feuilles mortes, được viết dựa theo một điệu nhạc soạn cho vũ khúc ballet bởi Joseph Kosma rồi được dùng làm nhạc đề cho một cuốn phim của Marcel Carné. Công trình họp soạn là một cách thức phá thể, như ý muốn vượt thoát cái hiện thế điêu tàn và trì trệ của một thời vừa im tiếng súng. Ra đời trong sự thờ ơ của người đương thời nhưng rồi chẳng mấy chốc trở thành bài ca ưa chuộng của hàng triệu người khắp nơi trên thế giới. Trong số đó, hẵn không ít kẻ đã nghe ra như một niệm khúc cho riêng mình. Bài hát được trình bày theo thể điệu Jazz, nhịp bốn-bốn mở đầu với cung trưởng và kết thúc bằng cung thứ, với những chuyển cung vừa lả lướt vừa điệu nghệ, những âm giai thay đổi lên xuống bất chợt, có khi đẩy nốt nhạc lên tới quảng 5 quảng 8 làm như mỗi nốt nhạc là một chiếc lá lìa cành, bay chập choạng rồi để mặc gió cuốn đi vất vưởng ... vất vưởng như những tình nhân trong cuộc xô đẩy phũ phàng của định mệnh.

Nếu có dịp may một lần nào nữa, tôi sẽ lục tìm để cùng em nghe lại, Yves Montand... Giọng nam, khàn đục như quến khói, trầm uất như thoát ra từ một cõi đời đã lạnh.

Bài hát mở đầu không bằng tiếng ca mà bằng mấy câu thơ được đọc lên như chỉ để nói thầm, như chỉ nói cho mình mình nghe. Dù ngay câu nói đầu tiên đã bật ra một tiếng gọi. Đại danh từ ngôi thứ hai. Tu. Em. Có điều tiếng gọi chìm lấp trong âm sắc u ẩn của giọng kèn saxo, làm người nghe có cảm gíác dường như người được gọi đã lánh mặt vào một cõi đời nào khác. Oh, je voudrais tant que tu te souviennes. Des jours heureux quand nous étions amis. Bởi vậy rốt lại chỉ còn là một lời độc thoại mà sao nghe ra thủ thỉ như o ấp từng chữ một, làm như người kia đâu đó ... vẫn kề bên. Tôi mong ước làm sao cho em còn nhớ lại. Những ngày hạnh phúc khi chúng ta sống bên nhau. Những ngày tháng đó, đời đẹp biết bao nhiêu. Và mặt trời ấm áp hơn bây giờ rất nhiều

Oh, je voudrais tant que tu te souviennes,

Des jours heureux quand nous étions amis,

Dans ce temps-là, la vie était plus belle,

Et le soleil plus brûlant qu'aujourd'hui.

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,

Tu vois, je n'ai pas oublié...

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,

Les souvenirs et les regrets aussi

Et le vent du nord les emporte

Dans la nuit froide de l'oubli.

Tu vois, je n'ai pas oublié

La chanson que tu me chantais.

Rồi cả dàn nhạc trổi lên quấn quýt theo tiếng kèn đồng não nuột đưa đẩy cho tiếng hát vuột ra, bộc bạch từng nỗi xót xa ...

C'est une chanson qui nous ressemble

Toi, tu m'aimais et je t'aimais

Tiếng hát so đo từng lời, kể lể từng chữ như muốn phanh phui từng nghĩa, mơn trớn như hơi thở nồng nàn mà âm vọng lại nằng nặng như bàn tay gầy, thô, ve vuốt lên miệng một vết thương chưa lành, ve vuốt mà làm đau râm ran theo từng ngón vỗ về. Tiếng hát lặng lờ bay đi, tiếng buồn dội lại đè nặng lên lồng ngực, ray rứt như tiếng nứt rạn của mặt băng dưới sức ép của thời tiết đổi mùa. Nhịp slow chậm, trì trì như ngày tháng mỏi mòn dẫm đau lên những đợi chờ đã vô vọng ...

Mais la vie sépare ceux qui s'aiment

Tout doucement, sans faire de bruit

Nhưng rồi cuộc đời chia cách những người yêu nhau

Lặng lẽ chẳng để lại một tiếng vang

Nghe như một tiếng thở dài hơn là một điều than oán. Chỉ là một tiếng thở dài. Rất lặng lẽ. Không một trách móc. Không một oán hờn.

Et la mer efface sur le sable

Les pas des amants désunis.

Và rồi biển cả xóa dần những dấu chân trên cát của những cặp tình nhân bị tách đôi.

Có phải đã xa rồi, xa lắm rồi, ngày tháng đó, mùa hè ấm, góc phố xưa, đêm lễ hội gần tàn, ly rượu cuối ngày ngoài hiên một quán thưa khách, nghiêng đầu bụm tay che gió thắp thêm điếu thuốc, vừa khi ngẩng lên, bất chợt, một thoáng hiện... Ai kìa. Bỗng dưng trăm dấu nhớ. Tim hụt nhịp. Dáng nữ kiêu sa. Mái tóc rối gió vẫn nguyên đường ngôi chẻ lệch. Tia nhìn lặng mà lao xao réo gọi. Ờ hai con mắt vốn đã xốn xang, bây giờ se thắt thêm mấy dấu chân chim đã mỏi. Ơ.. ơ... có phải là...? Ồ! Em! Rồi vòng tay siết vội. Phút chốc, hương mùa yêu cũ. Tiếng cười nhẹ trên đôi môi đã thiếu phụ. Khóe mắt rươm rướm hồ như đọng một thoáng sương đêm. Rồi bỗng nhiên hiện tại nhòa đi. Rồi cả một quá khứ bỗng ùa về... Mấy chục năm trời biệt dạng. Một tích tắc, nguyên vẹn như thuở... ngày xưa.

Như vậy đó chúng ta gặp lại. Bất ngờ như mọi thứ tình cờ. Đêm còn lại toàn dấu tích.

Hai mươi lăm năm bỗng như chớp mắt. Tình yêu trở ngược mạnh như cơn gió dữ, thổi tan hết mọi ngại ngần.

Và rồi... nụ hôn không kềm giữ dưới chân bức tường đá, cũ từ đã trăm năm. Quá khứ trùng vây. Tương lai bất định. Mặc kệ. Ôi nụ hôn mang đôi cánh thiên thần đưa người ta vượt cõi trần gian tù ngục. Phút chốc mà thiên thu. Phút chốc thành định mệnh.

Ờ, tôi nghĩ em còn nhớ. Dù bây giờ chúng ta đã xa nhau như hai tinh cầu thất lạc. Xa đến nỗi khoảng cách không tính được bằng lời. Dù vậy làm sao mà quên được hả em. Những giây phút mà người ta chỉ sống một lần, trong một đời. Làm sao quên được em, dù trí nhớ là thói quen bạc bẽo nhất của con người. Năm ba năm, mười mươi năm, rồi bây giờ, những ngày tháng cuối, tôi vẫn còn nhớ. Dù như những chiếc lá khô rụng lả tả đã được xúc đi từng bựng. Kể cả những kỷ niệm và ngay cả những hối tíếc đã bị thời gian cuốn đi rồi lấp kín trong bóng tối thăm thẳm của lãng quên. Tôi nghĩ em vẫn còn nhớ. Cũng như tôi.

Mùa hè năm đó. Oh, je voudrais tant que tu te souviennes. Cả một thế giới mênh mông bỗng thu nhỏ lại. Giờ giấc nhập nhằng không còn định được bằng dấu mốc của thời gian. Mặt trời mặt trăng sông nước núi non góc đường nẻo phố, mọi thứ trở nên thừa thải. Chúng ta có cần đến đâu. Hoa lá cỏ cây dù đương lúc mãn khai cũng không còn sức quyến dụ. Mùa hè năm đó. Khi chúng ta có nhau. Khi chúng ta bên nhau. Sau hai mươi lăm năm bặt tung tăm tích. Mùa hè đó. Thời tiết mùa màng đã vì chúng ta mà rạng rỡ. Những lọn nắng vàng cứ tha thiết vờn lên mái tóc em ngoan. Những ngọn gió ấm từ phía nam thổi tới ve vuốt hoài hai bờ vai bỏ hở. Trong tay tôi, em phó mặc mọi điều. Trong nhau, chúng ta quên hết mọi thứ. Chiến tranh. Nghề nghiệp. Bổn phận. Trách nhiệm. Giáo điều. Hết thảy mọi thứ đã kéo dạt chúng ta ra hai phía suốt hai mươi lăm năm đằng đẳng. Chỉ còn tôi. Chỉ còn em. Chỉ còn chúng ta. Ôi mùa hè năm ấy.

Des jours heureux quand nous étions amis,

Dans ce temps là, la vie était plus belle,

......................

Nous vivions, tous les deux ensemble,

Toi qui m'aimais, moi qui t'aimais.

Với nhau mọi thứ đều trở nên tuyệt vời. Em nhớ không. Có phải khi hạnh phúc người ta trở nên dễ tánh. Có nhau, người ta có cần gì hơn nữa đâu. Ngay cả miếng bánh chiên ăn vội bên lề đường. Ngay cả ngụm cà phê bán trong ly giấy, tay cầm, tay quàng lưng nhau vừa đi vừa uống, len lách qua đám đông mỗi bận xuống phố. Ngay cả căn phòng khách sạn nhỏ xíu như cái tổ chim tìm mướn vội vàng, khi trời hửng sáng bữa gặp lại, sau gần một đêm thức trắng đưa nhau lội lang thang qua những đường phố vắng tanh. Kể lể. Phân trần. Nhưng có cần đâu. Trong tận cùng cái góc kín nhất của lòng nhau, đã có bao giờ chúng ta mất nhau. Suốt đoạn trường đó. Bởi vậy khi gặp lại, hạnh phúc như chút bọt bèo vớt vát được sau cơn hồng thủy thành ra giản dị biết bao nhiêu. Giản dị đến độ nhỏ nhoi, đến gần như vô nghĩa. Chỉ cần sự có mặt của nhau đã là nguồn cơn hạnh phúc. Mùa hè đó, mọi thứ trở nên hoàn hảo. Ngay cả mặt trời dường như ấm hơn mọi khi. Làm sao không ấm hơn khi tình yêu luôn là ngọn lửa hừng hực, đốt cháy da thịt người trong suốt cuộc yêu đương.

Et le soleil plus brûlant qu'aujourd'hui

Em nghĩ coi. Có phải những câu hát đã nói giùm ta như vậy.

Làm sao quên hả em. Người đã yêu tôi thầm kín thời con gái, từ hai mươi lăm năm trước.

Làm sao biết được, thoáng yêu rồi... rồi mất biệt nhau luôn.

Dòng đời trôi xa. Em lưu lạc đâu đâu. Tôi xô dạt phương nào. Ai biết được. Vậy rồi, dưng không, chúng ta gặp lại nhau.

Thử hỏi, trong suốt khoảng thời gian thăm thẳm đó, có lần nào nghe ngóng được chút tăm hơi. Vậy mà gặp lại rồi, y như mới hôm qua hôm kia. Y như 4 giờ sáng bữa mới vào xuân, chuyến xe liên tỉnh, đèn ngoại ô vàng không giấu được nét hốt hoảng trong mắt nhìn bỗng dưng thất lạc, bàn tay níu không muốn rời như dự cảm một hiểm họa chực chờ, buổi sáng em đưa tôi về quê. Rồi tai ương ụp xuống. Rồi quốc lộ bị cắt đứt. Rồi tù tội. Rồi biển xa. Rồi thôi. Rồi thôi. Dẫu vậy làm sao người ta cắt đứt được một thứ không thể cắt đứt. Sau hai mươi lăm năm. Mọi thứ vụt nối lại như chưa từng bị bứt rời.

Dù hai mươi lăm năm có ngắn đâu em. Hai mươi lăm năm dài lắm, dài đằng đẳng. Dài đến nỗi em đã là thiếu phụ. Nghĩ cho cùng hai chữ thiếu phụ buồn lắm em. Tôi có muốn nghĩ tới đâu mà rồi cứ phải đắn đo, mỗi lượt gặp nhau.

Trong tình yêu, có chi mà trách cứ. Người ta tìm đến nhau, đâu có ai mời gọi ai, đâu có ai kéo níu ai. Trong tình yêu, người ta tìm đến nhau rất tình cờ. Tình cờ như hằng hà sa số lần gặp gỡ trong cõi đời nghìn muôn vạn nẻo này. Rồi người ta xa nhau. Cũng tình cờ như hằng hà sa số chuyện đổ vở kể từ khi người ta biết yêu nhau.

Làm sao người ta dự đoán được sẽ gặp nhau, rồi yêu nhau, rồi xa nhau... buổi sáng mai, lúc chiều xuống, giữa khuya hôm... đầu mùa xuân, bữa cuối thu hay ngay giữa ngày đông mà ai cũng cần một vòng tay ấm...

Tất cả rồi chỉ là trò chơi của định mệnh. Và con người, con người rồi ra chỉ là những chiếc lá rơi trong vòng xoáy của cơn gió vô tình...

Mặc kệ những hẹn thề hay bội ước, bất kể sắt son hay ruồng rẫy, cho dù thắm thiết hay lạt lẽo, rồi hạnh phúc hay khổ đau, tất cả, tất cả cũng chỉ là hai mặt của một đồng tiền đang quay tròn, quay tròn hết sức mình. Sấp. Ngửa. Sẽ đến lúc, một lúc nào đó, vòng quay phải ngừng lại. Và tất cả, những người yêu nhau, và tôi và em, ai có phần nấy ...

Tu vois je n'ai pas oublié.

Les feuilles mortes se ramassent à la pelle,

Les souvenirs et les regrets aussi,

Et le vent du nord les emporte,

Dans la nuit froide de l'oubli.

Dẫu vậy, em thấy đó, làm sao tôi có thể quên...

(dù nh ) vô số những chiếc lá chết được xúc đổ đi,

những kỷ niệm yêu dấu của chúng ta, ngay cho dù là những tiếc nuối

cũng sẽ bị gió từ phương bắc thổi về cuốn đi

chôn kín hết vào bóng tối lạnh lùng của quên lãng

Vâng, tôi có quên đâu. Nhưng dẫu vậy, tôi có giữ lại được gì khi đời sống như biển lạ. Và những tình cờ như những con sóng vô tình cứ vổ vật vờ lên bờ bãi đời ta. Mọi thứ rồi chỉ là bọt bèo trôi tắp theo đẩy đưa bất định của dòng đời miên viễn... không khởi đầu cũng chẳng chung cuộc. Ai nói được sẽ ra sao... ngày sau ! Bởi vậy oán trách gì nhau khi hạnh phúc đã chứa sẵn mầm thiên tai. Trong tái ngộ đã hiển hiện lần ly biệt. Đã có lần Nguyễn Đình Toàn và Vũ Thành An nhắc nhở... ngày thần tiên em bước lên ngôi, đã nghe son vàng tả tơi...Tại chúng ta quàng vai đun đẩy nhau vào khu vườn cấm ... Ôi những cánh dơi mù lòa ... đáng thương. Và đáng trách ? Không, tại sao ... Tại sao oán trách khi yêu đương đã là viên đá mà lời sấm rủa đã bắt Sisyphe phải lăn lên tới chót đỉnh trong khi cái chỗ của nó là ở dưới chân núi. Bởi vậy khổ dịch của Sisyphe có phải là số phận của những tình nhân yêu thương nhau trong tuyệt vọng. Như... tôi và em. Không gặp. Đời có gì vui. Gặp. Đời như nhắp chút rượu thơm rồi dư vị đắng chát cặn lại không thôi. Nhịp đời nặng thê thiết như một điếu khúc được phát ra từ một đĩa hát cũ được quay đi quay lại. Đã dặn em đừng chờ đừng đợi. Nhưng sao vẫn cứ chờ cứ đợi. Đã nhắc tôi đừng đợi. Nhưng sao vẫn cứ đợi cứ chờ. Ôi những cánh dơi mù lòa ... Bởi vậy, gặp lại rồi, rồi lại phải xa nhau. Xa nhau mãi. Mãi mãi.

Tu vois, je n'ai pas oublié,

La chanson que tu me chantais...

C'est une chanson, qui nous ressemble,

Toi qui m'aimais, moi qui t'aimais.

Nous vivions, tous les deux ensemble,

Em thấy đó, tôi đâu có quên

Bài ca em đã hát cho tôi nghe

Khúc hát giống hệt như chúng ta

Em, người đã yêu tôi, và tôi, đã yêu em

Chúng ta, cả hai chỉ là một.

Dẫu vậy em thấy đó, tôi có quên đâu. Những gặp gỡ len lách. Những hẹn hò tránh né. Những kỷ niệm. Bài hát lần nào em đã ru tôi giữa gối chăn xô lệch. Thần tiên gảy cánh đêm xuân. Bước lạc sa xuống trần. Thành tình nhân đứng giữa trời không. Khóc mộng thiên đường. Câu thơ nào tôi đã viết lên bóng tối từng trang thương nhớ sau những ngụm rượu đắng từng đêm. Ta sẽ chờ nhau giữa mịt mùng. Khi ngày mất tích đêm thất tung. Khi năm khánh kiệt đời tuyệt tận. Em bồ tát khóc lệ bao dung. Và còn bao nhiêu trang chữ chưa bao giờ viết ra. Mà làm sao viết ra cho hết, nỗi lòng tôi, tâm sự em. Tình yêu trễ muộn của chúng ta. Dù ngay từ lần đầu tiên gặp lại, làm sao chúng ta không biết, con đường chúng ta đi sẽ là con đường khổ nạn. Và em, em sẽ là người mang đội vòng gai. Con đường em đi sỏi đá, đồi Golgotha dốc ngược, chân trần, em dang thân gánh tội để đền tôi. Làm sao đây em, làm sao nói được hết, uẩn khúc em, oan nghiệt tôi. Đời bủa vây giữa trùng trùng oan trái. Và chúng ta, ôi những cánh dơi mù, bay chập choạng giữa mịt mùng cạm bẫy. Hạnh phúc giương tay đón gọi rồi xô giạt người tới phũ phàng. Hạnh phúc rót mời từng ly rượu ngọt pha dậm cường toan. Rượu càng nhắp càng say, độc dược càng ngấm. Từng ngày qua, từng đêm tới. Mỗi một ngụm tình là một tự hủy. Càng lúc chúng ta càng hốt hoảng khi tình yêu và cuộc đời như hai mặt của một lời chúc dữ. Người ta chỉ được chọn lựa một trong hai. Không bao giờ được cả đôi. Đó có phải là thân phận bất toàn của chúng ta, con vật người trần trụi và hèn mọn trước quyền lực của siêu nhiên... Em thấy đó. Tình yêu của chúng ta, thứ của cải vô giá của chúng ta, có đáng gì đâu so với sức tàn phá mãnh liệt của thời gian, ép uổng của định mệnh, xô đẩy bất chấp bởi những tình cờ chẳng ai ngờ được. Chúng ta sống chết, thù hận hay yêu đương, hạnh phúc hay đau khổ cho đến gặp gỡ hay biệt ly... cũng chỉ là cười khóc múa may như những hình nhân vô tích sự. Mình có quyết định được gì cho số phận của mình đâu. Tôi. Em. Đã có ai chờ đợi ai như chúng ta đã chờ đợi nhau. Đã có ai tặng cho nhau nỗi đắm say, niềm quyến luyến... và nhất là tiếng cười lanh lảnh của tuổi trẻ tìm lại được từ sau những mất mát vì thời cuộc như chúng ta đã tặng cho nhau. Vậy mà, em ơi, rồi cũng có mấy ai được may mắn như gã Thôi Giao trong tích xưa. Hầu môn nhất nhập thâm như hải. Tòng thử Tiêu Lang thị lộ nhân. Có phải đã một lần bước chệch khỏi đời nhau là mãi mãi như hai tinh cầu đã bay lệch vào hai hướng khác nhau. Chuyện sum hợp chẳng qua chỉ là một thứ huyền thoại để tự vỗ về của những tâm hồn đã hơn một lần tuyệt vọng. Mùa hè năm đó qua đi, dòng đời quay trở lại cái vòng quay bất tuyệt của nó. Và chúng ta, chúng ta như hai viên sỏi bọt bèo bị bắn văng ra hai hướng bởi cái sức ly tâm tàn nhẫn của đời sống với mọi thứ định chế từ đã ngàn đời. Tội nghiệp em. Tội nghiệp tôi. Chúng ta yêu quý nhau biết bao nhiêu. Chúng ta mê đắm nhau biết bao nhiêu. Vậy mà ...

Toi qui m'aimais, moi qui t'aimais.

Cuộc đời cắt chúng ta ra làm hai mảnh, ném đi hai ngã không chút nương tay. Cuộc đời xô chúng ta ra hai hướng chẳng thèm chút ngó ngàng. Chia đôi một cặp tình nhân đắm đuối như phủi một hạt bụi váng vất chẳng làm cau một nét mày.

Et la vie sépare ceux qui s'aiment,

Tout doucement, sans faire de bruit.

Đành đoạn.

Nghe lại đi em, một lần nữa, đoạn cuối của bài nhạc, tiếng kèn đồng vút lên rồi chùi xuống thê thiết, như muốn dìm sâu hết mọi dấu tích tình nhân vào mớ dư âm đang dần dần lịm tắt. Mọi dấu vết, kể cả những kỷ niệm cho dù nhạt nhẽo nhất vẫn không thoát khỏi những lượn sóng thời gian xô dạt vào quên lãng... Như sóng biển cứ xóa hoài những vết chân trên cát, những dấu chân sóng đôi đã dìu nhau qua đó, một lần nào ...

Et la mer efface sur le sable,

Les pas des amants désunis.

Rồi còn lại gì, còn lại gì đâu, những mắt rủ môi mời, những ngọt lời đẹp ý, những nhắc nhở nôn nao, những đổi trao tha thiết, những đắp đổi đền bù, và ... và những tay quíu chân kềm khi đêm mê đắm vở òa hạnh phúc ...

Còn gì đâu ... có còn lại gì đâu ...

Dẫu vậy, như đã tự hứa với chính mình, tôi sẽ giữ mãi trong tôi, dù chỉ là những hình ảnh, dù chỉ là những vang bóng của mùa hè năm ấy, khi tay trong tay, chúng ta đi những bước thênh thang ngay trên con đường thập giá, giữa những nguyền rủa của số mệnh và bây giờ giữa những tang thương sót lại sau những mất mát không thế nào, không có gì, bù đắp lại được.

Nhen em, lời tôi kể lể nghe ra như một tiếng thở dài hơn là một điều than oán. Như chính bài hát cũ. Chỉ là một tiếng thở dài. Rất lặng lẽ. Không một trách móc. Chẳng một oán hờn.

...............................

Em biết không, câu kết của bài thơ, dù không được nhắc đến trong bài hát, vẫn là một lời hứa, dù chỉ là ... hứa với chính mình

Et la chanson que tu chantais

Toujours, toujours je l'entendrai!

Và bài ca em đã hát cho tôi nghe lần nào, tôi vẫn còn nhớ...

... như mới hôm qua, hôm kia ...

... như mùa hè rồi ... như mùa hè sắp tới ...

Cao Vị khanh 

Cáo Phó Tang Lễ Anh Lê Bửu Trân (CHS Trường Nguyễn Thông, Tiền Thân Trường Tống Phước Hiệp, Vĩnh Long)

 

CHS Trường Nguyễn Thông &Tống Phước Hiệp Vĩnh Long Thành Kính Phân Ưu Cùng Bà Lê Bửu Trân

Trang Nhà Long Hồ Vĩnh Long Thành Kính Phân Ưu Cùng Gia Đình Anh Lê Bửu Trân

 

Chúc Mừng Sinh Nhật Anh - Thơ: Trần Minh Hiền (Orlando) - Nhạc: Vũ Thiên Đại Dương (VLĐ) - Ca Sĩ AI

Thơ: Trần Minh Hiền (Orlando)
Nhạc: Vũ Thiên Đại Dương (VLĐ)
Ca Sĩ AI

Hóa Chất Vĩnh Cửu Dùng Trong Nông Nghiệp Tại California: Đáng Lo Ngại Ra Sao?

  

Nguồn tin và chi tiết:
https://www.latimes.com/california/newsletter/2026-04-21/essential-california-ban-farm-chemicals-pfas

HCD: Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)
Dưới đây là phần tóm tắt bản tin

Hóa chất vĩnh cửu dùng trong nông nghiệp tại California: Đáng lo ngại ra sao?

• Vấn đề hiện tại:Tiểu bang California đã cấm chất PFAS (một loại hóa chất nhân tạo khó phân hủy, còn gọi là "hóa chất vĩnh cửu") trong nhiều mặt hàng như quần áo, mền mùng, son phấn và kem cạo râu vì lo ngại chúng gây hại cho con người và môi trường. Hiện nay, một dự luật mới đang được cứu xét để cấm hoàn toàn chất này trong các loại thuốc trừ sâu dùng tại nông trại. Quyết định này đưa ra sau khi các cuộc khảo cứu cho thấy gần 40% rau quả trồng theo lối thông thường tại California có chứa tàn dư của chất PFAS.
• Cuộc tranh luận: Câu hỏi đặt ra là có nên tiếp tục cho phép dùng hóa chất này với nồng độ thấp (ở mức chính phủ liên bang cho là an toàn) hay phải cấm hẳn để bảo vệ sức khỏe công chúng trước sự tích tụ lâu ngày của độc chất? Dân biểu Nick Schultz đã đề nghị Đạo luật số 1603 nhằm cấm chế tạo, bán và sử dụng thuốc trừ sâu có chứa PFAS kể từ năm 2035.
• Ý kiến phản đối lệnh cấm: Các tổ chức nông nghiệp phản đối dự luật này. Họ lập luận rằng chất PFAS ổn định và ít nguy hại hơn các chất thay thế khác. Nếu cấm, nông dân California sẽ gặp bất lợi khi cạnh tranh với các nơi khác. Cơ quan Kiểm soát Thuốc trừ sâu của tiểu bang cũng trấn an rằng việc phát hiện có chất PFAS không đồng nghĩa với việc gây nguy hại cho sức khỏe. Theo họ, vào năm 2023, có đến 99% trong số các mẫu rau quả thử nghiệm tại California đều có mức tàn dư nằm dưới giới hạn an toàn do Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) quy định.
• Mối nguy hại cho sức khỏe: Ngược lại, Dân biểu Schultz và các nhà bảo vệ môi trường cho rằng chính phủ chưa nghiên cứu kỹ lưỡng về tác hại của chất này. Chất PFAS vốn có liên hệ đến các chứng bệnh về tuyến giáp, suy gan, suy thận, cản trở sự phát triển đường sinh sản và bệnh ung thư. Thêm vào đó, một cuộc khảo cứu mới đây từ Trung tâm Ung thư USC Norris cho thấy một kết quả đáng bất ngờ: những người dưới 50 tuổi không hút thuốc nhưng ăn nhiều rau quả và ngũ cốc nguyên hạt lại có nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi cao hơn. Các nhà nghiên cứu nghi ngờ nguyên nhân có thể do tàn dư của thuốc trừ sâu và các hóa chất độc hại bám trên nông sản gây ra.

-----===<oOo>===----- 

 

"Clean Fifteen" (15 loại nông sản sạch nhất)

Danh sách 15 loại nông sản sạch nhất (bảng xếp hạng "Clean Fifteen" ) được công bố hằng năm bởi EWG (Environmental Working Group) — một tổ chức hoạt động vì môi trường và sức khỏe cộng đồng uy tín tại Mỹ. Báo chí Hoa Kỳ và các tạp chí tiêu thụ thường xuyên dẫn lại danh sách này để hướng dẫn người dân mua sắm an toàn.

Dưới đây là danh sách đầy đủ 15 loại rau quả sạch nhất tại Mỹ (ít dính tàn dư thuốc trừ sâu nhất), để bạn dễ tham khảo:

Hạng	Tên tiếng Anh	Tên Việt ngữ thân thuộc	Đặc điểm bảo vệ tự nhiên
1	Avocados	Trái bơ	Lớp vỏ dày và dai bên ngoài giúp ngăn chặn hầu hết các loại thuốc xịt bám vào phần thịt bên trong.
2	Sweet corn	Bắp ngọt	Có lớp vỏ bọc bên ngoài che chở rất kỹ, thuốc trừ sâu khó thấm vào hạt bắp.
3	Pineapples	Trái thơm (Dứa)	Vỏ thơm rất dày, thô ráp và có gai, bảo vệ phần thịt ăn được ở trong.
4	Onions	Hành tây	Có mùi hăng tự nhiên giúp xua đuổi côn trùng, khiến nông dân ít phải dùng đến thuốc trừ sâu.
5	Papayas	Đu đủ	Vỏ tương đối dày, ngăn được phần lớn các độc chất xâm nhập.
6	Sweet peas (frozen)	Đậu lăng ngọt (đông lạnh)	Hột đậu nằm kín đáo bên trong lớp vỏ bọc, rất an toàn.
7	Asparagus	Măng tây	Chứa một loại hợp chất tự nhiên có khả năng phân hủy thuốc trừ sâu nhanh chóng.
8	Honeydew melons	Dưa lưới hoàng kim	Lớp vỏ dầy cứng cô lập phần ruột dưa khỏi các chất ô nhiễm.
9	Kiwi	Trái kiwi	Lớp vỏ có lông mịn phía ngoài đóng vai trò như một tấm lưới cản bụi bẩn và hóa chất.
10	Cabbage	Cải bắp (Bắp cải)	Các lớp lá ngoài cùng hứng chịu hết thuốc xịt, khi ăn chỉ cần bóc bỏ các lớp lá già này đi.
11	Watermelons	Dưa hấu	Thân vỏ rất dày và cứng cáp, bảo vệ tuyệt đối phần ruột đỏ bên trong.
12	Mushrooms	Các loại nấm	Thường được trồng trong nhà kho tối hoặc môi trường kiểm soát kỹ, ít khi cần đến thuốc trừ sâu.
13	Mangoes	Trái xoài	Vỏ xoài dày và có nhựa, giúp ngăn chận hóa chất thấm sâu.
14	Sweet potatoes	Khoai lang	Củ mọc ngầm dưới lòng đất, tránh được việc bị phun xịt trực tiếp từ trên cao.
15	Carrots	Cà-rốt	Tương tự khoai lang, phần củ nằm ẩn dưới đất nên mức độ nhiễm độc rất thấp.

Lời khuyên từ các báo tiêu thụ Mỹ:

Khi đi chợ hoặc siêu thị, nếu ngân sách gia đình eo hẹp không thể mua toàn bộ thực phẩm hữu cơ (organic), bạn có thể yên tâm mua các loại nông sản thông thường nằm trong danh sách "Clean Fifteen" này vì mức độ an toàn của chúng đã được khoa học chứng minh là rất cao.

Nguồn tin và  chi tiết: https://organicfoodguides.com/dirty-dozen-and-clean-fifteen/

-----===<oOo>===----- 

Đối Chiếu Nông Sản Hữu Cơ và Thông Thường: Hướng Dẫn Chọn Lựa Nhanh

Hãy dùng bảng này để hướng dẫn cho mỗi lần chọn mua nông sản của gia đình.

Danh sách	Đề nghị	Lý do
Nhóm "Dirty Dozen" (12 loại dính nhiều độc chất nhất)	Luôn luôn mua loại hữu cơ (organic)	Có lượng tàn dư thuốc trừ sâu rất cao, kể cả chất PFAS; độc chất đã ngấm sâu vào bên trong nên nếu chỉ rửa bằng nước sẽ không bớt độc.
Nhóm "Clean Fifteen" (15 loại sạch nhất)	Mua loại thông thường (conventional) vẫn tốt	Lượng tàn dư hóa chất rất thấp hoặc hoàn toàn không có; nhờ lớp vỏ dày hoặc có khả năng tự chống chọi sâu bọ giúp bảo vệ ruột quả rất kỹ.
Nông sản xếp hạng từ 16 đến 35	Nên chọn loại hữu cơ nếu tài chánh cho phép	Nằm ở mức trung dung; ít nguy hại hơn nhóm "Dirty Dozen" nhưng không được sạch bằng nhóm "Clean Fifteen".
Rau quả ăn hằng ngày của trẻ em	Ưu tiên mua loại hữu cơ đối với các món thuộc nhóm "Dirty Dozen"	Cơ thể trẻ em dễ bị tổn thương và nhạy cảm hơn trước các tàn dư của thuốc trừ sâu, dù ở hàm lượng rất nhỏ.
Phụ nữ đang mang thai	Ưu tiên mua loại hữu cơ đối với nhóm "Dirty Dozen"	Việc nhiễm độc thuốc trừ sâu có liên hệ trực tiếp đến các tai biến sản khoa và nguy cơ ảnh hưởng sự phát triển của thai nhi.
Nông sản đông lạnh	Loại hữu cơ đông lạnh vẫn có giá trị tương đương	Giúp giảm bớt lượng thuốc trừ sâu y như loại rau quả tươi hữu cơ, nhưng giá thành thường rẻ hơn.

Nguồn tin và chi tiết: https://organicfoodguides.com/dirty-dozen-and-clean-fifteen/

-----===<oOo>===----- 

Frequently Asked Questions (FAQ)

Các Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Dưới đây là bản dịch sát nguyên văn

Câu hỏi 1: Ai là người lập ra các danh sách "Dirty Dozen" (12 loại nông sản dính nhiều độc chất nhất) và "Clean Fifteen" (15 loại nông sản sạch nhất)?

Các danh sách này được công bố hằng năm bởi Phái đoàn Hoạt động Môi trường (EWG), một tổ chức phi lợi nhuận. EWG phân tích các dữ kiện về tàn dư thuốc trừ sâu từ Chương trình Dữ kiện Thuốc trừ sâu của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), bao gồm hàng chục ngàn mẫu nông sản thuộc 47 loại trái cây và rau cải. Bộ dữ kiện năm 2026 bao gồm 54,344 mẫu thử nghiệm.

Câu hỏi 2: Các thực phẩm thuộc nhóm "Dirty Dozen" có phải là không an toàn để ăn nếu không được trồng theo lối hữu cơ?

Không hẳn là không an toàn theo các hạn mức an toàn của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), nhưng mức độ nhiễm thuốc trừ sâu thì cao hơn các mặt hàng thuộc nhóm "Clean Fifteen". Tất cả thực phẩm được bày bán tại Mỹ đều phải đáp ứng các giới hạn tàn dư của chính phủ. Danh sách "Dirty Dozen" nêu bật những nơi mà sự nhiễm thuốc trừ sâu tích tụ lâu ngày có mật độ đậm đặc nhất, đó là lý do tại sao việc chọn mua thực phẩm hữu cơ cho các mặt hàng này là biện pháp giảm thiểu rủi ro thực tế nhất hiện nay.

Câu hỏi 3: Việc rửa nông sản có tẩy sạch được thuốc trừ sâu không?

Việc rửa chỉ tẩy sạch được một số tàn dư bám trên bề mặt và làm giảm vi khuẩn. Tuy nhiên, nhiều loại thuốc trừ sâu dùng cho các loại hoa màu thuộc nhóm "Dirty Dozen" có tính cách nội hấp — tức là được hấp thụ vào tận trong các mô của cây trồng trong suốt thời kỳ tăng trưởng. Riêng việc rửa nước không thể nào tẩy sạch được chúng. Việc gọt vỏ có giúp ích thêm phần nào nhưng vẫn không giải quyết được các hợp chất đã thấm vào bên trong. Việc chọn thực phẩm hữu cơ giúp loại bỏ hoàn toàn sự nhiễm các loại thuốc trừ sâu nhân tạo có tính nội hấp này.

Câu hỏi 4: Thuốc trừ sâu PFAS là gì và tại sao chúng lại quan trọng?

PFAS là các chất per- và polyfluoroalkyl, thường được gọi là "hóa chất vĩnh cửu" vì chúng phân hủy cực kỳ chậm chạp trong môi trường tự nhiên và tích tụ lại trong cơ thể theo thời gian. Vào năm 2026, lần đầu tiên EWG đã phát hiện thấy thuốc trừ sâu PFAS trên 63% tổng số các mẫu nông sản thuộc nhóm "Dirty Dozen".

Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) liên kết việc nhiễm chất PFAS với bệnh ung thư, bệnh tuyến giáp, tổn thương gan, suy giảm khả năng sinh sản, suy giảm hệ miễn nhiễm và rối loạn nội tiết tố.

Câu hỏi 5: Trẻ em và phụ nữ mang thai có nên tuân thủ danh sách này một cách nghiêm ngặt không?

Có, đặc biệt là đối với các mặt hàng thuộc nhóm "Dirty Dozen". Hệ thần kinh và các cơ tạng đang phát triển của trẻ em đào thải các hợp chất thuốc trừ sâu kém hiệu quả hơn người lớn. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ xác nhận trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương trước các chất ô nhiễm của thuốc trừ sâu, ngay cả khi còn trong bụng mẹ. Việc tiếp xúc với thuốc trừ sâu trong thời kỳ mang thai và tuổi thơ ấu đã được liên kết với chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), chỉ số thông minh (IQ) thấp hơn, các dị tật bẩm sinh, và sự xáo trộn phát triển sớm trong các công trình nghiên cứu được công bố qua hai thập niên qua.

Câu hỏi 6: Có gì thay đổi giữa hai danh sách "Dirty Dozen" năm 2025 và năm 2026?

Mười hai mặt hàng thực tế vẫn giữ nguyên. Trái mâm xôi đen và khoai tây vẫn nằm trong danh sách sau khi gia nhập vào năm 2025. Thứ hạng có thay đổi đôi chút. Sự bổ sung mới quan trọng trong năm 2026 là lần đầu tiên tiêu điểm được hướng vào sự ô nhiễm thuốc trừ sâu PFAS, với chất PFAS được tìm thấy trên 63% các mẫu thử của nhóm "Dirty Dozen". EWG cũng lưu ý rằng đậu cô-ve và ớt tây là những loại suýt soát dính tên, xếp hạng cao nhất về mức độ độc tính tổng quát của thuốc trừ sâu ngay sát ngoài nhóm 12 loại đứng đầu.

Câu hỏi 7: Nhóm "Clean Fifteen" có thực sự không chứa thuốc trừ sâu không?

Không hoàn toàn, nhưng gần như vậy. Vào năm 2026, gần 60% các mẫu thử của nhóm "Clean Fifteen" hoàn toàn không có tàn dư thuốc trừ sâu ở mức có thể phát hiện được. Những mặt hàng có cho thấy tàn dư thì mang mức độ độc tính thấp hơn đáng kể so với nông sản thuộc nhóm "Dirty Dozen". Trái bơ, trái thơm, và bắp ngọt nằm trong số các mặt hàng sạch nhất được thử nghiệm, với tỷ lệ phát hiện gần như bằng không qua nhiều năm khảo nghiệm.

Câu hỏi 8: Còn những nông sản không nằm trong cả hai danh sách thì sao?

EWG thử nghiệm tổng cộng 47 loại trái cây và rau cải. Các mặt hàng xếp hạng từ 16 đến 35 rơi vào khoảng trung dung — mức độ rủi ro thấp hơn nhóm "Dirty Dozen" nhưng không sạch một cách đều đặn như nhóm "Clean Fifteen". Đối với các mặt hàng này, việc mua loại hữu cơ khi túi tiền cho phép và có sẵn nguồn hàng là một sự thận trọng hợp lý, nhất là đối với các loại nông sản được ăn thường xuyên hoặc cho trẻ em ăn.

Câu hỏi 9: Mua thực phẩm hữu cơ có bảo đảm hoàn toàn không có thuốc trừ sâu không?

Không. Canh tác hữu cơ vẫn cho phép sử dụng các loại thuốc trừ sâu sinh học có nguồn gốc tự nhiên đã được chấp thuận. Các tàn dư nhân tạo ở lượng rất nhỏ đôi khi có thể xuất hiện trên nông sản hữu cơ do sự bay tản mác từ các nông trại thông thường lân cận trong môi trường. Tuy nhiên, nông sản hữu cơ luôn cho thấy mức độ tàn dư thuốc trừ sâu tổng thể thấp hơn rất nhiều, và các chất lân hữu cơ nhân tạo, thuốc trừ sâu PFAS, cùng hầu hết các chất diệt nấm thông thường đều bị cấm hoàn toàn theo chứng nhận của Chương trình Hữu cơ Quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA NOP). Bản hướng dẫn của chúng tôi về "Những Loại Thuốc Trừ Sâu Nào Được Dùng Trong Canh Tác Hữu Cơ?" giải thích rõ các chất cụ thể được phép sử dụng.

Câu hỏi 10: Danh sách này được cập nhật bao lâu một lần?

EWG công bố các danh sách "Dirty Dozen" và "Clean Fifteen" được cập nhật hằng năm, thường là vào mùa xuân, dựa trên các cuộc thử nghiệm gần đây nhất của Chương trình Dữ kiện Thuốc trừ sâu thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA). Các danh sách năm 2026 đã được đưa ra vào cuối tháng 3 năm 2026. Hãy luôn kiểm tra danh sách của năm hiện tại trước khi sắp xếp thứ tự ưu tiên mua sắm thực phẩm hữu cơ của bạn, vì các mặt hàng có thể lọt vào hoặc ra khỏi danh sách dựa trên các dữ kiện thử nghiệm mới.

Huỳnh Chiêu Đẳng Biên Soạn

Xe "Hại Điện"

Cuối năm 2018 tôi tậu một chiếc Tesla Model 3. Tôi không có thói quen vài ba năm lại đổi xe mới cho sang, mà giữ truyền thống có xe nào là lái cho đến khi nó chết bẹp chết dí, khoảng gần 200 nghìn miles hay đến tuổi mười tám đôi mươi mới tha. Năm đó chiếc Camry đã đến tuổi hưu cần phải thay xe mới để chạy qua chạy lại từ tiểu bang Maryland sang Virginia kiếm cơm mỗi ngày. Tính tôi lại thích bảo vệ môi trường, không thích đốt xăng dầu làm độc không khí. Năm 2018 Tesla còn khá mới trên thị trường, nhất là Model 3 vừa được tung ra cho giới tiêu dùng hạng trung có ngân quỹ khiêm tốn, không thể với tay đến loại Model X giá cả trăm nghìn đồng. Thường thì ta không nên thử thời vận với những xe vừa được tung ra thị trường. Chúng còn quá mới, thế nào cũng có sơ sót khi gặp thực tế, đợi vài năm sau nhà chế tạo rút kinh nghiệm thì tốt hơn. Tuy nhiên thời điểm đó nếu tôi ôm một chiếc Camry nữa hay loại gì tương đương về dùng thì sẽ phải gắn bó với nó ít nhất hơn chục năm nữa, làm sao có cơ hội dùng xe điện để thỏa chí bảo vệ môi trường. Thế là một liều ba bảy cũng liều, tôi nhắm mắt đưa chân rước một em Model 3 về.

Dùng rồi mới thấy thích. Nó êm ru bà rù, không phát tiếng động rầm rĩ như xe xăng. Những ngày kẹt xe ngồi cứng trên xa lộ tôi vui trong bụng rằng mình không nhả khói làm ô nhiễm môi trường như cả nghìn xe khác chung quanh. Xe điện chạy như máy may điện ở nhà : đạp ga thì nó đi, khi thấy đèn đỏ từ xa cứ việc rút chân ga ra thì nó mất điện nên từ từ dừng lại, không phải đạp thắng. Chỉ dùng thắng trong trường hợp phải thắng gấp để tránh tai nạn. Nó không cần thay dầu nhớt, dầu hộp số, không thay bố thắng thường xuyên vì ít phải đạp thắng, không đại tu hay tiểu tu. Điều bất tiện cho nhiều người là nạp điện tốn thời gian. Tôi đi làm về gắn ống nạp điện tại nhà theo hệ thống chậm, qua đêm là đủ để đi làm ngày hôm sau. Cuối tuần nạp suốt 24/24, đầu tuần lại đầy bình đi làm trở lại. Khi đi đường xa thì khoảng 4 tiếng phải « đổ xăng », nhưng đó cũng là lúc tài xế cần « xả nhớt » hay mua nước giải khát, khoảng 45 phút là lên đường trở lại.

Đến cuối năm 2025 thì chiếc Tesla chưa đến tuổi hưu nhưng lại vướng phải một lỗi khá lớn : nó chỉ có thể nạp điện theo cấp bậc 1 tại nhà, chậm nhất, mất khoảng 24-48 tiếng mới đầy bình, hay cấp bậc 2, dùng điện 240 volt (mà nhà tôi không có) khoảng 4, 5 tiếng. Cấp bậc nạp điện nhanh nhất tại các trạm Supercharger của Tesla dọc theo xa lộ là cấp 1, chỉ mất độ 45 phút, thì xe tôi nó « chê » không chịu làm việc. Đi đường trường xa mà không ghé supercharger để nạp điện được thì tựa như cưỡi ngựa què rồi, hỏng bét. Đồ đạc càng hiện đại thì càng hại điện. Tìm hiểu trên mạng thì vấn đề này tốn độ 1 nghìn 6 để chỉnh lại. Sẵn dịp tôi cũng muốn « tút » lại nhan sắc cho nó một tí sau nhiều lần cọ quẹt trầy trụa chỗ này chỗ nọ làm mất đi sắc đẹp thuở xuân thì. Xưởng sửa chữa thân xe (body shop) của Tesla bảo tôi chụp hình vài tấm gửi cho họ rồi phán: hơn 10 nghìn đồng!

Thế này thì quăng nó đi, ẵm một em mới về cho rồi. Dịp Giáng sinh là lúc mình có thể làm ông già Lô Ên tự thưởng quà cho mình. Tiền giảm thuế $7500 của chính phủ dành cho ai tậu xe điện đã hết hạn từ tháng 9, nhưng Tesla có deal đặc biệt giảm giá $6500 cho những người thuê xe (lease). Thế là bút sa gà chết, tôi ký hợp đồng thuê xe 3 năm.

FSD Full Self Driving – Hệ thống tự lái

Chiếc xe mới có hệ thống lái xe tự động FSD – Full Self Driving, muốn dùng phải trả thêm giá $99 một tháng, hình như trả đến 8 nghìn thì đủ, khoảng gần bảy năm. Hệ thống lái xe tự động cho phép mình khỏi lái, chỉ ngồi chơi xơi nước để «nó» lái cho mình. Nghe như chuyện khoa học giả tưởng mà có thật. Tôi đang hứng chí « chịu chơi chơi tới cùng « nên đặt bút ký luôn. Người ta bảo muốn trẻ lâu thì mỗi năm làm một điều mới mình chưa làm bao giờ. Điều ấy là đây : dùng xe tự lái. Tự thấy mình vẫn còn sáng suốt có thể tiếp tục lái đi đây đó như hằng mấy chục năm nay, nhưng càng lớn tuổi càng hay gặp những điều bất ngờ, hôm nay khỏe mạnh đàng hoàng, sáng mai ngủ dậy không đứng lên được nữa, hay tai bỗng ù đi, ai bảo gì cũng « Hả ? Hả ? », hay mắt bỗng mờ đi không thấy đường, v.v. Nhiều ông bà cụ hàng xóm trong làng già nơi tôi ở ngày càng thu hẹp việc lái xe đi lại. Hoặc là họ chỉ lái xe ban ngày, tránh ban đêm, hoặc chỉ lái trong nội bộ làng già, tránh ra đường xá đông đúc bên ngoài, hoặc bỏ lái xe hẳn, chỉ đón xe bus hay kêu Uber khi cần đi lại. Tôi thì thích khám phá mới, và cũng phòng khi mình cần lái xe đường dài 4, 5 tiếng như đi lên New York chẳng hạn, hay đi họp hành tiệc tùng ban đêm, ra về lúc khuya khoắt mệt mỏi, thì để « nó » lái mình đi cho khỏe !

Lớn tuổi rồi tập tành cái gì mới cũng bỡ ngỡ. Gặp thế hệ Gen X, Gen Z thì chuyện chẳng có gì mà ầm ĩ. Chúng nó sẽ tắc lưỡi : « Ối dào! Dễ như ăn cơm sườn!» Mình thì cứ bình tĩnh mà run ! Tesla cũng rất cẩn thận, đòi hỏi tất cả các điều kiện « ắt có và đủ » mới chịu khởi hành. Phải buộc dây an toàn, chân phải nhấp thắng thì nút « tự lái » mới khởi động được, không thì nó mờ đi, bấm vào cóc có di chuyển. Sau đó thì nó bắt đầu thi công. «Nó» bẻ tay lái, nhìn trước sau qua lại, nhấn ga, lùi ra khỏi garage, đạp thắng, xoay đầu xe, tiến tới, cứ như tài xế thật đang điều khiển xe. Mắt « nó » không biết để đâu nhưng quan sát chung quanh rất kỹ. « Nó » thấy những lane xe trên đường, thấy xe cộ trước mặt hay bên cạnh mình, thấy đèn xanh đèn đỏ, thấy bảng Stop, thấy khách bộ hành đang băng qua đường hay vẫn còn đang đứng đợi bên góc đường, thấy xe bus đang bật đèn đậu lại rước khách thì đổi lane, thấy cả những xe đang đi bên cạnh bỗng chốc quẹt sang trước mặt mình một cách bất ngờ, v.v. Những điều « nó » thấy đều hiện lên trên màn hình trước mặt để mình theo dõi và trấn an. Đừng có no, để «nó» no cho.

Ba phong cách tự lái

Hệ thống tự lái này cho mình lựa chọn một trong ba « phong cách lái » tùy theo tuổi tác và tính khí của mình.

Thoạt tiên « nó » chọn cho tôi phong cách « rùa bò – sloth ». Ối giời ơi ! Xe di chuyển chậm chạp như cụ già, nhất định tôn trọng vận tốc cho phép một cách nghiêm nhặt. Đường giới hạn 35 miles một giờ thì «nó» cương quyết giữ vững 35! Khi ngừng Stop thì dường như «nó» lẩm bẩm đếm « một, hai, ba, bốn,năm, sáu, bảy, tám, chín, mười ! » rồi mới đủng đỉnh xê dịch ! Giời ơi ! lái kiểu « rùa bò » này thì ra đường chúng chửi, mà mình cũng sốt ruột điên tiết nghiến răng kèn kẹt không chịu được.

Thế là tôi đổi sang hệ thống « cơ bản – standard ». Loại này nhanh nhẹn hơn và hơi trái luật « trong phạm vi cho phép » Vận tốc cho phép là 35 miles thì «nó» chạy phom phom ở tốc độ 40 miles. Đây đúng là tính khí của tôi. Trên đời này nào có ai giữ đúng tốc độ cho phép bao giờ, tôi luôn vượt lên chút đỉnh « trong phạm vi cho phép »! Ra ngoài xa lộ vận tốc 55 thì «nó» dũng cảm vượt lên 65-70 để không thua chị kém em đang chạy cùng trên đường. Thế mới phải chứ ! Khi ngừng Stop thì «nó» chỉ đếm đến ba rồi đi, không nằm ụ như hệ thống “rùa bò – sloth”. Tôi đã chọn phong cách lái hợp với tính khí của mình.

Ngoài ra còn có phong cách « hung hăng – aggressive » nhưng tôi chưa dám thử. Nghe nói phong cách này sẽ thường xuyên vượt tốc độ lên đến 120%, lạng qua lạng lại, đổi lane liên tục để rút ngắn thời gian, v.v. Loại phong cách này ta thấy nhan nhãn trên đường, nhất là lúc tan sở kẹt xe. Nếu Tesla không tạo ra phong cách tự lái hung hăng này thì thế nào cũng bị khách hàng tẩy chay. Tôi thì tôi để cho lũ trẻ trâu chúng nó chọn phong cách hung hăng, mình lớn tuổi rồi, an toàn là chính. Đôi khi cũng hơi thắc mắc : hung hăng đến mức độ nào? Nếu xe chạy quá tốc độ hay quá hung bị pú lít phạt thì ai trả tiền phạt nhỉ ? Có thể gửi giấy phạt về cho Tesla được chăng ? Rồi ai chịu trách nhiệm khi bảo hiểm tăng tiền? Người ta kiện Tesla ra ba tòa quan lớn đấy chứ ! Muốn biết thì phải thử cho biết, nhưng thôi, tôi đành ngồi nhà chịu dốt.

Để xe tự lái cho mình có sướng không?

Cái gì mới, lạ cũng phải tập cho quen mới thấy thích được. Cũng như khi mới có hệ thống định vị GPS, mọi người phải học vừa lái xe, vừa nhìn đường, vừa liếc nhìn bản đồ, vừa lắng nghe « lệnh » phát ra từ máy. Đối với hệ thống tự lái cũng vậy. Khi phải ngồi yên như bụt trên chùa, để xe tự lái tôi mới thấy mình trở lại bản tính «back seat driver» ngày xưa khi còn ông xã. Ông lái xe còn mình « lái tài xế », mồm liên tục la lối ối a: « Thắng! Thắng! Đèn đỏ kìa ! »; « Coi chừng ! Có xe bên cạnh ! Đừng sang lane! »; « Quẹo ! Quẹo ! Tới chỗ quẹo rồi ! », v.v. Bây giờ ngồi với hệ thống tự lái của Tesla, mình tính một đàng còn «nó» nghĩ một nẻo. Tính tôi nếu biết sẽ phải quẹo trái cách đó 3 miles là tôi tìm cách sang lane trái ngay từ bây giờ. Tesla thì không. « Nó » cứ tà tà ôm lane phải, đến còn 0.3 hay 0.2 mới chịu bật đèn hiệu sang lane! Sốt ruột lắm, nhưng nghĩ cho cùng «nó» vẫn thực hiện được điều cần làm, còn tôi thì cứ nhắng nhít không yên! Để « nó » lái đưa mình đi mà nhiều khi ruột nóng như lửa đốt, tiếng Anh gọi là « bụng thắt lại một nùi ».

Tuy nhiên, có những lúc « nó » xuất sắc hơn người trần mắt thịt như mình. Lần đó tôi lái xe sang Virginia, đang trên xa lộ 495 thì mưa tuôn xối xả, nước đập ào ào lên mặt kính xe cứ như mình đang vượt thác Niagara! Lúc đó tôi hoàn toàn không thấy đường, chỉ thấy nước đổ dày đặc trên cửa kính. Nếu mình đang lái thì chắc phải bật đèn khẩn cấp rồi ráng tách vào lề tạm ngừng lại giây lát. Trong khi đó thì « nó » vẫn chạy phom phom ! Mắt mình nhìn vào kính xe trước mặt (windshield) chẳng thấy chi, còn « nó » nhìn dưới lòng đường hay trên trời đâu đó, và thế là « đường ta ta cứ đi »! Phục quá!

Những lúc khác thấy quý « nó » là những lúc đường kẹt xe phải nhích từng chút một. Ngày xưa còn đi làm, đến chiều lái xe về nhà sau một ngày vất vả mệt mỏi, tôi sơ nhất cảnh kẹt xe gần như đứng chựng lại. Mình cứ căng mắt ra nhấp thắng, nhấp ga, nhấp thắng, nhấp ga, vừa cố bám đuôi xe trước, vừa cố giữ khoảng cách nhỏ để không ủn đít nó. Lái xe một giờ với vận tốc 10-20 miles còn mệt hơn lái một giờ vận tốc 60 miles rất nhiều. Bây giờ để « nó » lái thì tôi ngồi tỉnh bơ, nghe radio hay mơ mơ màng màng, mackeno, bao giờ đến thì đến.

Ngày xưa lúc còn ông anh, tôi hay đưa mẹ tôi lên thăm anh, sáng đi chiều về, lái độ hơn 3 tiếng mỗi chiều. Ra về xuôi Nam vào buổi trưa hay bị mặt trời chiếu vào mặt, vừa chóa mắt vừa buồn ngủ, cứ phải căng mình lái cho tỉnh táo. Bây giờ ông anh đã mất nên không lên New Jersey nữa. Nếu có đi thì sẽ để hệ thống tự lái làm bác tài, bà chủ cứ lim dim gật gù cho khỏe.

Đối với những quý vị cao niên như tôi, mắt mờ dần, não chậm dần, tay chân bắt đầu lạng quạng, thì vẫn lái xe đi lại được, chưa đến nỗi gây tai nạn khủng khiếp, nhưng phải tội hay cọ quẹt trầy xước đây đó. Cũng rầu lắm chứ. Để “nó” lái thì bảo đảm xe lành lặn trơn tru. Bình thường tôi dùng hệ thống xe tự lái độ 30 phần trăm, còn lại thì mình tự lái. Cũng muốn giữ tay nghề, và thật ra ngồi cho “nó” lái thì mình vẫn phải ngồi quan sát chăm chú, đâu dám bỏ lơi.

Những cái « dở hơi » của xe tự lái

Tesla luôn cố gắng cải thiện hệ thống tự lái, chẳng hạn như gần đây «nó» biết tránh ổ gà hay những ụ nổi (bump) trên đường khá tốt, chứ lúc đầu dở lắm. Tuy nhiên, hệ thống tự lái của Tesla vẫn chưa hoàn hảo. Có lúc bản đồ bảo đến đó thì quẹo mà nó đi trớt quớt, sau đó phải vòng lại tốn kém thì giờ. Sau này mỗi lần thấy sắp « lỡ chuyến đò » là tôi cướp tay lái bắt nó quẹo ngay. Có những lúc đang chạy bon bon bỗng « nó » kêu « keng » một tiếng rồi ngưng hệ thống tự lái ! Thế này là thế nào ? «Nó» bảo mình một cách ngon ơ: «Thôi bây giờ không lái nữa, bà tự lái đi nhé! » Thế là mình phải ra tay lèo lái, đến lúc nào đó nút «tự lái » bật lên lại thì mới được quyền bấm nút ra lệnh cho «nó» lái tiếp. «Nó» còn màu xám xịt là không được ép « nó », bấm vào chẳng ăn thua gì. Tôi nhận xét hình như những lúc xe cộ nhốn nháo hỗn loạn, « nó » không dám xử lý tình hình nên giao trách nhiệm cho bà chủ liệu lấy. Không sao cả, để bà tính cho, chứ bà cũng không tin tưởng mày lắm đâu!

Điều tôi không ưng ý lắm là khi vào bãi đậu, “nó” hay tìm chỗ đậu xa xa, không dám chen vào nơi chen chúc ngay trước cửa hàng cửa tiệm. Hay có lẽ tại tôi chọn phong cách lái “căn bản – standard”? Nếu chọn cách lái hung hăng thì nó có mạo hiểm hơn không? Chẳng biết được nhưng vào đến bãi đậu thì tôi hay giành tay lái đến đậu đúng chỗ mình muốn.

Những lúc « nó » muốn đi một đàng mà mình muốn đi một nẻo thì mình có quyền cướp tay lái làm theo ý mình. Khi mình giành tay lái, dẹp “nó” qua một bên thì «nó» bật lên câu hỏi : « Tại sao bà không để tui lái ? » và cho bốn câu trả lời để mình chọn : 1. Navigation (Mi đi lộn đường rồi, ta phải sửa lại) ; 2. Preference (mi lái không hợp ý ta, ta phải giành lái theo kiểu ta thích); 3. Discomfort (mi lái ta không cảm thấy thoải mái); 4. Critical (nguy kịch, cần phải giành lái với mi không thì có tai nạn). Thường thì tôi chọn câu trả lời « Preference ». Ừ tao thích lái kiểu của tao hơn!

Cách đây chục năm tôi đã nghĩ đến lúc mình mắt mờ, tai lãng, đầu óc mụ mị thì cần phải dùng xe tự lái. Lúc đó chuyện tự lái vẫn còn như khoa học giả tưởng. Những năm đó mình còn nghĩ tếu : ngồi xe tự lái không biết có lúc nào phải lên tiếng năn nỉ «nó»: “Làm ơn dừng lại cho ngộ lái chút đi. Không dừng lại ngộ lái ướt xe hết bi giờ!” Bây giờ nhớ lại cứ tủm tỉm cười một mình. Muốn lái thì cứ bảo « nó » dừng lại cho mình lái, ai cấm đâu.” Lái ” theo nghĩa nào cũng vậy!

Thúy Messegee

5/2026