Cáo Phó Tang Lễ Anh Lê Bửu Trân (CHS Trường Nguyễn Thông, Tiền Thân Trường Tống Phước Hiệp, Vĩnh Long)

 

CHS Trường Nguyễn Thông &Tống Phước Hiệp Vĩnh Long Thành Kính Phân Ưu Cùng Bà Lê Bửu Trân

Trang Nhà Long Hồ Vĩnh Long Thành Kính Phân Ưu Cùng Gia Đình Anh Lê Bửu Trân

 

Chúc Mừng Sinh Nhật Anh - Thơ: Trần Minh Hiền (Orlando) - Nhạc: Vũ Thiên Đại Dương (VLĐ) - Ca Sĩ AI

Thơ: Trần Minh Hiền (Orlando)
Nhạc: Vũ Thiên Đại Dương (VLĐ)
Ca Sĩ AI

Hóa Chất Vĩnh Cửu Dùng Trong Nông Nghiệp Tại California: Đáng Lo Ngại Ra Sao?

  

Nguồn tin và chi tiết:
https://www.latimes.com/california/newsletter/2026-04-21/essential-california-ban-farm-chemicals-pfas

HCD: Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)
Dưới đây là phần tóm tắt bản tin

Hóa chất vĩnh cửu dùng trong nông nghiệp tại California: Đáng lo ngại ra sao?

• Vấn đề hiện tại:Tiểu bang California đã cấm chất PFAS (một loại hóa chất nhân tạo khó phân hủy, còn gọi là "hóa chất vĩnh cửu") trong nhiều mặt hàng như quần áo, mền mùng, son phấn và kem cạo râu vì lo ngại chúng gây hại cho con người và môi trường. Hiện nay, một dự luật mới đang được cứu xét để cấm hoàn toàn chất này trong các loại thuốc trừ sâu dùng tại nông trại. Quyết định này đưa ra sau khi các cuộc khảo cứu cho thấy gần 40% rau quả trồng theo lối thông thường tại California có chứa tàn dư của chất PFAS.
• Cuộc tranh luận: Câu hỏi đặt ra là có nên tiếp tục cho phép dùng hóa chất này với nồng độ thấp (ở mức chính phủ liên bang cho là an toàn) hay phải cấm hẳn để bảo vệ sức khỏe công chúng trước sự tích tụ lâu ngày của độc chất? Dân biểu Nick Schultz đã đề nghị Đạo luật số 1603 nhằm cấm chế tạo, bán và sử dụng thuốc trừ sâu có chứa PFAS kể từ năm 2035.
• Ý kiến phản đối lệnh cấm: Các tổ chức nông nghiệp phản đối dự luật này. Họ lập luận rằng chất PFAS ổn định và ít nguy hại hơn các chất thay thế khác. Nếu cấm, nông dân California sẽ gặp bất lợi khi cạnh tranh với các nơi khác. Cơ quan Kiểm soát Thuốc trừ sâu của tiểu bang cũng trấn an rằng việc phát hiện có chất PFAS không đồng nghĩa với việc gây nguy hại cho sức khỏe. Theo họ, vào năm 2023, có đến 99% trong số các mẫu rau quả thử nghiệm tại California đều có mức tàn dư nằm dưới giới hạn an toàn do Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) quy định.
• Mối nguy hại cho sức khỏe: Ngược lại, Dân biểu Schultz và các nhà bảo vệ môi trường cho rằng chính phủ chưa nghiên cứu kỹ lưỡng về tác hại của chất này. Chất PFAS vốn có liên hệ đến các chứng bệnh về tuyến giáp, suy gan, suy thận, cản trở sự phát triển đường sinh sản và bệnh ung thư. Thêm vào đó, một cuộc khảo cứu mới đây từ Trung tâm Ung thư USC Norris cho thấy một kết quả đáng bất ngờ: những người dưới 50 tuổi không hút thuốc nhưng ăn nhiều rau quả và ngũ cốc nguyên hạt lại có nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi cao hơn. Các nhà nghiên cứu nghi ngờ nguyên nhân có thể do tàn dư của thuốc trừ sâu và các hóa chất độc hại bám trên nông sản gây ra.

-----===<oOo>===----- 

 

"Clean Fifteen" (15 loại nông sản sạch nhất)

Danh sách 15 loại nông sản sạch nhất (bảng xếp hạng "Clean Fifteen" ) được công bố hằng năm bởi EWG (Environmental Working Group) — một tổ chức hoạt động vì môi trường và sức khỏe cộng đồng uy tín tại Mỹ. Báo chí Hoa Kỳ và các tạp chí tiêu thụ thường xuyên dẫn lại danh sách này để hướng dẫn người dân mua sắm an toàn.

Dưới đây là danh sách đầy đủ 15 loại rau quả sạch nhất tại Mỹ (ít dính tàn dư thuốc trừ sâu nhất), để bạn dễ tham khảo:

Hạng	Tên tiếng Anh	Tên Việt ngữ thân thuộc	Đặc điểm bảo vệ tự nhiên
1	Avocados	Trái bơ	Lớp vỏ dày và dai bên ngoài giúp ngăn chặn hầu hết các loại thuốc xịt bám vào phần thịt bên trong.
2	Sweet corn	Bắp ngọt	Có lớp vỏ bọc bên ngoài che chở rất kỹ, thuốc trừ sâu khó thấm vào hạt bắp.
3	Pineapples	Trái thơm (Dứa)	Vỏ thơm rất dày, thô ráp và có gai, bảo vệ phần thịt ăn được ở trong.
4	Onions	Hành tây	Có mùi hăng tự nhiên giúp xua đuổi côn trùng, khiến nông dân ít phải dùng đến thuốc trừ sâu.
5	Papayas	Đu đủ	Vỏ tương đối dày, ngăn được phần lớn các độc chất xâm nhập.
6	Sweet peas (frozen)	Đậu lăng ngọt (đông lạnh)	Hột đậu nằm kín đáo bên trong lớp vỏ bọc, rất an toàn.
7	Asparagus	Măng tây	Chứa một loại hợp chất tự nhiên có khả năng phân hủy thuốc trừ sâu nhanh chóng.
8	Honeydew melons	Dưa lưới hoàng kim	Lớp vỏ dầy cứng cô lập phần ruột dưa khỏi các chất ô nhiễm.
9	Kiwi	Trái kiwi	Lớp vỏ có lông mịn phía ngoài đóng vai trò như một tấm lưới cản bụi bẩn và hóa chất.
10	Cabbage	Cải bắp (Bắp cải)	Các lớp lá ngoài cùng hứng chịu hết thuốc xịt, khi ăn chỉ cần bóc bỏ các lớp lá già này đi.
11	Watermelons	Dưa hấu	Thân vỏ rất dày và cứng cáp, bảo vệ tuyệt đối phần ruột đỏ bên trong.
12	Mushrooms	Các loại nấm	Thường được trồng trong nhà kho tối hoặc môi trường kiểm soát kỹ, ít khi cần đến thuốc trừ sâu.
13	Mangoes	Trái xoài	Vỏ xoài dày và có nhựa, giúp ngăn chận hóa chất thấm sâu.
14	Sweet potatoes	Khoai lang	Củ mọc ngầm dưới lòng đất, tránh được việc bị phun xịt trực tiếp từ trên cao.
15	Carrots	Cà-rốt	Tương tự khoai lang, phần củ nằm ẩn dưới đất nên mức độ nhiễm độc rất thấp.

Lời khuyên từ các báo tiêu thụ Mỹ:

Khi đi chợ hoặc siêu thị, nếu ngân sách gia đình eo hẹp không thể mua toàn bộ thực phẩm hữu cơ (organic), bạn có thể yên tâm mua các loại nông sản thông thường nằm trong danh sách "Clean Fifteen" này vì mức độ an toàn của chúng đã được khoa học chứng minh là rất cao.

Nguồn tin và  chi tiết: https://organicfoodguides.com/dirty-dozen-and-clean-fifteen/

-----===<oOo>===----- 

Đối Chiếu Nông Sản Hữu Cơ và Thông Thường: Hướng Dẫn Chọn Lựa Nhanh

Hãy dùng bảng này để hướng dẫn cho mỗi lần chọn mua nông sản của gia đình.

Danh sách	Đề nghị	Lý do
Nhóm "Dirty Dozen" (12 loại dính nhiều độc chất nhất)	Luôn luôn mua loại hữu cơ (organic)	Có lượng tàn dư thuốc trừ sâu rất cao, kể cả chất PFAS; độc chất đã ngấm sâu vào bên trong nên nếu chỉ rửa bằng nước sẽ không bớt độc.
Nhóm "Clean Fifteen" (15 loại sạch nhất)	Mua loại thông thường (conventional) vẫn tốt	Lượng tàn dư hóa chất rất thấp hoặc hoàn toàn không có; nhờ lớp vỏ dày hoặc có khả năng tự chống chọi sâu bọ giúp bảo vệ ruột quả rất kỹ.
Nông sản xếp hạng từ 16 đến 35	Nên chọn loại hữu cơ nếu tài chánh cho phép	Nằm ở mức trung dung; ít nguy hại hơn nhóm "Dirty Dozen" nhưng không được sạch bằng nhóm "Clean Fifteen".
Rau quả ăn hằng ngày của trẻ em	Ưu tiên mua loại hữu cơ đối với các món thuộc nhóm "Dirty Dozen"	Cơ thể trẻ em dễ bị tổn thương và nhạy cảm hơn trước các tàn dư của thuốc trừ sâu, dù ở hàm lượng rất nhỏ.
Phụ nữ đang mang thai	Ưu tiên mua loại hữu cơ đối với nhóm "Dirty Dozen"	Việc nhiễm độc thuốc trừ sâu có liên hệ trực tiếp đến các tai biến sản khoa và nguy cơ ảnh hưởng sự phát triển của thai nhi.
Nông sản đông lạnh	Loại hữu cơ đông lạnh vẫn có giá trị tương đương	Giúp giảm bớt lượng thuốc trừ sâu y như loại rau quả tươi hữu cơ, nhưng giá thành thường rẻ hơn.

Nguồn tin và chi tiết: https://organicfoodguides.com/dirty-dozen-and-clean-fifteen/

-----===<oOo>===----- 

Frequently Asked Questions (FAQ)

Các Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Dưới đây là bản dịch sát nguyên văn

Câu hỏi 1: Ai là người lập ra các danh sách "Dirty Dozen" (12 loại nông sản dính nhiều độc chất nhất) và "Clean Fifteen" (15 loại nông sản sạch nhất)?

Các danh sách này được công bố hằng năm bởi Phái đoàn Hoạt động Môi trường (EWG), một tổ chức phi lợi nhuận. EWG phân tích các dữ kiện về tàn dư thuốc trừ sâu từ Chương trình Dữ kiện Thuốc trừ sâu của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), bao gồm hàng chục ngàn mẫu nông sản thuộc 47 loại trái cây và rau cải. Bộ dữ kiện năm 2026 bao gồm 54,344 mẫu thử nghiệm.

Câu hỏi 2: Các thực phẩm thuộc nhóm "Dirty Dozen" có phải là không an toàn để ăn nếu không được trồng theo lối hữu cơ?

Không hẳn là không an toàn theo các hạn mức an toàn của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), nhưng mức độ nhiễm thuốc trừ sâu thì cao hơn các mặt hàng thuộc nhóm "Clean Fifteen". Tất cả thực phẩm được bày bán tại Mỹ đều phải đáp ứng các giới hạn tàn dư của chính phủ. Danh sách "Dirty Dozen" nêu bật những nơi mà sự nhiễm thuốc trừ sâu tích tụ lâu ngày có mật độ đậm đặc nhất, đó là lý do tại sao việc chọn mua thực phẩm hữu cơ cho các mặt hàng này là biện pháp giảm thiểu rủi ro thực tế nhất hiện nay.

Câu hỏi 3: Việc rửa nông sản có tẩy sạch được thuốc trừ sâu không?

Việc rửa chỉ tẩy sạch được một số tàn dư bám trên bề mặt và làm giảm vi khuẩn. Tuy nhiên, nhiều loại thuốc trừ sâu dùng cho các loại hoa màu thuộc nhóm "Dirty Dozen" có tính cách nội hấp — tức là được hấp thụ vào tận trong các mô của cây trồng trong suốt thời kỳ tăng trưởng. Riêng việc rửa nước không thể nào tẩy sạch được chúng. Việc gọt vỏ có giúp ích thêm phần nào nhưng vẫn không giải quyết được các hợp chất đã thấm vào bên trong. Việc chọn thực phẩm hữu cơ giúp loại bỏ hoàn toàn sự nhiễm các loại thuốc trừ sâu nhân tạo có tính nội hấp này.

Câu hỏi 4: Thuốc trừ sâu PFAS là gì và tại sao chúng lại quan trọng?

PFAS là các chất per- và polyfluoroalkyl, thường được gọi là "hóa chất vĩnh cửu" vì chúng phân hủy cực kỳ chậm chạp trong môi trường tự nhiên và tích tụ lại trong cơ thể theo thời gian. Vào năm 2026, lần đầu tiên EWG đã phát hiện thấy thuốc trừ sâu PFAS trên 63% tổng số các mẫu nông sản thuộc nhóm "Dirty Dozen".

Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) liên kết việc nhiễm chất PFAS với bệnh ung thư, bệnh tuyến giáp, tổn thương gan, suy giảm khả năng sinh sản, suy giảm hệ miễn nhiễm và rối loạn nội tiết tố.

Câu hỏi 5: Trẻ em và phụ nữ mang thai có nên tuân thủ danh sách này một cách nghiêm ngặt không?

Có, đặc biệt là đối với các mặt hàng thuộc nhóm "Dirty Dozen". Hệ thần kinh và các cơ tạng đang phát triển của trẻ em đào thải các hợp chất thuốc trừ sâu kém hiệu quả hơn người lớn. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ xác nhận trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương trước các chất ô nhiễm của thuốc trừ sâu, ngay cả khi còn trong bụng mẹ. Việc tiếp xúc với thuốc trừ sâu trong thời kỳ mang thai và tuổi thơ ấu đã được liên kết với chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), chỉ số thông minh (IQ) thấp hơn, các dị tật bẩm sinh, và sự xáo trộn phát triển sớm trong các công trình nghiên cứu được công bố qua hai thập niên qua.

Câu hỏi 6: Có gì thay đổi giữa hai danh sách "Dirty Dozen" năm 2025 và năm 2026?

Mười hai mặt hàng thực tế vẫn giữ nguyên. Trái mâm xôi đen và khoai tây vẫn nằm trong danh sách sau khi gia nhập vào năm 2025. Thứ hạng có thay đổi đôi chút. Sự bổ sung mới quan trọng trong năm 2026 là lần đầu tiên tiêu điểm được hướng vào sự ô nhiễm thuốc trừ sâu PFAS, với chất PFAS được tìm thấy trên 63% các mẫu thử của nhóm "Dirty Dozen". EWG cũng lưu ý rằng đậu cô-ve và ớt tây là những loại suýt soát dính tên, xếp hạng cao nhất về mức độ độc tính tổng quát của thuốc trừ sâu ngay sát ngoài nhóm 12 loại đứng đầu.

Câu hỏi 7: Nhóm "Clean Fifteen" có thực sự không chứa thuốc trừ sâu không?

Không hoàn toàn, nhưng gần như vậy. Vào năm 2026, gần 60% các mẫu thử của nhóm "Clean Fifteen" hoàn toàn không có tàn dư thuốc trừ sâu ở mức có thể phát hiện được. Những mặt hàng có cho thấy tàn dư thì mang mức độ độc tính thấp hơn đáng kể so với nông sản thuộc nhóm "Dirty Dozen". Trái bơ, trái thơm, và bắp ngọt nằm trong số các mặt hàng sạch nhất được thử nghiệm, với tỷ lệ phát hiện gần như bằng không qua nhiều năm khảo nghiệm.

Câu hỏi 8: Còn những nông sản không nằm trong cả hai danh sách thì sao?

EWG thử nghiệm tổng cộng 47 loại trái cây và rau cải. Các mặt hàng xếp hạng từ 16 đến 35 rơi vào khoảng trung dung — mức độ rủi ro thấp hơn nhóm "Dirty Dozen" nhưng không sạch một cách đều đặn như nhóm "Clean Fifteen". Đối với các mặt hàng này, việc mua loại hữu cơ khi túi tiền cho phép và có sẵn nguồn hàng là một sự thận trọng hợp lý, nhất là đối với các loại nông sản được ăn thường xuyên hoặc cho trẻ em ăn.

Câu hỏi 9: Mua thực phẩm hữu cơ có bảo đảm hoàn toàn không có thuốc trừ sâu không?

Không. Canh tác hữu cơ vẫn cho phép sử dụng các loại thuốc trừ sâu sinh học có nguồn gốc tự nhiên đã được chấp thuận. Các tàn dư nhân tạo ở lượng rất nhỏ đôi khi có thể xuất hiện trên nông sản hữu cơ do sự bay tản mác từ các nông trại thông thường lân cận trong môi trường. Tuy nhiên, nông sản hữu cơ luôn cho thấy mức độ tàn dư thuốc trừ sâu tổng thể thấp hơn rất nhiều, và các chất lân hữu cơ nhân tạo, thuốc trừ sâu PFAS, cùng hầu hết các chất diệt nấm thông thường đều bị cấm hoàn toàn theo chứng nhận của Chương trình Hữu cơ Quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA NOP). Bản hướng dẫn của chúng tôi về "Những Loại Thuốc Trừ Sâu Nào Được Dùng Trong Canh Tác Hữu Cơ?" giải thích rõ các chất cụ thể được phép sử dụng.

Câu hỏi 10: Danh sách này được cập nhật bao lâu một lần?

EWG công bố các danh sách "Dirty Dozen" và "Clean Fifteen" được cập nhật hằng năm, thường là vào mùa xuân, dựa trên các cuộc thử nghiệm gần đây nhất của Chương trình Dữ kiện Thuốc trừ sâu thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA). Các danh sách năm 2026 đã được đưa ra vào cuối tháng 3 năm 2026. Hãy luôn kiểm tra danh sách của năm hiện tại trước khi sắp xếp thứ tự ưu tiên mua sắm thực phẩm hữu cơ của bạn, vì các mặt hàng có thể lọt vào hoặc ra khỏi danh sách dựa trên các dữ kiện thử nghiệm mới.

Huỳnh Chiêu Đẳng Biên Soạn

Xe "Hại Điện"

Cuối năm 2018 tôi tậu một chiếc Tesla Model 3. Tôi không có thói quen vài ba năm lại đổi xe mới cho sang, mà giữ truyền thống có xe nào là lái cho đến khi nó chết bẹp chết dí, khoảng gần 200 nghìn miles hay đến tuổi mười tám đôi mươi mới tha. Năm đó chiếc Camry đã đến tuổi hưu cần phải thay xe mới để chạy qua chạy lại từ tiểu bang Maryland sang Virginia kiếm cơm mỗi ngày. Tính tôi lại thích bảo vệ môi trường, không thích đốt xăng dầu làm độc không khí. Năm 2018 Tesla còn khá mới trên thị trường, nhất là Model 3 vừa được tung ra cho giới tiêu dùng hạng trung có ngân quỹ khiêm tốn, không thể với tay đến loại Model X giá cả trăm nghìn đồng. Thường thì ta không nên thử thời vận với những xe vừa được tung ra thị trường. Chúng còn quá mới, thế nào cũng có sơ sót khi gặp thực tế, đợi vài năm sau nhà chế tạo rút kinh nghiệm thì tốt hơn. Tuy nhiên thời điểm đó nếu tôi ôm một chiếc Camry nữa hay loại gì tương đương về dùng thì sẽ phải gắn bó với nó ít nhất hơn chục năm nữa, làm sao có cơ hội dùng xe điện để thỏa chí bảo vệ môi trường. Thế là một liều ba bảy cũng liều, tôi nhắm mắt đưa chân rước một em Model 3 về.

Dùng rồi mới thấy thích. Nó êm ru bà rù, không phát tiếng động rầm rĩ như xe xăng. Những ngày kẹt xe ngồi cứng trên xa lộ tôi vui trong bụng rằng mình không nhả khói làm ô nhiễm môi trường như cả nghìn xe khác chung quanh. Xe điện chạy như máy may điện ở nhà : đạp ga thì nó đi, khi thấy đèn đỏ từ xa cứ việc rút chân ga ra thì nó mất điện nên từ từ dừng lại, không phải đạp thắng. Chỉ dùng thắng trong trường hợp phải thắng gấp để tránh tai nạn. Nó không cần thay dầu nhớt, dầu hộp số, không thay bố thắng thường xuyên vì ít phải đạp thắng, không đại tu hay tiểu tu. Điều bất tiện cho nhiều người là nạp điện tốn thời gian. Tôi đi làm về gắn ống nạp điện tại nhà theo hệ thống chậm, qua đêm là đủ để đi làm ngày hôm sau. Cuối tuần nạp suốt 24/24, đầu tuần lại đầy bình đi làm trở lại. Khi đi đường xa thì khoảng 4 tiếng phải « đổ xăng », nhưng đó cũng là lúc tài xế cần « xả nhớt » hay mua nước giải khát, khoảng 45 phút là lên đường trở lại.

Đến cuối năm 2025 thì chiếc Tesla chưa đến tuổi hưu nhưng lại vướng phải một lỗi khá lớn : nó chỉ có thể nạp điện theo cấp bậc 1 tại nhà, chậm nhất, mất khoảng 24-48 tiếng mới đầy bình, hay cấp bậc 2, dùng điện 240 volt (mà nhà tôi không có) khoảng 4, 5 tiếng. Cấp bậc nạp điện nhanh nhất tại các trạm Supercharger của Tesla dọc theo xa lộ là cấp 1, chỉ mất độ 45 phút, thì xe tôi nó « chê » không chịu làm việc. Đi đường trường xa mà không ghé supercharger để nạp điện được thì tựa như cưỡi ngựa què rồi, hỏng bét. Đồ đạc càng hiện đại thì càng hại điện. Tìm hiểu trên mạng thì vấn đề này tốn độ 1 nghìn 6 để chỉnh lại. Sẵn dịp tôi cũng muốn « tút » lại nhan sắc cho nó một tí sau nhiều lần cọ quẹt trầy trụa chỗ này chỗ nọ làm mất đi sắc đẹp thuở xuân thì. Xưởng sửa chữa thân xe (body shop) của Tesla bảo tôi chụp hình vài tấm gửi cho họ rồi phán: hơn 10 nghìn đồng!

Thế này thì quăng nó đi, ẵm một em mới về cho rồi. Dịp Giáng sinh là lúc mình có thể làm ông già Lô Ên tự thưởng quà cho mình. Tiền giảm thuế $7500 của chính phủ dành cho ai tậu xe điện đã hết hạn từ tháng 9, nhưng Tesla có deal đặc biệt giảm giá $6500 cho những người thuê xe (lease). Thế là bút sa gà chết, tôi ký hợp đồng thuê xe 3 năm.

FSD Full Self Driving – Hệ thống tự lái

Chiếc xe mới có hệ thống lái xe tự động FSD – Full Self Driving, muốn dùng phải trả thêm giá $99 một tháng, hình như trả đến 8 nghìn thì đủ, khoảng gần bảy năm. Hệ thống lái xe tự động cho phép mình khỏi lái, chỉ ngồi chơi xơi nước để «nó» lái cho mình. Nghe như chuyện khoa học giả tưởng mà có thật. Tôi đang hứng chí « chịu chơi chơi tới cùng « nên đặt bút ký luôn. Người ta bảo muốn trẻ lâu thì mỗi năm làm một điều mới mình chưa làm bao giờ. Điều ấy là đây : dùng xe tự lái. Tự thấy mình vẫn còn sáng suốt có thể tiếp tục lái đi đây đó như hằng mấy chục năm nay, nhưng càng lớn tuổi càng hay gặp những điều bất ngờ, hôm nay khỏe mạnh đàng hoàng, sáng mai ngủ dậy không đứng lên được nữa, hay tai bỗng ù đi, ai bảo gì cũng « Hả ? Hả ? », hay mắt bỗng mờ đi không thấy đường, v.v. Nhiều ông bà cụ hàng xóm trong làng già nơi tôi ở ngày càng thu hẹp việc lái xe đi lại. Hoặc là họ chỉ lái xe ban ngày, tránh ban đêm, hoặc chỉ lái trong nội bộ làng già, tránh ra đường xá đông đúc bên ngoài, hoặc bỏ lái xe hẳn, chỉ đón xe bus hay kêu Uber khi cần đi lại. Tôi thì thích khám phá mới, và cũng phòng khi mình cần lái xe đường dài 4, 5 tiếng như đi lên New York chẳng hạn, hay đi họp hành tiệc tùng ban đêm, ra về lúc khuya khoắt mệt mỏi, thì để « nó » lái mình đi cho khỏe !

Lớn tuổi rồi tập tành cái gì mới cũng bỡ ngỡ. Gặp thế hệ Gen X, Gen Z thì chuyện chẳng có gì mà ầm ĩ. Chúng nó sẽ tắc lưỡi : « Ối dào! Dễ như ăn cơm sườn!» Mình thì cứ bình tĩnh mà run ! Tesla cũng rất cẩn thận, đòi hỏi tất cả các điều kiện « ắt có và đủ » mới chịu khởi hành. Phải buộc dây an toàn, chân phải nhấp thắng thì nút « tự lái » mới khởi động được, không thì nó mờ đi, bấm vào cóc có di chuyển. Sau đó thì nó bắt đầu thi công. «Nó» bẻ tay lái, nhìn trước sau qua lại, nhấn ga, lùi ra khỏi garage, đạp thắng, xoay đầu xe, tiến tới, cứ như tài xế thật đang điều khiển xe. Mắt « nó » không biết để đâu nhưng quan sát chung quanh rất kỹ. « Nó » thấy những lane xe trên đường, thấy xe cộ trước mặt hay bên cạnh mình, thấy đèn xanh đèn đỏ, thấy bảng Stop, thấy khách bộ hành đang băng qua đường hay vẫn còn đang đứng đợi bên góc đường, thấy xe bus đang bật đèn đậu lại rước khách thì đổi lane, thấy cả những xe đang đi bên cạnh bỗng chốc quẹt sang trước mặt mình một cách bất ngờ, v.v. Những điều « nó » thấy đều hiện lên trên màn hình trước mặt để mình theo dõi và trấn an. Đừng có no, để «nó» no cho.

Ba phong cách tự lái

Hệ thống tự lái này cho mình lựa chọn một trong ba « phong cách lái » tùy theo tuổi tác và tính khí của mình.

Thoạt tiên « nó » chọn cho tôi phong cách « rùa bò – sloth ». Ối giời ơi ! Xe di chuyển chậm chạp như cụ già, nhất định tôn trọng vận tốc cho phép một cách nghiêm nhặt. Đường giới hạn 35 miles một giờ thì «nó» cương quyết giữ vững 35! Khi ngừng Stop thì dường như «nó» lẩm bẩm đếm « một, hai, ba, bốn,năm, sáu, bảy, tám, chín, mười ! » rồi mới đủng đỉnh xê dịch ! Giời ơi ! lái kiểu « rùa bò » này thì ra đường chúng chửi, mà mình cũng sốt ruột điên tiết nghiến răng kèn kẹt không chịu được.

Thế là tôi đổi sang hệ thống « cơ bản – standard ». Loại này nhanh nhẹn hơn và hơi trái luật « trong phạm vi cho phép » Vận tốc cho phép là 35 miles thì «nó» chạy phom phom ở tốc độ 40 miles. Đây đúng là tính khí của tôi. Trên đời này nào có ai giữ đúng tốc độ cho phép bao giờ, tôi luôn vượt lên chút đỉnh « trong phạm vi cho phép »! Ra ngoài xa lộ vận tốc 55 thì «nó» dũng cảm vượt lên 65-70 để không thua chị kém em đang chạy cùng trên đường. Thế mới phải chứ ! Khi ngừng Stop thì «nó» chỉ đếm đến ba rồi đi, không nằm ụ như hệ thống “rùa bò – sloth”. Tôi đã chọn phong cách lái hợp với tính khí của mình.

Ngoài ra còn có phong cách « hung hăng – aggressive » nhưng tôi chưa dám thử. Nghe nói phong cách này sẽ thường xuyên vượt tốc độ lên đến 120%, lạng qua lạng lại, đổi lane liên tục để rút ngắn thời gian, v.v. Loại phong cách này ta thấy nhan nhãn trên đường, nhất là lúc tan sở kẹt xe. Nếu Tesla không tạo ra phong cách tự lái hung hăng này thì thế nào cũng bị khách hàng tẩy chay. Tôi thì tôi để cho lũ trẻ trâu chúng nó chọn phong cách hung hăng, mình lớn tuổi rồi, an toàn là chính. Đôi khi cũng hơi thắc mắc : hung hăng đến mức độ nào? Nếu xe chạy quá tốc độ hay quá hung bị pú lít phạt thì ai trả tiền phạt nhỉ ? Có thể gửi giấy phạt về cho Tesla được chăng ? Rồi ai chịu trách nhiệm khi bảo hiểm tăng tiền? Người ta kiện Tesla ra ba tòa quan lớn đấy chứ ! Muốn biết thì phải thử cho biết, nhưng thôi, tôi đành ngồi nhà chịu dốt.

Để xe tự lái cho mình có sướng không?

Cái gì mới, lạ cũng phải tập cho quen mới thấy thích được. Cũng như khi mới có hệ thống định vị GPS, mọi người phải học vừa lái xe, vừa nhìn đường, vừa liếc nhìn bản đồ, vừa lắng nghe « lệnh » phát ra từ máy. Đối với hệ thống tự lái cũng vậy. Khi phải ngồi yên như bụt trên chùa, để xe tự lái tôi mới thấy mình trở lại bản tính «back seat driver» ngày xưa khi còn ông xã. Ông lái xe còn mình « lái tài xế », mồm liên tục la lối ối a: « Thắng! Thắng! Đèn đỏ kìa ! »; « Coi chừng ! Có xe bên cạnh ! Đừng sang lane! »; « Quẹo ! Quẹo ! Tới chỗ quẹo rồi ! », v.v. Bây giờ ngồi với hệ thống tự lái của Tesla, mình tính một đàng còn «nó» nghĩ một nẻo. Tính tôi nếu biết sẽ phải quẹo trái cách đó 3 miles là tôi tìm cách sang lane trái ngay từ bây giờ. Tesla thì không. « Nó » cứ tà tà ôm lane phải, đến còn 0.3 hay 0.2 mới chịu bật đèn hiệu sang lane! Sốt ruột lắm, nhưng nghĩ cho cùng «nó» vẫn thực hiện được điều cần làm, còn tôi thì cứ nhắng nhít không yên! Để « nó » lái đưa mình đi mà nhiều khi ruột nóng như lửa đốt, tiếng Anh gọi là « bụng thắt lại một nùi ».

Tuy nhiên, có những lúc « nó » xuất sắc hơn người trần mắt thịt như mình. Lần đó tôi lái xe sang Virginia, đang trên xa lộ 495 thì mưa tuôn xối xả, nước đập ào ào lên mặt kính xe cứ như mình đang vượt thác Niagara! Lúc đó tôi hoàn toàn không thấy đường, chỉ thấy nước đổ dày đặc trên cửa kính. Nếu mình đang lái thì chắc phải bật đèn khẩn cấp rồi ráng tách vào lề tạm ngừng lại giây lát. Trong khi đó thì « nó » vẫn chạy phom phom ! Mắt mình nhìn vào kính xe trước mặt (windshield) chẳng thấy chi, còn « nó » nhìn dưới lòng đường hay trên trời đâu đó, và thế là « đường ta ta cứ đi »! Phục quá!

Những lúc khác thấy quý « nó » là những lúc đường kẹt xe phải nhích từng chút một. Ngày xưa còn đi làm, đến chiều lái xe về nhà sau một ngày vất vả mệt mỏi, tôi sơ nhất cảnh kẹt xe gần như đứng chựng lại. Mình cứ căng mắt ra nhấp thắng, nhấp ga, nhấp thắng, nhấp ga, vừa cố bám đuôi xe trước, vừa cố giữ khoảng cách nhỏ để không ủn đít nó. Lái xe một giờ với vận tốc 10-20 miles còn mệt hơn lái một giờ vận tốc 60 miles rất nhiều. Bây giờ để « nó » lái thì tôi ngồi tỉnh bơ, nghe radio hay mơ mơ màng màng, mackeno, bao giờ đến thì đến.

Ngày xưa lúc còn ông anh, tôi hay đưa mẹ tôi lên thăm anh, sáng đi chiều về, lái độ hơn 3 tiếng mỗi chiều. Ra về xuôi Nam vào buổi trưa hay bị mặt trời chiếu vào mặt, vừa chóa mắt vừa buồn ngủ, cứ phải căng mình lái cho tỉnh táo. Bây giờ ông anh đã mất nên không lên New Jersey nữa. Nếu có đi thì sẽ để hệ thống tự lái làm bác tài, bà chủ cứ lim dim gật gù cho khỏe.

Đối với những quý vị cao niên như tôi, mắt mờ dần, não chậm dần, tay chân bắt đầu lạng quạng, thì vẫn lái xe đi lại được, chưa đến nỗi gây tai nạn khủng khiếp, nhưng phải tội hay cọ quẹt trầy xước đây đó. Cũng rầu lắm chứ. Để “nó” lái thì bảo đảm xe lành lặn trơn tru. Bình thường tôi dùng hệ thống xe tự lái độ 30 phần trăm, còn lại thì mình tự lái. Cũng muốn giữ tay nghề, và thật ra ngồi cho “nó” lái thì mình vẫn phải ngồi quan sát chăm chú, đâu dám bỏ lơi.

Những cái « dở hơi » của xe tự lái

Tesla luôn cố gắng cải thiện hệ thống tự lái, chẳng hạn như gần đây «nó» biết tránh ổ gà hay những ụ nổi (bump) trên đường khá tốt, chứ lúc đầu dở lắm. Tuy nhiên, hệ thống tự lái của Tesla vẫn chưa hoàn hảo. Có lúc bản đồ bảo đến đó thì quẹo mà nó đi trớt quớt, sau đó phải vòng lại tốn kém thì giờ. Sau này mỗi lần thấy sắp « lỡ chuyến đò » là tôi cướp tay lái bắt nó quẹo ngay. Có những lúc đang chạy bon bon bỗng « nó » kêu « keng » một tiếng rồi ngưng hệ thống tự lái ! Thế này là thế nào ? «Nó» bảo mình một cách ngon ơ: «Thôi bây giờ không lái nữa, bà tự lái đi nhé! » Thế là mình phải ra tay lèo lái, đến lúc nào đó nút «tự lái » bật lên lại thì mới được quyền bấm nút ra lệnh cho «nó» lái tiếp. «Nó» còn màu xám xịt là không được ép « nó », bấm vào chẳng ăn thua gì. Tôi nhận xét hình như những lúc xe cộ nhốn nháo hỗn loạn, « nó » không dám xử lý tình hình nên giao trách nhiệm cho bà chủ liệu lấy. Không sao cả, để bà tính cho, chứ bà cũng không tin tưởng mày lắm đâu!

Điều tôi không ưng ý lắm là khi vào bãi đậu, “nó” hay tìm chỗ đậu xa xa, không dám chen vào nơi chen chúc ngay trước cửa hàng cửa tiệm. Hay có lẽ tại tôi chọn phong cách lái “căn bản – standard”? Nếu chọn cách lái hung hăng thì nó có mạo hiểm hơn không? Chẳng biết được nhưng vào đến bãi đậu thì tôi hay giành tay lái đến đậu đúng chỗ mình muốn.

Những lúc « nó » muốn đi một đàng mà mình muốn đi một nẻo thì mình có quyền cướp tay lái làm theo ý mình. Khi mình giành tay lái, dẹp “nó” qua một bên thì «nó» bật lên câu hỏi : « Tại sao bà không để tui lái ? » và cho bốn câu trả lời để mình chọn : 1. Navigation (Mi đi lộn đường rồi, ta phải sửa lại) ; 2. Preference (mi lái không hợp ý ta, ta phải giành lái theo kiểu ta thích); 3. Discomfort (mi lái ta không cảm thấy thoải mái); 4. Critical (nguy kịch, cần phải giành lái với mi không thì có tai nạn). Thường thì tôi chọn câu trả lời « Preference ». Ừ tao thích lái kiểu của tao hơn!

Cách đây chục năm tôi đã nghĩ đến lúc mình mắt mờ, tai lãng, đầu óc mụ mị thì cần phải dùng xe tự lái. Lúc đó chuyện tự lái vẫn còn như khoa học giả tưởng. Những năm đó mình còn nghĩ tếu : ngồi xe tự lái không biết có lúc nào phải lên tiếng năn nỉ «nó»: “Làm ơn dừng lại cho ngộ lái chút đi. Không dừng lại ngộ lái ướt xe hết bi giờ!” Bây giờ nhớ lại cứ tủm tỉm cười một mình. Muốn lái thì cứ bảo « nó » dừng lại cho mình lái, ai cấm đâu.” Lái ” theo nghĩa nào cũng vậy!

Thúy Messegee

5/2026

Về Thăm Mộ Chàng - Thơ: Tâm Tiễn - Phổ Nhạc: Liên Bình Định - Hòa Âm: Quang Đạt -Tiếng Hát: Diệu Hiền

Thơ: Tâm Tiễn
Phổ Nhạc: Liên Bình Định
Hòa Âm: Quang Đạt
Tiếng Hát: Diệu Hiền

Vàng Võ Thơ

 

Bây giờ chỉ có mình em
Ngó mây đang phủ trái tim phương trời
Mây buồn lặng lẽ lên khơi
Trái tim thương cảm ủ lời nhớ nhung
Bâng khuâng hẹn với vô cùng
Rằng mai đây lỡ không chung kiếp này
Riêng tư chẳng được tỏ bày
Chứ ai phụ bạc, ai đầy đoạ đâu
Bây giờ hay tới muôn sau
Vẫn anh trong trái tim sầu miên man
Từ đi vàng đá phai tàn
Giờ về tình tự cũng vàng võ thơ
Buồn ơi tháng với năm chờ
Giấc xuân chưa vẹn mộng mơ an lành
Thầm thì gọi mãi tên anh
Thời gian nào cũng phải đành chia ly ...

Cao Mỵ Nhân
(HNPD)
6 -2 - 2026

Một Buổi Chiều Xanh

 

Một buổi chiều xanh với nắng hồng
Hoa vàng hoa trắng nở ven sông
Nhớ em tôi mãi theo dòng nước
Mong một ngày về thỏa đợi mong.

Quảng Trị tình tôi vẫn mặn nồng
Xa người xa xứ xa mênh mông
Gửi người em gái tình tri kỷ
Ước hẹn bao năm vẫn mặn nồng,

Xa xôi trằn trọc đêm không ngủ
Mãi miết theo đời sợ gió Đông
Đừng để tóc em màu bạc trắng
Mà thêm ngà ngọc sắc phiêu bồng.

Chiều nay có gió xanh màu nhớ
Thương cảm sao đời lắm sắc không?
Thương em ngày tháng còn cô quạnh
Đời lỡ xuân xanh lỡ rượu nồng.

Đăng Nguyên

Ngọt Ngào

 

Thơ & Trình Bày: Ý Nga

Mê Làm Vườn, Trồng Rau…

Mỗi người trong đời đều có một,hay nhiều hơn một,niềm đam mê để theo đuổi. Có người mênhững thú vui sang trọng, rất “quý tộc,”như ngồi nhâm nhi càphê Ý trong những quán nhỏ thơm nức mùi espresso,mê sưu tập đồng hồ Thụy Sĩ với những bộ máy tinh vi chạy chính xác từng giây, mê chơi golf giữa những sân cỏ xanh mướt, hay mê những chuyến cruise vòng quanh thế giới để mỗi sáng thức dậy ở một bến cảng/phố biển khác nhau. Những niềm đam mê ấy thường gắn với sự dư dả, mà nhìn vào người ta dễ nghĩ ngay: “Dân có điều kiện.”

Nhưng bên cạnh những cái mê sang trọng đó, cũng có những niềm vui rất bình dị, rất quê mùa, thậm chí còn… dính đầy bùn đất. Vậy mà một khi đã dính vào rồi, người ta lại khó lòng dứt ra được. Một trong những cái mê dễ “nghiện” nhất chính là mê làm vườn, trồng rau, trồng hoa…

Nghe qua thì tưởng đơn giản lắm. Chỉ là vài luống rau xanh, mấy gốc cà chua, vài dây khổ qua bò quanh hàng rào hay vài chậu hoa nho nhỏ trước hiên nhà. Nhưng lạ ở chỗ, người mê làm vườn có thể bỏ hàng giờ ngoài sân mà không biết chán. Sáng vừa thức dậy, chưa kịp uống hết ly cà phê đã bước ra xem cây bầu hôm qua có thêm bông mới không, dây đậu đũa có leo cao thêm chút nào chưa. Chiều đi làm về mệt rã rời, chưa kịp thay quần áo đã vội xách vòi nước ra tưới từng chậu cây, lom khom nhổ cỏ, bắt sâu như chăm sóc những đứa con nhỏ của mình.

Tôi cũng không biết cái thú làm vườn bắt đầu với mình từ lúc nào.

Có thể từ ngày nhìn bó rau muống ngoài chợ bán với cái giá khiến người ta giật mình rồi buột miệng nghĩ: “Ủa, sao mình không tự trồng?” Cũng có thể từ lần ăn tô canh chua mà cọng bạc hà mềm nhũn, nhạt nhẽo như miếng khăn giấy ngâm nước, làm mình nhớ quay quắt mùi rau vườn ngày xưa ở quê nhà.

Nhưng có lẽ sâu xa hơn, cái mê đó đến từ lúc con người bắt đầu muốn sống chậm lại.

Khi tuổi đời không còn quá trẻ, người ta tự nhiên bớt thích chen chúc, bớt thấy niềm vui trong những thứ ồn ào náo nhiệt. Điều mình cần đôi khi chỉ là một khoảng sân nhỏ có màu xanh của lá, buổi sáng bưng ly cà phê bước ra hiên nhìn những giọt sương còn đọng trên lá non mà thấy lòng nhẹ tênh. Cảm giác ấy khó giải thích lắm.

Một chiếc lá mới nhú cũng đủ làm vui cả ngày. Một trái ớt đầu mùa đỏ lên giữa đám lá xanh khiến mình hân hoan như vừa nhận được món quà bất ngờ. Có những buổi chiều mưa nhẹ, chỉ đứng dưới mái hiên nhìn nước nhỏ xuống mấy luống rau thôi mà lòng đã thấy bình yên kỳ lạ. Bao nhiêu mệt mỏi, bao nhiêu chuyện nhức đầu ngoài đời sống bỗng nhiên dịu xuống hết. Người ta thường nói đùa:“Giàu chơi xe, nghèo trồng rau.” Nghe qua tưởngchỉ để cười, nhưng nghĩ kỹ cũng có phần đúng. Người mê xe bỏ hàng giờ lau chùi, chăm sóc chiếc xe bóng loáng của mình. Còn người mê trồng rau thì nâng niu từng cọng hành, từng lá húng quế như báu vật. Nhưng theo tôi, người trồng rau chưa chắc nghèo.

Nhiều người nhà cao cửa rộng, xe sang, công việc thành đạt vẫn mê làm vườn như thường. Sau những giờ họp hành căng thẳng, họ thay quần áo, bước ra sân cuốc đất, tưới cây. Không phải vì thiếu rau để ăn, mà vì thiếu cảm giác bình yên mà cây cối mang lại. Chỉ có điều, người mê làm vườn chắc chắn là… siêng. Và đôi khi hơi khùng một chút.

Bởi ai từng trồng rau rồi sẽ hiểu, đây không phải thú vui nhẹ nhàng như người ngoài tưởng tượng. Mùa đông ngồi trong nhà coi Youtube học cách trồng cà chua hữu cơ, cách ủ compost, cách trị sâu mà không dùng thuốc. Mùa xuân hí hửng đi mua hạt giống như chuẩn bị mở nông trại. Mùa hè ngày nào cũng lom khom ngoài sân, tay chân đầy đất cát, mặt mũi đẫm mồ hôi nhưng lòng vẫn vui. Đến mùa thu lại ngồi tiếc mấy dây bí chưa kịp ra trái vì trời bắt đầu trở lạnh.

Có người đi vacation mà lòng cứ nhớ mấy chậu rau ở nhà. Có người nửa đêm bật dậy chỉ vì sực nhớ quên đem cây vào khi trời sương giá. Có người đi ăn phở mà mắt cứ nhìn chăm chăm dĩa rau thơm để coi người ta dùng giống húng gì, rau quế gì. Nói thật, người mê trồng rau đôi khi hơi… kỳ (một cục), nhưng đó là cái kỳ rất dễ thương.

Giữa một cuộc sống quá nhanh, quá bận rộn và đầy áp lực, con người ta vẫn còn giữ được niềm vui giản dị khi nhìn một hạt giống nảy mầm, một chiếc lá non lớn lên từng ngày… Và có lẽ, đó cũng là một cách để giữ cho lòng mình xanh lại.

Cái “mê” làm vườn nó giống như một thứ bệnh lây lan trong cộng đồng người Việt ở Mỹ. Hễ tháng Tư, tháng Năm vừa tới là thiên hạ bắt đầu hỏi nhau:

- Năm nay trồng gì chưa?

- Có giống bầu da ếch không?

- Chỗ nào bán phân rẻ?

Và rồi, từ những niềm vui rất nhỏ đó, người ta tìm thấy nhau.

Những người cùng mê làm vườn, trồng rau, trồng hoa dần dần tụ lại thành những cộng đồng riêng trên Facebook hay các diễn đàn mạng để chia sẻ kinh nghiệm, khoe thành quả và giúp nhau học hỏi cách trồng trọt. Người này chỉ người kia cách ươm hạt, pha đất, bón phân, trị sâu. Có khi chỉ một trái khổ qua đầu mùa hay một luống rau cải xanh mướt cũng đủ làm cả nhóm xôn xao, vui lây như chuyện nhà mình.

Điều dễ thương là trong những diễn đàn đó, người ta không chỉ chia sẻ cây trái mà còn chia sẻ cả sự gần gũi, tình đồng hương và những niềm vui rất đời thường giữa cuộc sống xa quê. Như chị bạn văn Thơ Thơ Cẩm Tú, người chúng tôi quen biết từ thuở internet còn rất sơ khai, thời của tạp chí liên mạng Suối Nguồn ngày ấy. Hồi đó, chị nổi tiếng với những bài viết nhẹ nhàng, đầy cảm xúc. Vậy mà theo thời gian, chị cũng “bẻ bút” để quay về với đất đai, vườn tược và niềm vui chăm cây trồng rau.

Từ niềm đam mê đó, chị lập ra nhóm “Vườn Texas” trên Facebook, quy tụ hàng ngàn người Việt cùng sở thích làm vườn khắp nơi. Trong nhóm, mỗi ngày người ta chia sẻ với nhau từ chuyện hạt giống, mùa trồng, cách trị sâu cho tới những hình ảnh giản dị như một giàn mướp trĩu trái hay một luống rau thơm xanh mướt sau nhà.

Có lẽ vì vậy mà những nhóm làm vườn lúc nào cũng đầy không khí thân tình. Người ta vào đó không chỉ để học cách trồng cây, mà còn để tìm lại chút bình yên, chút hương vị quê nhà và cảm giác mình vẫn còn thuộc về một cộng đồng có chung niềm vui rất mộc mạc ấy.

Tôi có biết ông bà chủ tiệm tạp hóa Phước Hưng ở Springfield, Virginia. Hai ông bà quanh năm bán buôn, khách ra vô nườm nượp. Nhưng hễ tới tháng Sáu là bắt đầu mất tập trung. Khách còn đang lựa nước mắm thì ông chủ đã đứng ngó đồng hồ.

Có lần tôi đang tính tiền, ông hấp tấp nói:

- Mua lẹ đi Nị, hôm nay Ngộ phải về trồng rau.

Nói xong ông cười hề hề như người vừa thú nhận một bí mật lớn lao.

Tôi tưởng ông nói chơi, ai dè vài hôm sau ghé lại, bà chủ cũng than:

- Ổng mê làm vườn dữ lắm. Từ sáng tới tối cứ nghĩ tới mấy luống cải.

Rồi bà cũng thú thật:

- Mà tui cũng vậy.

Thế là cả hai vợ chồng cùng “bệnh”. Ban ngày buôn bán ở chợ, chiều về thay đồ làm nông dân. Nhà bên hông tiệm có mấy thùng xốp xếp dài, nào cải xanh, tần ô, húng quế, cà chua, khổ qua leo giàn nhìn mát cả mắt.

Ông chủ còn khoe:

- Rau nhà trồng ăn ngọt hơn rau chợ nhiều.

Người mê trồng rau thường có niềm vui rất lạ. Một trái ớt đầu mùa cũng đủ làm họ sung sướng như trúng số. Một dây bí ra bông là chụp hình gửi khắp nơi. Có người còn nói chuyện với cây. Tôi biết điều này vì… tôi cũng vậy.

Hơn mười năm nay, cứ tới mùa xuân là lòng tôi bồn chồn. Trong khi người ta lo vacation, tôi lo coi Home Depot có sale đất chưa.

Ba tôi thì khỏi nói, mới đầu tháng Ba thôi là đã bắt đầu nhắc:

- Nhớ canh Costco coi khi nào họ đem đất trồng rau ra bán nghen!

Cái giọng nhắc nghe còn sốt ruột hơn chờ Black Friday sale.

Mà đúng thiệt, dân mê làm vườn ai cũng hiểu “mùa đất” ở Costco quan trọng cỡ nào. Chỉ cần thấy mấy pallet đất trồng cây bắt đầu xuất hiện ngoài sân là trong lòng nao nao như báo hiệu mùa xuân đã thật sự tới.

Năm nào cũng vậy, cứ tới mùa là tôi lái chiếc pickup truck ra Costco “canh me.” Hễ thấy đất và phân vừa chưng ra là chất đầy một xe bán tải đem về. Bao nào bao nấy nặng muốn gãy lưng, vậy mà lúc chất lên xe thì hăng hái lạ thường. Rồi đem về chia cho hai nhà (nhà ba tôi và nhà tôi).

Có khi sân garage chất đầy bao đất, nhìn không khác gì kho vật liệu xây dựng. Ba tôi thì đứng chống nạnh ngó đống đất với vẻ hài lòng như vừa mua được của quý. Còn tôi thì vừa khuân vừa tự hỏi không hiểu sao mỗi năm đã nói “trồng ít thôi,” cuối cùng vẫn mua cả núi đất như chuẩn bị mở nông trại.

Cái vui của người mê làm vườn nhiều khi chỉ đơn giản là cảm giác đầu mùa xuân chở những bao đất mới về nhà. Là mùi đất thơm ngai ngái khi vừa mở bao ra. Là hai cha con đứng bàn chuyện năm nay trồng thêm bí dứa giống của Nhật Bổn, cà chua hay khổ qua, nên làm giàn bầu ở đâu, trồng rau muống chỗ nào cho nhiều nắng. Ðó là những chuyện rất nhỏ, rất bình thường. Mà sau này nghĩ lại, đôi khi đó lại là những ký ức ấm áp nhất.

Có năm tuyết chưa tan hết, tôi đã lái xe đi mua đất trồng rau. Nhân viên Costco chắc tưởng tôi mở nông trại vì mỗi lần mua cả chục bao đất. Ðôi khi tôi còn phải “ăn gian” một chút. Costco giới hạn mỗi membership chỉ được mua mười bao đất hay phân, mà mười bao thì nhằm nhò gì với dân mê làm vườn.

Thế là tôi chất đủ mười bao lên xe trước, chạy ra parking lot bỏ xuống, rồi tỉnh bơ đẩy xe quay ngược trở vô mua thêm đợt nữa. Có hôm làm tới hai, ba vòng như đang tiếp tế vật tư cho nông trại.

Mấy anh nhân viên Costco chắc nhìn riết cũng quen mặt. Thấy tôi xuất hiện ở khu garden là biết mùa trồng rau đã tới. Có người còn cười hỏi:

- Trồng rau hay mở farm vậy?

Tôi cũng cười trừ. Chứ nói thật, lúc đó trong đầu chỉ nghĩ tới mấy luống rau chua, rau muống, giàn khổ qua với đám rau má đang chờ đất mới ở nhà.

Cái vui của dân mê làm vườn đôi khi kỳ cục vậy đó. Người khác đi Costco mê coi TV, laptop hay đồ điện tử sale. Còn mình thì đứng ngắm pallet đất, bao phân với ánh mắt đầy xúc động. Thấy bảng “Garden Soil” là tim rung động hơn thấy hàng hiệu giảm giá.

Đi ngang quầy TV 85 inch không thèm nhìn. Nhưng thấy bảng sale “Garden Soil” là mắt sáng rỡ. Home Depot, Lowes đối với người mê làm vườn giống như Disneyland. Bước vô đó là quên giờ quên giấc. Người bình thường đi mua một món rồi về. Còn dân mê trồng rau đi một vòng rồi tự nhiên ôm thêm sáu chậu ớt, cả trăm bao mulch, với cái vòi nước mới.

Trong đầu lúc nào cũng có suy nghĩ rất lạc quan:

-“Trồng thêm chút nữa chắc không sao.”

Nhưng kết quả thường là sân sau biến thành nông trại mini.

Có năm tôi trồng nhiều quá, ăn không kịp phải đem cho hàng xóm, đem vào sở làm. Một bà hàng xóm nói:

- Please… no more lettuce…

Nhưng người trồng rau có tật rất dễ thương là thích cho. Hễ cây ra trái nhiều là đem biếu. Cho rau giống như chia sẻ niềm vui. Một bó rau muống mới hái thơm mùi đất làm người ta thấy gần nhau hơn.

Tôi nhớ thời bà Michelle Obama còn ở Bạch Cung, bà cho trồng rau ngay trong khu vườn nổi tiếng phía Nam. Chuyện đó lúc đầu làm nhiều người ngạc nhiên. Giữa nơi quyền lực nhất nước Mỹ mà lại có luống cải, luống cà chua, rau thơm. Nhưng nghĩ kỹ thì rất hay.

Bà muốn khuyến khích người dân ăn uống lành mạnh, sống gần thiên nhiên hơn. Khu vườn đó không chỉ cung cấp rau sạch cho nhà bếp Bạch Cung mà còn mang ý nghĩa giáo dục trẻ em về dinh dưỡng.

Tôi coi hình thấy bà mặc áo giản dị, tay cầm xẻng, cúi xuống trồng rau. Tự nhiên thấy việc làm vườn trở nên thân thiện và gần gũi vô cùng.

Hóa ra từ người bình dân tới Đệ Nhất Phu Nhân cũng có chung niềm vui nhìn một cây cà chua lớn lên mỗi ngày. Làm vườn thật ra có nhiều lợi ích hơn người ta tưởng. Trước hết là khỏe người. Ai từng cuốc đất, bưng bê bao phân, kéo vòi nước sẽ hiểu làm vườn là một môn thể thao trá hình. Mồ hôi chảy ròng ròng nhưng lòng vui. Không cần gym mà ngày nào cũng vận động.

Rồi khỏe tinh thần. Có những hôm mệt mỏi, chỉ cần ra sân nhổ cỏ một chút là đầu óc nhẹ hẳn. Nhìn mấy chiếc lá rung trong gió thấy lòng bình an kỳ lạ. Cây cối không nói gì nhưng lại chữa lành rất giỏi.

Nhiều người về hưu sau một thời gian buồn chán, nhờ làm vườn mà vui trở lại. Sáng thức dậy có cái để mong. Hôm nay coi bầu ra trái chưa. Mai coi rau cải lớn tới đâu. Mỗi ngày đều có chuyện để hy vọng. Mà hy vọng là thứ rất quan trọng cho đời sống con người.

Rồi cuối cùng, sau bao nhiêu ngày tưới tắm, bắt sâu, hồi hộp chờ đợi, cũng tới lúc có rau sạch cho cả gia đình ăn. Đó có lẽ là phần thưởng vui nhất của người mê làm vườn. Vào mùa hè, hầu như ngày nào trong bữa cơm của hai vợ chồng tôi cũng có một rổ rau tươi mới hái ngoài vườn. Rau còn thơm mùi đất, lá còn đọng chút nước sau khi vừa rửa xong, nhìn thôi cũng thấy ngon miệng.

Khi thì hái một rổ  xà lách, rau thơm, tía tô để cuốn bánh xèo, ăn với cá nướng hay mực hấp. Khi thì cắt
mớ rau quế, húng lủi, cải non ăn kèm mì Quảng hay thịt heo luộc. Có hôm chỉ cần hái vài cọng mồng tơi, ít rau đay, thêm trái mướp non là đã có nồi canh ngọt lịm cho bữa cơm chiều.
Những món ăn vốn rất bình thường bỗng ngon hơn hẳn khi biết rau đó do chính tay mình trồng. Cái ngon không chỉ nằm ở vị tươi sạch, mà còn ở cảm giác vui vui trong lòng. Mỗi cọng rau trên mâm cơm đều có công sức mình trong đó (từ ngày ngâm hạt, trộn đất, tưới nước cho tới lúc hái xuống).

Nhiều khi ngồi ăn, hai vợ chồng còn nói đùa với nhau:

- Rau này non mướt. Mua ở đâu mà ngon quá...

- Ở 6614 đó!

Những câu chuyện nhỏ xíu vậy thôi mà làm bữa cơm gia đình thấy ấm áp hơn nhiều. Có lẽ vì thế mà người mê trồng rau không chỉ trồng để ăn. Họ trồng để vui, để nhớ quê nhà, để thấy mình gần với thiên nhiên hơn. Và đôi khi, chỉ để mỗi chiều bước ra vườn hái một rổ rau xanh mang vào bếp mà nghe lòng bình yên lạ thường.

Tôi còn nhận ra người mê trồng rau thường hiền hơn. Có lẽ vì họ học được tính kiên nhẫn từ cây cối. Gieo hạt không thể bắt cây lớn ngay ngày mai. Phải chờ. Phải chăm. Phải chịu khó. Đôi khi trồng thất bại nữa.

Có năm tôi trồng dưa leo rất hăng hái. Kết quả sâu ăn sạch. Tôi tức muốn khóc. Nhưng vài tuần sau lại hí hửng mua cây mới về trồng tiếp. Như năm nay chẳng hạn, thời tiết cứ thất thường lúc nóng lúc lạnh làm dân mê trồng rau tụi tôi khổ sở không ít. Mới thấy vài hôm nắng ấm là hí hửng đem hột rau muống, bí đao ra ngâm rồi gieo xuống đất. Cây vừa nhú lên được vài ba lá non, nhìn xanh mướt mà lòng mừng rơn, thì đùng một cái, cơn lạnh lại bất ngờ ập tới.

Sáng bước ra vườn thấy mấy cây con rũ xuống mà xót như nhìn công sức mình teo theo thời tiết. Thế là lại phải bắt đầu từ đầu. Lại lục hộp hạt giống, lại ngâm hột qua đêm, lại chờ từng mầm non nhú lên như chưa từng có cuộc “sương giá” nào xảy ra.

Nhưng lạ lắm, người mê làm vườn dù bị thời tiết “đánh” hoài vẫn không nản. Cây chết thì trồng lại. Hột hư thì gieo đợt khác. Buồn chút rồi thôi, vài hôm sau lại hí hửng như chưa từng thất vọng lần nào.

Có lẽ vì người trồng rau lúc nào cũng tin vào mùa tới, vào những mầm xanh sẽ mọc lên trở lại.

Người làm vườn rất lạ. Bị cây phản bội vẫn tha thứ dễ dàng. Rồi cái thú làm vườn còn kéo người ta gần nhau hơn. Bạn thử tưởng tượng một buổi chiều mùa hè, vài người bạn đứng quanh giàn khổ qua, vừa hái rau vừa nói chuyện quê hương. Có người kể chuyện thời nhỏ tưới rau bằng gàu nước giếng. Có người nhớ luống cải sau nhà mẹ trồng ngày xưa.

Chỉ vài cọng rau thôi mà kéo cả tuổi thơ trở lại. Có lẽ vì thế nên người Việt xa quê rất mê trồng rau. Trong mấy luống rau đó có mùi quê hương. Có ký ức. Có cảm giác mình vẫn giữ được một phần đời cũ.

Mỗi lần thấy rau răm, tía tô hay mồng tơi mọc xanh, tôi lại nhớ những bữa cơm nghèo ngày xưa. Nhớ tiếng dao thớt trong bếp. Nhớ tiếng mẹ gọi ăn cơm giữa trưa hè… Làm vườn không chỉ để có rau ăn. Đó còn là cách giữ lại những điều thân thuộc trong đời sống quá nhiều đổi thay này. Dĩ nhiên, người mê trồng rau cũng có vài “triệu chứng” khá buồn cười là đi đâu cũng nhìn đất. Tới nhà người ta trước tiên ngó sân sau. Thấy khoảng đất trống là tiếc giùm.

Ði ăn phở thấy cọng húng quế già, lấy giấy bọc lại đem về giâm. Tôi từng thức dậy lúc sáu giờ sáng chỉ để coi cây bầu tối qua có nở bông không. Và cảm giác sung sướng khi thấy trái bí non đầu tiên thật khó giải thích với người không mê làm vườn. Nhưng thôi, cuộc đời ai mà chẳng cần một cái mê vô hại để vui sống?

Có người mê câu cá. Có người mê đánh golf. Có người mê shopping… Còn chúng tôi mê nhìn hột nảy mầm, nhìn bông kết trái; một niềm vui rất nhỏ. Và biết đâu, trong thời đại mọi thứ đều vội vã, cái thú chăm một cái cây mỗi ngày lại là cách giúp con người sống chậm hơn, tử tế hơn và bình an hơn.

Cho nên nếu một ngày nào đó bạn ghé tiệm Phước Hưng ở Springfield vào tháng Sáu mà thấy ông chủ giục:

- Mua lẹ đi Nị, Ngộ phải về trồng rau!

Thì xin đừng ngạc nhiên. Bởi mùa hè tới rồi. Mà với những người “mê” làm vườn như chúng tôi, đó là mùa hạnh phúc nhất trong năm.

Võ Phú

Thuở Ấy Yêu Nhau - Sáng Tác: Hoàng Nguyên - Ca Sĩ: Thái Thanh

Sáng Tác: Hoàng Nguyên
Ca Sĩ: Thái Thanh

Bản Luân Vũ Cuối Cùng

(Viết cho chuyện ngắn U Tình

 trong tập truyện ngắn Sôi Nổi - Nguyễn Lân)


Em không biết mình mơ hay tỉnh
Theo anh lòng xao xuyến đê mê
Rạo rực lửa tình trong tia mắt
Vòng tay anh xiết chặt vai mềm

Nụ hôn rát bỏng bên đầu lưỡi
Chiếm trọn tâm hồn chốn u mê
Ánh đèn huyền ảo mờ trong khói
Thoang thoảng hương bay cõi dương trần

Nhắm mắt thả lòng vào mộng ảo
Giải yếm rơi ngang cuối chăn hồng
Rung động tâm hồn em ngộp thở
Quay cuồng đầu óc gọi tên anh

U tình như sóng chuyển đến nhanh
Trong hơi men em đáp trả tình nồng
Như thiêu thân bay vào ánh sáng
Em hiến mình trong ngọn lửa tình yêu

Tiếng nhạc vang khi tỉnh khi say
Như mê hoặc em quay tròn điệu vũ
Giọng anh trầm ai oán bên tai
Đêm nay em quả đẹp não nùng

Bản luân vũ cuối cùng anh xin tặng
Thân xác ta đã quyện hòa đồng
Đêm nay đôi ta theo nhịp nhạc hòa
Thiên thu ta sẽ đời đời bên nhau

Diệm Trân
2016

 

Trong Văn Bút, có Văn Thi Sĩ đặc biệt
Võ Phú, tuổi trẻ tài cao, rất nhiệt tình
Văn chương hay, luôn đối xử ân cần
Giúp mọi người không chút gì e ngại.

Võ Phú, luôn luôn khích lệ, hăng hái
Hạnh phúc thay, khi giúp đỡ bạn mình
Như người thân, quyến thuôc, anh chị em.
Không thắc mắc, không ngại ngần, tính toán

Những ngày đầu, tôi mới vào Văn Bút,
Rất ngại ngùng mỗi lúc gửi bài thơ
Biết tìm ai, để thăm hỏi bây gìờ !
Hội Viên mới, chưa ai từng gặp mặt.

Tôi phân vân và vô cùng dè dặt
Vì lạ xa, chưa quen biết một ai
Nhưng linh cảm, ở đâu cũng có người
Luôn giúp đỡ, ân cần vô điều kiện.

Ngày tháng qua, trên Email Văn Bút
Về đăng bài trên Tạp Chí Miền Đông
Được Võ Phú, khích lệ nhắn đôi dòng
Qua văn chương, quý trọng nhau đối đáp

Võ Phú giúp tôi và nhiều Văn Hữu khác,
In Sách Thơ Văn, Viết Giới Thiệu chân tình
Phú chững chạc, tâm tốt rất thông minh.
Hạnh Phúc thay! Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại

Tôi rất vui, mỗi khi có được dịp
Qua văn thơ, hỏi đáp rất thật lòng
Võ Phú, người đạo đức, rất ân cần,
Khiến trong Tâm, tôi vô cùng mến mộ.

Ở nơi đâu, cũng có Người Tâm Tốt
Mang niềm vui, và đối xử công bình,
Chỉ lời nói cũng đủ vui trong Tâm
Trong cuộc sống, ai cũng đều mong ước.

Cảm ơn đời, cảm ơn Người Tâm Tốt
Cũng nơi đây, tôi học hỏi rất nhiều
Việc làm tốt, chẳng hề mất đi đâu
Luôn để lại cho đời Nhiều Hạnh Phúc./.

Hoàng Thục Uyên
Tháng 6/2026

----------
Sơ Lược Tiểu Sử Y Thy Võ Phú

Bút hiệu: Võ Phú (văn) & Y Thy/i (thơ).

Võ Phú sinh ngày 10 tháng 11. Sinh quán Nha Trang – Việt Nam; định cư tại Virginia, Mỹ tháng 9 năm 1994. Tốt nghiệp cử nhân Hóa và làm việc tại Virginia Commonwealth University.

• Chủ nhiệm và chủ bút tạp chí Kết Ðoàn 2002-2008.

• Ðiều hành nhà xuất bản Kết Ðoàn 2002-2004.

• Góp mặt trong các báo, đặc san, tạp chí, thi đàn, như: Suối Nguồn, Hồn Quê, Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng, Kỷ Nguyên Mới, Văn Hữu, Cỏ Thơm, Ngôn Ngữ…

• Góp mặt trong các tuyển tập thơ Cụm Hoa Tình Yêu, Tình Thơ Mùa Xuân, Tình Thơ Mùa Thu, Tình Thơ Quê Hương, 44 Năm Văn Học Việt Nam Hải Ngoại (1975-2019)…

Sách đã in:

Văn:

– Xóm Chài – Lotus Media – 2022

– Nước Mỹ: Những Mảnh Ghép Rời – Nhân Ảnh – 2020

– Vấn Vương (viết chung với Mai Ngọc Lan) – Kết Ðoàn – 2004

– Tưởng Như Ðã Mất – Suối Nguồn – 2003

Thơ:

– Lạc Vào Cõi Thu – Nhân Ảnh – 2021

– Ngày Tháng Có Nhau – Văn Học Mới – 2018

– Những Phương Trời Nhớ (thơ 10 tác giả) – Kết Ðoàn – 2004

– Ðời Chia Trăm Nhánh Sông (thơ 6 tác giả) – Suối Nguồn – 2002

– Rằng Ta Ðang Yêu – Suối Nguồn – 2001

– Cung Ngữ (thơ 10 tác giả) – Suối Nguồn – 2001

Giải thưởng văn học:

– Giải Viết Về Nước Mỹ: 2021, 2019, 2017, 2005

– Giải nhất thơ văn – University of Maryland – 2001

Phế Trạch 廢宅 - Ngô Dung (Vãn Đường)

(Ngô Dung 吳融 tự Tử Hoa 子華, người Sơn Âm, Việt Châu, đỗ tiến sĩ năm Long Kỷ thời vãn Đường)

Ngô Dung không tả cái nhà hoang mà chỉ muốn tả nhà Đường đang suy sụp và nước Tàu đang rơi vào móng vuốt của Rợ Hồ. Bài này cùng một tiêu đề với bài Kim Kiều Cảm Sự.

Ngô Dung

Nguyên tác Dịch âm

廢宅 Phế trạch

風飄碧瓦雨摧垣 Phong phiêu bích ngoã vũ tồi viên,
卻有鄰人與鎖門 Khước hữu lân nhân dữ toả môn.
幾樹好花閑白晝 Kỷ thụ hảo hoa nhàn bạch trú,
滿庭荒草易黃昏 Mãn đình hoang thảo dị hoàng hôn.
放魚池涸蛙爭聚 Phóng ngư trì hạc oa tranh tụ,
棲燕梁空雀自喧 Thê yến lương không tước tự huyên.
不獨淒涼眼前事 Bất độc thê lương nhãn tiền sự,
咸陽一火便成原 Hàm Dương nhất hoả tiện thành nguyên.

Dịch nghĩa

Nhà Hoang

Gió thổi bay ngói xanh mưa làm sụp tường
Nhờ có người hàng xóm khép cửa giùm
Mấy cây hoa đẹp đứng nhàn nhã suốt ngày
Cỏ thơm đầy sân giống như trời tối
Ao thả cá đã cạn, ếch nhái tranh nhau tụ lại
Xà nhà nơi én ở trống không, chim sẻ kêu ồn ào
Không phải cảnh trước mắt mới thê lương
Thành Hàm Dương chỉ một mồi lửa cũng biến thành cánh đồng lạnh

Dịch thơ

Nhà Hoang

Gió bay ngói biếc mưa hư tường,
Hàng xóm thương tình khóa cửa giùm.
Mấy khóm hoa tươi lười biếng đứng,
Ngập sân cỏ úa tợ hoàng hôn.
Ếch kêu inh ỏi ao không cá,
Vắng yến xà nhà sẻ véo von.
Chẳng những thê lương ngay trước mắt,
Hàm Dương một mối lửa tiêu luôn.

Lời bàn: 

Ngô Dung dùng thể tỷ, mượn cảnh nhà hoang để nói về nhà Đường đang suy xụp (6 câu đầu). Hai câu kết dùng nửa thể tỷ nửa thể phú để kết luận rằng chỉ một mồi lửa cũng đốt 

Con Cò

***

Nhà Hoang.

Ngói xanh gió rập, vách mưa pha,
Lối xóm thương giùm khép cửa nhà.
Mấy khóm hoa thơm nhàn nhã đứng,
Đầy sân cỏ héo nắng chiều tà.
Cá không ao cạn ếch tranh tụ,
Yến vắng xà nhà sẻ náo la.
Chẳng những thê lương ngay trước mắt,
Hàm Dương đốm lửa cũng tiêu ma.

Mỹ Ngọc.

Jul. 18/2026.

***

Ngôi Nhà Sang Trọng Bỏ Hoang

Gió mưa đổ ngói quý, tường nhà
Hàng xóm đóng giùm khóa cửa ra
Hoa đẹp nở chi ngày vắng lặng
Cỏ hoang hiu hắt ánh chiều tà
Ao khô cá chết giờ nhiều nhái
Chim yến bỏ đi sẻ hót ca
Không chỉ nơi đây buồn áo não
Hàm Dương một lửa hóa tha ma

Thanh Vân

***

Nhà Hoang

Gió bay ngói biếc bão xiêu tường
Nhờ có xóm giềng khép cổng xuông
Dăm cội hoa xinh ngày lặng lẽ
Đầy sân cỏ dại sớm chiều buông
Cá đi ao cạn ếch tranh chỗ
Én tổ xà không sẻ réo cuồng
Đâu chỉ thê lương bày trước mắt
Hàm Dương một lửa hóa thành nương

Song thất lục bát:

Mưa đổ tường, gió bay ngói biếc

Nhờ xóm giềng hờ khép cổng thay

Hoa dăm cội, lặng lẽ ngày

Đầy sân cỏ dại sớm bày hoàng hôn

Ao cá cạn ếch luôn sống khỏe

Xà én không lũ sẻ réo cuồng

Cảnh trước mắt gợi thê lương

Chỉ một mồi lửa, Hàm Dương hóa đồng!

Lộc Bắc
Jul26
***
Nhà Hoang

Mái đổ tường nghiêng mưa gió bay
Cậy nhờ hàng xóm khép cửa thay
Hoa xinh chi lặng lẽ ngày
Đầy sân cỏ héo nắng phai chiều tà
Ao cạn cá đi nhái tụ lại
Xà hoang én lặng sẻ inh tai
Cảnh buồn trước mắt riêng ai
Hàm Dương một lửa thiên tai hóa đồng.

Kim Oanh
***
Cám ơn anh Bảo chọn bài hay, và hai anh Giám, Tâm đã góp ý rất sớm. Bài của anh Tâm thật đầy đủ, giải thích rõ ràng làm BS học hỏi được rất nhiều, và không còn chỗ để ba hoa…
Bài thơ rất hay, câu thứ 3 làm BS nhớ tới hai câu trong bài Sơn Phòng Xuân Sự của Sầm Tham:
Đình thụ bất tri nhân khứ tận,
Xuân lai hoàn phát cựu thời hoa.
Cây cỏ vô tình, đâu hiểu được những tang thương của nhân thế.

Nhà Hoang

Mưa gió xiêu tường, ngói biếc tuôn,

Đóng cửa nhờ hàng xóm trông nom,

Mấy cây hoa đẹp nhàn nhã sống,

Khắp sân cỏ dại ẩn hoàng hôn,

Ếch tranh nhau tới, ao không cá,

Xà nhà hết én, sẻ kêu om,

Chẳng phải thê lương ngay trước mắt,

Hàm Dương mồi lửa đốt tiêu luôn.

Bát Sách.

(Ngày 23/07/2026)

***

Nguyên tác: Phiên âm:

廢宅-吳融 Phế Trạch - Ngô Dung

風飄碧瓦雨摧垣 Phong phiêu bích ngõa vũ tồi viên
却有鄰人與鎖門 Tức hữu lân nhân dữ tỏa môn
幾樹好花閑白晝 Kỷ thụ hảo hoa nhàn bạch trú
滿庭荒草易黃昏 Mãn đình hoang thảo dị hoàng hôn
放魚池涸蛙爭聚 Phóng ngư trì hạc oa tranh tụ
棲燕梁空雀自喧 Tê yến lương không tước tự huyên
不獨淒涼眼前事 Bất độc thê lương nhãn tiền sự
鹹陽一火便成原 Hàm Dương nhất hỏa tiện thành nguyên

Bài thơ luật thất ngôn bát cú có mộc bản trong các sách:

- Đường Anh Ca Thi - Đường - Ngô Dung 唐英歌诗-唐-吴融
- Hậu Thôn Thi Thoại - Tống - Lưu Khắc Trang 后村诗话-宋-刘克庄
- Doanh Khuê Luật Tủy - Nguyên - Phương Hồi 瀛奎律髓-元-方回
- Thạch Thương Lịch Đại Thi Tuyển - Minh - Tào Học Thuyên 石仓历 代诗选-明-曹学佺
- Ngự Định Toàn Đường Thi - Thanh - Thánh Tổ Huyền Diệp 御定全唐 诗-清-圣祖玄烨
- Sách Ngô Dung cũng như các sách chữ Hán khác viết chữ 却tức. Thời Đường không có chữ giản thể nên tức không phải là giản thể của 卻khước vào thời đó.
- Sách của Huyền Diệp cho 4 dị bản trong các câu 2, 4, 5 và 8 cho các chữ: 與dữ/為vi, 易dị/自tự, 聚tụ/鬧náo, 便成tiện thành/變寒biện hàn.
Chữ 棲 trong câu 6 có thể phiên âm là tê hay thê. tê sẽ không trùng với thê trong câu 7

Giải nghĩa chữ khó:

- Bích ngõa: Ngói tráng men màu xanh lá cây thường được sử dụng trên mái của các tòa nhà sang trọng của vương công đại thần hoặc nhà quyền quý ngày xưa như: cung điện, đền thờ…với những cánh cổng màu đỏ son và gạch xanh, rực rỡ và lộng lẫy. Màu sắc tươi sáng của chúng làm nổi bật sự hùng vĩ của kiến trúc.

- Tồi viên: Bức tường thành hoặc tường bao bị đập phá, làm sụp đổ, đổ nát.

- Lân nhân: Những người sống gần đó, hàng xóm.

- Tỏa môn: Đóng và khóa kín cửa.

- Hảo hoa: Những bông hoa đẹp, nhiều màu sắc, một phép ẩn dụ cho việc không tận tụy với cảm xúc của một người.

- Bạch trú: Ban ngày, khoảng thời gian từ bình minh (sau khi mặt trời mọc) đến hoàng hôn (trước khi mặt trời lặn).

- Nhàn bạch trú: Nở ra một cách uổng phí vì ban ngày vắng vẻ, nhàn rỗi, không người qua lại thưởng thức.

- Hoàng hôn: thời gian sau khi mặt trời lặn, trước khi trời tối hoàn toàn; một ẩn dụ cho tuổi già hoặc những năm chạng vạng, đại diện cho các giai đoạn sau của cuộc đời; một phép ẩn dụ cho một thời kỳ suy tàn, thường được sử dụng để mô tả sự kết thúc của một chế độ, tổ chức hoặc sự vật.

- Dị hoàng hôn: Dễ chìm vào cảnh chiều tà bóng xế; hoàng hôn như buông xuống nhanh hơn khi đối diện với bãi cỏ hoang tàn.

- Phóng ngư trì hạc: Ao thả cá cạn khô nước.

- Oa tranh tụ: ếch tụ tập lại với nhau (một loại náo loạn)

- Lương không: Xà nhà trống rỗng, không còn người ở, không còn tổ yến.

- Tước tự huyên: Chim sẻ tự kêu ồn ào.

- Bất độc: Không chỉ riêng, không chỉ đơn thuần

- Thê lương: Nỗi buồn, một môi trường hoặc phong cảnh cô đơn hoang vắng, môt trạng thái tinh thần, cô đơn và buồn phiền của một người, một bối cảnh bi thảm và khó khăn, gợi lên sự đồng cảm.

- Nhãn tiền: Trước mắt, không gian trước mặt, khoảng thời gian hiện tại

- Hàm Dương nhất hỏa: một trận lửa ở Hàm Dương. Điển cố lịch sử, khi Tây Sở Bá Vương Hạng Võ đánh vào kinh đô Hàm Dương của nhà Tần, ông đã phóng hỏa đốt cung A Phòng, ngọn lửa cháy suốt ba tháng trời không tắt.

- Tiện thành nguyên: Liền biến thành bãi hoang, thành đồng trống.

Dịch nghĩa bài thơ:

Phế Trạch Ngôi Nhà Bỏ Hoang

Phong phiêu bích ngõa vũ tồi viên

Gió thổi bay những viên ngói xanh, mưa làm sụp đổ bức tường bao quanh,

Tức hữu lân nhân dữ tỏa môn

Thế nhưng vẫn có người hàng xóm tốt bụng đến khóa hộ cánh cửa lại.

Kỷ thụ hảo hoa nhàn bạch trú

Mấy cây hoa đẹp đẽ nở ra một cách uổng phí giữa ban ngày,

Mãn đình hoang thảo dị hoàng hôn

Cả sân đầy cỏ hoang làm cho cảnh chiều tà càng dễ gợi vẻ sầu muộn.

Phóng ngư trì hạc oa tranh tụ

Ao thả cá đã cạn khô, lũ ếch nhái tụ tập tranh nhau,

Tê yến lương không tước tự huyên

Xà nhà nơi chim yến từng đậu nay trống rỗng, chỉ còn lũ chim sẻ tự ríu rít ồn ào.

Bất độc thê lương nhãn tiền sự

Nào phải chỉ riêng chuyện trước mắt này mới đáng buồn thương u sầu,

Hàm Dương nhất hỏa tiện thành nguyên

Hãy nhìn xem kinh thành Hàm Dương năm xưa, chỉ một mồi lửa của Hạng Võ cũng biến thành đồng cỏ hoang vu.

Bình luận:

Nhà thơ Ngô Dung (850–903) sống vào giai đoạn Vãn Đường – thời kỳ triều đình thối nát, khởi nghĩa nông dân Hoàng Sào nổ ra, và các phiên trấn đánh giết lẫn nhau làm cho đất nước tan hoang. Bản thân Ngô Dung từng giữ chức quan (Hàn lâm học sĩ, Hộ bộ thị lang) nhưng liên tục phải sống trong cảnh lưu vong, chứng kiến kinh thành Trường An bị tàn phá nhiều lần. Bài thơ này được sáng tác khi ông nhìn thấy dinh thự của một đại thần quyền quý trước đây nay chỉ còn là một đống đổ nát hoang tàn. Bài thơ dùng phế cảnh để gợi phế vận. Ngô Dung không than trực tiếp, mà để cảnh vật tự nói.

phế trạch = nhà hoang = xã hội mục nát.

hảo hoa nhàn bạch trú = hoa đẹp nở trong ngày vắng = cái đẹp lẻ loi giữa thời loạn.

trì hạc – lương không = ao cạn – xà trống = sinh khí tiêu tán.

Dịch thơ:

Thể thất ngôn luật thi:

Ngôi Nhà Hoang Phế

Gió cuốn ngói xanh, mưa phá tường,
Khóa nhà hàng xóm đầy tình thương.
Vài cây hoa nở ngày thanh vắng,
Cỏ dại đầy sân dục tối buông.
Ao cạn cá đi, nhái tụ tập,
Xà trơ yến vắng, sẻ nhiễu nhương.
Cảnh buồn trước mắt nào riêng xót,
Một lửa phế tiêu thành Hàm Dương

Ruined/Abandoned House by Wu Rong

Wind blows the emerald blue tiles away and rain destroys the crumbling surrounding walls,

Yet some kind neighbor still comes to lock the broken door.

A few beautiful flowers bloom in vain during the empty daylight,

While wild weeds fill the courtyard, hastening the gloomy dusk.

The fish pond has dried up, where frogs now gather and fight,

The rafters are bare; no swallows roost, only noisy sparrows cry,

Not only these desolate sights before my eyesthat brings sadness,

For even great Hanyang, once set aflame, turned wholly into barren wasteland.

Phụ đính:

Hàm Dương nhất hỏa 咸陽一火 là một điển cố văn học bắt nguồn từ một sự kiện biến cố trong lịch sử Trung Hoa: Tây Sở Bá Vương Hạng Võ phóng hỏa thiêu rụi kinh đô Hàm Dương của nhà Tần vào năm 206 TCN.

Nguồn gốc lịch sử: Mồi lửa của Hạng Võ

Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất sáu nước chư hầu, ông đã dốc tài lực, nhân lực của cả giang sơn để xây dựng kinh đô Hàm Dương (nay thuộc tỉnh Thiểm Tây) thành một siêu đô thị tráng lệ bậc nhất. Nơi đây không chỉ có cung Hàm Dương bề thế, mà còn tập hợp các kiến trúc tinh hoa của lục quốc, nổi bật nhất là cung A Phòng – một công trình vĩ đại với quy mô có thể chứa hàng chục vạn người. Năm 206 TCN, vương triều Tần sụp đổ. Lưu Bang là người tiến quân vào Hàm Dương trước, nhưng vì nể sợ thế lực của Hạng Võ nên đã rút quân ra đóng ở Bá Thượng. Khi Hạng Võ dẫn đại quân Tây Sở tràn vào kinh thành, sự phẫn nộ tích tụ của một quý tộc nước Sở bị diệt vong đã biến thành một cuộc thảm sát và hủy diệt tàn khốc:

Hạng Võ hạ lệnh giết vua Tần hàng phục là Tử Anh.

Ông cho quân lính vơ vét toàn bộ vàng bạc, châu báu và bắt các cung nữ nước Tần đem về phương Nam.

Để nhổ tận gốc biểu tượng quyền lực của triều Tần, Hạng Võ đã cho phóng hỏa đốt toàn bộ cung điện tại Hàm Dương. Theo sử sách ghi lại (đặc biệt là trong Sử ký của Tư Mã Thiên), ngọn lửa hung tàn ấy cháy rực trời suốt ba tháng trời mới tắt hẳn, biến kinh thành nguy nga bậc nhất thành một đống tro tàn, một bình nguyên trống trải hoang vu.

Quy mô "Nhất hỏa" và tranh luận khảo cổ ngày nay:

Trong văn học, "nhất hỏa" (một mồi lửa) nghe có vẻ nhanh chóng, nhưng trên thực tế, đó là một đợt hủy diệt có hệ thống.

Tuy nhiên, các cuộc khai quật khảo cổ hiện đại tại di tích kinh đô Hàm Dương cũ đem lại góc nhìn rất thú vị:

Cung Hàm Dương thực sự bị cháy: Các nhà khảo cổ tìm thấy lớp tro than dày và dấu vết gạch ngói bị nung chảy tại khu vực trung tâm triều đình nhà Tần, chứng thực cho ghi chép của sử sách.

Bí ẩn cung A Phòng: Trái với truyền thuyết văn học cho rằng cung A Phòng bị Hạng Võ thiêu rụi, các cuộc dò tìm khảo cổ cho thấy phần nền móng của cung A Phòng chưa hề có lớp tro cháy. Điều này chứng minh cung A Phòng thực chất chưa bao giờ được xây dựng hoàn thiện dưới thời Tần, nên Hạng Võ chủ yếu là đốt cung điện Hàm Dương và các kiến trúc xung quanh. Dù vậy, quy mô tàn phá của ngọn lửa năm đó vẫn là một thảm họa văn hóa khủng khiếp, thiêu rụi vô số sách vở, tư liệu lịch sử quý giá mà nhà Tần lưu giữ.

Ý nghĩa văn học và triết lý của điển cố:

Khi đi vào thơ văn, "Hàm Dương nhất hỏa" không còn đơn thuần là một sự kiện quân sự, mà nó trở thành một biểu tượng đa tầng nghĩa:

Biểu tượng của quy luật Thịnh – Suy và "Vô thường" Trong bài thơ Phế trạch của Ngô Dung, điển cố này được dùng ở câu kết để đẩy cảm xúc lên đỉnh cao. Từ một ngôi nhà hoang nát trước mắt, nhà thơ nhìn rộng ra cả một triều đại. Nhà Tần từng dùng bạo lực dẫm đạp lên lục quốc, xây điện đài nguy nga tưởng như "vạn thế" (muôn đời), nhưng cuối cùng tất cả vinh hoa ấy cũng chỉ cần "một mồi lửa" là trở về cát bụi. Nó nhắc nhở con người về sự ngắn ngủi, mỏng manh của quyền lực và vật chất.

Tiếng thở dài trước sự tàn phá của chiến tranh Mỗi khi các nhà thơ Trung Hoa hay Việt Nam đi qua những kinh đô cũ đổ nát (như Trường An, Lạc Dương, Thăng Long, Huế), họ thường mượn ngọn lửa Hàm Dương để ám chỉ sức tàn phá khủng khiếp của binh đao loạn lạc. Của cải, công sức của hàng triệu người trong hàng chục năm có thể bị xóa sổ chỉ trong vài ngày bởi lòng thù hận và tham vọng của các thế lực phong kiến.

Bài học về lòng dân và sự cai trị Ngọn lửa của Hạng Võ bùng cháy dữ dội như vậy là do nó được tiếp tay bởi sự oán hận ngút trời của trăm họ đối với chính sách bạo ngược của nhà Tần. Biến Hàm Dương thành đống tro tàn vừa là tội ác của Hạng Võ, nhưng cũng là quả báo của nhà Tần. Do đó, điển cố này còn mang tính răn đe chính trị sâu sắc đối với các tầng lớp thống trị đời sau: "Mất lòng dân thì vương triều dù kiên cố đến đâu cũng sẽ bị thiêu rụi".

Cháy rụi cả thành Hàm Dương (chỉ một bọn giặc cỏ cũng cướp nổi ngôi nhà Đường).

Phí Minh Tâm

***

Góp ý của Huỳnh Kim Giám:

Ngoài các trang chữ Hán cho một số phương ngôn, chỉ có thêm hai trang Wikipedia tiếng Nhật và Pháp cho Ngô Dung. Sử liệu không ghi rõ năm sinh, tử của Ngô Dung nhưng các nhà nghiên cứu suy rằng ông sinh năm 850, đi thi lần đầu năm 15 tuổi thời Hy Tông nhưng chỉ đỗ tiến sĩ 24 năm sau thời Chiêu Tông, khi đã gần 40 tuổi. Vì tính tình chính trực, triều chính thối nát, và vì việc Chiêu Tông bị hoạn quan Hoàn Tán Hối (韓全誨) bắt cóc, hoạn lộ của Ngô trắc trở; ông qua đời trong khoảng năm 903 khi đang giữ chức hàn lâm thừa chỉ (翰林承旨). Ba năm sau thì nhà Đường chấm dứt.

咸陽一火便成原=Hàm Dương nhất hỏa tiện thành nguyên

Câu cuối của bài thất ngôn bát cú này là câu then chốt giúp người đọc hiểu rằng đây không phải là một bài thơ tả cảnh nhà hoang (废宅=phế trạch) mà là thơ tả cảnh Tràng An thời Đường mạt vì điển tích Hàm Dương nhất hỏa nhắc đến việc Hạng Vũ dẫn quân vào kinh đô Hàm Dương năm 206, tàn sát gia đình vua Tần và phóng hỏa đốt cung A Phòng (阿房宫). Nhà Tần chấm dứt từ đó.

Nhà hoang (廢宅=phế trạch) có nghĩa là nhà không còn người ở và vì thế mà láng giềng qua đóng cửa giùm (鄰人與鎖門=lân nhân dữ tỏa môn), vườn đầy cỏ dại (荒草=hoang thảo) và suốt ngày không ai hái hoa (好花閑白晝=hảo hoa nhàn bạch trú), hồ cá cạn nước (放魚池涸=phóng ngư trì hạc) và ếch nhái tụ tập dành nhau chiếm chỗ (蛙爭聚=oa tranh tụ), và chim sẻ thay chim én sống ồn ào trên xà nhà (放魚池涸蛙爭聚=thê yến lương không tước tự huyên). Các câu mở đầu này cho ta biết rằng bài thơ ra đời năm 901 sau khi Chu Toàn Trung (朱全忠) tiến quân đến Tràng An và các hoạn quan ép Chiêu Tông dời đô qua Phượng Tường (鳳翔).

Ta có thể xem bài thơ này như lời tiên tri của Ngô Dụng về số phận nhà Đường.

@ ý kiến của Phí Minh Tâm:

1. Rất đồng ý với nhận xét của anh Giám. Bài Phế Trạch của Ngô Dung mượn cảnh một ngôi nhà hoang phế để phản ánh sự suy tàn của vương triều Đường vào giai đoạn cuối. Bài thơ là một kiệt tác thất ngôn luật thi, dùng phế cảnh để gợi phế vận, nói lên quy luật thịnh suy của lịch sử và giáo lý duyên sinh “Sinh trụ hoại diệt” của Phật giáo.

2. Mộc bản trong sách của Ngô Dung, cũng như các sách chữ Hán khác, xài chữ 却 tức=tức là trong câu 2, không phải chữ 卻khước=từ giã, lùi về... Không phải giản thể của chữ 卻 khước ngày nay (Thời Đường chỉ có chữ phồn thể, đâu có chữ giản thể).

3. Chữ 棲 trong câu 6 có thể phiên âm là tê hay thê. tê sẽ không trùng với thê trong câu 7.

@ mirordor trả lời:

Theo 卻 vs. 却 - 異體字字典 (từ điển cho dị thể của bộ giáo dục Đài Loan):

「却」為「卻」之異體字。tức vi khước dị thể; [tức là dị thể của khước] và trang này giải thích rằng lối viết của 卻 đã thay đổi theo thời gian, từ dạng 却 trong tiểu triện qua dạng 卻 trong lệ thư nhưng chữ viết trên các bia đá thì là 却. Các nghĩa 'rồi', 'được', 'đang', 'vẫn' của 卻=khước hợp với câu thơ hơn các nghĩa của 却=tức (thì, liền).

Huỳng Kim Giám