Thứ Năm, 10 tháng 9, 2026

Nét Sử Hồn Nhiên : “Bé Tè”


Bé tè tên là Julien Dillens,

Thành phố Brussels, Thủ đô nước Bỉ, (Belgium)
Có pho tượng đồng, kỳ dị dễ thương.
Tạc hình… “Bé trai đứng tè” ven đường,
Có người lầm tưởng, cho là hài hước.

Sẽ rất thú vị, nếu bạn biết được…
Chuyện lịch sử hi hữu của Brussels,
“Bé Tè”, được cả nước Bỉ ngợi khen!
Là Thần Đồng, cứu nạn Vương Quốc Bỉ.

Siêu phẩm nghệ thuật độc nhất vô nhị,
Của nhà điêu khắc Jérôme Duquesnoy
Ghi nét sử cách 647 năm nay!
Thuở Tây Ban Nha xâm lăng Bỉ Quốc.

Bỉ phải đầu hàng, cam phận tiểu nhược!
Rồi Tây Ban Nha giả bộ lui quân,
Nhưng bí mật, làm một chuyện bất nhân…
Chôn chất nổ khắp Thủ đô nước Bỉ!

Đường giây dẫn hỏa, được che giấu kỹ,
Sẽ chuyền lửa từ xa vào trung tâm.
Việc dã man, đã hoàn tất âm thầm.
Chỉ đợi… đúng giờ “G”, là khai hỏa!

Giờ “G” đến…Tây Ban Nha châm lửa !!!
Giây dẫn hỏa, phóng lửa đi rất nhanh,
Chút nữa đây, Brussels sẽ tan tành!
Nổ tung trời và muôn người sẽ chết!

Nhưng bất ngờ!... mọi sự ngưng lại hết!
Như một ơn lạ, Thượng Đế an bài.
Số là: ngẫu nhiên có một bé trai,
Chính lúc ấy, đứng tè bên ven lộ.

Mà giây dẫn hỏa, lại chuyền ngang đó!
Lửa gặp nước tiểu, nên tắt ngúm liền,
Bé tè hồn nhiên, đã cứu nạn Brussels!
Bỉ thoát diệt, trong đường tơ kẽ tóc!

Cả nước bàng hoàng, mừng đến phát khóc!
Tạ ơn Trời !!! Tạ ơn bé Julien!!!
Chuyện hy hữu này, ngàn đời không quên.
Ghi đậm nét, trong sử Vương Quốc Bỉ!

Tây Ban Nha cũng viết trong sử ký
Chuyện “Bé Tè” chuyện thật, rất hồn nhiên
Bên Âu Châu có khá nhiều công viên
Trưng bầy tượng “Vị Thần Đồng” ngộ nghĩnh!


Trần Quốc Bảo

Richmond, Virginia
 

Mẹ Chồng Người Bắc và Học Sinh Việt Nam

 

Chồng tôi là người Bắc, quê ở Hà đông. Anh nói tiếng Bắc đặc, dù gia đình vào Nam lập nghiệp đã lâu. Thoạt tiên, tôi quen với cháu anh nên gọi anh là chú . Rồi khi đã làm vợ anh, thỉnh thoảng tôi vẫn quen miệng gọi anh là chú. Vì thế, mẹ chồng tôi phải nhắc tôi đổi cách xưng hô. Lời nhắc nhở của bà nội các cháu khiến tôi nhớ lại hồi mới gặp anh. Khi đó, tôi ở chung nhà với một bà chị họ. Bà thấy tôi kêu anh bằng chú thì tưởng lầm anh đi tu. Bà khuyên tôi nếu anh là người tu hành, dù đạo Chúa hay đạo Phật cũng phải…”buông tha” anh, không nên dụ dỗ anh vào con đường mê hoặc tục lụy. Tôi chỉ cười mà không nói gì. Nhưng trong bụng, tôi thầm nghĩ :”Ai đưa ai vào vòng tục lụy đây?” Rồi chỉ một thời gian ngắn sau, anh tỏ tình và xin…bàn tay tôi.

Khi đã về làm vợ anh, tôi được biết bà nội các cháu rất ngạc nhiên trước quyết định hỏi vợ của anh. Cụ có thành kiến rằng con gái Nam không biết căn cơ, chỉ quen tiêu xài hoang phí. …. Sau đám cưới, tôi về làm dâu bà nội các cháu ngay. Từ nhà tới sở làm đi bộ khoảng 5 phút. Đó là một trường trung học di cư từ Bắc vào Nam. Trường đã có tiếng đào tạo được nhiều học sinh giỏi. Vì chưa có cơ sở riêng, trường phải học tạm ở một trường Tiểu học vào buổi chiều. Lúc đó tôi là tham sự hành chánh nhưng bằng lòng với việc làm như một chân thư ký, trông coi thư viện nho nhỏ cho trường. Lẽ ra tôi có thể được bổ nhiệm về bộ Tài chánh hay cơ quan nào khác, lương bổng cao hơn chút ít. Nhưng được cái nọ mất cái kia. Tôi muốn có thì giờ để tiếp tục học cho xong Đại học. Công việc thư viện nhà trường rất thích hợp cho tôi vì tôi có thể đọc sách khi rảnh rỗi. Trong thời kỳ này, buổi sáng tôi đến Đại học Văn khoa, buổi chiều đến trường làm việc. Bài vở của Đại học Văn Khoa khá nhiều. Thế mà ở trường, ông hiệu trưởng cũng còn xếp cho tôi dạy 6 giờ 1 tuần ở các lớp nhỏ. Dù chỉ có 6 giờ tôi cũng phải soạn và chấm bài nên mất rất nhiều thì giờ. Đêm nào tôi cũng phải thức thật khuya. Nhà tôi đi ngủ sớm, rồi nếu nửa đêm thức giấc mà thấy còn đèn sáng, thế nào anh cũng trách :”Em phải quyết định chọn một việc, đi học hay đi làm, không thể ôm đồm như vậy được.” Bây giờ nghĩ lại tôi cũng thấy tôi cứng đầu. Với lương giáo sư đệ II cấp, nhà tôi có thể nuôi tôi đi học cho đến khi tôi học xong đại học. Khi chúng tôi ở chung với bà nội các cháu, tôi thật là người vô tích sự. Tôi chẳng giúp Cụ được gì, mà đôi khi chính Cụ lại sai chị giúp việc lo sẵn cho chúng tôi thức ăn điểm tâm như bánh mì thịt, xôi, bánh cuốn hay phở…Vì thức khuya nên dậy muộn, tôi vội vã ra đi nên không kịp ăn sáng. Cụ chỉ nhẹ nhàng bảo: ”Nên dậy sớm một chút, ăn uống tử tế, nhịn đói dễ mất sức.“ Nếu ở với Mẹ ruột, chắc chắn tôi sẽ bị Cụ la.

Mẹ chồng tôi là người Bắc cổ xưa. Cụ vấn khăn, răng nhuộm đen. Lúc chúng tôi về sống chung, Cụ thường chỉ dạy các tập tục, cách xưng hô theo miền Bắc, có phần khác biệt với miền Nam. Thí dụ: gọi người con trai lớn nhất trong nhà là anh Cả, người em gái kế cận là chị Hai. Có những việc thông thường nhưng thực dụng cũng được Cụ chỉ dạy, như mua gà nên chọn gà có lườn đầy, đó là gà béo; mua cá nên lựa cá mắt trong mới là cá tươi. Nếu cá đã cắt sẵn từng khứa, nên chọn khứa chắc thịt. Mua trái cây chọn những trái còn cuống và lá xanh mới đẹp, dưa hấu chọn trái nào cuống hơi lõm một chút là dưa chín trái ấy sẽ ngọt, v v… Tôi nghe kể lại lúc trẻ Cụ vừa buôn bán, trông nom cửa hàng ở Saigon vừa đi lại quê nhà miền Bắc, chỉ huy cất nhà to như cái đình. Cụ định lúc già sẽ trở về Bắc sống với họ hàng, thân thuộc. Chỉ có Cụ bà đi lại, Cụ ông chẳng bao giờ về quê. Ông Cụ sống Saigon đến ngày qua đời. Sau 1954, ngôi nhà to lớn ấy bị chính quyền Cộng Sản lấy làm công sở. Cụ tự an ủi là tình trạng chung của đất nước, đành chịu thôi. Lúc tôi về nhà chồng, Cụ ông mất đã lâu. Bà nội các cháu vừa nghỉ buôn bán, giao cửa hàng cho chị Cả chồng tôi trông nom. Chị cho biết lúc còn buôn bán, Mẹ chồng tôi tính toán rất nhanh, nhất là tính nhẩm. 

Trong lúc chị còn cộng cộng trừ trừ, Cụ đã có đáp số. Tuy không đọc sách nhưng Cụ thuộc nhiều ca dao tục ngữ, dùng đúng nơi, đúng chỗ. Người làng hay các cháu họ xa cần vốn làm ăn, Cụ sẵn sàng giúp đỡ. Nếu các con thắc mắc, Cụ thường nói :“Khó giúp nhau mới thảo, giàu tương trợ ai màng.“ Vào những dịp lễ, Tết Cụ hay mua quà biếu họ hàng hay người quen. Quà Cụ mua thường tốt và ngon. Cụ bảo :“ Minh ăn thì hết, người ăn thì còn. Đã biếu ai nên biếu loại tốt, cho quà xấu họ vất đi, tốn công, tốn tiền vô ích." Cụ cũng hay nói: ”Lấy vợ xem tông, lấy chồng xem giống, gia đình ảnh hưởng con cái v.v…” Tuy được nhắc nhở nhưng con cháu không phải ai cũng nghe lời Cụ, nhất là các cô cậu sang Mỹ. Cụ cũng dạy: “Cố gắng trước, trời giúp sau.’’ Cụ đưa người làng vào Sài Gòn sinh sống, giúp vốn, họ chịu khó làm ăn, phần lớn thành công, có nhà có cửa tử tế. Chúng tôi ở chung với Cụ đến khi có cháu đầu. Cụ đón tôi từ nhà bảo sanh về thẳng nhà riêng, nơi Cụ đã sắm sửa đầy đủ các đồ dùng cần thiết từ bàn ghế đến các dụng cụ nhà bếp, cả đồ dùng cho em bé. Tôi rất cảm động về sự ân cần chăm sóc ấy. Nói thật, nếu chính tôi lựa chọn, chưa chắc tôi chọn được thứ tốt và chắc chắn như Cụ. Không những thế, Cụ còn tìm cho tôi một chị giúp việc. 

Chi này vừa trông em bé, vừa lo cơm nước cho chúng tôi. Ngày nào Cụ cũng đến tắm em bé để chị vú học hỏi. Bao giờ chị vú thông thạo mới giao em bé cho chị trông nom. Khi tôi còn ở trong nhà bảo sanh, ngày nào Cụ cũng vào thăm tôi ít nhất một lần cho đến khi tôi về nhà. Cụ mua sẵn mấy quày dừa xiêm, loại dừa trái nhỏ và ngọt đậm. Mỗi quày từ 10 đến 12 quả, dặn chị vú mỗi ngày phải cho tôi rửa mặt bằng nước dừa, vì theo Cụ, nước dừa làm da dẻ hồng hào, mịn màng. Da tôi sau này ít bị mụn có lẽ cũng nhờ nước dừa? Cụ còn cho tôi uống thuốc Bắc mỗi ngày 1 thang, để mau lại sức và tránh được các bệnh hậu sản. Lúc sắc, mùi thuốc thật thơm, nhưng uống thì thật đắng. Tôi không thể nào uống hết ngay nên phải chia làm 2, sáng nửa chén, chiều nửa chén.. Uống được 2 ngày tôi thưa với Cu là thuốc Bắc vừa đắng vừa phải uống nhiều, nên tôi sợ quá. Cụ khuyên tôi nên cố gắng uống đủ 10 thang thì da dẻ sẽ hồng hào và khỏe mạnh. Trong khi đó bà ngoại các cháu cho rượu con mèo (Dubonnet), loại rượu ngọt uống trước bữa ăn chừng 2 muỗng canh, đỡ ngán hơn. Cụ trả hết các chi phí nhà bảo sanh, mặc dù lúc ấy chúng tôi đều đi làm. Chị dâu Cả bảo tôi đừng bận tâm nhiều, vì chị sanh 6 con, lần nào Cụ cũng trang trải mọi chi phí, dù anh chị có 2 cửa tiệm buôn bán, có tiền dư dả. Lúc chị dâu Cả và tôi sanh, ngày nào Cụ cũng đến thăm 1, 2 lần cho đến khi chúng tôi về nhà, thường từ 7 đến 10 ngày. Vậy mà khi chị ruột và em gái nhà tôi đi sanh, Cụ chỉ vào nhà bảo sanh thăm có một lần. Tôi thắc mắc, Cụ giải thích: ‘’Con gái là con người ta, nữ nhân ngoại tộc…” 

Ngày nay thì ngược lại, nhất là ở hải ngoại, con gái gần gũi chăm sóc cha mẹ hơn con trai. Tôi nghe kể lại Cụ và họ hàng về quê ở ngoài Bắc cưới vợ cho anh Cả chồng tôi. Chị Cả xinh đẹp, lại là con nhà khá giả trong làng. Đám cưới rất linh đình. Chú rể và cô dâu chỉ gặp nhau lần đầu khi đón dâu vào Saigon. Trước kia, hai anh chi biết nhau qua hình ảnh. Anh có học nhưng cũng nghe lời Mẹ, cưới vợ “hàm thụ”, có lẽ vì chị Cả tôi đẹp và có tiếng đảm đang. Nhớ lại ngày xưa, nhà Cụ tôi thường hay có giỗ và con cháu họ hàng đông. Một mình chị Cả tôi chi huy nấu cỗ. Mấy chị em chúng tôi chỉ mua trái cây hay bánh đến lễ mà thôi. Chị Cả không cho chúng tôi làm gì hết, chỉ “ngồi chơi xơi nước” thôi. Chị có nhiều người giúp việc và biết ý mẹ chồng tôi thích nấu cỗ như thế nào. Từ khi Cụ nghỉ buôn bán, đứa con bé nhất của anh chi Cả ngủ với bà Nội , cụ nói để chị được ngủ trọn giấc, hôm sau còn dậy sớm mở cửa tiệm… Nay sống nơi quê người, nhớ đến các cu ngày xưa tôi vẫn còn thấy lòng bồi hồi. Bà ngoại các cháu đã quá lo lắng khi gả tôi cho người Bắc. Cụ sợ tôi không sống chung hòa bình với nhà chồng được. Cụ biết tính tôi vô ý vô tứ, trong khi người Bắc, nói chung rất khó khăn, cẩn thận, từ cách ăn mặc, nói năng phải ý tứ v.v…

Tôi muốn thưa với Ngoại là làm dâu người Bắc không có gì hãi hùng hết. Tôi đã sống an bình trong tình thân thương đại gia đình nhà chồng và chàng rể Bắc kỳ của Ngoại cũng đàng hoàng, dễ yêu, dễ mến. Cụ Nội cũng thương nàng dâu Nam kỳ vì tôi cũng biết chiều chồng, nuôi con, cố gắng để đời sống gia đình được hạnh phúc tốt đẹp như những gia đình khác. Tôi xin nói thêm là sau đó Cụ lại còn cưới một cô gái Nam kỳ cho đứa cháu ruột gọi Cụ bằng Cô. Chú ấy mất Mẹ từ nhỏ và Mẹ chồng tôi xem chú như con. Thím là con nhà giàu chỉ biết đi học nhưng khi có gia đình cũng học cách nấu ăn theo kiểu Bắc kỳ, rồi cũng biết làm cỗ ngon, khéo, cư xử đâu ra đấy, ai cũng khen và tất nhiên Cụ tôi rất hài lòng. Tôi biết ngày nay không còn phân biệt Nam, Bắc . Nhất là ở hải ngoại, chỉ còn tên chung là người Việt Nam, tuy cách phát âm có đôi chút khác biệt. Còn tôi, sau khi tốt nghiệp đại học, trở thành Đốc Sự hành chánh. Gia đình bảo tôi trở về làm việc Tổng Nha Công Vụ cho gần nhà, có xe đưa đón đàng hoàng, có văn phòng riêng, tương lai sáng lạn hơn gõ đầu trẻ, lương ba cọc ba đồng. Nhưng tôi biết Cụ tôi thích nghề dạy học vì con các anh chị giáo, cháu gọi Cụ bằng dì đều ngoan ngoãn và học hành thành đạt. Riêng tôi, sau những năm gần gũi học sinh và sống chung với nhà tôi là một nhà giáo giản dị, tôi chuyển hẳn sang ngành giáo dục. Tôi đã làm vừa lòng Cụ lại được sống bình an không cạnh tranh. Một vài người bạn cho tôi là khờ. Tôi tiếp tục dạy ở trường học di cư cho đến lúc phải rời quê hương. Sang xứ Mỹ, tôi may mắn được gặp lại một số đồng nghiệp, đồng sở và các học sinh thân yêu. Tất cả cư xử với nhau tốt đẹp như một đại gia đình. Các cựu học sinh, dù lớn tuổi, thành đạt nơi xứ người, đã có con có cháu, thỉnh thoảng vẫn tìm thăm cô giáo cũ. Tôi thật sự cảm động và cám ơn các em rất nhiều, đã không ngại tốn thì giờ và đường đi xa xôi cách trở.
Theo tôi, bà nội các cháu là bà mẹ chồng tuyệt vời, hiếm có , cụ được mọi người thương mến và kính nể 
Riêng với các em cựu học sinh của tôi, tôi xin cám ơn tất cả, các em đã cho tôi những ngày tháng ngọt ngào, khi tôi còn dạy học nơi quê nhà cũng như lúc gặp lại nơi hải ngoại.

Tôi cũng không quên cám ơn chính phủ, dân chúng Hoa Kỳ tạo điều kiện dễ dàng giúp gia đình tôi và đồng bào Viêt Nam sớm ổn định đời sống trong buổi đầu khó khăn lúc mới định cư và mãi đến ngày nay. Không biết đồng bào quê nhà có biết người nghèo ở Hoa Kỳ được chính phủ chăm sóc chu đáo như cấp thẻ mua thức ăn (food stamps),phát tiền mặt hàng tháng đều đặn giống như công chức lãnh lương. Ngoài ra người già yếu bệnh tật lợi tức thấp còn được sở Xã hội cho người đến giúp nấu ăn, tắm, giặt, đưa đi bác sĩ… mỗi ngày 8 tiếng . Có thể nhiều hay ít hơn chút it tùy tình trạng sức khỏe đương sự. Có người còn được nhà nước cấp chung cư miễn phí hay chỉ trả số tiền tượng trưng tùy theo lợi tức …

Tôi ước mong mọi người đều sống trong tình yêu thương, gia đình thuận hòa ấm áp, không còn cảnh mẹ chồng khó khăn với nàng dâu… Tình thầy trò, đồng môn huynh đệ luôn tốt đẹp và được trân trọng như người Việt ngày xưa,” tôn sư trọng đạo”. Tôi có người bà con làm giáo sư ở 1 Đại Học vùng Hoa Thịnh Đốn. Trường chỉ có số it người Việt. Phần lớn là người bản xứ. Các sinh viên Việt Nam ra trường, có gia đình, có con có cháu, nhưng hầu như hằng năm vẫn gởi thiệp hay đến thăm thầy vào những ngày lễ tết.

Tóm lại tôi cầu mong mọi gia đình đều bình an khỏe mạnh, con cháu học hành, có việc làm tử tế . Tôi thành tâm tri ân và cầu xin ơn trên ban phước lành cho nước Mỹ luôn giàu , mạnh để giúp dân Việt Nam và các quốc gia nghèo khó trên thế giới được ấm no, văn minh tiến bộ hơn…

Tôi xin có mấy câu văn vần để quý độc giả giải trí trong chốc lát:

Nhớ Mẹ

Gần nửa đời người xa cố hương
Rời nhà lúc Mẹ tóc pha sương
Cháu con biền biệt nơi xứ lạ
Không trách không phiền, chỉ nhớ thương
Mẹ mong con cháu hết điêu linh
An lạc, thành công được thái bình
Hạnh phúc ấm no nơi đất khách
Cảnh vật xinh tươi đẹp hữu tình
Mong Mẹ an vui nơi lạc cảnh
Con cháu xa gần mãi tiếc thương…

Ngọc Hạnh

Thứ Tư, 9 tháng 9, 2026

Tình Vọng Đôi Bờ - Sáng Tác: Nguyễn Thanh Cảnh - Ca Sĩ: Anh Bằng

Sáng Tác: Nguyễn Thanh Cảnh
Ca Sĩ: Anh Bằng

Vớt Ánh Trăng Thu

 

Thu về xào xạc lá rơi mau.
Cuốn theo chiều gió lá bạc màu,
Những chiếc lá rơi vàng nâu đỏ,
Rụng đầy trên bãi cỏ xanh nâu.

Lá thu rụng xuống cả dòng sông,
Nước cuốn lá trôi chảy theo dòng
Phải chăng lá trở về nguồn cội?
Hay lá đang trôi dạt phiêu bồng?

Lá ở trên cây lá vẫn rơi. 
Có những lá xanh phủ chân đồi
Lá rơi cây đứng buồn trơ trụi, 
Xuân về, cây đầy nụ ươm chồi.

Có những đàn chim lặng lẽ bay,
Bay rồi lại đậu trên cành cây 
Cây khô bên bờ sông sương lạnh 
Chim ơi về đâu trong đêm nay?

Trăng thu lơ lửng trên làn mây 
Hào quang tỏa sáng phủ ngàn cây, 
Bóng trăng lung linh in đáy nước, 
Đố ai vớt được ánh trăng đây?

Vạn vật sanh diệt trên thế gian 
Như ngàn sóng biển hợp rồi tan, 
Như sương long lanh đọng trên hoa 
Như mây giăng ngang trên đỉnh núi, 
Như tuyết rơi rụng phủ ngàn cây, 
Đến đây hội tụ rồi lại tan !

Sự sống tươi đẹp trên địa cầu 
Năng lượng nguồn sống khắp Năm Châu 
Thiên nhiên vạn vật do duyên hợp.
Trái đãt hùng vĩ đẹp muôn màu...

Hoàng Thục Uyên


Niếm Hy Vọng - Trọn Tình Mơ



Xướng:

Niềm Hy Vọng

Tiếng nhạc khơi nguồn sáng ý thơ.
Niềm riêng trang trải dưới sương mờ.
Sao khuya chia sẻ buồn tâm sự.
Ánh nguyệt đồng tâm khuyết bất ngờ.
Sống kiếp phù vân luôn thử thách.
Cuộc đời trôi nổi hẹn vương tơ.
Lời thề quang phục còn vang mãi.
Hy vọng có ngày đạt ước mơ.

Lâm Hoài Vũ
Aug 10, 2026

***
Họa:

Trọn Tình Mơ

Ngắm trăng nhớ nước gợi hồn thơ
Thuở tiễn chàng đi mắt lệ mờ
Lời hứa thủy chung đừng nghĩ ngợi
Câu thề chung thủy chớ nghi ngờ
Thương quê mòn mỏi mong chờ đợi
Đất khách dằn lòng chớ vướng tơ
Hẹn buổi đoàn viên mừng hạnh phúc
Gia đình nguyện ước trọn tình mơ.

Tuyến Lê Sydney
Aug 10-26


Đêm Gala Hội Ngộ Võ Tánh - Nữ Trung Học Nha Trang 2026 Tại San José


Kính thưa Quý Thầy Cô, Quý Anh Chị cùng Các Bạn thân mến,

PL thật vui và xúc động được tham dự Đêm Gala Hội Ngộ Võ Tánh - Nữ Trung Học Nha Trang 2026 tại San José, tối Thứ Bảy, 29 tháng 8 vừa qua.

Niềm vui như vỡ òa khi được gặp lại những khuôn mặt đồng môn thân quen sau bao năm xa cách, nhất là mười người bạn cùng lớp VT-NTH 1C-69 thuở nào. Bao nhiêu năm tháng tưởng đã lùi xa bỗng như trở lại trong những cái bắt tay, những vòng tay ôm và những nụ cười rạng rỡ. Tóc chúng ta nay đã “muối nhiều hơn tiêu”, nhưng dường như trong giây phút hội ngộ ấy, tất cả lại trở về với một thời áo trắng thân thương.

PL càng xúc động hơn khi được gặp lại quý Thầy Cô năm xưa. Thầy Nguyễn Trung Can, Cô Hồ Phương Lan nay tóc đã bạc hơn trước, nhưng thật mừng khi thấy Thầy, Cô vẫn còn khỏe mạnh.

Đặc biệt, hình ảnh Cô cựu Hiệu trưởng Bùi Ngoạn Lạc ở tuổi 96 đã để lại trong PL một niềm xúc động khó quên. Cô đã gầy hơn, bước chân không còn vững và phải nhờ chiếc walker nâng đỡ, nhưng Cô vẫn đến với học trò, vẫn đọc những lời tâm tình đầy thương yêu. Ánh mắt và nụ cười hiền hậu của Cô khi nhìn những cô cậu học trò năm xưa - nay chính mình cũng đã bạc đầu - khiến PL vừa vui, vừa thương, vừa bồi hồi nhận ra thời gian đã đi qua đời chúng ta thật nhanh.
 

Và cũng từ đó, PL chạnh lòng khi nhận ra Hội Ngộ năm nay đã vắng bóng nhiều Thầy Cô. Có người đã vĩnh viễn ra đi, có người vì tuổi cao, sức yếu hay hoàn cảnh gia đình không thể về chung vui. Trong số ấy có Thầy Ngô Đức Diễm, vì phải ở nhà chăm sóc Cô đang bạo bệnh nên không thể tham dự. Tuy Thầy vắng mặt, những lời tâm tình của Thầy được bạn Phan Cảnh Ninh đọc lại trong đêm Hội Ngộ đã khiến nhiều người lặng đi vì xúc động.

Khoảng 300 Thầy Cô, cựu học sinh và thân hữu đã quây quần trong khán phòng rộng lớn của Dynasty Chinese Cuisine. Chương trình văn nghệ phong phú với đơn ca, hợp ca, hoạt cảnh, nhạc cảnh, line dance… mang lại những tiếng cười, những tràng pháo tay và một không khí thật vui tươi, ấm áp. Nhưng có lẽ điều đẹp nhất vẫn là tình Thầy trò, tình đồng môn và tình bạn cũ - những sợi dây tưởng mong manh qua hơn nửa thế kỷ mà vẫn bền chặt một cách kỳ diệu.


PL xin chân thành cảm ơn hai Trưởng Ban Tổ Chức Phan Cảnh Ninh và Công Huyền Sương Mai cùng toàn thể quý anh chị trong Ban Tổ Chức đã bỏ biết bao công sức, thời giờ và tâm huyết để ba ngày Hội Ngộ được thành công tốt đẹp. Đằng sau những giờ phút vui vẻ của chúng ta là biết bao việc lớn nhỏ, những đêm thức khuya, những buổi dậy sớm và rất nhiều bàn tay âm thầm góp sức. Chính những tấm lòng ấy đã làm nên một Hội Ngộ thật đẹp và đáng nhớ.

PL cũng xin chân thành cảm ơn bạn Hồ Văn Tâm về bài tường trình Hội Ngộ VT-NTH San José 2026 thật công phu, sinh động và đầy đủ chi tiết, giúp lưu lại cho đại gia đình Võ Tánh - Nữ Trung Học những kỷ niệm quý báu của những ngày sum họp này.

PL xin gửi kèm một số hình ảnh đã thu vào ống kính của mình trong Đêm Gala, cùng những ghi chú về quý Thầy Cô, anh chị em đồng môn và các tiết mục trong chương trình. PL đã cố gắng ghi lại đầy đủ nhất có thể, nhưng vì không thể biết hoặc nhớ hết tên của tất cả đồng môn, thân hữu tham dự, trong khi chương trình văn nghệ lại rất phong phú, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong quý Thầy Cô và quý anh chị em đồng môn niệm tình lượng thứ.

Xin mời xem.


Rồi Hội Ngộ cũng qua, mỗi người lại trở về với cuộc sống riêng của mình. Nhưng PL tin rằng những vòng tay hôm ấy, những tiếng cười, ánh mắt, những mái đầu bạc quây quần bên nhau và nhất là hình ảnh quý Thầy Cô vẫn còn hiện diện giữa đàn học trò cũ sẽ ở lại thật lâu trong ký ức.

Gặp nhau hôm nay không phải để nói lời chia tay, mà để cùng hẹn nhau - còn sức khỏe, còn tình Thầy trò, tình đồng môn, chúng ta sẽ còn tìm về bên nhau. Xin kính chúc quý Thầy Cô cùng toàn thể quý anh chị em đồng môn và gia đình luôn dồi dào sức khỏe, bình an và hạnh phúc. Mong rằng ngọn lửa của tình Thầy trò, tình bằng hữu và tình VT-NTH Nha Trang sẽ mãi ấm trong lòng mỗi chúng ta.douglas

Thân kính,

Phạm Phan Lang


Thứ Ba, 8 tháng 9, 2026

Tiếng Quyên Sầu - Thúy Ngân - Kim Trúc

Sáng Tác: Thúy Ngân
Trình Bày: Kim Trúc

Xuân Ấy Thu Đây



Xuân về Úc, Thu đến đây
Nơi ấy Hoa nở Hương say mơ màng
Nơi đây sắp đón Thu sang
Nhìn mây lấp mộng lá vàng thẩn... Thơ.

Vô Nhiễm
Chevry en France 07.09.2026
 

Bài Thơ Thương Nhớ 25

 

Đêm nay hoang vắng gió heo may, 
Thoáng lạnh vu vơ kiếp đọa đày, 
Lại nhớ về EM gom nét chữ, 
Bài thơ thương nhớ ướp vần say. 
Thu đến xứ người nữa đó EM, 
Nhắc bao kỷ niệm mộng êm đềm, 
Của thời si dại đầy hoa đẹp, 
Nay đã xa rồi lưu luyến thêm. 
Bài thơ thương nhớ mãi hoài mơ, 
Ta, cách âm dương bóng lụy mờ, 
Kết những sầu đau theo lá thắm, 
EM ơi, còn đó nỗi ngu ngơ! 
Lượm chiếc lá vàng ngủ mé hiên, 
Bâng khuâng vương vấn dáng ngoan hiền, 
Thời gian mới đó chừ xa lạ, 
Nhớ mãi tình ta góc lụy phiền.  
Bài thơ thương nhớ ướp tình xa, 
Đất khách sầu vương năm tháng qua, 
Lại nhớ về EM, chiều phố vắng, 
Đọng buồn nét chữ lệ hoen nhòa. 

Hoàng Dũng

Cám Ơn Còn Lại Chút Tình



(Viết tặng anh chị Nguyễn Phú Long
Diệm Trân với khăn quàng và nón mùa đông chị NPL đan)

Hôm qua nhận được thùng quà
Mà người gửi tặng chưa hề gặp ta
Thế nhưng người đã ân cần
Qua đường bưu điện gửi vài quyển thơ

Thật quí hóa được anh ưu ái
Ngoài thơ văn chị cũng gửi quà
Kèm theo những sách thơ trong hộp
Lại có thêm nón ấm đội đầu

Khăn quàng cho bớt lạnh ngày đông
Đĩa nhạc chia vui anh cùng gửi đến
Làm sao nói hết lời hoan hỉ
Ai chẳng vui khi được mở quà

Em bèn lấy ngay thơ ra đọc
Thơ anh hay thật đậm đà tình thương
Thơ anh đượm hương quê lúa chín
Đắm say tình yêu quả mặn nồng

Anh không quên những ngày binh lửa
Thương quê nhà nước mắt mẹ cha
Anh không quên tình xưa day dắt
Tình bạn bè bằng hữu thân yêu

Thơ anh không kém lời dí dỏm
Chê tình Kim Trọng thấm chi đâu
Anh ngậm ngùi cuộc tình “sóng gợn”
Thương người em xách túi thể thao

Ngẩn ngơ khi hồ bơi lặng lẽ
YMCA một ngày thôi vắng bóng ai
Anh không nghiệt ngã mà đau xót
Cho Titanic cuộc tình dở dang

Nàng khỏa thân làm người mẫu cho chàng
Bất chấp lệ làng dâng chàng tim tình ái
Rồi nước cuốn chàng đi không về nữa
Nàng ôm mối tình ngàn năm nhớ tiếc

Chuyện xưa chuyện nay qua bút mực
Tạo vấn vương cho tâm hồn nghệ sĩ
Nhưng chắc tình nào cũng khó sánh bằng
Tình anh và chị bên nhau bao ngày

Anh yêu chị từ ngày chưa cưới
Và đến bây giờ vẫn không nhạt thiết tha
Quyển thơ Còn Lại Chút Tình
Trao nhau bao nỗi tâm tình qua văn

Cám ơn anh chia sẻ dòng thơ viết
Xin chị khăn quàng nón ấm mùa đông đan
Mong rồi một ngày không xa lắm
Tay bắt mặt mừng ta sẽ gặp nhau
 
Diệm Trân
Cảm hứng những bài thơ trong Còn Lại Chút Tình
Ngày 30 Tết Bính Thân 2016

Thương Nhớ Nơi Này - (Như Hoa) - This Place To Miss And Love(Thanh Thanh)

 

Thương Nhớ Nơi Này

Ngày ra đi quê hương này để lại
Phố phương xưa in bóng dáng vai gày
Trong chiều hoang, hoàng hôn vừa tắt nắng
Đại lộ dài heo hút phấn hương phai

Mùa phượng vỹ, mùa chia ly mãi mãi
Tiêng ve sầu, tiếng hát tiễn người đi
Cô học trò trao đóa hoa hàm tiếu
Nép bên thẩy để lệ ứa hàng mi

Ngày ra đi, mây nước có buồn trôi?
Chơ Rạch Ông giai nhân nhớ tiếng cười
Cầu chữ Y đâu còn rung nhịp bước
Trời Tân Quy lưu luyến mãi không thôi

Bạn bè ai đứng giữa đơn côi
Bỗng nghe giá buốt chảy qua đời
Nằng nặng tâm tư chiều gió đỗ
Trận mưa đầu của ngày cuối chơi vơi

Ngày ra đi lòng ai vương vấn mãi
Quán cà phê vắng bóng những tình nhân
Cánh hoa sứ ngọt ngào hương luyến ái
Những mơ màng hội ngộ dáng người thương

Ngày ra đi quê hương này để lại
Áo chàm xưa thương nhớ dáng vai gầy
Ân tình xưa ngàn năm còn luyến ái
Nơi phương trời niềm thương nhớ nào phai

Nh
ư Hoa
***
This Place To Miss And Love


On my departure, I left behind this native land
With old streets my thin image's imprint to bear
In the solitary evening the sun had just gone bland
And perfumes faded on the lone boulevards there.

The flamboyant bloom signaled time of separation;
The cicadas' sounds seemed to sing good-bye.
Handing me the half-opened flower in intimation
The schoolgirl nestled closer to her teacher to cry.

On my departure, did the clouds and water schlep?
The Rach Ong girl's laughter resonate whenever?
Would the Y-shaped Bridge shake under her step?
The Tan Quy scenery remained attached forever.

Which of my friends stood silent and lonely?
I suddenly felt cold through my spine and my life
With my heavy heart in the windy evening only,
The first rain in the last day made me wakerife.

On my departure, my soul was filled with dejection;
The coffeehouse young lovers would desert fain.
The red jasmine flower sweetly smelled affection;
I dreamed of meeting my loved ones soon again.

On my departure, I left this homeland behind
With the beloved and missed indigo-clad and slim.
Those old connections to me will always be a bind;
In the far-off place my memory none can ever dim.

Translation by Thanh Thanh

AI Và Sự Thật - Đỗ Văn Phúc

Hồng Phúc phỏng vấn Ông Đỗ Văn Phúc:

(Vài chỗ trong bài, chúng tôi phải dùng Anh ngữ kèm theo khi nói về các thuật ngữ ngành điện toán).

AI là gì?

AI, viết tắt chữ Artificial Intelligence, tiếng Việt dịch là Trí Tuệ Nhân Tạo. Đó là khả năng của máy điện toán hay các robot điều khiển bởi công cụ điện toán để thực hiện những việc liên quan đến sinh vật có trí thông minh. Các việc này gồm suy luận, nhận biết, giải quyết vấn đề, và hiểu các ngôn ngữ. AI bao gồm nhiều lĩnh vực kĩ thuật khác nhau.

Trước hết, cần nhấn mạnh rằng AI bao trùm gần hết kiến thức con người; nhưng không phải cái gì cũng biết. AI biết nhiều hơn đại đa số người, nhưng không thể thông minh hơn những người tạo ra nó.

AI có toàn năng không? Nó biết những gì?

Cuối thế kỉ 20 đã có sự bùng nổ về phát minh điện tử, sinh ra ngành điện toán khi những chiếc máy nhỏ tí hon có thể làm hết tất cả những chức năng xử trí, tính toán của con người.

Nói đến điện toán (computer) là phải nói đến sự mã hóa (encryption) các dữ liệu (information) thành mã số (code). Từ đó, lại chuyển thành các tín hiệu (signal) do ứng dụng kĩ thuật số (digital) để truyển qua dòng điện. Theo thuật ngữ là 8-bit binary code; mỗi dãy có 8 con số (bit) hoặc 0 hoặc 1.

Ví dụ chữ LOVE, mã hóa thành bốn nhóm binary là 01101100 01101111 01110110 01100101. Các tín hiệu này chuyển bằng dòng điện qua các transistors, mà số 1 là đóng, số 0 là mở. Người chuyển gõ trên bàn phím (keyboard) những dữ liệu; máy tính mã hóa thành những dãy số rồi chuyển qua dòng điện với tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng đến máy nhận. Máy nhận lại chuyển các tín hiệu (decode) trở lại thành các con số, chữ viết... Một điện thư dù dài bao nhiêu, gửi từ Mỹ, chỉ vài giây sau, người ở Việt Nam cách xa 8000 dặm đã nhận được.

Sự vận hành của liên mạng (internet). Các dữ liệu nào được tích trữ? Và ở đâu?

Trước khi có điện toán, các dữ liệu được lưu trữ qua dạng sách báo trên giấy hay phim ảnh. Sau này nhiều dữ liệu đã được chuyển vào dạng digital (mã hóa bằng kĩ thuật số như nói ở trên), được truyền qua cable, fiber optic, hay wi-fi... rồi phát vào không trung dưới hình thức các làn các sóng (wave), được các vệ tinh bay trên quĩ đạo trái đất thu thập, rồi chuyển vào một cái kho vĩ đại, là một hệ thống máy chủ (mainframe hay cloud). Những tấm hình hay đoạn phim mà quí vị chụp bằng cellular phone và chuyển vào máy computer thường được trữ trong cloud. Về phương diện cấu trúc thì mainframe có chức năng tập trung dữ kiện; trong khi cloud thì phân phối dữ liệu cho người cần đến.

Ví dụ: Những tác phẩm, tiểu sử của một văn hào danh tiếng nào đó nếu chỉ lưu hành qua phương tiện sách báo giấy thì chẳng AI nào biết tới. Nhưng một tác giả tầm thường, nếu có bài viết đăng trên điện báo, thì có xác suất sẽ được lưu lại trong mainframe hay cloud.

Quí vị thử đánh một câu “What do you know about Michael Peavey Do, aka Đỗ Văn Phúc.” Bảo đảm nó sẽ cho quí vị hơn một trang về lí lịch, thêm vài trang với danh sách những cái links về những gì liên quan đến cá nhân tôi.

Như thế, AI không phải biết tất cả mọi thứ mà chỉ có khả năng cung cấp cho quí vị những gì mà mainframe và cloud lưu trữ thôi.

AI có thể rất khả tín về các lĩnh vực khoa học khác; nhưng trong phạm vi khoa học xã hội, AI không khả tín vì chắc chắn cũng có tính thiên vị. Lý do, AI lấy dữ kiện từ con người cung cấp cho nó mà! Người ta sẽ đưa lên những gì họ thích, viết khen những gì họ cho là đúng, là tốt; và sẽ chê bai những gì họ chống lại.

Vì AI ra đời về sau này, khi chế độ CS kiểm soát cả nước Việt Nam, những người trong các cơ quan tuyên truyền CS đã bỏ công đưa các dữ kiện của họ vào internet, trong khi những người Quốc Gia thì lưu vong. Do hạn chế về khả năng và điều kiện, không có nhiều người làm việc này. Do đó trên ‘cloud’ có nhiều bài thân chế độ Cộng sản; và chắc nhắn khi được hỏi, nó sẽ trả lời những điều tốt về Cộng Sản.

AI có thể làm sai lệch lịch sử

Từ khi có AI, ai cũng có thể trở thành nhạc sĩ, văn sĩ, thi sĩ, họa sĩ, sử gia, nhà biên khảo, nhà làm phim... AI làm còn nhanh gấp bội, và đẹp sắc sảo vô cùng. Những video làm bằng AI rất đẹp; các nhân vật còn đẹp hơn người thật nhiều. Phụ nữ ai cũng nghiêng nước đổ thành như tiên nữ; nam giới ai cũng khôi ngô, vạm vỡ như tráng sĩ. Nhưng dù hình đẹp đến đâu, thì cũng thấy những nét không thật, mặt người như từ một khuôn đúc ra; dù nhạc hay đến đâu, cũng thấy thiếu cái hồn trong đó.

Hiện nay, trên internet lưu hành rất nhiều video tái dựng lại các sự kiện lịch sử. Nhưng buồn thay, đa số được tạo dựng với những chi tiết giả mạo, cảnh trong phim không phù hợp với cảnh thực ở thời điểm đó. Có phim tạo những chuyện bịa đặt nhưng gán cho chúng là thực. Càng đáng buồn hơn là có rất nhiều người tin là thực.


Mới năm ngoái, từ ngày 12 tháng 7 năm 2025, người ta chuyền cho nhau một vài video trên Youtube mỗi cái dài gần 30 phút nhan đề là “Hai Người Phụ Nữ Gốc Việt Đầu Tiên Được Thăng Cấp Tướng trong quân đội Mỹ, Khiến Thế Giới Ngỡ Ngàng.” Những video này do một người có biệt danh Vẻ Đẹp Tâm Hồn loan tin và ca tụng hai bà Trần Ngọc Ánh và Lê Minh Trang là hai phụ nữ gốc Việt được thăng cấp tướng trong Quân Đội Hoa Kỳ. Chúng được làm rất đẹp, giống như thật, nêu rõ cả tên tuổi, tiểu sử (dĩ nhiên là bịa đặt) và được hàng trăm ngàn người xem và tán thưởng! Trong những đoạn video đó, người ta ghép hình các phụ nữ người Hoa, quân phục, cấp hiệu thì chẳng biết của nước nào. Link: https://youtu.be/gbQwvXN51jI; hiện nay đã lấy xuống sau khi bị chúng tôi phản đối.


Trong video nhan đề “Số phận của các cung nữ, phi tần ra sao? Sau khi nhà Nguyễn thoái vị” do tác giả ‘Sử Ký Khám Phá’ Có vài đoạn về cung điện ở Huế dưới triều các vua nhà Nguyễn lại thấy treo cờ đỏ sao vàng của VC! Những con phố xưa thời đó ở Huế mà thấy lác đác vài chiếc xe gắn máy Honda! Những phụ nữ ở trong hoàng cung hay ngoài phố lại mặc áo kiểu áo phụ nữ Trung Hoa. Huế là nơi văn vật, phụ nữ Huế dù thành thị hay thôn quê, dù cao sang hay là người buôn gánh bán bưng; khi ra đường luôn mặc áo dài.


Những phim lịch sử xa xưa càng sai thực tế nhiều. Hiện nay, còn nhiều phim, ảnh tài liệu thật cho thấy chỉ 100 năm trước thôi, cuối thời vua Khải Định, cả các quan, lính thị vệ hầu bên cạnh vua còn đi chân đất. Thì hơn hai ngàn năm trước, thời hai bà Trưng có lẽ người Việt còn trong tình trạng bộ lạc, làm gì có lụa là gấm vóc mà may trang phục lộng lẫy như mô tả trong các phim?

Chúng tôi thấy có những video về Quân Lực VNCH thì lại cho anh lính mang súng trường bá đỏ, đội nón sắt kiểu Liên sô, áo trận có nắp túi kiểu bộ đội VC; Có anh Cảnh sát thì trên nón kepi lại đeo phù hiệu Công an CS. Phù hiệu đơn vị bên vai áo thì hoàn toàn xa lạ. Các câu đối thoại thì sử dụng ngôn ngữ thời nay ở Việt Nam.


Sử liệu là di sản truyền nhiều đời để mọi người biết đến những biến cố, đời sống kinh tế, xã hội, chính trị đã từng xảy ra. Trong đó, con người là những chủ thể quan trọng. Những video phóng sự, hồi ký cũng là phần quan trọng của sử liệu. Vì vậy, khi tái dựng các biến cố, nhân vật trong lịch sử, phải tuyệt đối tôn trọng sự chính xác về danh xưng, thời điểm, địa điểm, hình ảnh của nhân vật và bối cảnh. 
Không nên ghép hình ảnh của biến cố này vào trong đoạn phim về biến cố khác. Chúng tôi xin ân cần nhắc nhở tất cả những ai có lòng muốn viết lại, làm lại những hình ảnh lịch sử; rằng chỉ nên sử dụng Photoshop hay AI như những công cụ mà không lệ thuộc vào chúng. Dù quí vị nào chỉ làm phim giải trí, nhưng nếu có phần nào liên quan tới lịch sử, thì cũng nên giữ mức chính xác.

Lần nữa, xin nhấn mạnh rằng AI nắm gần hết kiến thức con người; nhưng nó do con người tạo ra nên dù nó biết nhiều hơn đại đa số người; nó không thể thông minh hơn những người tạo ra nó. Quan trọng nhất là AI có kiến thức, nhưng không có linh hồn để tự suy nghĩ, cũng không có tâm hồn xúc cảm để tạo sự sinh động. Nó là một cỗ máy, sai gì làm đó; nhưng nó có thể rất nguy hiểm nếu người sử dụng không đủ khả năng kiểm soát nó. Mới vài hôm nay, ông Bill Gates đã cảnh báo sự nguy hiểm của AI trong vấn đề khủng bố thế giới!

Đỗ Văn Phúc


Biên Thượng Văn Hồ Gìa Kỳ 3 邊上聞胡笳其一 - 杜牧 Đỗ Mục (Vãn Đường)


Đỗ Mục 杜牧 (803-853) tự Mục Chi 牧之, hiệu Phàn Xuyên 樊川, người Vạn Niên, quận Kinh Triệu (nay là Trường An, tỉnh Thiểm Tây). Ông nội Đỗ Hựu vừa là một tể tướng giỏi về lý tài, vừa là một sử gia biên soạn sách Thông điển. Anh là Đỗ Sùng, phò mã, làm đến tiết độ sứ, rồi tể tướng. Đỗ Mục có dáng dấp thanh tú, tính thích ca nhạc, ưa phóng túng, còn nhỏ đã nổi tiếng văn tài. Khi mới lên kinh sư, được Thái học bác sĩ Ngô Vũ Lăng đưa thư văn đến cho quan chủ khảo là thị lang Thôi Uyển xem. Thôi rất kinh ngạc về bài A Phòng cung phú. Năm 828, hai mươi sáu tuổi, ông đỗ tiến sĩ, lại đỗ luôn khoa chế sách Hiền lương phương chính, được bổ chức hiệu thư lang ở Sùng văn quán, rồi ra làm đoàn luyện tuần phủ tại Giang Tây, sau đó đến Hoài Nam làm thơ ký cho tiết độ sứ Ngưu Tăng Nhụ, lại đổi về làm giám sát ngự sử tại Lạc Dương. Năm 835, ông đi chơi Hồ Châu, rồi cứ bị đổi làm thứ sử hết nơi này đến nơi khác (Hoàng Châu, Từ Châu, Mục Châu). Năm 849, ông nhờ một người bạn làm tướng quốc xin cho về thái thú Hồ Châu, sau đổi khảo công lang trung tri chế cáo, và cuối cùng làm Trung thư xá nhân. Tác phẩm có Phàn Xuyên thi tập (20 quyển), chú giải Tôn Vũ binh pháp (13 thiên, do Tào Tháo soạn).


Nguyên tác           Dịch âm

邊上聞胡笳其三 Biên Thượng Văn Hồ Già kỳ 3

胡雛吹笛上高臺 Hồ sồ xuy địch thướng cao đài,
寒雁驚飛去不回 Hàn nhạn kinh phi khứ bất hồi.
盡日春風吹不散 Tận nhật xuân phong xuy bất tản,
只應分付客愁來 Chích ưng phân phó khách sầu lai.

Chú giải

雛 sồ: non, chim non gọi là sồ, gà con cũng gọi là sồ, trẻ con cũng gọi là sồ.
胡雛 Hồ sồ: chàng thiếu niên người Hồ.
只應 chích ưng: chỉ muốn.
分付 phân phó: chia cho, giao cho, chia sẻ.
客愁來 khách sầu lai: người tới (ải) để chịu sầu: ám chỉ người lính thú.

Dịch nghĩa

Chàng Hồ lên lầu cao thổi sáo
Những con nhạn sợ lạnh bay đi không ngoảnh đầu lại
Suốt ngày gió xuân thổi không lúc nào ngừng nghỉ
Như muốn chia nỗi sầu với những người lính thú.

Dịch thơ

Ở Biên Ải Nghe Tiếng Khèn Hồ kỳ 3

Chàng Hồ thổi sáo tận đài cao,
Sợ lạnh nhạn bay chẳng ngoái chào.
Chập tối gió xuân gào chẳng dứt,
Muốn chia sầu với lính sầu đau.

Lời bàn

Bài thất ngôn tứ tuyệt cảm thương cho những người lính thú ở biên ải Hồ-Hán. Ý thơ rất giản dị: quanh năm người lính thú ở biên ải chỉ chứng kiến 3 điều: người Hồ thổi điệu sáo buồn trên đài cao, con nhạn bay cao vút để tránh lạnh, gió xuân lạnh suốt ngày thổi mãi…. Cuộc đời người lính thú sẽ chết dần trong cái giản dị đó.

Con Cò
***
Trên Ải Nghe Khèn Hồ. kỳ 3.

Trai Hồ vọng gác sáo say mê,
Én lạnh vụt bay hoảng chẳng về.
Suốt buổi gió xuân không hết thổi,
Mong vơi lòng khách nỗi nhiêu khê.

Mỹ Ngọc phỏng dịch.
Aug. 29/2026.

***
Bài kỳ 3, cũng là văn Hồ già, nhưng không thấy già, mà thấy địch.
Kỳ này, góp ý của anh Giám rất có ích cho tôi, giúp phân biệt địch và sáo. Cũng thắc mắc như anh vì chữ xuân phong: bài thơ tả cảnh thu, nhạn về nam trốn lạnh thì sao có gió xuân được.
Bài thơ ngắn, không có chữ khó. Chữ SỒ làm Bát Sách nhớ tới PHƯỢNG SỒ Bàng Thống trong Tam Quốc.

Trên  Ải Nghe Kèn Hồ Kỳ 3
 
Trẻ Hồ thổi sáo tại đài cao,
Nhạn lạnh bay, sợ chẳng về sao,
Gió xuân thổi suốt ngày không dứt,
Chỉ muốn chia sầu với khách đau.

Bát Sách.
(Ngày 30/08/2024)
***
Tiếng địch nơi biên thùy

Trẻ Hồ thổi địch trên đài cao
Ai oán làm chim tung cánh mau
Âm điệu thê lương theo gió cuốn
Nỗi buồn xa xứ khách sầu đau

Thanh Vân
***
Biên Ải Nghe Sáo Kỳ3

Trai Hồ thổi sáo bước lầu cao
Sợ lạnh nhạn bay chẳng ngoái đầu
Ngày trọn gió xuân xua chẳng hết
Như mong chia sẻ khách u sầu

Song thất lục bát

Lính Hồ trẻ lên lầu sáo thổi
Nhạn lạnh kinh chống chỏi ngoái đầu
Gió xuân thổi, có tan đâu.
Như mong chia sẻ khách sầu xa quê!

Lộc Bắc
Aug26
***
Nguyên tác:              Phiên âm:

邊上聞笳其三-杜牧 Biên Thượng Văn Già Kỳ 3 - Đỗ Mục
胡雛吹笛上高台 Hồ sồ xuy địch thượng cao đài
寒雁驚飛去不回 Hàn nhạn kinh phi khứ bất hồi
盡日春風吹不散 Tẫn nhật xuân phong xuy bất tản
只應分付客愁來 Chỉ ưng phân phó khách sầu lai

Bài thơ có đăng trong các sách:

Đường Nhân Vạn Thủ Tuyệt Cú Tuyển - Tống - Hồng Toại 唐人万首 绝句选-宋-洪遂
Thạch Thương Lịch Đại Thi Tuyển - Minh - Tào Học Thuyên 石仓历代 诗选-明-曹学佺
Ngự Định Toàn Đường Thi - Thanh - Thánh Tổ Huyền Diệp 御定全唐 诗-清-圣祖玄烨

Giải nghĩa chữ khó:

Hồ sồ: Đứa trẻ người Hồ (tên gọi chung của các dân tộc thiểu số phương Bắc và Tây Bắc Trung Hoa), ở đây có thể chỉ người lính hay người dân bản địa vùng biên ải.

Xuy địch: xuy Hồ địch: thổi sáo Hồ. Cần phân biệt Hồ địch 胡笛và Hán tiêu 漢簫. Sự chuyển đổi và so sánh giữa các nhạc cụ vùng biên cương (Hồ già, Hồ địch…) với nhạc cụ Trung Nguyên (Hán tiêu) mang ý nghĩa văn hóa và nghệ thuật sâu sắc.

Hồ địch:

Xuất xứ từ các bộ tộc du mục phương Bắc và Tây Vực (người Hồ),
Thổi ngang (như sáo ngang ngày nay).
Thường làm bằng tre, trúc vùng biên hoặc sừng, xương thú. Có lỗ thoát hơi mở trực tiếp, âm thanh vang rất xa.
Âm thanh cao vút, rền rĩ, sắc bén và có phần hoang dã. Tiếng nhạc mang âm hưởng phóng khoáng, dồn dập của thảo nguyên.
Dùng trong quân doanh biên thùy, thúc giục chiến đấu hoặc giải tỏa nỗi sầu cô đơn nơi sa mạc.

Hán tiêu:

Nhạc cụ truyền thống của người Hán (vùng Trung Nguyên).
Thổi dọc (phần đầu sáo có rãnh thổi/đầu thổi dọc).
Thường làm bằng trúc già. Thân sáo dài, lòng ống hẹp, có các lỗ bấm tinh tế để tạo âm sắc trầm ấm.
Trầm u uất, thanh nhã, êm dịu và sâu lắng. Tiếng nhạc mang vẻ suy tư, thâm trầm, đĩnh đạc của văn hóa nho sĩ.

Dùng trong cung đình, phòng trà, hoặc chốn sơn thủy hữu tình để tự sự, đối ẩm.
Thượng cao đài : Bước lên đài cao (thường là đài quan sát quân sự hoặc chòi canh trên biên thành).
Hàn nhạn: Chim nhạn từ phương Bắc, thường di cư về phương Nam tránh lạnh khi thời tiết lạnh giá.
Kinh phi: Hoảng sợ mà bay vụt đi. Tiếng sáo réo rắt, thê lương làm lay động cả không gian khiến đàn chim đang đậu phải giật mình cất cánh.
Khứ bất hồi : Đi không quay trở lại.
Tẫn nhật: Suốt ngày, cả ngày trời.
Phân phó: Giao phó, dồn hết sang, đem đến (ở đây mang nghĩa là tiếng sáo và gió xuân dường như chung sức để đem toàn bộ nỗi sầu muộn trút lên đầu người lữ khách).
Khách sầu: Nỗi sầu xa xứ, lòng sầu muộn của người viễn khách tha hương.

Dịch nghĩa bài thơ:

Biên Thượng Văn Già Kỳ 3 Ngoài Biên Ải Nghe Tiếng Già Kỳ 3

Hồ sồ xuy địch thượng cao đài
Đứa trẻ người Hồ thổi sáo khi bước lên đài cao
Hàn nhạn kinh phi khứ bất hồi
Tiếng địch khiến đàn chim nhạn giật mình bay đi không trở lại.
Tẫn nhật xuân phong xuy bất tản
Suốt cả ngày trời, gió xuân thổi mãi cũng không thể làm tan biến âm điệu thê lương ấy,
Chỉ ưng phân phó khách sầu lai
Mà chỉ đem toàn bộ nỗi sầu xa xứ dồn hết vào lòng người lữ khách.

Dịch thơ:

Thể thất ngôn tứ tuyệt:

Tiếng Hồ Địch

Trẻ Hồ thổi địch trên cao đài,
Nhạn lạnh giật mình vỗ cánh bay.
Ngày tận gió xuân xua chẳng hết,
Chuốc sầu viễn xứ ngập lòng này.

Hearing the Flute on the Frontier by Dú Mú

The barbarian boy climbs the high tower, blowing his flute,
Frightened by the sound, the cold geese fly away, never to return.
All day long, the spring wind blows but fails to disperse the tune,
It seems meant only to deliver a heavy sorrow to the traveler's heart.

Commentary:

The Disruption of Connection: The "cold geese" 寒雁 are traditionally viewed in Chinese literature as messengers that carry letters between separated lovers or families. When the flute song frightens them away so they "never return" 去不回, it metaphorically signifies the complete severing of the traveler's ties to his homeland, heightening his despair.

The Ineffectiveness of Spring: The "spring wind" 春风 usually brings rebirth, warmth, and joy. However, Du Mu creates a brilliant poetic tension by stating that even the relentless spring wind cannot scatter the gloomy melody. Instead of bringing comfort, nature itself becomes an instrument that concentrates and "delivers" 分付 the collective sorrow of exile straight into the lonely traveler's soul, making this a powerful climax to his frontier trilogy.

Phí Minh Tâm
***

@ Bình luận của Phí minh Tâm:

Thật là một thiếu sót và một sự bất kính vô tình với thi nhân nếu chúng ta chỉ nghiên cứu riêng lẻ mỗi kỳ của bài Biên Thượng Văn Già Tam Thủ 邊上聞笳三首 này. Chúng không phải là một bài liên hoàn, kiểu “bài 1 kể đoạn đầu, bài 2 kể tiếp, bài 3 kể đoạn cuối” như một câu chuyện liên tục. Chùm thơ là một chỉnh thể có cấu trúc chặt chẽ, nơi các ý niệm về chiến tranh, thời thế và trách nhiệm triều đình được phát triển và tăng tiến từ Kỳ 1 đến Kỳ 3 qua kỹ thuật "hồi ứng" (phản hồi và nâng cấp ý thơ). Ở đây, ta không nên xem ba bài là hoàn toàn độc lập, mà có quan hệ nội dung khá rõ rệt, cùng triển khai một chủ đề biên tái và tư tưởng về chiến tranh và quốc phòng. Nói chính xác hơn, đây là một tổ thi 組詩 =chuỗi thơ liên tác. Mỗi bài của ba kỳ có thể đứng riêng, nhưng khi đọc chung, chúng sẽ tạo thành một chỉnh thể tư tưởng. Ý thơ câu 3 của Kỳ 1 (Du nhân nhất thính đầu kham bạch - Khách lữ hành vừa nghe qua tóc đã bạc) và câu 4 của Kỳ 2 (Độc cảm ly hương vạn lý nhân - Tiếng kèn già vang lên khiến người ly hương cách xa vạn dặm phải một mình ôm nỗi xót xa.) được hồi ứng và đẩy lên cao trào ở hai câu cuối của Kỳ 3: (Tận nhật xuân phong xuy bất tản / Chỉ ưng phân phó khách sầu lai - Suốt cả ngày, gió xuân thổi mãi cũng không thể làm tan biến âm điệu thê lương ấy / Tiếng sáo ấy chỉ đem nỗi sầu xa xứ dồn hết vào lòng người lữ khách.)

Cũng sẽ là một thiếu xót nếu hoặc chỉ tập trung nghiên cứu về nội dung, văn học, niêm luật…tả cảnh vùng biên tái mà không quan tâm đến bối cảnh, ý nghĩa chính trị và thời thế. Nhiều nhà nghiên cứu văn học Trung Hoa (như trong tư liệu của Bách khoa toàn thư Baidu) xác định chùm thơ này được viết vào giai đoạn thanh niên của Đỗ Mục, trước khi ông thi đỗ Tiến sĩ và chính thức bước vào hoạn lộ. Đỗ Mục đã thực hiện một chuyến đi lên vùng biên ải phía Bắc (vùng Sơn Tây, Nội Mông ngày nay). Chùm thơ này được viết khi ông đang trên đường trở về kinh thành Trường An theo con đường bưu dịch Thái Nguyên - Trường An. Không giống như nhiều thi sĩ thời Đường chỉ tưởng tượng về biên cương qua sách vở, Đỗ Mục đã tận mắt chứng kiến những phong vật khốc liệt nơi biên thùy: khói lửa đài ranh (狼烟 lang yên), thành trì biên giới (塞垣 sài viên), cát trắng (白沙 bạch sa) và những người lính đóng quân chịu rét mướt. Chính việc trực tiếp nghe tiếng kèn già, tiếng sáo địch vang lên trong hoàng hôn biên ải đã tạo nên xúc cảm chân thực cho chùm thơ.

Một cảnh báo quân sự nghiêm trọng: Tiếng kèn "già" ở hai bài trước đã bị thay thế hoàn toàn bởi tiếng "địch" của "Hồ sồ" đứng trên đài cao mà thổi. "Đài cao" ở đây chính là các vọng lâu biên giới. Việc người Hồ tự do leo lên đài cao thổi sáo khiến chim nhạn kinh hãi bay đi không trở lại (Hàn nhạn kinh phi khứ bất hồi) là một ẩn dụ quân sự cực kỳ quan trọng: Biên phòng của nhà Đường đã bị xâm nhập, quân địch lấn lướt, phòng tuyến lỏng lẻo đến mức kẻ thù có thể đứng ngay trên đất ta để ngạo nghễ thổi sáo. Hai câu cuối là bản cáo trạng trách nhiệm triều đình, chứa đựng sự phẫn uất sâu sắc. Xuân phong (gió xuân) ở đây mang hai ý nghĩa: vừa là ngọn gió tự nhiên, vừa ẩn dụ cho ân trạch, chính sách của triều đình đối với binh sĩ và người dân sống ở vùng biên giới. Thi nhân cay đắng nhận ra: Gió xuân có thổi suốt ngày cũng không tán được nỗi sầu biên ải (Tận nhật xuân phong xuy bất tản). Ẩn trạch và chính sách của triều đình hoàn toàn bất lực, xa vời, không thể xoa dịu được nỗi khổ của người lính và người dân nơi biên thùy. Triều đình đã bất lực trong cả việc phòng thủ quân sự lẫn việc vỗ về lòng dân, đẩy toàn bộ gánh nặng và "khách sầu" (nỗi sầu ly hương, mất nước) lên vai những con người nhỏ bé nơi biên cương. Dường như gió xuân và tiếng địch đang đồng lõa để gom hết mọi nỗi u sầu trên đời trút vào tâm can người lữ khách, tức thi nhân.

Đỗ Mục sử dụng lối viết nhân hóa và phóng đại cảm xúc thông qua ngoại cảnh. Từ hành động cố ý hay vô tình của đứa trẻ người Hồ, qua lăng kính sầu muộn của nhà thơ, nó biến thành một thế lực vô hình có khả năng xua đuổi chim muông và áp chế cả gió xuân tự nhiên. Cấu trúc bài thơ đi từ động (tiếng sáo, chim bay) sang tĩnh (nỗi sầu lắng đọng), tạo ra dư ba sâu lắng và khép lại toàn bộ chùm thơ bằng một khối sầu muôn thuở không thể giải tỏa.

Góp ý của Huỳnh Kim Giám:

Bài Biên thượng văn già này có nhiều từ/hình tượng khó hiểu.

雛=sồ, dùng bộ 隹=chuy, có nghĩa là gà con hay con nít, nhưng 胡=Hồ thì chỉ có thể có nghĩa là người Hồ. Con nít người Hồ làm gì trên một đài cao ở ngoài biên giới? Người Hồ du mục đâu có xây lầu đài! Hay thi nhân muốn nói là cái phong hỏa đài của người Hán ở biên cương đã bị bỏ trống và con nít Hồ lên đó thổi địch của người Hán thay vì tiêu của người Hồ?

寒雁=hàn nhạn là một từ kép dùng trong điển tích cho các hình tượng cô tịch, hiu quạnh, nhớ nhà hay nhớ quê; người du mục không có nhà hay quê hương thì nhớ cái gì? Người đọc có thể hiểu hàn nhạn nói đến tâm trạng của thi nhân lúc đó nhưng "寒雁驚飛=hàn nhạn kinh phi" chỉ có thể hiểu là ngỗng sợ lạnh thiên di cuối thu hay đầu đông; thế thì tại sao lại có 春風=xuân phong trong câu bốn nhất là khi xuân phong là từ kép để chỉ lòng ân huệ, ưu ái, tử tế?

只應分付客愁來=chỉ ứng phân phó khách sầu lai. Từ 客=khách chỉ có thể nói đến thi nhân vì không ai dùng từ khách để nói đến lính thú ngoài biên cương. Từ 來=lai sau 愁=sầu có nghĩa là 'từ đó ... về sau'. Tại sao gió xuân lại 分付=phân phó (biểu lộ, chia xẻ) nỗi buồn của người du khách? Phải chăng Đỗ Mục muốn nói là ông chỉ có thể cảm thông nỗi buồn trong bối cảnh? Buồn vì nhân thế mãi điêu linh và hoang tàn vì chiến chinh?


@ Ý kiến của Phí Minh Tâm:

..địch của người Hán thay vì tiêu của người Hồ?
...địch của người Hồ thay vì tiêu của người Hán.

@Huỳnh Kim Giám trả lời:

Người Việt ít khi phân biệt các loại sáo có thể vì người kinh thường thổi sáo và người thượng thì dùng khèn hay kèn. Từ sáo dịch sang Anh ngữ thành flute, nhưng flute là tên chung của hai loại nhạc khí với cách thổi khác nhau. Địch là sáo thổi ngang (笛子, địch tử/transverse flute). Tiêu là sáo thổi dọc (箫 tiêu/end-blown flute.), có nghĩa là từ một đầu cuối và hai đầu đều mở cho dù một đầu có thể có lưỡi gà. Các nhạc cụ hồ già, tất lật của các dân du mục phương bắc đều thuộc loại tiêu, tương đương với khèn của người thượng VN. Khi ta nói đến sáo thì thường ta nghĩ đến địch.

Có phân biệt được 笛và 箫 thì mới hiểu được bài tứ tuyệt này.

Thứ Hai, 7 tháng 9, 2026

Rồi Ai Cũng Sẽ Già

Thân tặng những bạn già bài thơ và nhạc qua YouTube.
Hãy hưởng những gì tuổi già chúng ta đang có, hãy trân quý từng phút giây đang sống trong hiện tại, hãy mỉm cười và tập thứ tha những gì mà ta cho là không vừa ý ngày hôm qua, để đón nhận ngày mới tươi đẹp mỗi ngày, mong thay.

Rồi Ai Cũng Sẽ Già

Ai rồi cũng sẽ già,
Ngày tháng lại trôi qua,
Cuộc sống hoài luân chuyển,
Chỉ còn luyến nhớ xa.

Ai rồi cũng sẽ già,
Ngắm tuyết rơi hôm qua,
Nay nắng làm tan hết,
Hợp tan chuyện chẳng xa.

Ai rồi cũng sẽ già,
Như gió mãi trôi qua,
Nhìn lá rơi lờ lững,
Kiếp người thật xót xa.

Ai rồi cũng sẽ già,
Như nắng mới vừa qua,
Đêm vắng ru trăng ngủ,
Một ngày vụt thoáng xa.

Ai rồi cũng sẽ già,
Tình bạn tháng ngày qua,
Vẫn nhớ và thăm hỏi,
Bạn ơi, chẳng cách xa.

Ai rồi cũng sẽ già,
Bịnh lão nhẹ đi qua,
Biết thế, đùa vui sống,
Hưởng nhàn chớ nghĩ xa.

Thơ & Nhạc, AI Ca: Hoàng Dũng 


Món Quà Từ Sự Tĩnh Lặng - Nhiếp Ảnh Gia: Thái-Phúc Nguyễn


Một buổi sáng đầu xuân, tôi ôm máy ảnh trở lại bên dòng sông cũ, ngồi thật yên và kiên nhẫn chờ Osprey bắt cá.
Mặt sông buổi sớm phẳng lặng, hơi lạnh còn vương trong không khí, cảnh vật như đang chậm rãi thức dậy sau một mùa đông dài.
U tịch và đượm buồn!

Nhưng bạn ạ, bạn có tin rằng Mẹ thiên nhiên luôn có cách riêng để làm người ta bất ngờ không?
Trong lúc đang mải mê chờ Osprey, tôi chợt nhìn thấy một chú Eastern Bluebird từ đâu bay đến lặng lẽ đậu trên một cành cây, giữa những chồi non vừa hé nở.

Màu xanh óng của bộ lông nổi bật trên nền trời dịu nhẹ của buổi sớm. Chú chim đứng một mình, dáng vẻ bình thản lẫn chút cô đơn.


Tôi nhẹ nhàng đưa máy lên, sợ chỉ một cử động nhỏ cũng làm nó bay mất.
Bấm một lần... rồi thêm vài lần nữa để cố giữ lại khoảnh khắc ấy.

Nhìn xuống dưới cành cây, tôi lại phát hiện thêm điều tuyệt đẹp khác: một đám hoa dại tím biếc đang e ấp rải rác vươn lên trên nền cỏ xanh, không nồng nàn, không phô trương, chỉ mang cái duyên thầm đủ để níu chân người qua lại.


Chim xanh trên cành non, hoa tím dưới đất, một bức tranh đầu xuân giản dị mà thiên nhiên vô tình ban tặng.

Tôi đến đây để chờ một khoảnh khắc săn mồi, nhưng cuối cùng lại có một khoảnh khắc bình yên trong tâm. Đó chính là cái duyên của đất trời, những gì ta cố công tìm kiếm chưa chắc đã rực rỡ bằng những điều vô tình gặp gỡ.

Có lẽ thiên nhiên là thế, càng kiên nhẫn ngồi chờ, ta càng nhận được những món quà không ngờ tới. Và đôi khi, chỉ một chú chim nhỏ giữa cành non và những đóa hoa dại đến rất nhẹ, rất tình cũng đủ làm một buổi sáng bên dòng sông cũ trở nên đáng nhớ bạn nhỉ?

Lập thu 2026
Thái-Phúc Nguyễn
(Nguyễn Tích Lai chuyển)