Xe "Hại Điện"

Cuối năm 2018 tôi tậu một chiếc Tesla Model 3. Tôi không có thói quen vài ba năm lại đổi xe mới cho sang, mà giữ truyền thống có xe nào là lái cho đến khi nó chết bẹp chết dí, khoảng gần 200 nghìn miles hay đến tuổi mười tám đôi mươi mới tha. Năm đó chiếc Camry đã đến tuổi hưu cần phải thay xe mới để chạy qua chạy lại từ tiểu bang Maryland sang Virginia kiếm cơm mỗi ngày. Tính tôi lại thích bảo vệ môi trường, không thích đốt xăng dầu làm độc không khí. Năm 2018 Tesla còn khá mới trên thị trường, nhất là Model 3 vừa được tung ra cho giới tiêu dùng hạng trung có ngân quỹ khiêm tốn, không thể với tay đến loại Model X giá cả trăm nghìn đồng. Thường thì ta không nên thử thời vận với những xe vừa được tung ra thị trường. Chúng còn quá mới, thế nào cũng có sơ sót khi gặp thực tế, đợi vài năm sau nhà chế tạo rút kinh nghiệm thì tốt hơn. Tuy nhiên thời điểm đó nếu tôi ôm một chiếc Camry nữa hay loại gì tương đương về dùng thì sẽ phải gắn bó với nó ít nhất hơn chục năm nữa, làm sao có cơ hội dùng xe điện để thỏa chí bảo vệ môi trường. Thế là một liều ba bảy cũng liều, tôi nhắm mắt đưa chân rước một em Model 3 về.

Dùng rồi mới thấy thích. Nó êm ru bà rù, không phát tiếng động rầm rĩ như xe xăng. Những ngày kẹt xe ngồi cứng trên xa lộ tôi vui trong bụng rằng mình không nhả khói làm ô nhiễm môi trường như cả nghìn xe khác chung quanh. Xe điện chạy như máy may điện ở nhà : đạp ga thì nó đi, khi thấy đèn đỏ từ xa cứ việc rút chân ga ra thì nó mất điện nên từ từ dừng lại, không phải đạp thắng. Chỉ dùng thắng trong trường hợp phải thắng gấp để tránh tai nạn. Nó không cần thay dầu nhớt, dầu hộp số, không thay bố thắng thường xuyên vì ít phải đạp thắng, không đại tu hay tiểu tu. Điều bất tiện cho nhiều người là nạp điện tốn thời gian. Tôi đi làm về gắn ống nạp điện tại nhà theo hệ thống chậm, qua đêm là đủ để đi làm ngày hôm sau. Cuối tuần nạp suốt 24/24, đầu tuần lại đầy bình đi làm trở lại. Khi đi đường xa thì khoảng 4 tiếng phải « đổ xăng », nhưng đó cũng là lúc tài xế cần « xả nhớt » hay mua nước giải khát, khoảng 45 phút là lên đường trở lại.

Đến cuối năm 2025 thì chiếc Tesla chưa đến tuổi hưu nhưng lại vướng phải một lỗi khá lớn : nó chỉ có thể nạp điện theo cấp bậc 1 tại nhà, chậm nhất, mất khoảng 24-48 tiếng mới đầy bình, hay cấp bậc 2, dùng điện 240 volt (mà nhà tôi không có) khoảng 4, 5 tiếng. Cấp bậc nạp điện nhanh nhất tại các trạm Supercharger của Tesla dọc theo xa lộ là cấp 1, chỉ mất độ 45 phút, thì xe tôi nó « chê » không chịu làm việc. Đi đường trường xa mà không ghé supercharger để nạp điện được thì tựa như cưỡi ngựa què rồi, hỏng bét. Đồ đạc càng hiện đại thì càng hại điện. Tìm hiểu trên mạng thì vấn đề này tốn độ 1 nghìn 6 để chỉnh lại. Sẵn dịp tôi cũng muốn « tút » lại nhan sắc cho nó một tí sau nhiều lần cọ quẹt trầy trụa chỗ này chỗ nọ làm mất đi sắc đẹp thuở xuân thì. Xưởng sửa chữa thân xe (body shop) của Tesla bảo tôi chụp hình vài tấm gửi cho họ rồi phán: hơn 10 nghìn đồng!

Thế này thì quăng nó đi, ẵm một em mới về cho rồi. Dịp Giáng sinh là lúc mình có thể làm ông già Lô Ên tự thưởng quà cho mình. Tiền giảm thuế $7500 của chính phủ dành cho ai tậu xe điện đã hết hạn từ tháng 9, nhưng Tesla có deal đặc biệt giảm giá $6500 cho những người thuê xe (lease). Thế là bút sa gà chết, tôi ký hợp đồng thuê xe 3 năm.

FSD Full Self Driving – Hệ thống tự lái

Chiếc xe mới có hệ thống lái xe tự động FSD – Full Self Driving, muốn dùng phải trả thêm giá $99 một tháng, hình như trả đến 8 nghìn thì đủ, khoảng gần bảy năm. Hệ thống lái xe tự động cho phép mình khỏi lái, chỉ ngồi chơi xơi nước để «nó» lái cho mình. Nghe như chuyện khoa học giả tưởng mà có thật. Tôi đang hứng chí « chịu chơi chơi tới cùng « nên đặt bút ký luôn. Người ta bảo muốn trẻ lâu thì mỗi năm làm một điều mới mình chưa làm bao giờ. Điều ấy là đây : dùng xe tự lái. Tự thấy mình vẫn còn sáng suốt có thể tiếp tục lái đi đây đó như hằng mấy chục năm nay, nhưng càng lớn tuổi càng hay gặp những điều bất ngờ, hôm nay khỏe mạnh đàng hoàng, sáng mai ngủ dậy không đứng lên được nữa, hay tai bỗng ù đi, ai bảo gì cũng « Hả ? Hả ? », hay mắt bỗng mờ đi không thấy đường, v.v. Nhiều ông bà cụ hàng xóm trong làng già nơi tôi ở ngày càng thu hẹp việc lái xe đi lại. Hoặc là họ chỉ lái xe ban ngày, tránh ban đêm, hoặc chỉ lái trong nội bộ làng già, tránh ra đường xá đông đúc bên ngoài, hoặc bỏ lái xe hẳn, chỉ đón xe bus hay kêu Uber khi cần đi lại. Tôi thì thích khám phá mới, và cũng phòng khi mình cần lái xe đường dài 4, 5 tiếng như đi lên New York chẳng hạn, hay đi họp hành tiệc tùng ban đêm, ra về lúc khuya khoắt mệt mỏi, thì để « nó » lái mình đi cho khỏe !

Lớn tuổi rồi tập tành cái gì mới cũng bỡ ngỡ. Gặp thế hệ Gen X, Gen Z thì chuyện chẳng có gì mà ầm ĩ. Chúng nó sẽ tắc lưỡi : « Ối dào! Dễ như ăn cơm sườn!» Mình thì cứ bình tĩnh mà run ! Tesla cũng rất cẩn thận, đòi hỏi tất cả các điều kiện « ắt có và đủ » mới chịu khởi hành. Phải buộc dây an toàn, chân phải nhấp thắng thì nút « tự lái » mới khởi động được, không thì nó mờ đi, bấm vào cóc có di chuyển. Sau đó thì nó bắt đầu thi công. «Nó» bẻ tay lái, nhìn trước sau qua lại, nhấn ga, lùi ra khỏi garage, đạp thắng, xoay đầu xe, tiến tới, cứ như tài xế thật đang điều khiển xe. Mắt « nó » không biết để đâu nhưng quan sát chung quanh rất kỹ. « Nó » thấy những lane xe trên đường, thấy xe cộ trước mặt hay bên cạnh mình, thấy đèn xanh đèn đỏ, thấy bảng Stop, thấy khách bộ hành đang băng qua đường hay vẫn còn đang đứng đợi bên góc đường, thấy xe bus đang bật đèn đậu lại rước khách thì đổi lane, thấy cả những xe đang đi bên cạnh bỗng chốc quẹt sang trước mặt mình một cách bất ngờ, v.v. Những điều « nó » thấy đều hiện lên trên màn hình trước mặt để mình theo dõi và trấn an. Đừng có no, để «nó» no cho.

Ba phong cách tự lái

Hệ thống tự lái này cho mình lựa chọn một trong ba « phong cách lái » tùy theo tuổi tác và tính khí của mình.

Thoạt tiên « nó » chọn cho tôi phong cách « rùa bò – sloth ». Ối giời ơi ! Xe di chuyển chậm chạp như cụ già, nhất định tôn trọng vận tốc cho phép một cách nghiêm nhặt. Đường giới hạn 35 miles một giờ thì «nó» cương quyết giữ vững 35! Khi ngừng Stop thì dường như «nó» lẩm bẩm đếm « một, hai, ba, bốn,năm, sáu, bảy, tám, chín, mười ! » rồi mới đủng đỉnh xê dịch ! Giời ơi ! lái kiểu « rùa bò » này thì ra đường chúng chửi, mà mình cũng sốt ruột điên tiết nghiến răng kèn kẹt không chịu được.

Thế là tôi đổi sang hệ thống « cơ bản – standard ». Loại này nhanh nhẹn hơn và hơi trái luật « trong phạm vi cho phép » Vận tốc cho phép là 35 miles thì «nó» chạy phom phom ở tốc độ 40 miles. Đây đúng là tính khí của tôi. Trên đời này nào có ai giữ đúng tốc độ cho phép bao giờ, tôi luôn vượt lên chút đỉnh « trong phạm vi cho phép »! Ra ngoài xa lộ vận tốc 55 thì «nó» dũng cảm vượt lên 65-70 để không thua chị kém em đang chạy cùng trên đường. Thế mới phải chứ ! Khi ngừng Stop thì «nó» chỉ đếm đến ba rồi đi, không nằm ụ như hệ thống “rùa bò – sloth”. Tôi đã chọn phong cách lái hợp với tính khí của mình.

Ngoài ra còn có phong cách « hung hăng – aggressive » nhưng tôi chưa dám thử. Nghe nói phong cách này sẽ thường xuyên vượt tốc độ lên đến 120%, lạng qua lạng lại, đổi lane liên tục để rút ngắn thời gian, v.v. Loại phong cách này ta thấy nhan nhãn trên đường, nhất là lúc tan sở kẹt xe. Nếu Tesla không tạo ra phong cách tự lái hung hăng này thì thế nào cũng bị khách hàng tẩy chay. Tôi thì tôi để cho lũ trẻ trâu chúng nó chọn phong cách hung hăng, mình lớn tuổi rồi, an toàn là chính. Đôi khi cũng hơi thắc mắc : hung hăng đến mức độ nào? Nếu xe chạy quá tốc độ hay quá hung bị pú lít phạt thì ai trả tiền phạt nhỉ ? Có thể gửi giấy phạt về cho Tesla được chăng ? Rồi ai chịu trách nhiệm khi bảo hiểm tăng tiền? Người ta kiện Tesla ra ba tòa quan lớn đấy chứ ! Muốn biết thì phải thử cho biết, nhưng thôi, tôi đành ngồi nhà chịu dốt.

Để xe tự lái cho mình có sướng không?

Cái gì mới, lạ cũng phải tập cho quen mới thấy thích được. Cũng như khi mới có hệ thống định vị GPS, mọi người phải học vừa lái xe, vừa nhìn đường, vừa liếc nhìn bản đồ, vừa lắng nghe « lệnh » phát ra từ máy. Đối với hệ thống tự lái cũng vậy. Khi phải ngồi yên như bụt trên chùa, để xe tự lái tôi mới thấy mình trở lại bản tính «back seat driver» ngày xưa khi còn ông xã. Ông lái xe còn mình « lái tài xế », mồm liên tục la lối ối a: « Thắng! Thắng! Đèn đỏ kìa ! »; « Coi chừng ! Có xe bên cạnh ! Đừng sang lane! »; « Quẹo ! Quẹo ! Tới chỗ quẹo rồi ! », v.v. Bây giờ ngồi với hệ thống tự lái của Tesla, mình tính một đàng còn «nó» nghĩ một nẻo. Tính tôi nếu biết sẽ phải quẹo trái cách đó 3 miles là tôi tìm cách sang lane trái ngay từ bây giờ. Tesla thì không. « Nó » cứ tà tà ôm lane phải, đến còn 0.3 hay 0.2 mới chịu bật đèn hiệu sang lane! Sốt ruột lắm, nhưng nghĩ cho cùng «nó» vẫn thực hiện được điều cần làm, còn tôi thì cứ nhắng nhít không yên! Để « nó » lái đưa mình đi mà nhiều khi ruột nóng như lửa đốt, tiếng Anh gọi là « bụng thắt lại một nùi ».

Tuy nhiên, có những lúc « nó » xuất sắc hơn người trần mắt thịt như mình. Lần đó tôi lái xe sang Virginia, đang trên xa lộ 495 thì mưa tuôn xối xả, nước đập ào ào lên mặt kính xe cứ như mình đang vượt thác Niagara! Lúc đó tôi hoàn toàn không thấy đường, chỉ thấy nước đổ dày đặc trên cửa kính. Nếu mình đang lái thì chắc phải bật đèn khẩn cấp rồi ráng tách vào lề tạm ngừng lại giây lát. Trong khi đó thì « nó » vẫn chạy phom phom ! Mắt mình nhìn vào kính xe trước mặt (windshield) chẳng thấy chi, còn « nó » nhìn dưới lòng đường hay trên trời đâu đó, và thế là « đường ta ta cứ đi »! Phục quá!

Những lúc khác thấy quý « nó » là những lúc đường kẹt xe phải nhích từng chút một. Ngày xưa còn đi làm, đến chiều lái xe về nhà sau một ngày vất vả mệt mỏi, tôi sơ nhất cảnh kẹt xe gần như đứng chựng lại. Mình cứ căng mắt ra nhấp thắng, nhấp ga, nhấp thắng, nhấp ga, vừa cố bám đuôi xe trước, vừa cố giữ khoảng cách nhỏ để không ủn đít nó. Lái xe một giờ với vận tốc 10-20 miles còn mệt hơn lái một giờ vận tốc 60 miles rất nhiều. Bây giờ để « nó » lái thì tôi ngồi tỉnh bơ, nghe radio hay mơ mơ màng màng, mackeno, bao giờ đến thì đến.

Ngày xưa lúc còn ông anh, tôi hay đưa mẹ tôi lên thăm anh, sáng đi chiều về, lái độ hơn 3 tiếng mỗi chiều. Ra về xuôi Nam vào buổi trưa hay bị mặt trời chiếu vào mặt, vừa chóa mắt vừa buồn ngủ, cứ phải căng mình lái cho tỉnh táo. Bây giờ ông anh đã mất nên không lên New Jersey nữa. Nếu có đi thì sẽ để hệ thống tự lái làm bác tài, bà chủ cứ lim dim gật gù cho khỏe.

Đối với những quý vị cao niên như tôi, mắt mờ dần, não chậm dần, tay chân bắt đầu lạng quạng, thì vẫn lái xe đi lại được, chưa đến nỗi gây tai nạn khủng khiếp, nhưng phải tội hay cọ quẹt trầy xước đây đó. Cũng rầu lắm chứ. Để “nó” lái thì bảo đảm xe lành lặn trơn tru. Bình thường tôi dùng hệ thống xe tự lái độ 30 phần trăm, còn lại thì mình tự lái. Cũng muốn giữ tay nghề, và thật ra ngồi cho “nó” lái thì mình vẫn phải ngồi quan sát chăm chú, đâu dám bỏ lơi.

Những cái « dở hơi » của xe tự lái

Tesla luôn cố gắng cải thiện hệ thống tự lái, chẳng hạn như gần đây «nó» biết tránh ổ gà hay những ụ nổi (bump) trên đường khá tốt, chứ lúc đầu dở lắm. Tuy nhiên, hệ thống tự lái của Tesla vẫn chưa hoàn hảo. Có lúc bản đồ bảo đến đó thì quẹo mà nó đi trớt quớt, sau đó phải vòng lại tốn kém thì giờ. Sau này mỗi lần thấy sắp « lỡ chuyến đò » là tôi cướp tay lái bắt nó quẹo ngay. Có những lúc đang chạy bon bon bỗng « nó » kêu « keng » một tiếng rồi ngưng hệ thống tự lái ! Thế này là thế nào ? «Nó» bảo mình một cách ngon ơ: «Thôi bây giờ không lái nữa, bà tự lái đi nhé! » Thế là mình phải ra tay lèo lái, đến lúc nào đó nút «tự lái » bật lên lại thì mới được quyền bấm nút ra lệnh cho «nó» lái tiếp. «Nó» còn màu xám xịt là không được ép « nó », bấm vào chẳng ăn thua gì. Tôi nhận xét hình như những lúc xe cộ nhốn nháo hỗn loạn, « nó » không dám xử lý tình hình nên giao trách nhiệm cho bà chủ liệu lấy. Không sao cả, để bà tính cho, chứ bà cũng không tin tưởng mày lắm đâu!

Điều tôi không ưng ý lắm là khi vào bãi đậu, “nó” hay tìm chỗ đậu xa xa, không dám chen vào nơi chen chúc ngay trước cửa hàng cửa tiệm. Hay có lẽ tại tôi chọn phong cách lái “căn bản – standard”? Nếu chọn cách lái hung hăng thì nó có mạo hiểm hơn không? Chẳng biết được nhưng vào đến bãi đậu thì tôi hay giành tay lái đến đậu đúng chỗ mình muốn.

Những lúc « nó » muốn đi một đàng mà mình muốn đi một nẻo thì mình có quyền cướp tay lái làm theo ý mình. Khi mình giành tay lái, dẹp “nó” qua một bên thì «nó» bật lên câu hỏi : « Tại sao bà không để tui lái ? » và cho bốn câu trả lời để mình chọn : 1. Navigation (Mi đi lộn đường rồi, ta phải sửa lại) ; 2. Preference (mi lái không hợp ý ta, ta phải giành lái theo kiểu ta thích); 3. Discomfort (mi lái ta không cảm thấy thoải mái); 4. Critical (nguy kịch, cần phải giành lái với mi không thì có tai nạn). Thường thì tôi chọn câu trả lời « Preference ». Ừ tao thích lái kiểu của tao hơn!

Cách đây chục năm tôi đã nghĩ đến lúc mình mắt mờ, tai lãng, đầu óc mụ mị thì cần phải dùng xe tự lái. Lúc đó chuyện tự lái vẫn còn như khoa học giả tưởng. Những năm đó mình còn nghĩ tếu : ngồi xe tự lái không biết có lúc nào phải lên tiếng năn nỉ «nó»: “Làm ơn dừng lại cho ngộ lái chút đi. Không dừng lại ngộ lái ướt xe hết bi giờ!” Bây giờ nhớ lại cứ tủm tỉm cười một mình. Muốn lái thì cứ bảo « nó » dừng lại cho mình lái, ai cấm đâu.” Lái ” theo nghĩa nào cũng vậy!

Thúy Messegee

5/2026

Trộm Vào Vườn!

Sau một đời làm việc vất vả nuôi dạy con cái, đến tuổi hưu người ta rút lui khỏi chốn phồn hoa đô hội đầy bon chen, tìm đến những nơi êm ả thoáng mát thư giãn tuổi già. Nhiều “làng già” được lập ra tại Mỹ để đáp ứng nhu cầu này của giới bô lão. Cuốc sống chậm lại, đường xá riêng biệt, xe cộ vắng vẻ, cổng vào có bảo vệ, ngày đêm có an ninh đi tuần tra. Ở trong làng già người ta dần lơi cảnh giác. Băng qua đường vẫn phải ngó trước ngó sau nhưng không hồi hộp, tim đập bộp bộp như sắp nhảy ra khỏi lồng ngực như ngoài phố. Cửa nẻo vẫn khóa nhưng lỡ quên cũng không sao. Đi vắng nhà nhiều ngày thì báo cho hàng xóm hai bên biết để thay mình đẩy thùng rác ra hay cất vào, nhặt báo nhật trình xem giùm, hay cất hộ hàng họ gửi đến. Vài năm trước một cô bạn của tôi vào đây tìm mua một mái ấm mới. “Ở ngoài kia” cô từng ở nhà single home hay townhouse, nên e ngại không dám mua condo trong này, mặc dù nhu cầu cá nhân và đồ đoàng đã thu vén lại. “Nhỡ đi về đêm khuya, lần mò đoc hành lang thăm thẳm mà có lão nào mở cửa nhảy ra túm mình thì sao?” Tôi nghe cười ngất: “Bà ơi! Có cụ ông U90, U100 nào nhảy ra chận bà thì bà cứ mời cụ vào nhà pha chén chè sen mời cụ nhắp cho vui!”

Ấy thế mà cuộc “đời thái bình cửa thường bỏ ngỏ” trong làng già gần đây bỗng nhiên nhốn nháo hẳn lên vì…có trộm vào vườn! Đúng vậy! Trộm không vào nhà, mà trộm vào vườn! Số là trong làng già này có một khu vườn cộng đồng (community garden) độ 260 thửa vườn cho các bô lão thuê để trồng trọt cho vui. Mỗi người được thuê một vuông đất độ 5mx5m rồi tự che rào, gắn cổng, gắn khóa (!), cày cấy, tưới tắm, gieo trồng, thu hoạch vào ngày mùa. Nhiều “nông dân” ở đây rất mát tay trồng trọt. Họ từ bỏ chức tước kỹ sư, giám đốc, chuyên viên, khoác áo nông dân lam lũ, cày sâu cuốc bẫm, tạo nên những luống cải xanh mướt, những quá bí quả bầu to tròn nặng chĩu, những quả cà chua cà tím trĩu cành trông thấy mà ham.

Phàm có sản phẩm hấp dẫn là có kẻ tham nhòm ngó đến. Một vườn mấy chục cây cà chua chín rộ, để sáng mai ra hái, nào ngờ sáng mai chỉ còn lại những cành trơ lá, cà đã tếch đi đằng nào qua đêm rồi. Thế có tức không cơ chứ! Khi sự việc được trình lên “quan lớn”, tức hội đồng quản trị khu vườn cộng đồng, thì quan lớn cũng lúng túng không biết xử trí sao. Không bắt được quả tang, không có bằng chứng, không có tình nghi thì cũng bó tay. Có vị còn động lòng trắc ẩn vì nghe nói giới bô lão trong làng già có nhiều người gặp khó khăn tài chính và khó khăn thực phẩm, chắc là cùng cực lắm mới phải vào vườn ăn cắp. Nói thì vậy, nhưng đối với “khổ chủ” bỏ công trồng trọt tưới tắm trong nhiều tháng trời, đồ ăn sắp đưa đến miệng mà bị giật mất, tức lắm chứ! Thà không có thì xin, chẳng ai hẹp lòng hẹp dạ mà từ chối không cho.

Tôi may mắn không bị chiếu cố. Của đẹp của ngon mới bị người thò tay mặt đặt tay trái sờ mó đến, chứ rau củ của mình thuộc hạng bét trong làng, ma nó thèm. Tôi từng đùa rằng ai mà vào vườn tôi bẻ trộm là tôi cảm thấy vinh dự đấy, sợ cho không cũng không ai thèm mà còn bị mắng! He he!

Đấy là chuyện năm rồi. Năm nay vừa chớm xuân là tía má lại cùng nhau hừng đông đi cày bừa rôm rả. Người xây hàng rào mới, người dựng lại giàn, người mua đất về phủ lên mấy luống, mấy vồng đã sụp xuống với thời gian, người gieo hạt từ trong nhà cho cây con cao độ bằng ngón tay thì mang ra vườn trồng xuống đất...Năm mới niềm vui mới, hy vọng mới!

Thế rồi… Trộm đạo lại hoành hành, hung hăng hơn năm rồi và sớm sủa hơn hẳn năm rồi. Mùa màng mới bắt đầu, đâu đã có gì ăn được mà ăn cắp hè? Thế mà có đấy. Ba chậu cà chua mua về sắp hạ thổ thì biến đi một chậu. Ba luống cải xà lách non trồng thẳng tắp thì một luống bị bứng sạch trơn! Vài dụng cụ làm vướn không cánh mà bay. Thật là nản! Nhiều vị than phiền rằng mình tập tễnh giở nghề trồng trọt để thư giãn đầu óc, mà bây giờ bị nhũng nhiễu thế này thì lại càng xí trét hơn ! Tình hình rất là tình hình!

Đã có vài lần bị bắt gặp tại trận thì kẻ gian lại lấp liếm: « Bạn tôi bảo cứ việc vào vườn của bạn muốn lấy gì thì lấy. Thế vườn này của ông/bà à ? Xin lỗi tôi nhầm nhé!» Kẻ bị hại gặp cảnh bất ngờ cũng luống cuống không biết rút phone ra chụp một cái hình hay tra hỏi xem « bạn »của quý vị là ai, tên gì, số phone là gì để đối chất, v.v. Thế là kẻ gian vuột thoát.

Tiếp đó có một chuyện trầm trọng hơn nhiều được ghi nhận. Tội phạm không những bứng, nhổ, bỏ bị xách đi, mà còn đứng ngoài rào của một vườn khác (đã khóa cẩn thận), thò tay vào chế hóa chất giết hàng loạt cà chua đang xanh mướt bên trong. Thế này thì quá mức chịu đựng bình thường rồi ! Kẻ nào gian ác lại đóng vai trò « khủng bố » thế ? Chiến tranh hóa học đã diễn ra !

Tháng này hội đồng nhà vườn họp giải quyết vấn đề. Các chức sắc đều có mặt, các “bị hại” cũng có mặt, mời cả an ninh khu vực đến nói chuyện. Trong quan cảnh nghiêm trọng đầy « khí thế ». mình lẩm nhẩm đánh giá nhanh những thiệt hại tài sản : vài cây cà chua còn chưa có bông, luống cải xà lách cao độ 2cm, vài bụi bông bé tí: chưa đến mươi đồng ! Thế nhưng của mất không bằng cách mất, Công trình chăm bón, sáng hôm tưới tắm, nhặt nhổ cỏ dại, với bao mộng ước ngày mùa. Chàng an ninh trình cho xem vài mẫu máy quay phim có thể đặt trong vườn, khuyến cáo mọi người hãy gắn khóa vào cổng, treo đây đó những « thông điệp » như « Này, hãy cười tươi lên ! Chúng tôi đang quay phim quý vị đây! » (Smile! You’re on camera!) Hoặc « Người nào bị bắt gặp ăn cắp trong vườn người khác sẽ bị mang ra xét xử theo đúng pháp luật”, v.v. Hội đồng quyết định sẽ cấp thẻ hội viên cho các nông dân. Ai bị bắt gặp ở trong vườn mà không có thẻ hội viên trình ra sẽ bị “mời đi làm việc”.

Đến màn lập ngân quỹ để mua máy quay phim gắn trong vườn thì vì tài chính eo hẹp nên phải “sáng tạo”: chỉ mua một máy thật, rồi mua thêm 9 máy giả, nhìn giống y như máy thật nhưng không “work”. Mục đích chính là đe cho sợ chứ không phải bắt cho bằng được. Tôi ngồi dự mà cứ buồn cười. Hóa ra bô lão Mỹ cũng già mưu lắm kế như kiểu kẻ cắp bà già ở VN mình, mua máy dỏm gắn cho chúng sợ.

Từ đây cổng nẻo sẽ kiểm soát cẩn thận. Sáng đúng giờ an ninh sẽ đến mở khóa. Chiều tối đúng giờ họ sẽ khóa lại. Đúng giờ là mấy giờ thì để tùy nhà vườn quyết định. Một người vạch ra rằng trụ cổng đứng cách hàng dậu một khoảng cách nhỏ, một người nhỏ bé ốm yếu sẽ chui lọt. Thế thì sẽ giăng rào lấp chỗ trống đó. Phần tôi thì phân vân không biết mình có nên theo phong trào mua ống khóa riêng cho vườn của mình không. Đúng là chẳng có gì đáng giá, nhưng nếu chung quanh ai cũng rào khóa cẩn thận, còn mỗi vườn mình trống hoác thì rõ ràng là mời gọi ông đi qua bà đi lại hãy ghé bước vào chơi, đúng ra là ghé bước vào xơi!

Tuy hội đồng bàn tán “sắt máu” như vậy nhưng vẫn quan tâm duy trì giá trị nhân bản của khu vườn. Mục đích chính của vườn cộng đồng là giúp các bô lão có nơi thư giãn, gần gũi thiên nhiên, trồng trọt chút đỉnh, chuyện trò rôm rả, gặt hái ít nhiều…vui là chính. Ngoài ra họ cũng muốn tỏ lòng hiếu khách, cho phép mọi người khác trong làng già ghé vào thăm vườn thoải mái, tha hồ len lỏi giữa các mảnh vườn, trầm trồ giàn bí sai quả, vườn rau xanh ngắt, cỏ hoa đẹp mắt. Họ không muốn gắn dầy đặc khắp vườn những bảng biển đe dọa hay nghi kỵ khách viếng thăm, khiến người khác mang mặc cảm mình là tội phạm chỉ vì có chút ít của cải trong vườn bị trộm khoắng đi. Giơ cao đánh sẽ, cần có một sự cân nhắc tế nhị giữa tình và lý.

Bỗng chợt chiều hôm sau tôi nhận được email từ ông giám đốc vườn: “Chiều hôm qua lúc khoảng 5 giờ đã bắt được một nhân vật “đáng chú ý”. Có một nhân chứng (chính ông giám đốc). An ninh đã làm việc.” Đón đợi hồi sau sẽ rõ!

Úi trời! Hồi hộp quá!

Hôm sau thì manh mối đã rõ ràng hơn. Kẻ trộm bị bắt quả tang đang “làm ăn” ngay trong vườn ông giám đốc. Khi bị chất vấn thì kịch bản cũ lại diễn ra:

- Bạn tôi bảo tôi cứ vào vườn này của bạn muốn lấy gì thì lấy!

- Nhưng rõ ràng bà đã ăn cắp cái đệm lót đầu gối của tôi kia kìa.

- Ông đừng nói láo! Cái này tôi mua ở Home Depot.

- Thế sao nó lại có tên tôi đề trên đó?

- Ơ ơ…

Vào “hiện trường” khám xét thì ôi thôi, hằng hà sa số những vật phẩm được “tuyển lựa” từ thập phương mang về. Những cây xà lách bé tí ri hôm nọ bị thuỗm nay đã cao lớn gần nhổ ăn được. Người khác nhìn ra cây cà chua con còn nguyên trong chậu của mình nay đã trưởng thành. Bông hoa đủ loại: gladiolus, thược dược, lilies, đủ màu sắc. Phải công nhận mảnh vườn nhìn rất mê, tươm tất, gọn ghẽ, bắt mắt, hoa lá thập cẩm đủ loại, mỗi thứ một ít. Nhưng biết được xuất xứ của những hoa thơm cỏ lạ này thì giận ơi là giận. 

Kết quả là nhà vườn không “press charges” tức là không yêu cầu truy tố ra trước pháp luật, nhưng khai trừ nhân vật này ra khỏi khu vườn cộng đồng, tước lại mảnh vườn, từ nay cấm cửa không được bước vào khu vườn, nếu tái phạm sẽ bắt bỏ tù và đưa ra tòa xét xử. Nhân vật này là nông dân mới năm nay, mới vừa xin thuê được mảnh vườn đầu tiên, mà đã ra tay “làm ăn” quá cỡ.

Lý lịch tội phạm là đây: một bà cụ 78 tuổi, “đầu óc có vấn đề”, ngày ngày cứ tỉnh bơ vào các vườn khác “tuyển lựa” giữa ban ngày không cần ẩn mặt, bị bắt quả tang thì cứ bảo “bạn tôi” cho phép vào lấy thỏa thích, khi bị tra hỏi dồn vào chân tường thì tươm tướp mắng người khác là đặt điều nói láo, vu oan cho bà. Người như vậy thì đúng là giận thì giận mà thương thì thương! Thôi để bà cụ trở về mái ấm hưởng tuổi già tại gia. Mà cũng không biết bà có cụ ông ở cùng hay sống đơn chiếc, không biết con cái có ở gần và có lui lại thăm viếng không.

Trong làng già có một số nhân vật không còn sáng suốt như vậy. Thỉnh thoảng lại nghe báo động có “già đi lạc”. An ninh bổ đi tìm, xe cứu hỏa chạy vào chớp đèn đỏ lòe, sau đó lại có thông báo cho mọi người biết đã tìm được già, và già vẫn ổn về sức khỏe lẫn tinh thần. Có nghe chuyện người ta vào tập gym, treo áo khoác trên móc áo bên ngoài, khi trở ra thì áo đã có kẻ mặc hộ đi mất. Mất áo là chuyện nhỏ. Chuyện lớn là chìa khóa xe bỏ trong túi áo cũng đã bị bưng đi theo cái áo! Lại lập camera theo dõi. Đến khi bị bắt quả tang thì bảo: “Tôi dạy cho hắn một bài học đấy! Đồ đạc không bỏ vào locker khóa cẩn thận, cứ treo tòng teng như thế!”

Trở lại việc trộm vào vườn. Ban giám đốc đã có thể tạm yên tâm buông bỏ những mưu chước trừ gian, và sẽ không phải bỏ tiền mua sắm nhiều máy quay phim nữa. Máy thật hay máy giả cũng tốn kém chứ. Tạm thời là vậy. Đến mùa gặt hái trong vài tháng nữa, chắc chắn sẽ còn những vụ “mượn tạm” khác xảy ra, vì mùa màng năm rồi cũng đã bị khoắng đi một ít, mà lúc ấy bà cụ này chưa gia nhập. Kẻ gian còn tiềm ẩn đâu đó. Biết đến bao giờ mọi người mới được quyền làm vườn trong “hạnh phúc đời đời kiếp kiếp” như trong truyện cổ tích!

Còn mảnh vườn này thì ít lâu nữa sẽ giải quyết, sau khi thông báo cho các “bị hại” đến nhìn của cải của mình mà thu về. Hiện nay đang có một danh sách người đợi xin thuê vườn. Một kẻ may mắn nào đó sẽ được tiếp thu khu vườn này để tiếp tục trồng trọt.

Buồn cười một bà làm vườn người Hoa khi nghe tôi báo là thủ phạm đã bị bắt bèn ghé tai tôi thì thầm hỏi nhỏ: “Thế có phải người Á đông không? “ Được biết không phải thì bà thở phào nhẹ nhõm. Tinh thần dân tộc của ai cũng mạnh mẽ, không ai muốn đồng bào mình gây tiếng xấu trong cộng đồng.

Riêng phần thưởng cho ông giám đốc đã có công trừ gian thì sao? Chiều hôm qua tôi đang lửng thửng rời vườn thì thấy ông đang lui cui bắt vòi nước tưới tắm mảnh vườn mới bị tịch thu. Hoa màu đang tăng trưởng sum suê, mà mấy hôm nay trời nắng chang chang, không tưới một ngày là chúng ngoeo đầu rũ xuống cả. Tiếng Anh có câu: “no good deed goes unpunished” – kẻ nào làm việc tốt chắc chắn sẽ bị trừng phạt xứng đáng! Cái luật oái ăm này đã vận vào ông giám đốc nhà mềnh. Mỗi ngày ông sẽ được “thưởng” chăm sóc mảnh vườn cho đến khi nó được phân bổ lại cho một bác nông dân mới.

Thúy Messegee

6/2026

Nếu Thời Tiết Cho Phép

Chợ Tết "Việtginia" năm Kỷ Sửu 2009. Nguồn: Vietdc.net

Người Mỹ khi lên chương trình việc gì hay có câu nói dè chừng: "nếu thời tiết cho phép". Chẳng hạn như: "Weather permitting, we will go hiking on Sunday." (Nếu thời tiết cho phép thì chúng tôi sẽ đi leo núi ngày chủ nhật này.) Chưa bao giờ thấm thía câu nói này như trong mùa Tết Canh Dần năm 2010 ngày xưa.

Hằng năm cứ vào cuối tháng chạp cộng đồng người Việt tại thủ đô Hoa thịnh đốn lại tưng bừng háo hức tổ chức ăn Tết Nguyên đán. Ngoài những tiết mục sinh hoạt công đồng, văn nghệ văn gừng, nhất định là phải có họp chợ Tết mua bán ì sèo. Có thực mới vực được đạo mà. Người Việt sang Hoa kỳ định cư đã lâu nhưng vẫn nhớ những món ăn cổ truyền ngày xưa, và vẫn chịu khó tỉ mỉ nấu nướng bày biện cho con cháu biết đến truyền thống quê nhà, nhất là những cô cậu Mỹ con "made in USA". Tại chợ Tết của cộng đồng Việt nam ở quận Fairfax, tiểu bang Virginia, ta sẽ thấy đầy đủ những món quà Tết cổ truyền: những hũ dưa chua dưa món nhìn chảy nước miếng, những tấm bánh chưng vuông vắn xanh tươi, những đòn bánh tét, giò thủ nén chặt, những trái mứt quất vàng óng ánh, những giò lan vừa hé nụ để khách mang về làm đẹp trong nhà, v.v. Những món quà đơn sơ dân giả vượt thời gian không gian ngồi chễm chệ trên các quầy hàng đưa khách tha hương trở về với quê cha đất tổ vào dịp năm hết Tết đến. Đồng bào từ tiểu bang Maryland và Virginia lũ lượt kéo về đi chợ Tết, nhưng cũng có những vị lặn lội tận Pennsylvania hay Delaware đánh xe 2, 3 tiếng đồng hồ về đây, giống như dân quê ngày xưa lên đường từ 2-3 giờ sáng để băng đồng đến buổi chợ phiên.

Địa điểm chợ thường là cơ sở một trường trung học được ban tổ chức thuê vào một ngày cuối tuần để họp chợ. Chủ chợ khởi thủy là Hội Cao Niên, đã đứng ra tổ chức chợ Tết đầu tiên từ mấy chục năm trước khi người Việt còn thưa thớt lạc lõng tại xứ người. Những năm gần đây có thêm chợ Tết của Cộng đồng Người Việt. Thường hai chợ họp vào hai ngày cuối tuần kế tiếp nhau, tránh đụng hàng, cho mọi người tha hồ mua sắm thoả lòng. Đủ mọi thành phần người Việt ta tham gia vào chợ. Có những cửa hàng chuyên nghiệp đã có thương hiệu lâu năm tại thương xá Eden nhưng vẫn không chịu vắng mặt trong chợ Tết cộng đồng. Họ gửi riêng một tiểu đội lưu động sang bày hàng rôm rả. Có những nhà chùa như Phật Bảo Tự, Chùa Hoa Nghiêm, Tu Viện Tường Vân, v.v. được phật tử hết lòng góp sức, gia công gói hằng trăm đòn bánh tét, chả chay, bì chay sắp đầy vun gian hàng. Có Hội Thánh Tin Lành Việt Nam mở hàng cháo lòng bốc khói nghi ngút hấp dẫn để khách tạm dừng chân bỏ bụng giữa trưa trước khi tiếp tục mua bán. Lại còn có những đoàn thể công dân như hội Y tế Việt Nam, hội Hướng Đạo, hội ái hữu cựu nữ sinh Gia Long, Trưng Vương, v.v.

Hằng năm tôi thường tham gia vào gian hàng Gia Long với các chị cùng trường. Những đặc sản bày bán nơi đây đều là cây nhà lá vườn, do những bàn tay khéo công kỷ thực hiện. Chục lọ dưa chua, mắm chay, chục bành chưng vuông vắn đầy đặn, chục hộp xôi vò, xôi gấc, bánh bò, bánh pâté, bánh cake, bánh choux, chè trôi nước, v.v. Mỗi thứ một ít do sự đóng góp từ những bếp cá nhân, không được sản xuất hàng loạt, không nhãn hiệu hoa mỹ, góp mặt với cộng đồng cho vui thôi mà. Hàng không vốn do hội viên biếu tặng nên bán rẻ vẫn lời to. Tiền thu được gửi về biếu các thầy cô tại Việt nam ăn Tết. Các chị Gia Long duyên dáng diện áo dài tím, áo dài trắng của nữ sinh ngày xưa, áo dài màu có vẽ hình trường, áo bà ba đủ màu điệu đàng đôi khì cài thêm nhành mai vàng biểu tượng hay khoác thêm mảnh khăn tơ màu tím để nhớ lại tên trường Áo Tím vào đầu thế kỷ 20. Kỷ niệm ngày xưa òa ập trở về, miệng thì đon đả mời khách mà lòng cứ ngỡ như mình còn là nữ sinh tuổi mười mấy ngây thơ, trở về những ngày xưa còn bé sánh vai nhau dưới mái trường thân yêu.

Vì thế đầu năm 2010 khi có lịch trình chợ Tết Canh Dần thì những bọn chúng tôi lại hăm hở đặt kế hoạch. Ngày thứ bảy 6 tháng hai do Công Đồng tổ chức, ngày thứ bảy sau, 13 tháng hai do hội cao niên tổ chức. Tính ham vui nhưng sức người có hạn, chỉ dám tham dự một ngày thôi. Ngày 13 tháng hai đúng vào 30 Tết, thế nào bà con cũng trẩy hội đông vầy, tha hồ mua mua bán bán nhé.

Mùa đông năm 2010 đã đi vào lịch sử với những cơn bão tuyết nặng nề nhất tại thủ đô Hoa thịnh đốn. Từ giữa tháng 12 đã có tuyết rơi hơn hai tấc làm dân chúng trở tay không kịp. Đài phát thanh la ối a: "Bây giờ chính thức vẫn còn là mùa thu, còn một tuần nữa mới bước vào mùa đông đấy nhé!" Sang đến cận Tết tình hình không sáng sủa gì hơn. Gần ngày 6 tháng hai trời đổ sập tuyết trắng khắp nơi. Hội chợ ngày 6 phải dẹp. Vừa mừng vừa lo. Phen này dân chúng phải tụ tập về ngày 13 của mình thôi. Thất bại của "địch" là thắng lợi cho "ta". Hàng họ cứ tiếp tục xúc tiến, nhà nào nhà ấy thái thái xắt xắt, phơi phơi ủ ủ, đóng hộp đóng lọ rộn ràng. Đến ngày 9, 10, tuyết lại rơi, nhẹ nhàng, từ tốn, nhưng liên tục suốt ngày suốt đêm không ngơi nghỉ. Tuyết đóng một tấc, hai tấc, rồi lên đến bốn, năm tấc, sau cùng thì lên gần đến ngực, phủ lấp cả cây cột thùng thư, chỉ còn lộ thiên chơ vơ hộp thư với con số nhà của mình ló ra trên mặt truyết trông thật buồn cười.

"Chợ Tết Canh Dần 2010" . Tuyết ngập lấp cả thân cây anh đào, chỉ còn các cành cây vươn lên

Liệu có nhóm chợ được không nhỉ? Ngày 11 tuyết đã ngưng, nhưng giao thông đi lại vẫn còn khó khăn. Các dịch vụ dọn dẹp của chính phủ chỉ tập trung xúc tuyết trên các con đường chính, những khu xóm hẻo lánh vẫn chưa có xe vào dọn dẹp cho. Mọi người chăm chú theo dõi từng ngày từng giờ. Nào có phải tin tức quốc tế quốc nội được đài truyền hình ABC hay CBS cập nhật thường xuyên đâu. Phải chờ chủ chợ theo dõi xem quận Fairfax quyết định thế nào thì trường học mình thuê nhóm chợ mới được mở cửa hay không. Ở Mỹ người ta rất cẩn trọng chuyện an toàn cho dân chúng và sợ phải chịu trách nhiệm hay bị kiện cáo. Nếu quận chưa có khả năng dẹp sạch trường học thì mọi người đến tụ tập có thể bi té ngã khến quận phải chịu trách nhiệm. Theo đúng hệ thống quân giai, tin bắn từ quận đến trường, từ trường đến chủ chợ, từ chủ chợ đến ban tổ chức, từ ban tổ chức đến những đơn vị đăng ký, từ các đơn vị đến các thành viên cá nhân : DẸP CHỢ!

Thôi rồi! Vỡ nợ rồi! Hàng họ đã sẵn sàng, nhưng có chợ đâu mà bán đây? Những doanh nhân tài tử rối rít điện thoại, email qua lại với nhau. Quyết định giờ chót: họp chợ chồm hổm tại nhà một chị trong Ban Chấp Hành! Thế là các thành viên đánh xe vượt tuyết tấp nập đến nhà chị. Cũng mua bán ì sèo. Em lấy 2 hũ mắm chay của chị, chị lấy 5 lọ ô mai me của em, v.v. Ai ấy hể hả hề hà, được mua mua bán bán, được bánh bò bánh tráng mang về. Thật là một chợ Tết nhớ đời! Lòng chợt băn khoăn khi nghĩ đến những gian hàng đồ sộ khác. Những doanh nhân chuyên nghiệp hơn đã cắt lá, ngâm đậu, ngâm nếp, v.v. để thổi xôi hằng trăm lít nếp, gói hằng trăm bánh chưng bánh tét, hàng trăm cây giò chả, ... Họ xoay trở sao nhỉ? Thời tiết không cho phép, làm gì được bây giờ?

Đầu năm 2026 Tết Bính Ngọ lại sắp đến. Các chủ chợ lại rộn rịp lên lịch trình, đăng ký thuê chỗ, thông báo mời gọi khắp nơi. Ngày 1 tháng hai, tức 14 tháng Chạp ta, sẽ có chợ Tết do Hội Cao Niên tổ chức tại trường trung học Lake Braddock vùng Burke, Virginia. Lũ chúng tôi lại rộn rịp chuẩn bị hàng họ. Mùa đông 2026 cũng hứa hẹn giá rét ra trò. Còn một tuần nữa đến ngày nhóm chợ, mà dự báo sẽ có một cơn bão khủng nhiều ngày, nhiệt độ duy trì dưới độ teen Fahrenheit. Don’t worry! Be happy! Tuần sau đó nhất định mọi sự sẽ yên ắng, nhất định ta sẽ nhóm chợ ra trò. Nhất định kỳ này sẽ ăn một cái Tết hoành tráng. NẾU THỜI TIẾT CHO PHÉP!

Thúy Messegee

Chuột Vào Nhà!

Năm Ngọ đến, không nghe tiếng hý lồng lộng vang rền trước ngõ mà lại nghe “chút chít chút chít “sau bức tường, rõ chán! Lũ chuột con không biết từ đâu kéo đến “mần ăn” tự nhiên trong nhà mình không khai báo hộ khẩu. Khổ thật! Một hôm có một chú bị phát hiện cả gan bò gần tủ lạnh, gặp phải tiếng hét chói chang của bà chủ vội lĩnh mất. Nó nhanh chân “biến” ngay lập tức, chứ nó không cút xéo thì thì bà chủ cũng “biến “ ngay không chần chờ. Giữa chú chuột bé tí hon và bà chủ nhà to lớn bệ vệ, khó biết ai hoảng loạn hơn ai. Giời ơi Đất hỡi! Giời đã sinh ra bà sao còn… sinh ra chuột! Nhà này dư ăn dư để, nhưng không có nghĩa các con có thể nhảy vào sinh sống như chuột sa chĩnh gạo được đâu con nhé!

Nói cũng tội nghiệp. Cả người cả thú nào ai chọn cửa sinh ra đời được đâu. Mà chú chuột bé tí hon, nói một cách công bằng thì cũng không có gì gớm ghiếc lắm, phải nói là hơi xinh xinh đấy chứ. Thế nhưng gián, chuột, nhền nhện có số phận truyền kiếp bị con người, nhất là phái yếu, ghét cay ghét đắng vì chúng quả thật trông… gớm ghiếc làm sao! Chỉ hơi dị tộc một tí mà con sóc nhảy nhót trên cây thì được chiêm ngưỡng một cách bao dung, xem chúng làm phong phú cho quan cảnh chung quanh. Con chuột gerbil hay hamster được bố mẹ mua về cho các các bé nuôi như thú cưng, ngày cho ăn 2 bữa, lại còn mua lồng xích đu cho mấy anh chị chạy vòng vòng kêu leng keng cho vui cửa vui nhà. Thế mà chú chuột nhắt trong xó nhà thì loài người nhất định không đội trời chung, tìm mọi cách diệt sạch cho bằng được.

Diệt chuột

Diệt sạch là sao? Người ta bảo nếu thấy một đứa thò chân mặt đặt chân trái rón rén vào bếp là y như rằng sẽ có nguyên cả làng cả xóm nấp đằng sau. Quý vị ai đã xem phim hoạt họa Ratatouille thì biết. Bà lão chủ nhà cầm súng tỉa đẹt đẹt là cả dòng họ anh Ratatouille từ lớn đến bé cuống cuồng nhảy lên thuyền chạy như bay như biến, nhưng rồi cũng tề tựu lại tại một nơi khác cưu mang đùm bọc lẫn nhau. Đặt bẫy nơi chúng thường xuyên qua lại may ra túm được một hay hai anh, nhưng mà chuột sinh sản nhanh như thổi, ít lâu sau dân số lại lấp đầy đâu vào đó. Con người mắn đẻ thì sinh sòn sòn năm một, còn chuột thì sòn sòn…tháng một, có khiếp không cơ chứ!

Cách đây ít lâu một cô bạn của tôi phát hiện trong nhà có khách « không mời mà đến ». Cô rầm rĩ vấn kế cộng đồng. Một kẻ gặp nạn là một lũ một lỹ quân sư quạt mo nhảy vào bày mưu góp kế. Có người bảo gọi công ty trừ gián chuột đến. Họ ra giá mấy nghìn đồng, ngoài khả năng ngân quỹ gia đình của cô bạn. Có người bảo đặt tìm nơi chúng để lại dấu vết là những hòn phân bé tí như hạt gạo đen mà đặt bả. Có người mách mang về nhà một con miu. Tiếng kêu « meo meo » hay cái « mùi mèo » sẽ khiến bọn chuột bỏ chạy ba chân bốn cẳng. Nhà con trai cô ở gần đó có nuôi hai con mèo mun. Cô hỏi « mượn tạm » chúng về thì con từ chối phắt, sợ mấy babies đến nhà lạ nhà rồi sinh ra trầm cảm ! Ôi, thế hệ Gen Z ngày nay thật là…un-Vietnamese ! Sao chúng không lo cho bố mẹ đang hoảng loạn vì chuột rồi biết đâu chẳng chóng thì chầy cũng sinh ra trầm cảm đấy ư! Mình theo dõi lời bàn ra tán vào của các quân sư cùng khổ chủ mà cứ cười tủm tỉm một mình. Ở đời nhiều chuyện rắc rối thật !

Cho đến khi chính mình lâm vào nạn chuột vào nhà ! Khổ to rồi ! Hàng ngày chẳng thấy bóng dáng một anh nào, nhưng biết chúng lập « tổng hành dinh » giữa các bức tường. Ban đêm là lúc chúng mần ăn. Cứ nghe tiếng gặm nhấm vang dội như một tổng công trình ra sức hoàn thành kế hoạch trước Tết để lĩnh thưởng. Trời ơi, mấy chục hàm răng cạp vào tường, vào cột vang rền liên tục cả đêm thế thì còn gì là cột kèo nhà cửa nữa đây ! Mình ngồi trên giường đau xót lắng nghe mà không làm được gì. Lấy cây đập đập vào tường thì tiếng động im bặt được 5 phút, sau đó lại tiếp tục tỉnh bơ. Chúng biết bà chỉ dọa từ xa, làm sao bà có phép tàng hình xuyên tường vào thộp chúng. Năm canh dài thức đủ năm canh ! Thế này thì có mà tổn thọ chết sớm.

Quân ta hại quân mình

Nhà không có mèo. Có chị cún mồm sủa oăng oẳng đuổi hết mọi người làng trên xóm dưới, từ ông phát thơ đến anh giao hàng, đến bè bạn của chủ nhà đến chơi. Vậy mà ả hoàn toàn vô hiệu đối với lũ chuột. Chúng xem chị như « nơ pa ». Đặt bẫy keo gần tủ lạnh chỉ thấy bụi bám ngày qua ngày. Rồi một hôm đang ngồi ôm máy bỗng nghe tiếng « rột rẹt » thật to. Dính rồi ! Dính bẫy rồi ! Vội vàng bỏ máy chạy ra bắt kẻ gian thì ôi thôi, thấy chị cún nhà mình đang vùng vẫy lia lịa, phất chân qua lại cố hất cho bẫy tuột ra! Chết chưa con! Sao lại sa chân vào bẫy thế! May mà có Mommy đến kịp thời giải cứu, không thì cắt cụt hết móng chân hay cả cưa luôn cái chân ấy chứ!

Bệnh quỷ có thuốc tiên!

Bèn lên mạng nghiên cứu tiếp. Đặt bẫy tỉa từng con thì đến bao giờ mới dẹp hết bọn thảo khấu này được. May thay ! Bệnh quỷ đã có thuốc tiên. Thời a còng này người ta có nhiều phương pháp mới lạ. Không bẫy, không thuốc độc, không để « địch » bỏ xác trong ngõ ngách dậy mùi xú uế. Họ bán máy phát ra những tia sóng người không nghe được, nhưng lũ chuột hay gián nghe phải sẽ bị đinh tai nhức óc phải cuốn gói tếch đi nơi khác ngay. Họ bảo đảm anh cún chị miu trong nhà sẽ không bị quấy nhiễu vì tiếng phát sóng. Thế thì còn gì bằng ! Bèn hăm hở đặt mua ngay một bộ 6 cái, mang về gắn khắp nhà. Chúng be bé cầm gọn trong tay, giống như bộ phận chuông cửa, phát tín hiệu đèn đỏ, khoảng vài ba giây đèn lại lóe sáng và kêu « tít » một tiếng thật nhỏ, phải lắng tai mới nghe được, không gây tiếng động ầm ĩ chi cả. Đến bước đường cùng đành áp dụng, phó mặc hên xui may rủi. Nếu lỡ tiền mất tật mang thì đành chịu vậy.

Dăm ba ngày trôi qua ! Ban đêm không còn nghe tiếng cạp gỗ ầm ĩ nữa. Tín hiệu tốt ! Đôi khi cũng hơi thắc mắc xem chúng còn đấy không. Còn hay không làm sao biết chắc được. Biện pháp này chỉ đánh đuổi chứ không đánh chết nên không thể đếm xác quân thù mà tuyên bố chiến thắng.

Tinh thần công dân

Vài tuần lễ trôi qua! Mặt trận bên trong bức tường vẫn yên tĩnh ! Chắc là công ty chế tạo máy phát sóng nói đúng, lũ chuột bọ nghe tín hiệu đã tếch ra khỏi cửa rồi. Mừng quá ! Thế rồi một hôm tôi đi sinh hoạt trong làng già, gặp bà hàng xóm sát cạnh nhà. Bà ghé tai thì thầm : « Tôi có tin này phải báo cho bà biết đây. Nhà tôi có chuột ! » Úi Trời ! Trời tối nhá nhem nên bà không nhìn thấy mặt mình đỏ bừng vì xấu hổ ! Thì chính tôi đuổi chuột của tôi sang nhà nhà bà đấy chứ đâu ! Bà là công dân Mỹ gương mẫu nên có bad news là phải báo cho mình biết để đề phòng, cũng như khi người Mỹ bị cảm cúm hay vướng Covid đều lên tiếng báo động cho những người họ đã tiếp xúc để cách ly hay thử nghiệm xem mình có bị lây từ họ không. Bà nào biết được chính nhà này là nơi đẩy phiền não sang cho bà mà vẫn im thít bấy lâu nay. Nghĩ lại tự trách mình tệ thật ! Thật chẳng khác nào hàng xóm ở Việt Nam ngày xưa chơi xấu nhau, cứ đợi giờ đêm hôm khuya khoắt lấy chổi quét rác đẩy sang nhà hàng xóm ! Thật ra là mình vụn nghĩ chứ không phải có tính xấu. Ừ nhỉ ! Tống cố chúng ra khỏi nhà thì chúng đi đâu ? Chúng không thể nào tự nhiên biến mất khỏi mặt hành tinh này được. Tam thập lục kế, tếch sang nhà sát cạnh là thượng sách rồi.

Thôi thì phải cùng ông bà hàng xóm cạnh nhà hợp đồng tác chiến vậy. Ông bà cũng dùng biện pháp bẫy keo, túm được hai chú. Bà còn nhăn mặt kể khi hỏi ông định xử lý tù binh cách nào thì ông bảo quẳng nó uống máy xay rác xay cho nhừ. Ông nói đùa để trêu bà mà mình nghe lạnh tóc gáy. Eo ui ! Ghê khiếp ! Đừng làm thế ! Mình mách bà mẹo dùng máy phát sóng của mình. Nếu ông bà lập cùng quy trình thì chúng có chạy trở lại bên này biên cương ? Nào ai biết được. May ra chúng băng đường vào tá túc nhà ông tổ trưởng dân phố ? Mong vậy thay !

Who Pays?

Tiếp tục công trình khảo cứu thì thấy trong góc tủ có quyển cẩm nang chỉ dẫn cho dân trong xóm. Nếu gặp nạn chuột bọ thì gọi số này, số này… May quá ! Người dân không phải lo, để nhà nước lo cho ! Họ cũng có một quyển hướng dẫn khác mang tên « Who Pays ? » ghi rõ việc gì thì người dân « ma rốc », việc gì thì tổ dân phố chi trả. Chẳng hạn như nhà dột cột xiêu thì tổ dân phố trả tiền sửa chữa. Tủ lạnh, máy giặt, máy sấy hư hỏng thì chủ nhà tự chi. Tóm lại là bên ngoài nhà thì công quỹ lo, bên trong nhà thì tư nhân lo. Thế còn gián chuột ? Đây là vấn đề ngoại viên hay nội thất ? May quá, quyển « Who Pays ? » bảo tổ dân phố sẽ chi trả. Thế là thở phào nhẹ nhõm ! Vào làng già cũng hưởng được nhiều phúc lợi. Ngày còn ở « ngoài kia » thì những việc đau đầu này mình lãnh đủ chứ đâu có nhờ vả được ai.

No free lunch!

Tiếng Anh có câu « There’s no such thing as a free lunch”, có nghĩa là việc gì cũng phải bỏ tiền ra mà lo chứ chẳng ai cho không. Đúng vậy, tiền HOA hàng tháng cao ngất ngưởng. Ngoài trả chi phí cho điện nước, TV, internet, cắt cỏ, xúc tuyết, rạp hát, thư viện, hồ bơi, sân tennis, v.v., họ còn thu thêm để tu bổ sửa chữa hàng ngày và gây quỹ dự trữ, dùng vào những việc lâu dài như sơn phết, lợp mái nhà, thay cửa sổ, v.v.. Năm tôi mới dọn vào họ phát giấy cho biết tất cả nhà trong xóm sẽ được sơn mới lại và bảo mình chọn màu sơn trong các mẩu họ cho sẵn. Tôi nghĩ thầm : « Sơn còn tốt quá mà, sơn lại chi ?” Như nhà tôi ở “ngoài kia” thì tôi sẽ đợi 5-7 năm nữa mới bỏ tiền sơn lại nhà. Năm sau họ lại bắt đầu đợt lợp lại mái nhà. Ủa, khi nào mái dột nát, nước chảy tong tỏng qua trần thì mới lợp lại chứ nhỉ ? Thôi kệ, lênh quan đã truyền thì ta cứ tuân theo. Tiền do quỹ dự trữ chi trả, mình có bỏ ra thêm đồng nào đâu mà kêu ca than phiền. Lần này với lũ chuột bọ quấy phá thì tôi hoan hỷ để « quan lớn » xử giùm cho. Cuộc đời quá ngắn ngủi, hơi đâu hao tâm tổn sức lo lắng những chuyện nhỏ như con thỏ, hay lặt vặt như…con chuột nhắt!

Thúy Messegee

2/26

Cún

 

Từ những ngày hẹn hò tán tỉnh, giung giăng giung giẻ nắm tay nhau đi chơi, lòng mừng khấp khởi vì ta đã chiếm được trái tim người đẹp, một ngày đẹp trời nào đó chàng sẽ âu yếm ngỏ lời «xin bàn tay » nàng, từ nay kết chặt đến đầu bạc răng long… Thế rồi mọi sự thay đổi dần, tình cảm lãng mạn nhường cho những thử thách thực tế cay nghiệt ngập đầu. Một, hai, rồi ba bốn đứa trẻ khóc oa oa chào đời. Cuộc đời trở thành một gánh nặng oằn vai, cơm áo gạo tiền thôi thúc ngày đêm, con tim trở nên già cỗi khô cằn, và tình yêu đầu đời đẹp như mơ thì hình như đã cắp cánh bay xa từ bao giờ!

« Con là nợ, vợ là oan gia », một câu kết án mang tính thậm xưng trở thành câu than vãn thường xuyên trên cửa miệng các ông! Thất vọng với nợ và oan gia, người ta quay sang tìm một người tình mới: Cún cưng!

Ngày xưa trong xã hội Việt nam cún từng bị khinh rẻ ruồng rẫy. Người ta rủa « Đồ chó đẻ ! »,  khi muốn buông ra lời nhiếc mắng tàn tệ nhất, trên đời không còn gì tàn tệ hơn. Cún ăn cơm thừa canh cặn của chủ, lâu lâu chủ bực mình bực mẩy với « bà chủ » hay với xã hội con người bên ngoài thì thuận cẳng đá cho một cái nên thân, kêu ăng ẳng cúp đuôi chạy trốn vào gầm bàn. Sinh vào làm cún Việt nam ngày xưa thật khổ !

Thế rồi vật đổi sao dời, ngày nay cún đã có một cuộc đời xán lạn, được  lên chức», nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa! Ở Mỹ muốn xin cún về nuôi phải chứng tỏ « lý lịch tốt », không vướng tiền án bạo hành thú vật, không có quá khứ phụ bạc « chơi rồi chán », khi vui xin về nuôi rồi khi chán mang trả lại. Không dễ đâu! 

Ngày xưa có lần tôi làm đơn xin một anh hay chị cún về nuôi. Cơ quan quản lý cún tra hỏi những câu hỏi « impossible » không thể trả lời :

- Bà định mang nó về thì mua thức ăn gì cho nó?

- Nào đã biết đâu ! Xem có thứ nào đang sale thì mua chứ gì !

- Khi nó già yếu bà định xử nó như thế nào ?

- Giời ạ, làm sao biết trước được ! Tôi đây già yếu còn chưa biết được gia đình sẽ đối xử với tôi ra sao đây !

- Nếu lỡ nó vướng bệnh ung thư thì bà tính sao ?

- Ôi Trời, tôi mà mang bệnh ung thư còn chưa biết tính sao đây này !

Đến đây thì tôi chán nản đứng lên đóng máy lại. Cơ hồ này thì chẳng được duyệt đâu !

Đó là chuyện chục năm trước. Đến mùa Covid năm 2020 tôi lại xin một em cún về nuôi. Những ngày này được lệnh làm việc ở nhà nên mới có thì giờ chăm « em », chứ ngày thường sáng vác ô đi, đến tối mịt mới vác ô về, làm gì đủ tiêu chuẩn ! « Trong ngày bà không có mặt ở nhà làm sao cho em đi walk được ? Mỗi ngày em phải được dẫn đi 3 lần ! » Thời đầu Covid các em cún đắt hàng như tôm tươi, hay nói theo kiểu Mỹ là đắt hàng như bánh nóng hổi mới ra lò. Tôi dùng một dịch vụ giới thiệu mấy em « mới xuất kho » tại các hội đoàn chuyên tìm chỗ « gả » mấy em. Họ vừa cho biết có em nào xuất hiện trên mạng là mình nộp đơn xin ngay. Ấy vậy mà vẫn nhận được những câu trả lời lịch sự : « Xin cảm ơn ông/bà đã quan tâm xin em Coquette. Em đã nhận được trên 300 đơn xin về. Chúng tôi sẽ xét đơn và cho biết kết quả sau.» Thôi kể như bị loại từ vòng gửi xe rồi ! 

Thua keo này ta bày keo khác. Tôi lãng vảng trên mạng của những cơ quan nhà nước chuyên lo chăm sóc thú vật của các quận huyện. Họ không biết cách quảng cáo, không dùng mạng lưới tiếp thị nên ít người biết đến. Buổi sáng vừa đảo qua thấy có anh Felix nho nhỏ xinh xinh được đưa lên mạng. Bèn gọi hỏi xin ngay. 

- Rất tiếc em ấy vừa được nhận nuôi rồi ạ !

- Hả ? Quý vị vừa mới đưa hình em lên sáng nay mà ?

- Vâng, đúng vậy, nhưng tôi bảo đảm với bà là em í vừa mới đi ngang qua trước mặt tôi với người chủ mới, cả hai bước ra khỏi cửa cách đây 5 phút !

Tôi linh động hướng ngay sang em bên cạnh :

- Thế còn em trắng kế bên ?

- À, nó vẫn còn đấy. Có người đã xin nó nhưng lại vừa trả nó về hôm qua !

- Chết ! Sao vừa xin về nuôi lại mang trả vậy? Nó có gì không ổn chăng ?

- Nó chẳng có gì sai trái cả, chỉ tội bị con mèo nhà đó oánh cho tơi tả ! 

Tôi tức tốc lái xe đến « xem mắt » và đọc hồ sơ của em. Quả thật trong bản tường trình tại sao lại trả về, người chủ cũ đã trả lời câu hỏi: « Is there something wrong with the dog?” như sau: ” There’s nothing wrong with the dog. We got a bad cat!” (Hỏi: “Con chó này có gì không ổn?” Đáp: “Con chó không có vấn đề gì cả. Chỉ có con mèo nhà chúng tôi là tệ thôi!”) Thế là tôi bê em về nhà. Nhà Mommy không có con mèo nào cả, con đừng lo bị bắt nạt nhé! Đến nay đã được hơn 5 năm. Mỗi lần nó “hư hỏng” không vâng lời tôi lại chỉ tay hầm hè: “Này! Không ngoan thì trả về nhà trước cho con mèo nhà í nó dạy cho một trận đấy, nghe chưa?” 

Tại sao con người lại đặc biệt cưng cún đến thế? Là vì chúng yêu ta vô bờ bến, yêu với tất cả tấm lòng, yêu buông thả không hạn chế giữ gìn. Ta nỡ lòng nào phụ lòng chúng? Chiều tan sở về đến nhà thì ai chạy te te ra vẫy đuôi ríu rít mừng rỡ? Cún cưng chứ ai, mà ta càng về muộn chúng càng mừng rơn khi thấy mặt. Chắc nó tưởng mình đã bỏ nó đi luôn không về nữa, giờ gặp lại thì mừng húm! Trong hoàn cảnh y như thế trong một gia đình “sans cún” thì rất có thể nội tướng trong nhà sẽ cau có hầm hè: “Đi đâu tới giờ này mới về? Nhờ ghé chợ mua gói bún có nhớ không? Trời đất! Lại quên nữa à?, v.v.” 

Ta ngồi ăn tối, cún trụ sát dưới chân, đầu ngẩng nhìn ta say mê không chớp mắt. Sau bữa ăn dời đô sang ghế dựa ngồi xem Ti Vi là cún nhảy phóc lên nằm gọn trong lòng, đầu dụi qua dụi lại làm nũng. Bù lại với tình cảm vô bờ của cún, dĩ nhiên ta sẽ đáp lại không kém nồng nàn. Nửa đêm bà có lay ông dậy nhõng nhẽo đòi rót cho ly nữa uống vì đói bụng không ngủ được thì ông lăn qua một bên lầm bầm: “Thôi ráng chịu đi! Để cho tui ngủ sáng mai còn đi làm!”, rồi tiếp tục râm rang cưa gỗ.  Cún mà ư ử khóc dưới chân giường đấy à? Lập tức tốc mền, mắt nhắm mắt mở đứng dậy đưa ngay ra cửa sau ngay và luôn. Là để … tránh hậu hoạ ấy mà! 

Gọi cún là người tình muôn thuở quả không ngoa. Không bao giờ chúng thay lòng đổi dạ mà phụ bạc chủ. Ngạn ngữ Việt nam có câu:”Con không chê cha mẹ khó, chó không chê chủ nghèo” Thỉnh thoảng tôi gặp những người vô gia cư lê la trên đường phố, rách rưới đùm đụp mà vẫn có cún cưng bên cạnh. Cún luôn tỏ tình thương mến với người chủ bần hàn thất cơ lơ vận, vẫn gắn bó ngày đêm không rời. Ngược lại chủ không bao giờ để cún cưng phải đói khát, có gì đều chia sẻ cho nhau. Những người này chắc hẳn khi xưa, một lúc nào đó, cũng có cha mẹ, gia đình đàng hoàng, vợ con tử tế. Rồi một phút sa cơ thất thế hay vướng vào nghiện ngập khiến hỏng cả đời, họ mất hết của cải và người thân, lang thang trên đường phố, vô gia cư vô nghề nghiệp. Tuy nhiên họ vẫn còn được con cún trung thành đồng hành, người tình muôn thuở bên cạnh. Mong rằng cả hai cùng mang lại hơi ấm cho nhau!

Thương kẻ nào thì bỏ tiền sắm sửa o bế cho kẻ đó. Trong xóm, cún của tôi là ăn mặc quê mùa nhất, vì tôi quan niệm miễn ấm là được, cún đâu biết thế nào là áo mới với áo cũ. Cún của bà hàng xóm thì khỏi nói, mỗi mùa là có cả một tủ quần áo mới mặc đi nhỏng nhảnh khoe xóm khoe làng. OK, áo ấm phủ phần trên thì được đi, bảo vệ buồng phổi cho khỏi ho gà. Đến phần dưới gần đuôi thì để trống cho tiện việc vệ sinh. Còn cái váy xòe kết đăng ten vây quanh bụng thì thật là rỡm, chẳng giữ ấm thân thể cũng chẳng che được mông đùi lồ lộ một tòa thiên nhiên. Cứ làm như  đã là con gái con lứa thì phải mặc váy đầm!

Việc đi khám sức khỏe định kỳ cũng nhiều chuyện để kể. Hôm rồi tôi đưa cún đi khám hằng năm. Vào đến nơi thú y hỏi tôi có mang theo mẩu phân của em để phòng thì nghiệm phân tích không. Thôi chết, quên mất rồi! Họ bèn đưa cho một lọ nhựa để về thu thập rồi mang trở lại nộp. Đến màn tra thuốc, có một loại phải nhỏ vào lỗ mũi. Cún ta giẫy giụa đành đạch chống cự, phải hai người đè em xuống mới tra thuốc được. Bỗng bất chợt, “bụp” một cái! Nhân viên hò reo: “Rồi! Có được rồi! Bà khỏi trở lại nhé!” Thì ra em đã sản xuất ngay tại chỗ, nhân viên hốt gọn, Mom khỏi mất công về nhà nhặt nhạnh rồi mang trở lại nộp.  

Một buổi sáng tôi dẫn cún mình đi bộ gặp một bà khác cũng đang dẫn cún của bà. Hai tiếng sau mình bước ra đường đi công chuyện cũng lại thấy hai mẹ con quanh quẩn ở góc phố. Lạ nhỉ, một lần dẫn đi mấy tiếng đồng hồ? Hay là cách giờ lại đưa em đi dạo? Thấy tôi nhìn một cách tò mò bà phân bua: “Loay hoay từ sáng đến giờ mà nó không chịu cho ra miếng nào để trình thú y, có chết không cơ chứ?” À ra vậy, nhìn cái cốc không trên tay bà giờ tôi mới hiểu. Em cún cố tình trốn tránh nghĩa vụ, lại còn giương đôi mắt thô lố ngây thơ vô số tội ra phân bua: “Mom! Con phải để dành để đánh dấu lãnh thổ chứ? Mỗi gốc cây một giọt, có dư đâu mà tè cho Mom một lúc đến nửa cốc đâu nà!” 

Sau khi khám xét và tiêm thuốc ngừa đủ loại cần thiết, thú y cấp cho một tấm mề đai mang về đeo tòng teng trên cổ chứng tỏ là cún đã được tiêm thuốc ngừa bệnh chó dại, có lỡ cắn ẩu người nào thì cũng an tâm, sẽ không vướng bệnh chết người. Cún nhà tôi thật là đoảng, thỉnh thoảng lại để rơi mất tấm mề đai dọc đường. Tìm khắp nơi không ra, sắp phải gọi thú y xin bản sao (và chắc chắn tốn tiền), thì may quá hàng xóm nhặt được đã mang đến bỏ vào thùng thơ của nhà. Mạng lưới công an trong xóm rất hữu hiệu, nhìn tên cún  khắc trên miếng mề đai là người ta biết ngay hộ khẩu hắn ở đâu, con nhà ai, khó mà qua mặt tai mắt nhân dân. 

Đó là nhu cầu chăm sóc cơ bản. Đến khi ốm đau bệnh hoạn thì bố mẹ lại càng mất ăn mất ngủ vì vấn đề…đầu tiên! Con người bệnh thì có bảo hiểm y tế đỡ cho gánh nặng tài chính, cún thì không. Ít người mua bảo hiểm cho cún, nên khi trái nắng trở  trời, cảm ho sài đẹn là bố mẹ lãnh đủ. Một bà hàng xóm có hai cún cưng như vàng, đến nổi khi hai vợ chồng bà ly dị chia tay nhau thì bà cương quyết giữ “con”, không chia cho ông đứa nào cả. Mỗi lần gặp tôi là bà có cả một chuyện dài cún bệnh kể cho tôi nghe từng chi tiết. Bà hay kết luận: “And five thousand dollars later, here we are!” (Đấy, chữa chạy tốn kém hết năm nghìn rồi thì bây giờ là như thế đấy!). Nghe tổn phí của bà mà tôi lạnh gáy. Cún mình mới trung niên (7 tuổi cún, tương đương 49 tuổi người), rồi mai kia mốt nọ sẽ bước vào con đường già lão, bệnh hoạn, tốn kém. Thôi thì đã lỡ thương rồi thì gì cũng chấp nhận, đành vậy con ơi! 

Một bà bạn của tôi trở về quê ở Hawaii để nuôi mẹ già gần đất xa trời. Bà cụ có một cún cưng cũng vào hàng già cả lụm cụm. Cô em gái đưa nó đến thú y khám bệnh mà dằn giọng đe ông thú y: ” Grandma has to go first, ok?” Ý rằng ông cố giữ cho cún sống cho đến khi bà trăm tuổi, không được để nó đi trước bà nhé. Không biết ông thú y có tài thánh hay nhờ Trời Phật run rủi, con cún sống cho đến ngày bà cụ qua đời, tiễn bà đến nơi an nghỉ cuối cùng rồi ít lâu sau mới đi theo bà về thế giới bên kia. Cầu cho bà cháu tiêu diêu trong cõi vĩnh hằng. Rest in peace!

Thúy Messegee

1/2026

Hai Lúa Hội Nhập Vào Mỹ

Thấm thoát mà đã 50 năm từ ngày người Việt đầu tiên di tản sang Mỹ, bắt đầu cuộc đời tỵ nạn nơi xứ lạ quê người. Dù học cao đến đâu, dù làm chức lớn đến đâu tại quê nhà, sang đến đây ai cũng bơ vơ như gái quê ra tỉnh. Từ ngôn ngữ đến lối sống, tất cả đều khác biệt lạ lẫm so với lề lối Việt Nam. Những bài học hội nhập của Hai Lúa ngày xưa ngày nay nghe kể lại nghe thấy vui vui là!

Cô tôi đến vùng thủ đô Washington D.C. Nhờ có sẵn vốn tiếng Pháp, cô được nhận vào làm tại Ngân hàng Thế Giới, thấy mình may mắn như lên thiên đường. Mỗi sáng cô ra đứng đón xe buýt đi làm. Quần áo chưa dám sắm nên mặc những thứ mang theo từ Việt Nam không hợp với thời tiết Mỹ. Trời mùa đông cô mặc quần đen bằng vải soie Suisse mỏng dính cứ dán chặt vào mông, vào đùi, để lộ “những đường cong tuyệt mỹ”. Người cô run rẩy trong gió lạnh, đứng đợi xe cứ nhảy tưng tưng tại chỗ để máu huyết lưu thông, miệng vừa lẩm bẩm niệm Phật vừa xuýt xoa than thờ: “Giời Phật ơi, sao số con khổ thế này!” Sau này nhà cao cửa rộng, cô mở rộng vòng tay đón lũ cháu lếch thếch sang đây bắt đầu lại từ đầu như cô ngày xưa. Cô dịu dàng dẫn dắt, khuyên nhủ, dạy bảo cháu phải cố gắng không ngừng, phải tiết kiệm từng ly từng tí, phải luôn ngẩng cao đầu tìm cách tiến lên trong xã hội.

Một chàng trong blog bạn hữu cho biết ngày mới đến Mỹ, buổi sáng trước khi đi bộ ra đón xe buýt đi làm anh luộc hai quả trứng gà, bỏ vào hai túi áo khoác, vừa đi vừa đút tay vào túi, nắm chặt hai quả trứng để giữ ấm. Vào đến sở thì bóc trứng ra bỏ vào mồm, làm ngay một bữa điểm tâm trước khi làm việc. Diệu kế! Hôm nay lên mạng truy lùng hot deals sau lễ Tạ Ơn, tôi thấy Amazon có bán những “quả trứng” nhỏ nắm vừa bàn tay, charge pin rồi bỏ vào túi áo khoác, bật nút lên cho ấm để sưởi tay. À, quả trứng luộc ngày xưa của anh Hai Lúa nay đã được công nghệ hóa và thương mại hóa!

Một lần đi ăn cưới tôi gặp một ông khách khá thú vị. Ông kể lại ngày mới sang được cho đi phỏng vấn xin việc nên mừng vô tả. Không có quần áo chỉnh tề, ông mượn được của người quen bộ đồ complet. Quần quá rộng và áo cũng quá rộng. Ông bèn độn báo chung quanh người cho vòng số 2 phình ra thì quần mới không tụt. Sau đó mặc ngoài áo chemise một áo gilet che lại, rồi mới khoác áo veste vào, thành bộ complet 3 mảnh oai vệ. Ngày nay ông lấy vợ đầm, có một hầm rượu quý tuyển lựa chứa dưới tầng hầm, không biết có phải nhờ khởi nghiệp từ bộ complet độn báo hay không.

Khi di tản sang Mỹ, một đại gia đình mấy chục người dắt díu nhau ra đi, trong tay chỉ có mỗi một địa chỉ của một người bà con ở Washington D.C. Toàn bộ phái đoàn tỵ nạn lũ lượt tấp về tá túc. Ngồi lổm ngổm trong nhà không đủ chỗ nên tràn ra đứng đầy sân. Hàng xóm gọi cảnh sát yêu cầu can thiệp tình trạng chứa quá nhiều người của nhà này. Đến ngày chủ nhật chủ nhà bảo mọi người ăn mặc chỉnh tề. Đầu tiên chất gia đình Bác Hai lên xe chở đến nhà thờ Presbyterian thả xuống. Xong quay về đưa gia đình Cô Ba lên xe đến nhà thờ Southern Baptist, gia đình cậu Tư đến nhà thờ United Methodist, thím Năm đến nhà thờ Episcopal, v.v. Các gia đình đứng lúm xúm ngay cửa nhà thờ. Đến giờ giáo dân và linh mục đến làm lễ thì chạy đến níu áo xin giúp đỡ kẻ tỵ nạn từ Việt Nam mới sang.

Thế rồi đâu cũng vào đấy. Chị bạn tôi ở Sài gòn là dược sĩ, chồng là giáo sư Nha khoa, cũng trong đám người đứng lóng ngóng trước nhà thờ ngày ấy. Hai vợ chồng bồng bế dắt díu nhau sang đây, bà ngoại và 4 đứa con nhỏ, tổng cộng là 7 người. Anh chị được gia đình một luật sư Mỹ tốt bụng mang về cưu mang. Một ngày bà luật sư chỉ cho chị một cái ghế nệm đã cũ, nhờ chị bọc lại vải mới. Vải của bà đưa đẹp, sang, và đắt tiền. Chị run rẩy đo đo cắt cắt, tra cứu theo quyển sách dạy bọc nệm của bà chủ đưa cho dùng. Các mảnh vải cắt ra được gài ghim vào nhau để giữ manh mối. Khi chị mang ra ráp lại thì kim sút ra, các mảnh vải tung tóe rớt xuống đất mất dấu. Chị tối tăm mặt mày. Thế rồi chị cũng lần mò bọc được cái ghế trông rất đẹp. Từ đó bà luật sư giới thiệu thêm các mối bọc ghế nệm từ giới bạn bè. Khách sạn nên tiền sộp. Chị làm đủ tiền để nuôi gia đình, giúp cho anh suốt ngày ngồi học thi lại bằng Nha.

Sau này anh giảng dạy tại đại học Howard ở Washington D.C và mở phòng Nha tại Maryland. Ngày nay mọi người đều ổn định, các con người nào cũng học 8 năm đại học. Chị kể với tôi: “Thúy ơi, mình đóng 32 năm tiền học phí đại học!” Chị thường xuyên thăm viếng và giúp đỡ bà luật sư trong tuổi già của bà. Phần tôi sau này được chị đến nhà dạy cho bọc lại nệm ghế của bộ bàn ăn. Tám cái ghế được mặc áo mới toanh, che chắn lớp vải cũ xấu xí loang lổ đầy những “vết tàn phá của thời gian”, phòng ăn sáng đẹp hẳn ra. Đồng thời chị cũng “chân truyền” cho tôi bộ đồ nghề đóng đinh bọc nệm ngày xưa khi chị khởi nghiệp trên đất Mỹ.

Một gia đình khác có đến 9 đứa con, không dám khai thật dân số trong nhà khi đi thuê chỗ ở. Mỗi buổi sáng sắp đặt cho 2 đứa đi ra khỏi cửa đến trường. Năm phút sau lại xuất quân thêm 2 đứa nữa, cứ thế gần một tiểu đội theo kế hoạch hành quân nghiêm nhặt rời nhà đến trường êm xuôi không gây chú ý. Buổi chiều tan trường về nhà lại tuần tự từng đôi vào nhà. Một trong những người con sau này làm tổng giám đốc điều hành chương trình đóng hàng không mẫu hạm Gerald Ford, chiến hạm mới nhất và hiện đại nhất của hải quân Mỹ. Nữ tổng giám đốc trẻ tuổi xinh đẹp được vinh danh trên báo chí và đài VOA.

Sau một thời gian làm ăn vất vả, một bác tậu chiếc xe hơi đầu tiên trong nhóm bạn bè, bèn đãi mọi người một cuốc viễn du thăm thủ đô WDC. Biết đường đi nhưng không biết đường về, chạy loanh quanh vẫn về chốn cũ. Đành dừng lại hỏi cảnh sát công lộ. Anh chàng cảnh sát sốt sắng chỉ dẫn tận tình. Mười lăm phút sau lại thấy phái đoàn Hai Lúa ghé lại! Lần này anh cảnh sát lên xe bảo “Thôi bây giờ đi theo tôi nhé!” rồi dẫn đường hộ tống xe các bác ra khỏi thủ đô mới thả cho đi. Trời tối dần, hai bên đường Washington Parkway cây cối um tùm phủ bóng xuống màn đêm đen đặc đang lan tỏa. Các bà hoảng sợ rên siết:

- Làm sao tìm đường về nhà mau mau đi. Tối rồi! Sợ quá ông ơi!

- Sợ gì?

- Sợ Việt cộng ra bắt!

- Giời ơi! Mình đang ở Mỹ đây nha mấy bà!

- Ờ nhỉ! Quên!

Một bác ngày xưa là thuyền trưởng, sang đây may mắn được trở lại nghề cũ nên một thân một mình lên thành phố New York làm việc. Một thời gian sau bác tậu được chiếc xe nhỏ, Ngày cuối tuần bác lái về Maryland thăm gia đình. Bác ra đi từ đêm, định lái một mạch về nhà. Nào ngờ giữa đường đụng phải… trạm thu phí (toll). Trời tối như mực, không có người canh trạm, bác cứ đậu chết đứng trước thanh chắn không biết làm sao vượt qua. Thấy các xe bên cạnh tiến đến, làm cái gì đó, rồi cổng mở cho họ đi, còn mình thì cứ dính cứng tại chỗ. Mãi hồi lâu sau mới được giải cứu, và học được bài học “đầu tiên” khi qua trạm thu phí: phải bỏ tiền cắc vào ổ trả phí mới đi được. (Thuở ấy còn rẻ, chỉ 50 xu hay 2 đồng quarter là được qua cửa.)

Khi mới chân ướt chân ráo sang Mỹ, tôi và một em học sinh người Việt thuê phòng của một bà cụ người Hoa, thày trò đùm bọc nhau. Em sang đây một thân một mình, vừa xong trung học là đi làm assembler chứ không học lên. Em khoe với tôi vừa đậu bằng lái xe và mua được một chiếc xe cũ làm chân đi làm. Một ngày nọ em đi làm về mặt mày buồn bã bí xị, cho biết hãng bảo hiểm cho giá hạ rồi bỗng dưng vô cớ tăng tiền lên đến cả trăm, một số tiền quá lớn đối với em. Sao họ lại bắt nạt con bé như vậy? Làm ăn phải giữ lời, trước sau như nhất chứ! Tôi bốc phone lên khiếu nại giùm em. Ông đại lý cho biết em khai gian là 19 tuổi nhưng xem lại giấy tờ thì em mới có 18 thôi. Tuổi càng nhỏ rủi ro càng cao nên phải tính nhiều tiền hơn. Tôi hỏi lại em sao lại khai gian tuổi. Em trả lời:

- Em đâu có khai gian cô. Em tuổi Ngọ thì năm nay là 19 tuổi mà!

Tôi ngẩn người, nhíu mày suy nghĩ một chập mới “ngộ” ra:

- Úi trời ơi, em khai tuổi ta Mỹ nó đâu có chịu. Em tuổi ta là 19 tuổi nhưng tuổi tây mới có 18 thôi. Thôi chịu khó đóng thêm tiền đi!

Sau này em lập gia đình hạnh phúc, sinh con, rồi đón mẹ sang ở cùng. Nói chuyện với tôi bà phân tích:

- Trời ơi! Tiền gửi thằng nhỏ mỗi tháng hơn một cây vàng đó cô! Thôi để tui qua đây coi giùm tụi nó.

Mẹ tôi nay đã già yếu, được chính phủ cho người đến nhà chăm sóc. Các cô người Việt đến chăm sóc mẹ tôi đều thuộc thành phần mới sang, tuổi đã hơn nửa đời người nhưng chịu khó mang con nhỏ sang đây cho chúng có tương lai. Các Hai Lúa ngày nay lại tập tễnh hội nhập vào lối sống Mỹ như các bác di tản ngày xưa. Các cô cũng đón xe buýt đi làm, có người phải đổi 2 chuyến mới đến nơi, chiều tối lại đón 2 chuyến nữa về nhà. Có cô buổi sáng đi học tiếng Anh, buổi chiều chăm sóc một bà cụ 6 tiếng, làm 5 ngày một tuần được 30 tiếng. Ngày thứ bảy cô lại làm thêm 5 tiếng cho mẹ tôi, và ngày chủ nhật làm 5 tiếng cho một bà cụ nữa, góp lại cho đủ 40 tiếng một tuần.

Các Hai Lúa ngày nay đã công nghệ hóa xuất sắc trong nỗ lực hội nhập. Họ dùng điện thoại thông minh tìm đường xe buýt, đi đâu cũng tới. Khi nhận một khách hàng mới là họ tự bấm phone đón xe buýt đi đến, khi nào lỡ một chuyến xe thì text báo cho tôi biết ngay là sẽ đến muộn. Nghe họ quảng cáo “chợ Miên” có đầy đủ thực phẩm Á đông mà giá cả phải chăng, tôi hỏi “chợ Miên” là chợ gì, tên tiếng Anh là gì để tôi tìm đường đến. Hôm sau cô đi đến chợ Miên rồi gửi GPS định vị cho tôi, cứ bấm vào link cô gửi thì phone sẽ chỉ đường đi. Tôi phục lăn vì tôi không biết mẹo này. Hóa ra mình vẫn còn “Hai Lúa” hơn các cô. Bây giờ thì biết tên chợ là Angkor, đúng là tên Miên.

Kẻ trước người sau, từ từ các Hai Lúa đều tiến xa tiến mạnh, từ kẻ tị nạn ngơ ngác như Mán trên rừng dần dà trở thành công dân Mỹ, hội nhập và sống ổn định, có của ăn của để. Các Hai Lúa ngày xưa nay đã trở thành những công dân tiên tiến, trách nhiệm, đến mùa bầu cử cãi nhau như mổ bò bênh vực cho chính đảng của mình và kịch liệt đả phá “phe địch”. Hậu duệ của Hai Lúa còn đứng ra tranh cử đại diện cho cộng đồng Việt bước vào chính trường Mỹ. Tuy nhiên, những kỷ niệm cười ra nước mắt của những ngày đầu luôn là hành trang quý giá để mỗi người trân trọng mang theo suốt cả cuộc đời.

Thúy Messegee

12-2025

Đưa Mẹ Đi Nhà Trẻ

Mẹ tôi từ ngày sang Mỹ năm 62 tuổi chỉ ở nhà với con cháu. Lúc ấy bà còn trẻ hơn cả tôi bây giờ, và thích ứng với cuộc sống mới rất thoải mái. Trước khi đón mẹ sang, tôi đã phân vân lo ngại không biết khi bà từ bỏ thế giới Việt nam, nơi chôn nhau cắt rốn, nơi bà đã quen thuộc từng đường đi lối lại, bay vù một ngày sang thế giới Mỹ hoàn toàn lạ lẫm, thì bà có thích ứng được không, có lạc lõng u sầu không, v.v. Tôi cũng nghe nhiều câu chuyện các bậc cha mẹ sang Mỹ sống với con bị sốc văn hóa, không hòa nhập với xã hội Mỹ, suốt ngày buồn rầu ảm đạm, có người nằng nặc đòi về lại Việt Nam.

Thời may ông xã tôi tuy người Mỹ nhưng lại hăng hái hơn tôi trong việc xúc tiến giấy tờ đón bà sang. Sang đây thì bà ở nhà bận bịu nấu nướng lạu dọn, giặt ủi cho con khi mình đi làm bận rộn. Lúc rảnh rỗi tập taichi và thái cực đã học ở Việt Nam, nghe CD nhạc do bà mang sang, đọc sách báo do tôi xin ở chợ về. Bà cũng ghi tên đi học tiếng Anh ở Adult School, kết bạn với những người Việt mới sang tuổi đáng con đáng cháu, ríu rít cùng nhau học tập cũng vui. Sau khi “tốt nghiệp” Adult School, theo lời tiến dẫn của các thầy cô, bà lên học tiếp English 1A ở trường đại học cộng đồng. Đến đây thì sự nghiệp tiếng Anh của bà chấm dứt, vì trình độ quá cao, và vì “họ bắt Má đọc bài và viết phê bình về sex, Má không thích!”

Mẹ tôi sang Mỹ lúc sắp có cháu ngoại, nên có “job” ngay. Bà trông nom bú mớm cho cháu khi mẹ mới nghỉ hộ sản 6 tuần sau khi sinh đã phải trở lại với công việc theo đúng luật lao động Mỹ. Đêm đầu khi tôi bế cháu từ nhà sinh Kaiser về, nó khóc dằng đặt suốt đêm. Mẹ quýnh quáng chỉ biết ôm con đi đi lại lại trong phòng, mắt híp lại vì thiếu ngủ , mồm ru ù ơ câu được câu không. Sáng hôm sau bà ngoại phán: “Đẩy cái nôi sang phòng Má, để Má coi nó ban đêm cho!” Thế là từ đó mẹ được ngủ ngon giấc suốt đêm để hôm sau còn đi làm, bà cháu lo cho nhau thế nào mẹ không biết.

Cháu ở nhà với bà ngoại suốt tuổi thơ, không biết đến nhà trẻ là gì. Bà là người phát hiện và báo cho ba mẹ biết khi cháu nhú cái răng đầu tiên, cho biết lời nói đầu tiên của cháu là gì, cho biết chiều nay cháu đã đứng sổng được lên hai chân, hai tay đưa thẳng ra “làm bánh lái”, đi chập chững ngả nghiêng như người say rượu. Có những bữa trưa cháu không chịu ăn, bà phải đẩy xe đi lòng vòng trong xóm giữa trời nắng chang chang, thỉnh thoảng lại ghé vào bóng râm đút cho một miếng, đến khi sạch bát mới đưa về nhà. Cháu ngọng nghịu gọi “bà wại”, nhập nhằng ghép câu tiếng Anh theo kiểu Việt: “Grandma sweeps the broom!”

Khi cháu đến tuổi đi học cũng chính bà ngoại hằng ngày giúp thay đồng phục, bới cơm trưa cho cháu, còn mẹ thì đã “má em hừng đông đi cày bừa” mất hút . Những lần cháu đau bệnh trong trường, cô giáo gọi về, cũng chính bà ngoại đến đón, mẹ làm cách nhà 1 tiếng đồng hồ xe điện, chẳng thể tức tốc chạy đến được. Mỗi chiều thứ sáu cháu kéo bạn bè về nhà chơi đùa phá phách, bà ngoại hay làm “Grandma’s Friday Special”, khi thì bánh xèo, khi thì gỏi cuốn đãi cháu và các bạn.

Dần dà cháu mỗi ngày một lớn, bà mỗi ngày một già. Chim non đã tung cánh bay khỏi tổ, bà ở nhà một mình đọc sách báo, nghe nhạc. Khi hỏi bà có muốn sinh hoạt cộng đồng, họp nhóm cao niên gì không thì bà bảo bà thích ở nhà và không thấy buồn tẻ nhàm chán. Gia đình bạn tôi có mẹ già cũng bắt đầu đi “nhà trẻ” nên rủ bà cùng đi cho vui, nhưng bà vẫn thích thảnh thơi ở nhà một mình.

Năm nay đã 92 tuổi, mắt bà ngày càng kém, sức khỏe ngày càng suy. Một con mắt đã mù hẳn hơn chục năm nay, con mắt còn lại được bác sĩ tại bệnh viện John Hopkins tận tình cứu chữa, giải phẫu thay giác mô hai lần, nhưng rồi cũng mù hẳn hơn tháng nay. Tội nghiệp bà phải dò dẫm từng bước từ phòng ngủ sang phòng tắm, từ phòng ngủ ra phòng ăn, v.v. Tuy chưa bị vấp váp té ngã, nhưng đã vài lần lôi ngã đồ đạc tung tóe, vỡ chậu kiểng, gãy đổ cây lá, v.v.

Lúc này đành phải tìm hiểu dịch vụ “nhà trẻ” để có người để mắt đến giữ cho bà an toàn. Ở quận Montgomery, tiểu bang Maryland có một tổ chức bất vụ lợi (nonprofit organization) chuyên phụ giúp các cụ già người Việt tên là VAS – Vietnamese American Services. Họ có 6 xe đưa đón các cụ cao niên người Việt trong toàn quận đến sinh hoạt mỗi buổi sáng từ 9 giờ sáng đến 1 giờ trưa rồi đưa các cụ về nhà. Những ai có quyền lợi Medicare và Medicaid thì được miễn phí. 

Sáng nay con đưa mẹ đến nhà trẻ ngày đầu, những ngày sau sẽ có xe đến đón tận nhà. Con gói theo một chai nước và một gói bánh ăn vặt, một áo lạnh dày vì bà lúc nào cũng kêu lạnh. Mẹ và con đậu xe bước vào thì được cô trưởng nhóm đến chào hỏi và giới thiệu với chú trưởng lái xe cùng với anh tài xế sẽ phụ trách đưa đón và những ngày sau. Tổ chức VAS có các cô cậu trẻ toàn người Việt chăm lo cho các cụ và một đội ngũ các chú tài xế cũng toàn người Việt đến từng nhà đưa đón. Ngoài phục vụ di chuyển đầu ngày và cuối ngày, giữa giờ các chú cũng bắt tay vào dọn thức ăn và phụ giúp các việc khác. Thấy ai cũng nhanh nhẩu sốt sắng rất cảm động.

Khoảng 9 giờ các xe đưa đón các cụ lũ lượt trút người xuống. Các “trẻ già” lục tục bước xuống xe đi vào trong y như cảnh xe bus vàng đổ học sinh xuống trường buổi sáng. Những “ma cũ” bước ung dung vào sảnh lớn, tự động đến bàn cố định của mình, chào hỏi gọi nhau ơi ới. Vài người còn khỏe thì để túi xách đồ đoàn tại chỗ rồi bước ra đi bách bộ vòng quanh bên ngoài, Những người khác ngồi lại nói chuyện cười đùa rôm rả. Nhìn quanh mới biết tuổi tác các “trẻ già” cũng khác biệt nhiều. Phần đông còn mạnh khỏe nhanh nhẹn, quần áo điệu đà trau chuốt, có người còn trẻ hơn cả mình. Tự nhủ thầm: “Thế mình đi nhà trẻ cũng được rồi đấy!” Các bác đến đây để gặp bạn sinh hoạt cho vui chứ chưa cần chăm sóc nâng giấc đặc biệt.

Bắt đầu ngày có cô manager đi do huyết áp cho từng người. Cà phê, trà, nước nóng để sẵn tại cuối phòng để tự phục vụ. Khoảng 9 giờ rưỡi thì một tô cháo hành gừng nóng sốt được dọn racho mọi người làm món ăn sáng. Sau đó họ chiếu một video tập thể dục nhẹ nhàng đệm nhạc Việt. Cả nhóm lại đứng lên quơ tay chân tập theo cô hướng dẫn trên màn hình. Khoảng 11 giờ thì dọn món quà sáng gồm một hũ yogurt và một trái táo. Đến 12 giờ thì dọn cơm trưa, có cơm, thịt kho, bắp cải luộc, một bát canh bí đỏ nấu với đậu phộng giã, và một trái chuối. Mẹ tôi khen thức ăn vừa miệng như ở nhà nấu. Nhiều bác nhận phần ăn bỏ trong hộp nhựa mang về nhà chứ không ăn tại chỗ.

Sáng nay một nhóm hợp ca tài tử tập văn nghệ cho Ngày Lễ Cha sẽ tổ chức vào giữa tuần này. Những câu hò lơ, bài hát “Nương Chiều” của Phạm Duy, và một màn kịch ngắn tập đi tập lại réo rắt suốt buổi sáng. Nhiều cụ có giọng ca thật tốt, giữ tông giữ nhịp đúng chuẩn. Một chú tài xế cầm đàn guitar đệm cho ca đoàn. Không biết lúc phỏng vấn xin việc lái xe người ta có đòi hỏi nghề tay trái để giúp các cụ giải trí không, nhưng thấy nhạc sĩ vườn xuất sắc lắm. Một chú khác bị xung công bất đắc dĩ đóng vai ông bố già trong màn kịch, đang ráo riết đi từng bàn tìm người thay thế để được thoát vai nhưng đến cuối buổi vẫn chưa “bán cái” cho ai được.

Mẹ và con ngồi quan sát chung quanh. Con quan sát hộ mẹ chứ bà chẳng thấy gì, nhưng vẫn ngoan ngoãn “chấp hành tốt”. Cứ độ 10 phút bà lại hỏi:Mấy giờ rồi con? Tới giờ về chưa?

Chưa má ơi!

Mình ghé tai hỏi:Má có nghe mọi người đang ca hát chung quanh không?

Có, nhưng mà hổng hay!

Ha ha! Cây nhà lá vườn mà bà ngoại!

Khi tôi đưa bà cụ vào phòng vệ sinh ra thì cô trưởng nhóm đến dặn: “Lần sau bác cần đi vệ sinh, chị để tụi em đưa bác đi. Mai mốt không có chị bọn em vẫn giúp bác được”. Các cô tận tình và hăng hái phục vụ thấy cảm động vô cùng. Đưa trẻ vào đây thì không sợ gặp “ác mẫu” như những câu chuyện nhà trẻ ghê sợ mình đọc được trên mạng.

Đúng một giờ trưa là các cụ lũ lượt kéo nhau lên xe đi về. “Sân trường” lại trống vắng. Mẹ và con ra xe riêng về nhà.

Ngày hôm sau bà có xe đến đón tận nhà. Sáng ra lại đánh thức bà dậy sớm. Đến khi xe đến thì bà đang đi vệ sinh nên bắt mọi người chờ gần 10 phút. Mẹ con líu ríu đẩy xe lăn ra, tập cho bà leo từng bước lên xe, vào tận chỗ ngồi trong cùng. Thấy bà vất vả lần mò từng bậc bước lên xe mà lòng thắt lại. Dù sao có người để mắt cho cũng an toàn hơn ở nhà, vì mình chẳng thể ở nhà suốt ngày để trông cụ từng giây phút được. Chắc hẳn bà cũng có nhiều âu lo ngại ngùng nhưng cố dằn xuống để cho con yên tâm. Trẻ em nhiều đứa đến trường ngày đầu thì khóc bù lu bù loa, níu chặt lấy áo cha mẹ không chịu vào lớp. Chắc chúng sợ “những điều kinh khủng” đang chờ đợi sau cánh cửa vào lớp. Mẹ mình chắc hẳn cũng có nhiều lo âu ngần ngại trong đầu không nói ra, nhất là khi bà không thấy đường đi nước bước tại nơi chốn lạ. Thế mà bà vẫn chịu “chấp hành tốt” không than vãn. Thấy thương vô cùng!

Trưa về bà cho biết được dọn ăn đàng hoàng. Bà không thấy đường và phở vào mồm thì có người đút cho. Khi muốn di nhà vệ sinh thì bà giơ tay lên cao, một phút sau có người đến dẫn đi. Bà từ chối bữa trưa vì bảo còn no lắm. Cô trưởng nhóm thuật lại và có vẻ áy náy ra mặt. Tôi bảo cô đừng lo, ở nhà bà cũng ăn rất ít, nhưng chốc lát sau lại kêu đói vòi ăn là chuyện bình thường.

Buổi sáng đưa bà ra xe đứng nhìn theo mà lòng xót xa! Con có tệ bạc với mẹ không khi để mẹ đi nhà trẻ? Gia đình bạn đã cho bác gái đi nhà trẻ vài năm nay khi sức khỏe bác kém đi không ở nhà một mình an toàn được nữa trong khi các con vẫn còn đi làm. Họ bảo bác về nhà vui vẻ hằn, không gắt gỏng bắt bẻ con cháu trong nhà như trước, mỗi ngày đi về huyên thuyên kể lại những chuyện ngộ nghĩnh của các ông già bà cả trong nhà trẻ cho gia đình nghe. Con gái mình được bà ngoại chăm bẵm từ bé và luôn vỗ ngực xưng tên là đứa cháu thương bà nhất nhà, không ai thương bà bằng nó, cũng tìm hiểu và giới thiệu nhà trẻ VAS này cho bà. Thế mà mình vẫn thấy áy náy tội lỗi làm sao!

Một chị bạn thân kể lại những năm khủng hoảng cuối đời của mẹ chị khi bà già lẫn, mất kiểm soát đường vệ sinh, gây ra những cảnh xáo trộn kinh khiếp trong nhà. Cuối cùng chị đành phải đưa mẹ vào nhà già, hằng ngày đến chăm sóc hỏi han không sót một bữa trong suốt 5 năm cuối đời cho đến khi cụ mất. Tôi không dám nghĩ đến giai đoạn sau này cho mẹ tôi. Nhiều người lớn tuổi hay “sưu tầm” và truyền bá những câu chuyện đau lòng khi con cái bất hiếu khi đưa cha mẹ vào nhà già trái với ý muốn của các cụ. Theo tôi thì chuyện nào cũng có hai mặt. Đứng nhìn theo một nhân sinh quan nhất định rồi trách móc lên án kẻ khác là điều không nên. Hiện nay các anh chị cùng lứa tuổi với tôi, đã sang Mỹ hội nhập mấy chục năm nay, nuôi con thành tài, về hưu sống tự túc, đều không có ý định làm phiền con cái trong tuổi già. Thế nhưng chuẩn bị tinh thần vào nhà già thì các chị cũng không muốn.

Có giải pháp nào khác ổn thỏa hơn không?

Ầu ơ…

Ví dầu cầu ván đóng đinh

Cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi

Khó đi mẹ dẫn con đi

Con đi trường học, mẹ đi trường đời!

Nuôi con nay đã nên người

Mẹ đi nhà trẻ, con chơi vơi buồn!

Thúy Messegee

06/2025