Trong TSYS anh Ngố có viết 2 bài “Tào lao thiên địa”, Bát Sách đọc rất khoái, vì anh tào lao thuộc loại có hạng và lại nhắc tới Bát Sách luôn. Nhìn chung Bát Sách không bị chê gì nhiều, chỉ bị chê mắc “khẩu nghiệp”, dám dùng bút để đánh đồng nghiệp “quần hồng”. Đây là nguyên văn “Ôi Bát Sách đại huynh ơi, người xưa có câu đừng uýnh lộn với đàn bà dù uýnh lộn bằng cành hoa, nay đại huynh lại đòi lôi bút ra giao đấu thì thật là khẩu nghiệp, khẩu nghiệp”.
Mà nói như vậy là vu oan giá hoạ cho Bát Sách. Bát Sách vốn gầy gò yếu đuối, thuộc loại thiếu dinh dưỡng… Ngày nhỏ, chơi bời lêu lổng, không chịu ăn uống học hành gì cả, nên bị ông già đánh cho một trận nên thân. “Yêu cho roi cho vọt” mà. Sau trận đòn duy nhất đó, Bát Sách cải tà quy chánh, học hành rất tấn tới, nhưng cơ thể thì lại không chịu tăng trưởng theo, do đó, chỉ ít năm sau, mấy đứa em của Bát Sách, vì hay ăn chóng lớn, đã qua mặt Bát Sách, và đủ sức đánh đấm Bát Sách tơi bời. Đến trường Bát Sách bị Thầy, bạn đánh, ra đường bị du đãng đánh… Đó là bị đánh về phần xác. Mẹ Bát Sách vốn hiền, suốt đời chưa bao giờ đánh con, nhưng có gì trái ý là bà khóc. Đó là bị đánh về phần hồn, nhiều khi còn đau gấp mấy lần bị đánh về phần xác. Vì vậy, Bát Sách rất thương mẹ, nhưng lại cũng rất sợ những dòng nước mắt của bà… Nói tóm lại, động từ “đánh” Bát Sách chỉ được dùng ở thể thụ động, ngoại trừ một trường hợp duy nhất. Số là ngày xưa, nhà Bát Sách có nuôi một con chó cún lông vàng, khi có chuyện gì bực mình, Bát Sách đấm đá con chó loạn cào cào, dù Bát Sách không thù ghét gì về nó cả. Nhưng con chó này khôn lắm, thấy Bát Sách về thì nó đứng xa xa dòm chừng, quan sát tình hình. Nếu thấy mặt Bát Sách vui vẻ hoà nhã thì nó chạy lại mừng, liếm tay, liếm chân, nếu thấy mặt Bát Sách hầm hầm thì nó cúp đuôi, chui tọt vào gầm giường mà trốn. Ngày xưa, Bát Sách đánh chó mà không hiểu vì sao, qua Canada học môn bệnh tâm thần, Bát Sách mới vỡ lẽ trong các “cơ năng tự vệ” (mécanisme de defense) của loài người, có một thứ được gọi là déplacement. Bát Sách dốt tiếng Tây nên đoán place là chỗ, déplacement là sự đổi chỗ, nhưng như vậy thì có nghĩa gì? Sau khi tra tự điển, đọc đi đọc lại nhiều lần Bát Sách mới hiểu déplacement là déplacer cái phản ứng của mình từ chỗ này ra chỗ khác, tiếng Việt mình gọi là “giận cá chém thớt”.
Người ta có nhiều “cơ năng tự vệ”, phải dùng hết mới giữ cho tâm thần mình được cân bằng. Bát Sách vì dùng được chỉ có một thứ, bị mất cân bằng nên mới trở thành Bát Sách. Sang Canada còn khổ hơn nữa, đánh thiên hạ thì không dám vì mình nhỏ con, đánh vợ con thì đi tù, cả đến con chó cũng không đánh được vì có hội bảo vệ súc vật dòm ngó, lạng quạng là nằm bóp…Sống ở xứ văn minh này, cẩu quyền được bảo vệ kỹ hơn nhân quyền, Bát Sách càng bị dồn nén, và có lẽ sắp lên chức Cửu Sách.
Bát Sách vốn có hai người bạn thân là Bát Vạn và Bát Văn, rất khoái cái tên Bát của mình, vì nó vừa tượng hình vừa nói lên được cái thú đam mê mã-tước. Ngờ đâu, anh Ngố lại có ác ý mượn lời “mẹ mìn” của anh để xếp Bát Sách cùng loại với Bát Giới.
Lúc đầu Bát Sách giận lắm, vì Bát Sách vốn mình hạc xương mai, chưa bị Hamburger, Hot dot nó hành hạ, thà anh gọi Bát Sách là Tôn Ngộ Không đi, Bát Sách còn dễ chịu hơn, sau khi đọc đi đọc lại bài của anh Ngố, Bát Sách bèn cười như thằng Bờm vớ được nắm xôi, chỉ vì có nhiều chỗ, Bát Sách được gọi là Đại ca. Chả biết anh Ngố già hay trẻ, lớn hay bé, ra trường trước hay sau, cứ được anh gọi là Đại ca là sướng rồi. Thì ra “cái gọi” của Việt Nam nó quan trọng và rắc rối thật. Gặp người lớn tuổi hơn mình thì gọi là cụ, bác, ông, bà, chú, anh v.v.. cùng tuổi với mình, sơ thì gọi anh, thân thì gọi mày. Nhỏ hơn mình thì gọi là cháu, em, cậu, cô, chú, nhưng ở đây là cô em, chú em. Trong họ hàng còn rắc rối hơn nữa: chị của mẹ là bác, em của mẹ là dì, cô, dượng, nhưng chị của bố thì gọi là cô. Vợ chồng gọi nhau thì thiên hình vạn trạng anh, em, mình, cưng, bồ, bố, mẹ, đôi khi mày, đồ khốn nạn, đồ mất dạy…
Tiếng Mỹ dễ nhất, chỉ có “you” với “me”, đỡ vất vả.
Trong TSYS, anh MT là người đầu tiên có nhã ý (hay ác ý) gọi Bát Sách bằng cụ, Bát Sách sợ quá, chối bai bải, nhưng những người quen, nhân bên Tàu có loạn, bèn gọi Bát Sách là cụ luôn, anh Thi sư Phạm Quân Khanh (thi sĩ, giáo sư), anh Tam sĩ Hoàng Chính (bác sĩ, văn sĩ, thi sĩ) cho sách đều đề: “Kính tặng cụ Bát Sách” làm Bát Sách nghe mình già đi 20 tuổi. Mấy người bạn thiên lôi đả của Bát Sách ở Montréal, trong đó có Bát Vạn và T.V.D, hễ gặp Bát Sách là một điều cụ, hai điều cụ. Họ suốt ngày lải nhải: “Cụ Bát Sách hán rộng nho thâm”. Bát Sách vốn ngây thơ, được đi tầu bay giấy, mũi nở lớn như cái bánh phồng tôm, cứ yên trí là mình giỏi thật, cho đến lúc hiểu ra thì đã muộn. Chữ hán đọc theo kiểu miền Nam có thêm chữ g, cũng được đi. Bát Sách là đàn ông háng rộng hay hẹp thì cũng vậy thôi, có xá gì, nhưng nho thì phải tươi, hoặc xanh, hoặc đỏ, chứ nho thâm thì đã đến lúc phế thải bỏ vào thùng rác thì còn chi là Bát Sách.
Ở Montréal, đa số nói tiếng Tây, nhưng tiếng Tây ở đây không giống tiếng Tây mẫu quốc, đặc biệt trong lúc đối thoại họ chỉ biết tutoyer. Người mình sang đây có lẽ bị lây. Ngày xưa, theo truyền thống y khoa, đàn em lúc nào cũng kính cẩn gọi đàn anh là anh xưng em, cùng lắm thì xưng tôi. Đến Québec, già trẻ lớn bé gì đều phải thi lại, cá mè một lứa, nên có một số đàn em, quên mất mình là còn trẻ, gặp đàn anh cứ toa, moa loạn cào cào, khiến Bát Sách nhớ đến một chuyện tiếu lâm Việt Nam. Anh B có một người bạn tên A sính tiếng Tây, hay nói chuyện kiểu Pháp-Việt đề huề, ra vẻ là mình trí thức… Anh B cáu lắm nhưng chưa có dịp để tỏ phản ứng. Một lần trên chuyến xe lửa Saigon-Đàlạt, 2 người đang ngồi ăn uống, thì anh B bỏ đi mấy phút rồi trở lại, mặt mày tươi rói. A hỏi đi đâu, B cười cười giải thích: “moa mắc tiểu quá mà cầu tiêu bị kẹt, nhịn không nổi nên moa phải ra đầu toa moa đái”. Máy điện tử của anh A nhanh lắm, hiểu ngay là bị chơi xỏ, nên từ đó bỏ hẳn tật chêm tiếng Tây.
Viết đến đây Bát Sách hết ý, y chang như ông Trương Kế bí thơ. Tưởng là mình tào lao có hạng, nào ngờ đâu ý cạn, thôi hết đường tào lao. Bát Sách vừa nản chí, vừa buồn, bèn “đột xuất” đến thăm người bạn. Hai vợ chồng hắn đi vắng, chỉ có cậu con trai lớn đang ngồi tâm tình với một nàng ý-tà-lồ xinh như mộng. Cô nàng đẹp lắm, da trắng, tóc vàng, người ngợm chỗ lồi, chỗ lõm phân minh đâu ra đấy, má đỏ hồng, đôi chân dài thẳng tắp. Nghĩ tới câu “Trường túc bất tri lao, hồng diện…”, Bát Sách mắt sáng lên như đèn ô-tô, nhìn đứa cháu ra chiều thán phục, và có hơi ghen tức. Cô bé thấy Bát Sách thì mất tự nhiên, đòi về. Đứa cháu tiễn bạn ra cửa, 15-20 phút sau mới trở lại, mặt đỏ gay, cười bẽn lẽn… nhưng nó còn nhớ lấy cho Bát Sách một lon la-ve. Bát Sách bèn dở giọng cha chú ra giảng bài luân lý: Ở đây Việt Nam thiếu gì, sao cháu cứ chơi với ngoại quốc làm ba má chau vừa lo vừa buồn. Nó cười: “Chơi với mấy cô Việt Nam mệt lắm bác ơi”. Tiếng “mệt” này quả là thuần tuý Việt Nam, và làm loé lên trong đầu Bát Sách biết bao câu chuyện tào lao.
Ngày xưa ở Việt Nam, con gái nhà lành thường làm bộ, làm tịch, treo cao giá ngọc, muốn tán mấy cô thì “mệt” thật, phải tử công phu.
Mới đầu thì trồng cây si ở cửa trường. Khi cổng chưa mở, bạn tìm chỗ dựng xe, đứng co ro ở gốc cây, thảm hại như một con khỉ. Lúc các em túa ra, vì mặc đồng phục, em nào cũng yểu điệu, nhưng lại có cái nón lá xùm xụp, nên bạn phải nghiễng chân, ngỏng cổ cò, mắt láo liên để tìm người hợp nhãn. Nếu nàng có cha mẹ hay tài xế đem xe hơi tới để đón thì đành chịu thua. Nếu nàng đi Solex hay xe đạp thì bạn có thể tà tà đi theo để biết nhà. Mới đầu đi xa xa, kiểu “em tan trường về, anh theo Ngọ về”, sau mới sáp lại gần để làm quen, trổ mòi tán tỉnh, thả dê ăn cỏ. Nếu nàng chịu ngay thì đỡ khổ; có khi nàng không chịu, mắng bạn rất thậm tệ, nhục nhã, nhưng kinh nghiệm cho thấy, kiên nhẫn là mẹ thành công, nếu bạn cứ mặt trơ trán bóng mà tiếp tục thì rồi nàng cũng siêu lòng. Có nàng chơi ác, dắt bạn đi vòng vo tam quốc khắp hang cùng ngõ hẻm, ghé nhà bà con họ hàng, ngồi mỗi chỗ một lát làm bạn đứng chờ hốc hác cả người.
Khi được phép đến nhà chơi là bạn đã tiến được một bước dài. Sáng thứ bảy, bạn sẽ tắm rửa sạch sẽ, áo quần tươm tất, hớn hở đến trình diện. Bạn ngồi co ro ở một đầu salon, em ngồi ở đầu kia cách xa cả thước và thường có một bà mẹ mặt mày rất hung ác ngồi áp trận. Bà mẹ này là nhân vật chính để coi giò coi cẳng của bạn, xem cách bạn ăn nói cư xử, nếu bạn quen sổ tiếng Đức thì phải rất thận trọng, giữ mồm giữ miệng. Ông bố thường chỉ ra bắt tay, giựt giựt vài cái rồi rút lui, nhưng đám anh chị em của nàng thì thường làm bộ đi ra đi vào, nhìn bạn cười cười để dò xét và châm chọc… Ngồi với em mà có bà mẹ kỳ đà cản mũi thì chán như cơm nếp nát, không làm ăn gì được, do đó bạn phải trường kỳ kháng chiến – Lý do thì cũng dễ hiểu. Các bà mẹ Việt Nam sinh sản nhiều, tử cung, bàng quang bị sa, nên thường phải đi tiểu luôn. Đó là cơ hội để bạn tấn công chớp nhoáng, tiến chiếm mục tiêu, nhưng không quên đề cao cảnh giác: hễ thấy tiếng dép lẹp kẹp là bạn phải tức tối trở về vị trí cũ. Cũng may, nếu bà nào cũng nín tè giỏi như bà Nghị Thoa ngày xưa, thì bạn đành chịu làm phận Dã tràng, nhọc nhằn mà chẳng nên công cán gì. Các bà mẹ này đôi khi làm bạn sống dở chết dở. Một anh bạn của Bát Sách có lần bị bà mẹ vợ tương lai âu yếm hỏi:
“Nè cháu, nếu cháu đi xuồng với mẹ và vợ, xuồng bị chìm, mà sức cháu chỉ cứu được một người thôi thì cháu cứu ai?”
Bát Sách chỉ nghe kể cũng toát mồ hôi, bèn tò mò hỏi bạn: “Thế mày trả lời ra sao?”
Anh cười: “Lúc đó tao đỏ mặt, ú ớ mãi, không trả lời được, cứu mẹ bỏ vợ thì vô tình, cứu vợ bỏ mẹ thì bất hiếu, ai gả con cho. Tao bèn cương: Thưa bác, con không biết lội, nếu xuồng chìm chắc chết cả ba.
Sau này, đọc truyện của Hồ Trường An, Bát Sách mới biết câu trả lời trúng cách: Cứu mẹ rồi chết theo vợ thì mới được cả hiếu lẫn tình.
Anh bạn của Bát Sách, tuy trả lời không đúng ý khảo quan, nhưng được đậu vớt, bây giờ sống rất hạnh phúc…
Sau màn coi giò coi cẳng là đến màn điều tra lý lịch… bạn phải cung khai tam đại, gia cảnh cùng trình độ học vấn. Nếu bạn học đệ nhị thì rớt phần học vấn, nếu bạn học đại học thì có đường, khai man thì chết chắc, vì màng lưới mật vụ của nhà nàng thường tinh vi không kém gì CIA. Phần gia cảnh thường rắc rối hơn, vì đại đa số đều sai lầm. Nếu bạn cứ tình thực khai ngay: Cha công chức, mẹ nội trợ, 4-5 anh chị em đang đi học sống hoà thuận thì ít điểm lắm. Nếu bạn là con trai lớn thì điểm còn nhỏ nữa, vì nhiều trách nhiệm với gia đình. Muốn đậu chắc phần gia cảnh, bạn phải mồ côi, không anh chị em, tứ cố vô thân, để khi nàng về làm vợ, nàng sẽ kiêm luôn chức mẹ, chị và xếp mà không sợ bạn đem tiền chia năm xẻ bẩy.
Rồi đến màn lấy điểm. Màn này cũng dễ, vì có nàng làm nội tuyến. Ông, bà, cha, mẹ, anh chị em của nàng thích thứ gì, bạn chỉ việc hỏi nàng rồi chi địa. Các cậu công tử con nhà giàu thì dễ lắm, chứ Bát Sách nhà nghèo, còng lưng đi kèm trẻ mới có đồng ra đồng vào, nhiều khi rớt nước mắt mà vẫn chi ngọt. Khi được yêu thì dù nhịn đói, uống nước lã cũng rất vui. Lấy điểm người nhà chưa đủ: tử cư nhà nàng, bạn cũng phải cho vài tì ăn cà rem, cả con chó cún, nếu nó ngứa răng, gừ gừ muốn cắn thì bạn phải đưa bắp chân ra cho nó ngoạm một phát. Tuy đau một chút, nhưng bạn sẽ được nàng lăng xăng lấy bông băng, thuốc đỏ ra săn sóc vết thương cho bạn. Đó cũng là một “khổ nhục kế” để bạn được đôi tay mịn màng của nàng vuốt ve dù rằng có những chỗ khác, nếu được nàng vuốt ve, bạn sẽ hạnh phúc hơn nhiều, và bạn sẽ mãn nguyện, tự an ủi: “thà kéo rẻ hơn chạy xe không” như anh bạn họ Trần thường nói.
Khi bạn được phép dẫn nàng đi chơi là sắp đến lúc “đại công cáo thành” theo ngôn ngữ của ma đầu Vi Tiểu Bảo.
Nếu bạn yêu nàng thật tình thì chỉ việc đưa cha mẹ đến làm quen, rồi bàn tính, rồi từ từ tiến tới hôn nhân.
Nếu sau một thời gian tìm hiểu, bạn thấy nàng không phải là mẫu người yêu lý tưởng, muốn “di tản chiến thuật” thì mới là thiên nan vạn nan. Di tản chiến thuật cách nào để bảo toàn lực lượng? Thường thì bạn tìm cớ bận học thi, cha, mẹ, anh, em bị bệnh, mệt v.v.. để gặp nàng càng ngày càng thưa.
Nếu là người tự trọng, nàng sẽ hiểu, sẽ âm thầm chịu đựng, sẽ quên bạn và sẽ có một mối tình mới. Nếu nàng nhất quyết bắt xác bạn thì bạn sẽ khốn khổ, vì bạn ở đâu, nàng cũng mò ra, dù bạn đã trốn chui, trốn nhủi như trốn quân dịch. Nàng sẽ ám ảnh bạn, theo bạn khắp nơi làm kỳ đà cản mũi, phá đám để bạn không ngo ngoe gì được. Thời gian khổ ấy đã qua từ 30 năm, mà mỗi khi nhớ lại Bát Sách còn rợn tóc gáy, chưa nghĩ ra cách nào rút lui cho êm thấm. Giáo sư Nguyễn Đức Hiển có bài thơ “Cố hương nan cố hựu nan quy”, Bát Sách mạn phép đổi là “Giai nhân nan nhập hựu nan xuất”. Bát Sách có anh bạn cùng lớp, ngoài việc học ra, cái gì anh cũng giỏi nên ra đời thành công mỹ mãn. Ngày ở Việt Nam, Bát Sách đi lính, ở trại gia binh, ăn cơm gà mên, tiền lương chỉ đủ vặt mũi, đút miệng thì anh làm dân biểu, ở villa, ăn cao lâu, đi xe hơi có tài xế. Di tản được vài năm, Bát Sách còn ở appartement, đi xe bus, thì anh đã có château, ngồi xe Mã xa điền. Tài làm giàu của anh Bát Sách phục ít thôi, nghĩ là đời cố số, nhưng tài “di tản chiến thuật” của anh thì Bát Sách tôn làm sư tổ. Hồi trẻ, có lần sắp bị bắt xác, anh lén đến nhà gặp riêng bà mẹ người đẹp, đưa ra một tấm hình phổi lủng lỗ tùm lum, rồi rơm rớm nước mắt nói “con bị lao phổi nặng đến thời kỳ thứ ba, bác sĩ bắt nằm bệnh viện. Bác đừng nói cho em biết, khi nào lành bệnh, con sẽ lại thăm bác và em”. Lẽ dĩ nhiên, bác chạy và em cũng de, và anh rút lui một cách an toàn… Khi biết chuyện này, Bát Sách phục anh sát đất, chỉ tiếc là mình đã quá tuổi để thi hành mưu Gia Cát.
Đó là diễn tiến bình thường của những mối tình ở Việt Nam. Hồi đó, học y khoa có giá lắm, lên năm thứ tư, thứ năm là đã có nhiều người muốn bắt xác bạn, nhất là quý vị nhà giàu, có con gái tới tuổi cập kê. Họ không cần điều tra gia cảnh, lý lịch của bạn, chỉ cần cái bằng. Điều đáng buồn là con gái nhà giàu không phải lúc nào cũng đẹp. Em ngồi xe hơi, áo quần sang trọng nhưng da bánh mật, tóc rễ tre, mũi tẹt, mắt lồi, chân đi chữ bát. Do đó những người có một chút óc nghệ thuật và lòng tự trọng thì đều vắt giò lên cổ mà chạy. Tuy nhiên, thói đời vẫn thế, “máu tham hễ thấy hơi đồng là mê”, nên cũng có vài vị bịt mũi…có vị đang mặc quần kaki, mang dép cao su, đi xe đạp, thì một sớm một chiều mặc quần mohair, mang giày “Gia”, lái xế hộp, mặt tươi như hoa. Hiển nhiên là chàng vừa sa chĩnh gạo. Ít lâu sau, chàng gầy tọp, mặt dài thòng, mắt đầy quầng thâm, anh em cho là chưyện thường, vì chàng vừa đi thực tập, trực gác, vừa học thi, lại có vợ mới “đêm bảy ngày ba vào ra không kể”… Sau chàng thú thật “tao nằm giường lò xo không quen, cứ dập dà dập dình, lại có mấy con chó Berger sủa ông ổng suốt đêm, ngủ không được”. Việc lấy vợ giàu được bạn bè gọi là việc “bán thân”. Ngày đó, một số vị cũng muốn bán thân, nhưng không toại nguyện, có vẻ bồn chồn, bị bạn bè xếp vào loại “bán thân bất toại” (chớ nhầm với bệnh hémiplégie liệt nửa người trong y học)
Viết đến đây Bát Sách đã cạn hứng, đang nghĩ ngợi tìm ý, chợt thấy ngứa ngứa ở bắp chân, bèn đưa tay xuống gãi thì thấy sẹo ngang, sẹo dọc chằng chịt… Ôi những vết thương lòng của thời trai trẻ…Những con chó cún giờ đã mục xương… Những người đẹp ngày xưa, giờ phiêu bạt về đâu? Có lẽ các nàng đang hầm hầm ngồi áp trận canh chừng con gái…. Bát Sách nghe lòng bùi ngùi.
