Ám Ảnh - Sáng Tác: Diệu Hương - Tiếng Ca: Phạm Cao Tùng

Sáng Tác: Diệu Hương
Tiếng Ca: Phạm Cao Tùng

Tìm Người Trong Giấc Chiêm Bao

Hồn xưa phiêu lãng tận phương xa
Lệ thương đau son phấn nhạt nhòa
Khép lại hàng mi tìm chẳng thấy
Quanh mình tang trắng phủ mênh mông

Cuộc hư vô cách một bước đường
Mưa tháng Sáu rơi mờ viễn phương
Phù sinh một kiếp chưa tròn mộng
Ai đem mưa đến lại buồn thêm

Người theo cát bụi cõi mù xa
Vàng lá trên cao chữa lìa cành
Gợi lại cung đàn thời hoa bướm
Thương ca vô tận huyết lệ tràn

Kim Phượng
6.6.2026

Quỳnh Hoa Đêm Rằm

 

Đêm rằm thanh vắng thoảng hương Quỳnh
Dõi mắt chờ hoa, phút lặng thinh
Tỏa sắc một đêm, bừng nở đẹp
Khoe màu nhất dạ, mãn khai xinh
Bông xòe gù gật chào sương mộng
Nhụy xỏa phất phơ đón nguyệt tình
Vương miện trao nàng ngôi diễm tuyệt
Dù là khoảnh khắc, đáng tôn vinh!

Duy Anh
Rằm Tháng Tư 2026

Sang Mùa

( Ảnh: Tác Giả)

Mưa không trôi hết nỗi buồn
Nắng không đủ ấm sưởi nguồn thơ rơi
Gió quên chở ước mơ đời
Mây lang thang mộng đêm vời vợi đêm
Ta nghe bước hạ vào thềm
Bóng xuân dần khuất sau rèm sương buông
Ngẩn ngơ cánh phượng sân trường
Cánh mai muộn nở rưng buồn vu vơ
Bến xưa người hẹn người chờ
Mùa qua mùa lại sông thơ cạn nguồn
Xuân rơi … chạm nhẹ chữ thương
Hạ đan sợi nắng tơ vương sưởi lòng!

Yên Dạ Thảo
30.05.2026

Biển Đông

Tình Lỡ

Ngày đó gặp em mây âm u.
Tiết trời Đà Lạt ướp sương mù.
Rừng thông reo hát mừng tao ngộ.
Có phải thực không hay mộng du?

Anh đến thăm em mỗi buổi chiều.
Mấy lần hò hẹn ngát hương yêu.
Ngoài trời giá lạnh nhưng lòng ấm.
Kề cận bên em hạnh phúc nhiều.

Nghỉ phép thời gian có hạn kỳ.
Anh về đơn vị mang tình si.
Năm sau trở lại mơ duyên thắm.
Trời hỡi! Vì đâu em bỏ đi…

Mưa đêm thổn thức khắp không gian.
Chạnh nhớ tình em duyên lỡ làng.
Hò hẹn làm chi mà luyến nhớ.
Để rồi tình lỡ mộng lìa tan.

Lâm Hoài Vũ

Vài Tiếng Việt Rắc Rối Giữa [D] Và [Gi] - Hà Ngọc Thuần

 

Da-Tô: viết [D] theo Đào Duy Anh. Đồng ý có Cụ Lê Ngọc Trụ, trong Chánh tả Tự Vị. phần đông chúng ta đều viết [Gi]a-Tô. Phiên âm của Jesus (Pháp và Anh).

Nhưng người ta chỉ dùng Gia-tô trong cụm từ Gia-Tô giáo hay Đạo Gia-Tô.

Người Việt học Đạo trực tiếp từ các giáo-sĩ người Tây Âu, nên ít dùng tiếng Hán Việt; Jesus dịch thẳng là Giê-Su. Cruz mới đầu dịch là câu rút, sau mới

dịch lại là thập-tự giá hoặc thánh giá. Sau này việc học giáo lý mở mang nhất là thần học, mới cần nhiều cụm từ Hán Việt.

Dác: viết [D] theo Đào Duy Anh. = sừng động vật = góc. Rhinoceros = tê dác; trigonometry = lượng dác học. Cụ Lê Ngọc Trụ không tán thành ý kiến này, và hầu hết các từ điển đều viết [Gi] như Ngũ Giác Đài = the Pentagone (tiếng Hán-Việt thêm chữ Đài). Ngũ Giác Đài( là một mục tiêu tấn công trong biến cố 11/9, nhưng không thiệt hại gì nhiều)..

Cụ Đào Duy Anh có thể đúng (?) nhưng mãnh hổ nan địch quần hồ (?)

Dái: 

1. "Già dái non hột " có lẽ là già giái (= trái) non hột

2. "Thằng Quỳnh ngồi trên cây cậy dái đỏ hồng hồng" có lẽ là trường hợp tương tự, dái = giái ( = trái)

3. "Khôn cho người ta dái, dại cho người ta thương, dở dở ương ương chỉ tổ cho người ta ghét": 

      chữ dái này có lẽ là một cách đọc của "vái" (?) ( = bái).

Dáng: không phải "dáng" , mà cũng không phải "giáng" mà là Ráng mới đúng, và Cụ Thiều Chửu là người duy nhất chủ trương thuyết này. Ráng là tiếng nôm, tiếng Hán dịch là "hà". Theo Cụ Thiều Chửu [Gi]áng phiên âm với nghĩa màu đỏ là bịa đặt.

Lạc hà dữ cô vụ tề phi

Thu thủy cộng trường thiên nhất sắc

(Vương Bột)

Trong Légendes des Terres Sereines, Histoire de Từ Thức Phạm Duy Khiêm dịch Giáng Hương là l'Encens Vermeil. Vermeil = Giáng = Ráng = Mầu đỏ

Không phải là hương từ trên trời "giáng" xuống hạ giới.

Làn mây hồng pha ráng trời

Sóng Đà Giang thuyền qua xứ người

(Huyền Chi/ Phạm Duy - Thuyền Viễn Xứ)

Rất tiếc là là trong Truyện Tú Uyên, cũng trong sách Legendes, Ông Phạm Duy Khiêm không dịch Giáng Kiều sang tiếng Pháp. (có thể nào dịch là Beauté vermeille ???)

Nhà thơ Pháp Victor Hugo cũng rất thích màu Ráng trời này

Seigneur préservez moi préservez ceux que j'aime

Frères parents amis et mes ennemis même

Dans le mal triomphants

De jamais voir l'été sans fleurs vermeilles

La cage sans oiseaux, la ruche sans abeilles

La maison sans enfants.

Danh: không phải "danh" mà cũng không phải "gianh" mà là "ranh " mới đúng. Đây là giả thuyết của nhà văn Việt Điểu Thái Văn Kiểm, đoán chừng sông Gianh

Đây sông Gianh đây biên cương thống khổ

Đây sa trường đây nấm mộ trời Nam

(Đằng Phương)

Khởi đầu là ranh giới Đàng Trong và Đàng Ngoài nên gọi là Sông Ranh, tiếng Hán dịch là Linh Giang (Linh là tiếng phiên âm gần đúng của Rinh = Ranh). Nguyễn Du có một bài thơ chữ hán nhan đề "Độ Linh Giang".

Với trình độ của tôi thì Cụ Thái văn Kiểm là nhà văn đáng tin cậy, nhưng thuyết Ranh Giang ít người biết hoặc nói đến, và tôi đã nhận được một ý kiến không chấp nhận thuyết này, khá cương quyết.

Dao: 

 1.Quỳnh dao

Hài văn lần bước dặm xanh

Một vùng như thể cây quỳnh cành dao

Nguyễn Du - Đoạn Trường Tân Thanh 143-144

Vẫn còn những người viết "quỳnh [Gi]ao" là sai (?) chính tả. Trừ trường hợp tên riêng.

2.Dao động: Là hai từ tôi gặp trong sách Vật Lý học lớp Đệt Nhất của Cụ Hoàng Cơ Nghị, dịch từ "oscillation" của Pháp, là chuyển động của một động tử trong mặt phẳng đối xứng

với một trục và giữ một khoảng cách cố định với một điểm gốc. Nôm na là chuyển động của con lắc đồng hồ. Viết [gi]iao động là sai chính tả.

Và không nên dùng lầm với náo động hay xao động., hay chấn động.

 Xin nhờ GS Huỳnh Chiếu Đẳng vốn là giáo-sư toán lý hóa giúp cho một định nghĩa ngắn gọn và đúng hơn, có tính cách khoa học hơn. Xin cảm tạ.

3.Tiêu dao:Tiêu Dao Du là chương đầu của sách Nam Hoa Kinh của Trang Tử, tiêu cũng đọc là "phiêu" và dao cũng đọc là "diêu". Nói tiêu diêu, tiêu dao, phiêu diêu đều đúng

(nhưng không ai nóí "phiêu dao" ?).

Trong nhiều lời phân ưu chúng ta thường đọc: xin cầu nguyện hương linh được sớm tiêu diêu miền Cực Lạc. Như vậy là kiêm cả Phật giáo và Lão giáo. Theo đạo Phật thì xin cầu nguyện cho hương linh được vãng sanh nơi Cực Lạc. Theo Lão giáo thì xin cầu nguyện cho hương linh được sớm tiêu dao miền Tiên Cảnh. Xin tùy nghi lựa chọn.

Xin tạm ngừng nơi đây và xin mời Anh Em đóng góp những [D] và [Gi] Anh Em đã thấy.

Hà Ngọc Thuần

01/06/2026

Tưởng Nhớ Giáo Sư Nguyễn Văn Canh (1933 –2026)

A. GIÁO SƯ NGUYỄN VĂN CANH MỘT TRÍ THỨC LỖI LẠC.

Trong niềm tiếc thương sâu xa của giới trí thức, cựu sinh viên, các chiến hữu và đồnghương người Việt tị nạn cộng sản tại hải ngoại, Giáo sư Nguyễn Văn Canh đã vĩnh viễn ra đi lúc 2 giờ 30 sáng ngày 13 tháng 05 năm 2026 tại bệnh viện Kaiser,Redwood City, California, hưởng thọ 93 tuổi.

Sự ra đi của Thầy không chỉ là mất mát của gia đình và thân hữu, mà còn là mất mát lớn lao cho cộng đồng người Việt quốc gia, cho nền giáo dục và cho thế hệ hậu sinh từng được thừa hưởng trítuệ, nhân cách và tâm huyết của một bậc đại thụ.

Trước năm 1975, Giáo sư NguyễnVăn Canh là một trong những trí thức lỗi lạc của nền giáo dục Việt Nam Cộng Hòa. Thầy từng giữ chức vụ Thứ Trưởng Bộ Thông Tin - Chiêu Hồi dưới thời Tổng Trưởng Hồ văn Châm, Phụ Tá Khoa Trưởng Đại Học Luật Khoa Sài Gòn — một trung tâm đào tạo tinh hoa của miền Nam tự do. Không những thế, Thầy còn là Thuyết Trình Viên tại Trường Chỉ Huy và Tham Mưu, Trường Cao Đẳng Quốc Phòng,nơi đào luyện những sĩ quan lãnh đạo cho quân đội Việt Nam Cộng Hòa trong thời chiến.

Song song đó, Thầy còn là Giảng Sư Đại Học Vạn Hạnh và Học Viện Cảnh Sát Quốc Gia VNCH, đóng góp công sức đào tạo nhiều thế hệ sinh viên, sĩ quan và cán bộ quốc gia với tinh thần trách nhiệm, đạo đức và lý tưởng phục vụ dân tộc.

Người ta thường nói:

“Người thầy lớn không chỉ truyền kiến thức, mà còn truyền khí phách vànhân cách.”

Giáo sư Nguyễn Văn Canh chínhlà hình ảnh tiêu biểu của mẫu người thầy như thế.

Trong thời kỳ đất nước còn chiến tranh, khi biết bao biến động phủ lên quê hương, Thầy vẫn âm thầm đứng trên bục giảng, lấy tri thức làm ánh đèn soi đường cho tuổi trẻ. Những bài giảng của Thầy không đơn thuần là luật học hay chính trị học, mà còn chứa đựng tinh thần trách nhiệm công dân, lòng yêu nước và ý thức bảo vệ tự do dân chủ.

Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, phải sống nơi đất khách quê người, Thầy vẫn không ngừng cống hiến cho họct huật và cộng đồng. Thầy trở thành Học Giả của Viện Nghiên Cứu Hoover về Chiến Tranh, Cách Mạng và Hòa Bình — một viện nghiên cứu danh tiếng của Hoa Kỳ. Ở môi trường học thuật quốc tế ấy, Thầy tiếp tục đóng góp tiếng nói của một học giả Việt Nam chân chính về chiến tranh Việt Nam, về hiểm họa cộng sản và về con đườngdân chủ cho quê hương.

Dù tuổi cao, Thầy vẫn luôn quan tâm đến sinh hoạt cộng đồng người Việt quốc gia tại hải ngoại. Với vai trò Cố Vấn Tổng Hội Cảnh Sát Quốc Gia và Hội CSQG VNCH Bắc California, Thầy luôn đượckính trọng như một bậc trưởng thượng đầy uy tín và đạo hạnh. Những lời phát biểu của Thầy lúc nào cũng ôn tồn, sâu sắc nhưng đầy chính khí.

Cả cuộc đời Giáo sư Nguyễn Văn Canh là hành trình phụng sự không ngừng nghỉ: phụng sự giáo dục, phụng sự lý tưởng tự do và phụng sự dân tộc Việt Nam.

Ở Thầy, người ta nhìn thấy sự hòa quyện giữa trí thức và nhân bản, giữa học thuật và trách nhiệm xã hội. Thầy sống thanh cao, giản dị, khiêm cung nhưng kiên định trước mọi nghịch cảnh của thời cuộc.

Ngày hôm nay, khi Thầy đã yên nghỉ, những thế hệ học trò năm xưa chắc hẳn vẫn còn nhớ mãi hình ảnh một người giáo sư với phong thái điềm đạm, lời nói từ tốn, ánh mắt hiền hòa nhưng đầy trí tuệ. Bao lớp sinh viên, sĩ quan và hậu sinh từng được Thầy dìu dắt nay đã trưởng thành khắp nơi trên thế giới. Đó chính là những “trái ngọt” mà cuộc đời người thầy để lại cho hậu thế.

Người đời có thể ra đi, nhưng công đức và trí tuệ của người thầy chân chính sẽ còn sống mãi.

B.GIÁO SƯ NGUYỄN VĂN CANH VÀTÔI CHUNG MỘT CHIẾN TUYỀN ÂM THẦM.

Có những kỷ niệm trong đời người không bao giờ phai nhạt, nhất là những kỷ niệm giữa thầy và trò trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động của quê hương. Đối với tôi, Giáo sư Nguyễn Văn Canh không chỉ là một vị giáo sư khả kính dưới mái trường Đại Học Luật Khoa Sài Gòn,mà còn là một người thầy, một người anh lớn đã dìu dắt tôi trong những năm tháng hoạt động đầy hiểm nguy giữa thời chiến tranh.

Ngày ấy, (1974) Thầy giữ vai trò Phụ Tá Khoa Trưởng Đại Học Luật Khoa, còn tôi — Hà Đình Huy (Duy Văn) — là sinh viên năm cuối Ban Cử Nhân Luật,(Ban Kinh tế) với vai trò là thành viên của Ban Đại Diện Sinh Viên.(TTK sinh viên đoàn) Nhưng phía sau đời sống học đường ấy, Thầy và tôi còn cùng đứng chung trong một chiến tuyến âm thầm: A 17 Phủ Đặc Ủy Tình Báo Trung Ương.

Trong tổ chức đó, Thầy hoạt động ở cấp giáo sư, còn tôi với vai trò sinh viên xâm nhập hoạt động tại Đại Học Luật Khoa để làm công tác tình báo và theo dõi tình hình trong giới sinh viên lúc bấy giờ. Đó là một thời kỳ đầy khó khăn và nguy hiểm, khi cuộc chiến ý thức hệ đang len lỏi vào từng giảng đường đại học.

Chính trong thời gian ấy, ThầyCanh đã tận tình hướng dẫn tôi rất nhiều về kỹ thuật ngoại giao, cách quan sát tình huống, phương pháp làm việc kín đáo nhưng hiệu quả, cũng như luôn nâng đỡ tôi về mặt học vấn. Với tôi, Thầy vừa là người chỉ huy âm thầm, vừa là người thầy đúng nghĩa. Những thành quả và “chiến công” mà tôi đạt được trong thời gian công tác tại trường Luật phần lớn đều nhờ vào sự chỉ dạy và nâng đỡ của Thầy.

Tôi còn nhớ sau mỗi lần hoàn thành công tác, Thầy thường nhìn tôi với ánh mắt đầy trìu mến và nói rằng tôi là “một anh hùng.” Đối với tôi, lời khen ấy từ một người thầy đáng kính có giá trị lớn hơn mọi phần thưởng. Thầy thương tôi như một học trò thân tín và luôn xem tôi là một sinh viên tốt, tận tụy với nhiệm vụ và lý tưởng mình theo đuổi.

Nhiều năm sau, trong một lần các cựu sinh viên đến nhà chúc thọ Thầy, dù tuổi đã cao nhưng trí nhớ Thầy vẫn còn minh mẫn. Thầy nhận ra từng khuôn mặt học trò năm xưa. Và khi nhắc đến tôi, Thầy vẫn xúc động nói với mọi người: “Duy Văn… anh ấy là một anh hùng.”

Hôm nay hay tin Thầy đã vĩnh viễn ra đi, lòng tôi bỗng trào dâng niềm thương tiếc vô hạn. Bao nhiêu kỷ niệm cũ dưới mái trường Đại Học Luật Khoa Sài Gòn lại hiện về như mới hôm qua — những ngày thầy trò cùng đứng chung chiến tuyến để chống lại quân thù ngay trong môi trường đại học giữa thời chiến tranh khốc liệt.

Thầy đã về miền miên viễn,nhưng hình ảnh của một giáo sư uyên bác, một người thầy tận tụy, một người quốcgia đầy chính khí sẽ mãi mãi còn sống trong lòng tôi.

Xin kính nghiêng mình tiễn biệt Giáo sư Nguyễn Văn Canh — một nhà giáo dục khả kính, một học giả uyên bác, một người quốc gia chân chính đã dành trọn đời mình cho dân tộc và cho thế hệ mai sau,suốt đời tôi không bao giờ quên.

Nguyện cầu hương linh Thầy sớm tiêu diêu miền cực lạc.

Thành kính phân ưu cùng tang quyến.

Duy Văn Hà Đình Huy

Mẹ Ra Đi - Thơ: Nguyễn Thanh Bình - Nhạc: Phạm Anh Dũng & AI Suno - Hòa Âm: Phạm Anh Dũng - Hát: AI Sno

Thơ: Nguyễn Thanh Bình ( Bát Sách)
Nhạc: Phạm Anh Dũng & AI Suno
Hòa Âm: Phạm Anh Dũng
Hát: AI Sno  

Hãy Cho Tôi

  

Hãy cho tôi quyền tự do lựa chọn
Lựa chọn hướng đi của kiếp làm người
Chọn nơi mưu sinh, chọn người tri kỷ
Chọn lấy con đường thiện mỹ, tâm nhân

Hãy cho tôi quyền tự do ý thức
Tích lũy những điều suy nghĩ thâm sâu
Đừng bắt tôi phải kiềm chế tâm hồn
Hay hạn chế những phiêu lưu tư tưởng

Hãy cho tôi quyền tự do diễn đạt
Để nói lên những điều mình muốn nói
Để viết ra, để phơi bày sự thật
Về những bất công khi sống trong đời

Nhân quyền, chính là không mất tự do
Là độc lập khi mưu cầu hạnh phúc
Vì thành công không phải kiếm dễ dàng
Nếu không dựa vào khả năng tự hữu

Hãy cho tôi nhiều đường đi nước bước
Để chọn hướng nào tốt nhất mà đi
Để trưởng thành trong tự do lựa chọn
Để nâng cao giá trị một con người

Hãy cho tôi, Hãy cho tôi người ơi
Một nụ cười luôn hé nở trên môi
Một tự do để yêu tôi, yêu người
Để biết mình đang sống có tình thương

Hồng Vân

Lưu Lạc

 

Người xưa còn có bóng trăng theo
Ta chỉ còn đây chút nắng chiều
Gió bụi xác xơ không quán trọ
Ngựa xe xa vắng nẻo cô liêu

Gắng gượng mà đi hết dặm hồng
Mai sau còn lại dấu chân không
Có loài hoa dại nào thương xót
Xin giữ giùm ta chút nắng trong

Đã mấy lần đi mấy lần sầu
Hẹn hò còn đến tận kiếp sau
Thuyền hoa cập bến không ai đón
Có phải vô duyên tự kiếp nào

Còn chút mây hồng áo tương tư
Để dành mai mốt gửi người xưa
Chân trời góc biển dù lưu lạc
Cũng được nâng niu chút hương thừa

Nếu có qua đây xin khóc giùm
Mưa nào kỷ niệm áo choàng chung
Nắng nào nghiêng nón hôn dòng tóc
Yêu đã thiên thu vẫn thẹn thùng

Rồi cũng biệt ly cũng tiễn đưa
Con đường hò hẹn trả gió mưa
Trăng sao thêu áo mây se tóc
Hoa cỏ ngậm ngùi theo dấu xưa

Nếu chẳng cùng đi chẳng cùng về
Giữ giùm chút kỷ niệm đam mê
Để dành kiếp khác làm mai mối
Mà nhận ra nhau vẹn ước thề….

MD 05/04/02
LuânTâm
(Trích trong TT”HƯƠNG ÁO”,MinhThư xb,MD,USA.2007, tr.37-38)

Những Bước Chân ...

Hai người bạn cũ tình cờ gặp lại nhau tại nơi làm việc, một chỗ rất nên thơ. Sở làm trông ra con sông nhỏ nước chảy êm đềm. Bên bờ sông là công viên xanh mướt, có liễu rủ, có sóc tung tăng, có trăng vàng và có cả hoa vàng li ti thêu thảm cỏ. Khoảng giữa sông có một cồn đất nổi lên, ở đó thấp thoáng một ngôi nhà mái đỏ, núp bóng cây liễu rủ tóc đong đưa... Toàn bộ như một bức tranh.

Họ thường cùng nhau đi dạo lối mòn của công viên khi vạt nắng chiều còn lưu luyến ngọn cây.

... Nhớ một ngày mùa đông, tuyết dày phủ mặt đường, một người bước trước, dấu giày in sâu trong tuyết, người kia nghịch ngợm đặt chân theo những dấu giày. Và tiếng cười ròn vang lên trong không gian lạnh giá.

Thời gian trôi qua trôi qua...

Hư vô thường của tạo hóa, hai người bạn xa nhau và chưa có dịp gặp lại nhau.

...Một ngày trở lại chốn xưa thì thấy cảnh vật dường như không đổi, kỷ niệm xưa ùa về...

Về Thăm Chốn Xưa

Ta đến nơi này mây vẫn trôi
Xa xa cồn tím trổ hoa rồi
Đong đưa liễu rủ ngôi nhà đỏ
Rợn rợn chân trời mát xanh tươi

Ta đến nơi này sóng lăn tăn
Vàng hoa cánh nhỏ ủ ân cần
Thảm xanh cỏ biếc mưa còn ẩm
Sóc nhỏ trên cành thoăn thoắt nhanh

Ta đến nơi này nhớ dáng xưa
Bước chân ai đó khít khao vừa
Dấu giầy ai bước theo từng bước
Tuyết vẫn rơi nhiều dẫu rất thưa

Ta đến nơi này ngắm mây trôi
Hồng, xanh, tím, đỏ, ráng bên trời
Bên khung cửa sổ xưa cùng ngắm
Bao năm, mới đó, thoáng qua rồi ...

Sao Khuê 

3-2016

Morocco Huyền Ảo Và Nỗi Nhớ

Mahia Palace- Marrakesh Morocco

Những nét vẽ ngoằn ngoèo, bí ẩn, màu vàng nâu đậm trên hai cánh tay trần của những cô bạn người Ả Rập mỗi khi họ về nước thăm gia đình và quay trở lại sở làm, những nét vẽ huyền bí ấy cứ thu hút ánh mắt tôi, tự hỏi không biết những hình vẽ ấy thể hiện điều gì, hay chỉ là nghệ thuật thôi? Ghislaine, cô bạn thân người Ả Rập làm cùng phòng giải thích:

-Mỗi người có một tên khác nhau, người vẽ sẽ dựa vào tên, ngày sinh và tính cách của mình mà vẽ, mỗi kiểu đều khác nhau, biểu tượng cho niềm vui, tình yêu, sự sung túc và câu chúc phúc cho người đó, ví dụ hình vẽ tròn, mandala nói lên sự trọn vẹn; những nét vẽ vươn lên như những sợi dây leo, ý nói hy vọng, phát triển đến sự thành công; vẽ con mắt, hình học là sự trừ khử những điều xấu, xui xẻo của cuộc đời. Hình vẽ ấy được gọi là Henna, người phụ nữ Ả Rập rất tin vào nét vẽ bói toán Henna này như bùa hộ mệnh của mình, không những là nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng mà còn là thời trang nữa.

Tôi ngẩn người lắng nghe Ghislaine giải thích ý nghĩa của những hình vẽ như những ma trận bí hiểm trên mu bàn tay kéo dài lên trên cổ tay của nàng, ngoài ra nàng còn tặng tôi một chai dầu nhỏ, màu vàng đậm của hạt Argan, giải thích:

-Người ta lấy trái argan, tách lấy hạt bên trong, ép hạt này bằng tay trong cỗ máy đá cho ra dầu, dầu này làm tóc mềm, bóng, giúp mọc tóc, còn giúp da dưỡng ẩm, làm biến mất nét nứt nẻ ở da bụng cho phụ nữ mới sanh con vì có vitamin E và chống oxy hóa, ai đến Morocco cũng mua về làm quà cho bạn bè và người thân cả, mình tặng bạn dùng rồi cho mình biết kết quả nhé.

Tôi mở lớn cặp mắt nghe Ghislaine kể về Casablanca, Rabat- Morocco như những điều huyền bí ở một đất nước nằm ở phía Tây Bắc Châu Phi, sát với Đại Tây Dương và biển Địa Trung Hải.

Tôi mơ được đến nơi này để tận mắt nhìn thấy vùng sa mạc rộng lớn với những con lạc đà rảo bước trên nền cát nóng như những câu chuyện thần thoại đã đọc, những ngôi nhà làm bằng lá, đất, vôi và nước để giữ nguồn mát giữa khí nóng lên đến 40 độ C vào mùa hè.

-Tôi sẽ đến thăm đất nước bạn nhé!

-Thật sao!

Morocco là một trong những đất nước đã thôi miên tôi, từ khi quen những người bạn Ả Rập, từ những films như Gladiator, có cảnh sa mạc và đấu trường được quay ở đất nước này; The Mummy (xác ướp) nổi tiếng với đoàn lạc đà, đền cổ Ai Cập, cũng mượn sa mạc Morocco để quay, đặc biệt hơn cả là khu Ait Ben Haddou, của Ouarzazate được gọi là Hollywood của Morocco.

Tôi muốn tận mắt nhìn ngắm thành phố cổ màu đỏ ở Marrakesh, Fes; màu xanh cobalt của Chefchaouen, những con hẻm màu xanh lơ da trời đầy nghệ thuật; màu vàng sa mạc với những cồn cát cháy bỏng của Erfoud, đường đi vào sa mạc Sahara, cưỡi trên lưng những con lạc đà (dromadaire) chỉ có một bướu trên lưng và giỏi chịu sức nóng đổ lửa.

Đã có rất nhiều bài ca ngợi về Casablanca, trái tim hiện đại, nơi của tình yêu và hoài niệm; về Marrakech, Fes, cái nôi của du lịch, nghệ thuật giữa hiện đại và cổ xưa trộn lẫn trong một thành phố; về Chefchaouen đầy thơ mộng vì nằm trong vùng núi Rif, phía Bắc Morocco, gần biển Địa Trung Hải, nhà cửa ở đây được sơn màu xanh lơ của trời, yên tĩnh, nhẹ nhàng như thuộc một thế giới cổ tích!

Về Sahara huyền bí, sa mạc nóng lớn nhất thế giới, rộng lớn vô tận, ban ngày nóng chói chan, bốc lửa, ban đêm lạnh sâu, gió thổi làm cát đổi hình dạng mê hoặc, ánh mặt trời chiếu xuống tưởng chừng bước đi của mình chênh vênh, nhìn xa như có ảo giác, hình bóng ai đó chập chờn rồi biến đi như một bóng nước.

Trong cùng một đất nước Morocco mà mỗi thành phố có đặc điểm riêng, khác biệt nhau rõ nét.

Khi máy bay đáp xuống Casablanca-Morocco vào 7:00 sáng của một ngày tháng năm, tôi đinh ninh trời sẽ mát nhẹ như ở Orange County, nhưng một cơn gió nóng hổi phù vào mặt làm không sao thở nổi, tưởng mình đang ở trong lò nướng bánh mì mà ngọn lửa đang để mức cao nhất.

Đặt chân lên đất nước này, tôi nhớ bộ phim mang cùng tên Casablanca, nói lên sự hy sinh, danh dự, “tình chỉ đẹp khi còn dang dở” một nỗi buồn của hai kẻ yêu nhau mà không đến được với nhau, trái ngược hẳn với một thành phố nhộn nhịp, trung tâm kinh tế và thương mại, đông đúc, sầm uất, mang nét Âu Châu, Bắc Phi.

Bước vào Hassan II mosque, một nhà thờ Hồi giáo đẹp và lớn nhất thế giới, nằm sát bên bờ Đại tây dương, với những ngọn sóng nhẹ nhàng nhấp nhô bên dưới, vừa lãng mạn, hùng vĩ, và tân tiến; xung quanh có những quán café cho mọi người ngồi thưởng thức ngắm cảnh nhất là khi hoàng hôn xuống, ánh sáng từ những tia laser trên đỉnh cao của nhà thờ chiếu xuống thật khó tả hết cái đẹp tận mắt ngắm nhìn.

Rabat, thủ đô của Morocco, yên tĩnh, sạch sẽ, có cơ quan chính phủ, có cung điện hoàng gia với lính canh bên ngoài thay đổi theo giờ, mặc quân phục, ngồi trên ngựa rất oai phong. Nhà cửa xây theo kiểu Châu Âu, trồng nhiều hoa, những cây dừa cao ngất nghệu hai bên đường.

Tangier ngay cửa ngõ của Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, thành phố của gió biển, thổi tung mái tóc, không khí mát mẻ, những ngôi nhà sơn bằng màu xanh lơ nhẹ rất nghệ thuật.

Xe đi tiếp đến Chefchaouen, thành phố xanh màu cobalt của bầu trời, nằm giữa lòng núi Rif, rất mát mẻ, lạ lùng và thanh bình làm sao.

Ouazzane hiện ra với những đồi núi xanh rì trồng olive, chà là, nơi yên tĩnh cho tâm linh, những nhà thờ với những chiếc loa treo bốn hướng chuẩn bị cho những buổi cầu nguyện của đạo Hồi, ai cũng che khăn chỉ thấy hai con mắt, nơi này ít khách du lịch. Buổi trưa nóng chói chan, ai cũng rút hết trong nhà, đặc biệt nơi đây rất nhiều mèo con, chó thì hiền khô nằm im phơi nắng, mắt lim dim không buồn sủa khi thấy khách lạ đến.

xưởng làm da thuộc với phân bồ câu.

Ngừng lại đặc biệt ở Fez hai đêm, trong khi những nơi khác chỉ một đêm, mới thấy được thành phố cổ này chưa bao giờ được phát triển với máy móc, tất cả làm bằng thủ công truyền thống, thuộc da bằng phương pháp cổ truyền; mới ở đầu thị trấn đã ngửi thấy mùi hôi thối của nước màu ngâm làm da thuộc; quan sát từ trên gác cao của xưởng, cả trăm thùng to, vuông tròn đầy ắp nước đủ màu, những người thợ làm việc giữa trưa nắng gay gắt, họ xắn quần nhảy vào thùng nước nhuộm màu bốc mùi hôi nồng nặc, chủ xưởng phát cho mỗi người tham quan một nhánh cây rau thơm bạc hà, để xua bớt mùi hôi, ông giải thích:

-Ở đây dùng phân chim bồ câu để thuộc da vì có chứa ammonia và chất kiềm tự nhiên, giúp làm mềm da động vật, loại bỏ lông và mỡ còn sót lại, giúp da dễ xử lý hơn trước khi nhuộm; đầu tiên da được ngâm trong nước và vôi, sau ba ngày họ thuộc da bằng cách dùng tay trộn phân bồ câu với da làm mềm da và tách lông, kế đó phải giặt nhiều lần cho hết phân bồ câu, rồi sẽ đem nhuộm màu, họ cũng dùng màu từ cây và khoáng chất tự nhiên chứ không dùng màu hóa học để nhuộm, cuối cùng là phơi trên mái nhà đầy nắng mà các bạn thấy đó.

Tôi tự nhủ:

-Chỉ mới vào đầu làng đã chịu không nổi mùi hôi thối này, thì làm sao dân sống ở đây có thể chịu đựng nổi mùi này từ ngày này qua ngày khác? Đã thế những người thợ làm việc trong thùng chứa nước màu với phân bồ câu, dưới ánh nắng gắt gao qua bao nhiêu ngày tháng, tôi thật phục họ đã phải ráng chịu đựng với cái mùi khó thở này!

Chủ xưởng da cũng chỉ cho chúng tôi cách phân biệt da thật, giả ra sao, da nào có chất lượng mềm, cứng tùy độ giặt, ngâm với phân bồ câu nhiều hay ít ngày. Công trình làm nên một thành phẩm bằng da tại Chouara Tannery là một giá trị truyền thống thủ công bảo tồn di sản Morocco.

Erfoud, nóng như lò lửa, mồ hôi chảy nhễ nhại khi bước ra khỏi xe có máy điều hòa, nổi bật với sa mạc Sahara, những cồn cát đỏ au, ngút ngàn, tua cưỡi lạc đà và những chiếc xe jeep nhảy cẫng, tung khách du lịch té nhào qua hai bên thành xe, hay đập đầu trên trần, tạo cảm giác mạnh, nên phải cài dây thật kỹ; buổi tối được ngắm bầu trời đầy sao chi chít, buổi sáng với ánh mặt trời với góc nhìn có một không hai.

Ngoài ra, đây là một thành phố hóa thạch cổ xưa, rất nhiều khung đá bằng marbre chứa sinh vật hóa thạch hàng triệu năm; người ta dùng hóa thạch làm bàn đá, đồ trang trí trong nhà, quà lưu niệm.

Tôi ái ngại khi tiếp xúc với những người làm việc trong sa mạc, tôi được biết đời sống họ rất thấp, nghèo đói, có những gia đình sống ở làng bên cạnh gần sa mạc Sahara cả mấy chục năm chưa từng bước chân ra khỏi nơi này, họ không cần thiết phải ra ngoài làng, vả lại cũng không có phương tiện để đi, họ chỉ sống bằng nghề dắt lạc đà, bán những đồ trang sức lặt vặt, nhà không có điện, không đủ ăn, họ chỉ sống nhờ vào tiền tips của du khách, không có lương tháng ổn định.

Đi tiếp nữa, vùng Todgha Gorge, với những hẻm núi sâu, vách đá cao hàng trăm thước, đường đèo uốn lượn thật ngoạn mục, cây cọ xen giữa núi đá, ánh sáng thay đổi tùy những nơi bị vách núi che, lúc tối, lúc sáng đẹp như trong phim, khách du lịch cho đây là Grand Canyon tại Bắc Phi. Hai bên đường bầy bán những khăn quàng cổ, vòng đeo tay bằng hóa thạch, mũ nón bằng da, đồ trang trí… tạo nên một cảnh tượng vui mắt từ thiên nhiên đến đồ làm bằng tay nhiều màu.

Thủ phủ phim sa mạc lớn nhất Châu Phi, được gọi là Hollywood của Morocco là vùng Ouarzazate, nơi đây có Atlas studios, các phim quay tại sa mạc và thành cổ đất đỏ Ait Benhaddou như Games of Thrones, Lawrence of Arabia, Stars Trek… Thành phố cổ này là di sản Unesco. Chúng tôi đứng trên núi cao nhìn xuống một lòng chảo rộng lớn bát ngát vùng đất đỏ, tưởng tượng đến những vó ngựa phi tung bụi đất, những màn đấu súng của nhiều phim đã được quay chiếu nơi đây.

Kết thúc ở Marrakesh, một thế giới sống động kiểu cổ tích sa mạc, với những chợ đêm nhiều màu sắc, người thổi sáo rắn, vẽ bói kiểu henna, nửa thành phố với khu chợ souks cổ, truyền thống, treo đầy đồ da, đèn bằng đồng, quần áo, ồn ào náo nhiệt và nửa thành phố mới hiện đại, kiến trúc màu đất nung đỏ cam khi ánh nắng rọi, nhìn từ trên cao như một thành phố sa mạc cổ đại.

Có ai hỏi tôi vài nét đặc biệt về Morocco, tôi xin tóm tắt như sau:

Nếu Chefchaouen là màu xanh lãng mạn, mộng mơ, Sahara màu vàng cát huyền bí của ngàn lẻ một đêm, Fes cổ xưa truyền thống, Casablanca hiện đại tân thời, Gorges Valleys núi đá hùng vĩ mê hoặc, Ouarzazate thành phố điện ảnh, thì Marrakesh màu cam đỏ của ánh mặt trời sôi động, huyền ảo.

Morocco đã được tôi vén màn bí mật, muôn màu, muôn vẻ, thành phố nơi vua sống thật giàu có sạch đẹp, yên tĩnh, có lính canh, còn nơi người dân đen thì khổ sở tội nghiệp với những nghề tự nghĩ ra để sinh sống qua ngày, không có đủ cơm ăn làm sao nói đến bảo hiểm tương lai cho con người?!

Ghislaine gặp tôi sau chuyến thăm đất nước quê hương của cô ta:

-Cám ơn bạn đã đến thăm đất nước tôi, bạn đã tân mắt nhìn cuộc sống, con người và sinh hoạt của dân tôi rồi đấy! Quê hương tôi đẹp, cổ xưa, tôi hãnh diện đã sanh ra nơi đó, tài nguyên thiên nhiên phong phú lắm, nhưng vẫn nằm im lìm, chưa được khai thác; thật tình mà nói dân tôi khổ và nghèo lắm, chúng tôi phải di cư qua những nước Âu Châu, Bắc Mỹ… chúng tôi chỉ có thể về thăm nhà khi thấy nhớ cha mẹ già, nơi mình sanh ra thôi.

Tôi thông cảm, nắm lấy bàn tay có vẽ những hình Henna của bạn:

-Mình là những người rất may mắn, đang được sống ở đất nước tự do, có công việc và gia đình thật tốt, bạn đừng mặc cảm nhé! Những người di dân cùng mang chung một ý nghĩ: có môi trường sống, an ninh, hệ thống giáo dục, y tế tốt hơn, tìm công việc có bảo hiểm tương lai cho mình và gia đình mà!

Sỏi Ngọc

Montreal, May’26

Đây là link hình ảnh Morocco May’26
https://photos.app.goo.gl/agqG34XPXmgnAEtg9

Để Trả Lời Một Câu Hỏi - Trúc Phương - Kim Trúc

 

Sáng Tác: Trúc Phương
Trình Bày: Kim Trúc

Tìm Lại Thu Xa

 

Thềm xưa quạnh quẽ dáng thu xa
Dạ khách bâng khuâng nắng sắp tà
Xào xạc âm quen dồn kỷ niệm
Mơ hồ hương nhẹ thoảng vừa qua

Gió ơi giữ lại hãy ngừng im
Lắng tiếng tơ lòng nhịp trái tim
Thơ thẩn vàng sân rơi rụng lá
Hoài trông cảnh cũ vẫn im lìm

Chim chiều lẻ bạn lẫn trong sương
Len lỏi cành cao gửi mộng thường
Nhàn nhạt trăng non màu ủ rũ
Sáng soi trăng hỡi bóng người thương

Kim Phượng