Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

Sóng Nước Xô Trôi Hết Anh Hùng


Tôi đọc truyện Tam Quốc của La Quán Trung từ hồi tiểu học. Cũng theo trào lưu… tiểu thuyết, tôi chẳng ưa gì Tào Tháo.
Tôi còn nhớ trong bản dịch Tử Vi Lang tôi đọc hồi nhỏ, có một tình tiết về Thái Diệm làm tôi ngần ngại khi gọi Tào Tháo là gian hùng.

Thái Diệm là con gái của danh sĩ Thái Ung. Thời loạn lạc, nàng bị quân phương Bắc bắt về đất Phiên, phải lấy người xứ ấy, sanh được hai con. Nàng nhớ quê, làm ra 18 khúc kèn rợ Hồ, truyền về Trung Nguyên. Tào Tháo vốn chơi thân với Thái Ung, cha của Thái Diệm, nghe được những bản nhạc này, thấy động lòng, bèn cho người đem ngàn vàng chuộc Thái Diệm về Hán. Rồi gả cho Đổng Kỳ, một viên quan, làm chính thê.

Lúc Tào Tháo đang trên đường đánh Lưu Bị ở Hán Trung, chợt nhớ bạn cũ (khi đó đã mất), ông ghé qua nhà Thái Diệm. Tào Tháo nhìn thấy vách nhà có treo một tấm bìa, ghi bài văn bia có tám chữ do cha nàng viết, không hiểu nghĩa, rồi cùng Dương Tu giải được câu đố chữ ấy.

Tam Quốc chí diễn nghĩa của La Quán Trung đã nói về ứng xử của Tào Tháo với Thái Diệm như thế. Đây chính là điều làm tôi dai dẳng thắc mắc về con người thật của Tào Tháo. Nay rảnh rỗi, tôi đọc lại để tìm hiểu một phần sự thật.

Tam Quốc chí của La Quán Trung chỉ là tiểu thuyết lịch sử, hư cấu quá nhiều. Tôi lục tìm trong bộ Tam Quốc chí của Trần Thọ (được xem là chính sử). Tuy nhiên, bộ sách này chỉ ghi chép về các sự kiện lịch sử, nhân vật quân sự, chính trị nổi bật thuộc ba nhà Ngụy, Thục, Ngô. Có nhắc đến Thái Ung, nhưng với Thái Diệm thì không.

Đành tìm trên mạng, thì câu chuyện về Thái Diệm có nhắc đến trong bộ sử Hậu Hán thư, phần Liệt Nữ truyện do Phạm Diệp biên soạn. Tôi lại nhờ bạn Google tìm nguyên văn tiếng Hán, và dịch luôn giùm sang tiếng Việt. hậu Hán thư viết như sau:

Trích: “Tào Tháo vốn dĩ giao hảo tốt với Thái Ung, đau lòng vì bạn không có người nối dõi, bèn sai sứ giả đem vàng ngọc sang chuộc bà về…” (hết trích)

Ngoài ra, Hậu Hán thư còn đề cập đến hai chuyện nữa liên quan đến cách Tào Tháo ứng xử với nàng Thái Diệm thế nào.

Chuyện thứ nhất, sau khi tái giá, Đổng Tự phạm pháp và phải tội chết. Hậu Hán thư viết:

Trích: “ Đổng Tự làm chức Truân điền Đô úy, phạm pháp đáng tội chết, Văn Cơ bèn đến chỗ Tào Tháo để cầu xin. Lúc ấy, các quan công khanh, danh sĩ và sứ giả phương xa đang ngồi đầy cả nhà. Tào Tháo nói với quan khách rằng: “Con gái của Thái Bác Giai (tức Thái Ung) đang ở bên ngoài, nay ta cho các khanh cùng gặp.”

Đến khi Văn Cơ bước vào, tóc tai rũ rượi, đi chân đất, dập đầu tạ tội. Lời lẽ của bà vô cùng rõ ràng, sắc sảo, ý tứ lại hết sức đau thương, ai oán, khiến mọi người có mặt đều phải thay đổi sắc mặt. Tào Tháo nói: “Ta quả thực rất thương xót cho nàng, nhưng văn thư kết tội đã gửi đi rồi, biết làm thế nào?”

Văn Cơ đáp: “Minh công có vạn thớt ngựa chiến trong chuồng, dũng sĩ nhiều như rừng, sá gì một thớt ngựa chân nhanh mà không chịu cứu lấy một mạng người đang kề bờ vực cái chết!” Tào Tháo cảm động trước lời nói ấy, liền sai người thúc ngựa đuổi theo thu hồi văn thư và tha tội cho Đổng Tự” (hết trích)

Chuyện thứ hai, ngay sau khi tha tội cho Đổng Tự, Tào Tháo đã có cuộc trò chuyện với Thái Diệm về di sản của cha bà:

Trích: “Tào Tháo nhân đó hỏi rằng: “Nghe nói nhà phu nhân trước đây có rất nhiều sách cổ, nàng còn có thể ghi nhớ được không?” Văn Cơ đáp: “Trước đây người cha quá cố để lại cho thiếp hơn bốn nghìn quyển sách, nhưng qua thời kỳ lưu lạc loạn lạc, chẳng còn giữ được quyển nào. Nay những gì thiếp còn thuộc lòng và nhớ được, chỉ vừa vặn hơn bốn trăm bài mà thôi.

Tào Tháo bảo: “Nay ta sẽ cấp cho nàng mười người thị sử để chép lại theo lời nàng đọc.” Văn Cơ từ chối: “Thiếp nghe nói nam nữ có khác biệt, theo lễ không thể trực tiếp truyền thụ. Xin hãy cấp cho thiếp giấy mực, thiếp xin viết bằng cả chữ chân lẫn chữ thảo theo lệnh. Sau đó, bà tự tay viết lại rồi gửi lên, bài vở không hề có một lỗi sai sót nào” (hết trích)

Như vậy, sự việc Tào Tháo đối xử chu đáo và cứu Thái Diệm là có thật trong lịch sử, và được ghi nhận trong bộ sử Hậu Hán Thư của Phạm Diệp. Tào Tháo nể tình bạn cũ cứu giúp Thái Diệm, lại trọng dụng tài năng của Thái Diệm để cứu vãn sách cổ thất lạc trong chiến tranh.

Việc Tào Tháo giết người nhà Lã Bá Sa cũng có nhiều dị bản trong sử liệu, và câu chuyện trong Tam Quốc diễn nghĩa khác khá xa những ghi chép được các sử gia đời sau dẫn lại

Một người như Tào Tháo, so với Lưu Bị và Tôn Quyền thì thế nào?

Bia miệng ngàn đời cho rằng Tào Tháo là kẻ gian hùng. Đó là nhìn qua tiểu thuyết hư cấu của La Quán Trung. Có khác gì bao chuyện thời nay, tôn vinh thần tượng, miệt thị đối phương. Nghĩ cho cùng, người đời nhiều khi đánh giá một nhân vật lịch sử chỉ qua những câu chuyện tuyên truyền về người đó.

Nhâm nhi ly rượu, luận cổ suy kim, mỉm cười với những chiêu trò “lật sử” thời thế. Tôi chợt nhớ bài thơ Lâm Giang Tiên của Dương Thận (bản dịch Lê Thanh Dũng):

“Trường giang cuồn cuộn chảy về đông
Sóng nước xô trôi hết anh hùng
Phải trái được thua đều xoá sạch
Non xanh vẫn còn đó
Hoàng hôn đỏ bao lần…”

Vũ Thế Thành
(BS Nguyễn Cầm và Ds TP Sưu Tấm) 
------ꭥ☼ꭥ------

Góp ý của Nguyễn Thượng Vũ:

Email BS Nguyễn Cầm: Sóng nước xô trôi hết anh hùng

Đây là 1 bài viết vô cùng giá trị, vô cùng hàn lâm mà BS Cầm và DS TP Nguyên đã kiếm ra và chuyển lại bài viết của tác giả Vũ Thế Thành khảo cứu và viết ra.

Trọng tâm của bài viết là Tào Tháo có khí tiết, có nhân phẩm hay không?

Sử sách nhân gian của Trung Hoa trong nhiều thế hệ và thế kỷ đã dùng con người Tào Tháo là điển hình cho sư xảo quyệt, của kẻ gian hùng của lịch sử Trung Hoa.

Tuy nhiên, sự thât không phải như vậy.
Nếu đặt sự cấu kết của tác phẩm Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa thì cuốn / bộ / sách này là kết quả của trên 1400 năm thay đổi của dân tình và văn hóa Trung Hoa bắt đầu có từ thời nhà Tây Tấn của Tư Mã Ý và con cháu cho tới ngày nay.

Trần Thọ là Sử Gia bắt đầu viết bộ sử Tam Quốc từ cuối thế III.
Bộ sách của ông là 1 bộ sử thuần túy ( chứ khổng phải tiểu thuyết "diển nghĩa" sau này).

Trong sách lịch sử của Trần Thọ thì không hề có các việc như Kết Nghĩa Anh em tại Vườn Đào, không hề có việc Khổng Kinh lên đàn cầu gió Dông gây ra chiến thắng Xích Bích, không có "Không Thành Kế" khi Khổng Mình mở rông thành, ngồi đánh đàn làm Tư Mã Ý sợ hãi phải đem mấy chục vạm hùng binh bỏ chạy.

Tất cả chỉ là bịa đặt hư cấu của các nhà văn thời sau
Các sử gia Nga Sô Viết như Sukhov, Mosheiko và nhất là các sử gia Nhật Bản như Yoshikawa Eiji và Myazaki Ichisada là hai học giả hàng đầu của Nhật Bản về vấn đề này đã cho chúng ta những nhận xét hết sứ thực tế về Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa .

Cuốn sách Sangokushi/ Tam Quốc Chí / của Yoshikawa Eiji hiện giờ còn bán rất nhiều tại bên Nhật.
Có rất nhiều Games/softwares/ viết, soạn theo Sangokushi .

Các sử gia Nhật Bản coi Tào Tháo là nhà Chính Trị lớn nhất cuối đời Hán, người có năng lực thức tế mạnh nhất thời Tam Quốc,
Và cũng có nhiều khía cạnh nhân đạo mà về sau này, La Quán Trung không nhắc tới.

Thái độ của Sử Gia Nhật Bản khác hẳn thái độ bênh Lưu Bị và Gia Cát Lượng của La Quan Trung.

Xin vô cùng cảm tạ BS Cầm và DS TP Nguyên đã chuyển lại 1 bài viết vô cùng chính xác và vô cùng hàn lâm.
Xin ngưng nơi đây vì đề tài Tam Quốc Chí là 1 đề tài vô cùng phong phú, bàn chuyện suốt ngày cũng không hết.

Rất thân mến
Nguyen Thuong Vu
------ꭥ☼ꭥ------

Góp Ý của Hoàng Yến:

Thưa anh Thượng Vũ và các anh chị,

Cảm ơn anh Vũ đã chuyển và đưa ra quan điểm về một bài viết vô cùng giá trị của Vũ Thế Thành do Bs Cầm và Ds TP Nguyễn tìm kiếm.

Như anh Vũ đã nhận định, đây là một bài viết rất "hàn lâm", "chính xác" và có cái nhìn rất thực tế về Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Lời bình của anh Vũ về việc Tào Tháo là nhà chính trị lớn nhất cuối đời Hán, có năng lực thực tế mạnh mẽ nhưng lại bị sử sách nhân gian biến thành hình ảnh của sự xảo quyệt quả thực rất sâu sắc. Chi tiết về cách ứng xử nhân đạo của Tào Tháo với nàng Thái Diệm mà anh nhắc đến thật khác với cái nhìn hư cấu của La Quán Trung.

Thời trước Hoàng Yến chỉ mới nghe tên dịch giả Tử Vi Lang, hôm nay mới đọc được bản dịch của ông cho bài từ "Lâm Giang Tiên" của Dương Thận nhà Minh:

Cuồn cuộn sông dài tuôn biển đông,
Sóng xô cát dập anh hùng,
Tàn mơ thành bại cũng là không,
Non xanh trơ vẫn đó,
Lần lữa bóng chiều hồng.

Đôi bạn ngư tiều phơ tóc bạc,
Gặp nhau gió núi trăng sông,
Mở vò rượu đục chuyện thêm nồng,
Ngàn xưa nay kể lại,
Vang mấy tiếng cười ngông.

Câu kết "Vang mấy tiếng cười ngông" này có lẽ chính là tinh thần "mỉm cười với những chiêu trò lật sử thời thế". Đúng như anh Vũ nói, đề tài Tam Quốc là vô cùng phong phú, bàn chuyện suốt ngày cũng không hết.

------ꭥ☼ꭥ------
Góp Ý của Nguyễn Thanh Bình:

Cám ơn Cô Hoàng Yến. 

Truyện của La Quán Trung đọc rất vui, nhưng dĩ nhiên có nhiều thiên vị: đề cao Khổng Minh, Quan Công một cách quá đáng, chê Tào Tháo là gian hùng, độc ác như giết cả nhà Lý Tả Xa, giết Dương Tu .
Lưu Bị được khen, nhưng gian hùng không kém Tào Tháo. Bài từ của Dương Thận là một kiệt tác. Trong một phim bộ, có bài hát rất hay, mà lời của bài hát là bài từ của Dương Thận.

Bình.
------ꭥ☼ꭥ------
Góp ý của Hoàng Yến:

Cùng các anh chị với anh Bình,

Hoàng Yến đọc ý kiến của anh Bình với anh Vũ giúp hiểu biết thêm. Từ trước đến giờ, mọi người thường được kể lại mấy câu nói nổi tiếng của Tào Tháo như "Thà ta phụ người trong thiên hạ, chứ không để người trong thiên hạ phụ ta" hay câu "thà giết nhầm còn hơn bỏ sót".

Nhưng đọc phân tích của hai anh mới thấy tác phẩm cũ thiên vị thật: cứ thần thánh hóa Khổng Minh với Quan Công, trong khi gán cho Tào Tháo hai chữ gian hùng, độc ác. Kỳ thực, Lưu Bị dù được ca tụng là nhân đức nhưng ẩn chứa mưu lược và sự gian hùng chẳng kém gì Tào Tháo.

Anh Bình có nhắc đến bài từ "Lâm Giang Tiên" kiệt tác của Dương Thận sau này được dùng làm khúc hát mở màn cho bộ phim truyền hình Tam Quốc Diễn Nghĩa (1994), Hoàng Yến nghe không hiểu gì, chỉ cảm nhận giọng ca của Dương Hồng Cơ trầm hùng trên nền các cảnh chiến trận bi tráng:

Tam Quốc Diễn Nghĩa – Khai Mạc Khúc (1994)

Gửi lại "Lâm Giang Tiên (临江仙)" nguyên tác với bản dịch:

Nguyên tác chữ Hán:

滚滚长江东逝水,
浪花淘尽英雄。
是非成败转头空。
青山依旧在,
几度夕阳红。

Phiên âm Hán - Việt:

Cuồn cuộn Trường giang thủy chảy đông,
Lãng hoa đào tẫn anh hùng.
Thị phi thành bại chuyển đầu không.
Thanh sơn y cựu tại,
Kỷ độ tịch dương hồng.

Bản dịch tiếng Việt:

Trường Giang cuồn cuộn chảy về đông,
Sóng xô cuốn hết mấy anh hùng.
Được thua, phải trái, thoắt thành không.
Non xanh nguyên vẻ cũ,
Mấy độ bóng chiều hồng.

Hoàng Yến

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét