(Vài chỗ trong bài, chúng tôi phải dùng Anh ngữ kèm theo khi nói về các thuật ngữ ngành điện toán).
AI là gì?
AI, viết tắt chữ Artificial Intelligence, tiếng Việt dịch là Trí Tuệ Nhân Tạo. Đó là khả năng của máy điện toán hay các robot điều khiển bởi công cụ điện toán để thực hiện những việc liên quan đến sinh vật có trí thông minh. Các việc này gồm suy luận, nhận biết, giải quyết vấn đề, và hiểu các ngôn ngữ. AI bao gồm nhiều lĩnh vực kĩ thuật khác nhau.
Trước hết, cần nhấn mạnh rằng AI bao trùm gần hết kiến thức con người; nhưng không phải cái gì cũng biết. AI biết nhiều hơn đại đa số người, nhưng không thể thông minh hơn những người tạo ra nó.
AI có toàn năng không? Nó biết những gì?
Cuối thế kỉ 20 đã có sự bùng nổ về phát minh điện tử, sinh ra ngành điện toán khi những chiếc máy nhỏ tí hon có thể làm hết tất cả những chức năng xử trí, tính toán của con người.
Nói đến điện toán (computer) là phải nói đến sự mã hóa (encryption) các dữ liệu (information) thành mã số (code). Từ đó, lại chuyển thành các tín hiệu (signal) do ứng dụng kĩ thuật số (digital) để truyển qua dòng điện. Theo thuật ngữ là 8-bit binary code; mỗi dãy có 8 con số (bit) hoặc 0 hoặc 1.
Ví dụ chữ LOVE, mã hóa thành bốn nhóm binary là 01101100 01101111 01110110 01100101. Các tín hiệu này chuyển bằng dòng điện qua các transistors, mà số 1 là đóng, số 0 là mở. Người chuyển gõ trên bàn phím (keyboard) những dữ liệu; máy tính mã hóa thành những dãy số rồi chuyển qua dòng điện với tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng đến máy nhận. Máy nhận lại chuyển các tín hiệu (decode) trở lại thành các con số, chữ viết... Một điện thư dù dài bao nhiêu, gửi từ Mỹ, chỉ vài giây sau, người ở Việt Nam cách xa 8000 dặm đã nhận được.
Sự vận hành của liên mạng (internet). Các dữ liệu nào được tích trữ? Và ở đâu?
Trước khi có điện toán, các dữ liệu được lưu trữ qua dạng sách báo trên giấy hay phim ảnh. Sau này nhiều dữ liệu đã được chuyển vào dạng digital (mã hóa bằng kĩ thuật số như nói ở trên), được truyền qua cable, fiber optic, hay wi-fi... rồi phát vào không trung dưới hình thức các làn các sóng (wave), được các vệ tinh bay trên quĩ đạo trái đất thu thập, rồi chuyển vào một cái kho vĩ đại, là một hệ thống máy chủ (mainframe hay cloud). Những tấm hình hay đoạn phim mà quí vị chụp bằng cellular phone và chuyển vào máy computer thường được trữ trong cloud. Về phương diện cấu trúc thì mainframe có chức năng tập trung dữ kiện; trong khi cloud thì phân phối dữ liệu cho người cần đến.
Ví dụ: Những tác phẩm, tiểu sử của một văn hào danh tiếng nào đó nếu chỉ lưu hành qua phương tiện sách báo giấy thì chẳng AI nào biết tới. Nhưng một tác giả tầm thường, nếu có bài viết đăng trên điện báo, thì có xác suất sẽ được lưu lại trong mainframe hay cloud.
Quí vị thử đánh một câu “What do you know about Michael Peavey Do, aka Đỗ Văn Phúc.” Bảo đảm nó sẽ cho quí vị hơn một trang về lí lịch, thêm vài trang với danh sách những cái links về những gì liên quan đến cá nhân tôi.
Như thế, AI không phải biết tất cả mọi thứ mà chỉ có khả năng cung cấp cho quí vị những gì mà mainframe và cloud lưu trữ thôi.
AI có thể rất khả tín về các lĩnh vực khoa học khác; nhưng trong phạm vi khoa học xã hội, AI không khả tín vì chắc chắn cũng có tính thiên vị. Lý do, AI lấy dữ kiện từ con người cung cấp cho nó mà! Người ta sẽ đưa lên những gì họ thích, viết khen những gì họ cho là đúng, là tốt; và sẽ chê bai những gì họ chống lại.
Vì AI ra đời về sau này, khi chế độ CS kiểm soát cả nước Việt Nam, những người trong các cơ quan tuyên truyền CS đã bỏ công đưa các dữ kiện của họ vào internet, trong khi những người Quốc Gia thì lưu vong. Do hạn chế về khả năng và điều kiện, không có nhiều người làm việc này. Do đó trên ‘cloud’ có nhiều bài thân chế độ Cộng sản; và chắc nhắn khi được hỏi, nó sẽ trả lời những điều tốt về Cộng Sản.
AI có thể làm sai lệch lịch sử
Từ khi có AI, ai cũng có thể trở thành nhạc sĩ, văn sĩ, thi sĩ, họa sĩ, sử gia, nhà biên khảo, nhà làm phim... AI làm còn nhanh gấp bội, và đẹp sắc sảo vô cùng. Những video làm bằng AI rất đẹp; các nhân vật còn đẹp hơn người thật nhiều. Phụ nữ ai cũng nghiêng nước đổ thành như tiên nữ; nam giới ai cũng khôi ngô, vạm vỡ như tráng sĩ. Nhưng dù hình đẹp đến đâu, thì cũng thấy những nét không thật, mặt người như từ một khuôn đúc ra; dù nhạc hay đến đâu, cũng thấy thiếu cái hồn trong đó.
Hiện nay, trên internet lưu hành rất nhiều video tái dựng lại các sự kiện lịch sử. Nhưng buồn thay, đa số được tạo dựng với những chi tiết giả mạo, cảnh trong phim không phù hợp với cảnh thực ở thời điểm đó. Có phim tạo những chuyện bịa đặt nhưng gán cho chúng là thực. Càng đáng buồn hơn là có rất nhiều người tin là thực.
Mới năm ngoái, từ ngày 12 tháng 7 năm 2025, người ta chuyền cho nhau một vài video trên Youtube mỗi cái dài gần 30 phút nhan đề là “Hai Người Phụ Nữ Gốc Việt Đầu Tiên Được Thăng Cấp Tướng trong quân đội Mỹ, Khiến Thế Giới Ngỡ Ngàng.” Những video này do một người có biệt danh Vẻ Đẹp Tâm Hồn loan tin và ca tụng hai bà Trần Ngọc Ánh và Lê Minh Trang là hai phụ nữ gốc Việt được thăng cấp tướng trong Quân Đội Hoa Kỳ. Chúng được làm rất đẹp, giống như thật, nêu rõ cả tên tuổi, tiểu sử (dĩ nhiên là bịa đặt) và được hàng trăm ngàn người xem và tán thưởng! Trong những đoạn video đó, người ta ghép hình các phụ nữ người Hoa, quân phục, cấp hiệu thì chẳng biết của nước nào. Link: https://youtu.be/gbQwvXN51jI; hiện nay đã lấy xuống sau khi bị chúng tôi phản đối.
Trong video nhan đề “Số phận của các cung nữ, phi tần ra sao? Sau khi nhà Nguyễn thoái vị” do tác giả ‘Sử Ký Khám Phá’ Có vài đoạn về cung điện ở Huế dưới triều các vua nhà Nguyễn lại thấy treo cờ đỏ sao vàng của VC! Những con phố xưa thời đó ở Huế mà thấy lác đác vài chiếc xe gắn máy Honda! Những phụ nữ ở trong hoàng cung hay ngoài phố lại mặc áo kiểu áo phụ nữ Trung Hoa. Huế là nơi văn vật, phụ nữ Huế dù thành thị hay thôn quê, dù cao sang hay là người buôn gánh bán bưng; khi ra đường luôn mặc áo dài.
Những phim lịch sử xa xưa càng sai thực tế nhiều. Hiện nay, còn nhiều phim, ảnh tài liệu thật cho thấy chỉ 100 năm trước thôi, cuối thời vua Khải Định, cả các quan, lính thị vệ hầu bên cạnh vua còn đi chân đất. Thì hơn hai ngàn năm trước, thời hai bà Trưng có lẽ người Việt còn trong tình trạng bộ lạc, làm gì có lụa là gấm vóc mà may trang phục lộng lẫy như mô tả trong các phim?
Chúng tôi thấy có những video về Quân Lực VNCH thì lại cho anh lính mang súng trường bá đỏ, đội nón sắt kiểu Liên sô, áo trận có nắp túi kiểu bộ đội VC; Có anh Cảnh sát thì trên nón kepi lại đeo phù hiệu Công an CS. Phù hiệu đơn vị bên vai áo thì hoàn toàn xa lạ. Các câu đối thoại thì sử dụng ngôn ngữ thời nay ở Việt Nam.
Sử liệu là di sản truyền nhiều đời để mọi người biết đến những biến cố, đời sống kinh tế, xã hội, chính trị đã từng xảy ra. Trong đó, con người là những chủ thể quan trọng. Những video phóng sự, hồi ký cũng là phần quan trọng của sử liệu. Vì vậy, khi tái dựng các biến cố, nhân vật trong lịch sử, phải tuyệt đối tôn trọng sự chính xác về danh xưng, thời điểm, địa điểm, hình ảnh của nhân vật và bối cảnh.
Không nên ghép hình ảnh của biến cố này vào trong đoạn phim về biến cố khác. Chúng tôi xin ân cần nhắc nhở tất cả những ai có lòng muốn viết lại, làm lại những hình ảnh lịch sử; rằng chỉ nên sử dụng Photoshop hay AI như những công cụ mà không lệ thuộc vào chúng. Dù quí vị nào chỉ làm phim giải trí, nhưng nếu có phần nào liên quan tới lịch sử, thì cũng nên giữ mức chính xác.
Lần nữa, xin nhấn mạnh rằng AI nắm gần hết kiến thức con người; nhưng nó do con người tạo ra nên dù nó biết nhiều hơn đại đa số người; nó không thể thông minh hơn những người tạo ra nó. Quan trọng nhất là AI có kiến thức, nhưng không có linh hồn để tự suy nghĩ, cũng không có tâm hồn xúc cảm để tạo sự sinh động. Nó là một cỗ máy, sai gì làm đó; nhưng nó có thể rất nguy hiểm nếu người sử dụng không đủ khả năng kiểm soát nó. Mới vài hôm nay, ông Bill Gates đã cảnh báo sự nguy hiểm của AI trong vấn đề khủng bố thế giới!
Đỗ Văn Phúc
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét