Phương Pháp Dưỡng Sinh - Bác sĩ Đinh Đại Kha

Đại cương

    Ngay từ thời xa xưa đã có nhiều người suy đi tính lại để tìm ra một phương cách giúp cho con người sống lâu và tránh bệnh tật. Kể từ các đạo sĩ thời tiền sử tới ngự y của các vua chúa đầy uy quyền, họ đều tận tâm tận lực nghiên cứu bí quyết trường sinh bất tử. Vậy mà theo các tài liệu ngàn xưa ghi lại thì không có một người nào đạt được kết quả như mong muốn.

    Hiện nay chúng ta sống trong một khung cảnh văn minh, khoa học phát triển không ngừng, thử hỏi có cách sinh hoạt nào giúp cho con người tăng tuổi thọ và tránh bệnh tật, chứ không nói tới thuật trường sinh bất tử viển vông như thời xưa nữa. Nếu như sống lâu mà lại bệnh tật liên miên thì cũng chẳng ích lợi gì, cho nên phương cách dưỡng sinh hiện nay là tìm cách tránh các bệnh tim mạch và bệnh tiểu đường là các bệnh thông thường của tuổi già. Các vị lão niên mà không bị vướng mắc các bệnh này tất sẽ sống thọ hơn.

    Trên thế giới, có rất nhiều nhóm nghiên cứu về vấn đề này. Cho tới nay có 2 nhóm nghiên cứu tại Hoa Kỳ đã đạt kết quả tốt, tìm ra một cách sinh hoạt dưỡng sinh tương đối giản dị có thể áp dụng cho đủ mọi người. Đặc biệt hơn nữa là họ đã vận động được rất đông người tham dự, áp dụng phương cách trên trong nhiều năm cho nên các kết quả thống kê đều có giá trị thực tế. Hai nhóm nghiên cứu này gồm có: thứ nhất là nhóm Nurses’ Health Study ngay từ lúc đầu đã có hơn 70 ngàn phụ nữ tham dự và thứ nhì là nhóm Health Professional Follow-up Study gồm lối 44 ngàn nam tình nguyện viên. 

    Hai nhóm nghiên cứu này cùng phác họa ra một cách sinh hoạt để giữ gìn sức khỏe, chúng ta hãy gọi là “sinh hoạt lành mạnh”. Sau đó họ chia đôi số tình nguyện viên để cho một nửa áp dụng “sinh hoạt lành mạnh” và số người còn lại thì sinh hoạt tùy thích. Sau hơn 6 năm theo dõi sức khỏe của 2 nhóm, tổng kết thống kê cho thấy là so với số người sinh hoạt tùy thích thì bên phía “sinh hoạt lành mạnh” ít bệnh tật hơn:

• Về bệnh tiểu đường, bớt được 90%,

• Các bệnh tim mạch, bớt được 80%.

    Một loại bệnh khác cũng giảm bớt, mà còn giảm nhiều hơn dự liệu của nhóm nghiên cứu: đó là bệnh đột quỵ, bớt được 80% bên phía “sinh hoạt lành mạnh”. Bệnh ung thư cũng giảm bớt chút ít, nhưng thời gian 6 năm theo dõi tương đối quá ngắn hạn đối với ung thư nên kết quả này không được kể tới trong thống kê ban đầu. 

    Tài liệu cập nhật: hai nhóm nghiên cứu kể trên đã liên lạc lại với các tình nguyện viên, 17 năm sau khi khởi đầu công cuộc nghiên cứu. Tuy không được nhiều người hồi âm, nhưng nói chung thì nhóm áp dụng sinh hoạt lành mạnh vẫn sống thọ hơn (nhiều người còn sống hơn) và ít bệnh hơn (kể cả ung thư) so với nhóm các tình nguyện viên sinh hoạt tùy thích. 

   

“Sinh hoạt lành mạnh”

Cách sinh hoạt này gồm 5 thành phần:

1. Dinh dưỡng đúng cách

    Thức ăn thường ngày, điều thứ nhất phải là khẩu phần cân bằng nghĩa là phải có đủ 5 loại bao gồm chất bột-đường (cơm, bún, bánh mì…), chất đạm (thịt, cá, trứng…), sữa, rau và trái cây. Điều kiện kế tiếp là ăn nhiều rau và trái cây đồng thời bớt 3 loại thức ăn kia. Sau nữa, phải bớt ăn các chất dầu mỡ và chất mặn là vì nếu nấu ăn theo khẩu vị thông thường của chúng ta thì luôn luôn dư các chất này so với nhu cầu của cơ thể.    

    Trong khẩu phần kể trên, sữa là nói về sữa động vật (bò, dê…), nếu như bạn không uống được sữa bò do cơ thể không dung nạp đường lactose khiến đau bụng (lactose intolerance) thì có thể thay thế bằng sữa đậu nành.

2. Giữ trọng lượng cơ thể đúng mức

    Phải giữ cho cơ thể đừng bị mập, nghĩa là theo lý thuyết phải giữ cho chỉ số khối lượng cơ thể nhỏ hơn số 25. Về chỉ số này, quí vị có thể nhờ bác sĩ gia đình tính dùm cho hoặc có thể tìm trên mạng Internet. Một phương pháp giản dị hơn để tạm tính trọng lượng cơ thể đúng mức là mang chiều cao thân thể tính bằng cm trừ đi số 100. Số còn lại là trọng lượng đúng mức tính bằng Kg (áp dụng cho người lớn). Thí dụ người cao 1 mét 60 phân thì trọng lượng đúng mức là (160 – 100) 60Kg.

Cách tìm chỉ số khối lương cơ thể trên mạng:

• Vào trang web CDC (Center for Diseases Control)

• Tìm kiếm: bmi

• Bấm nút chuột trái vào từ Metric

• Điền chiều cao và trọng lượng cơ thể trong khung thích hợp. Nên ghi nhớ là bên Anh ngữ họ dùng dấu chấm thay thế cho dấu phẩy trong các số liệu. Thí dụ chiều cao của bạn là 140cm mà họ tính đơn vị là mét, hãy điền trong khung là 1.4

• Điền xong 2 khung, bấm nút chuột trái vào từ Calculate sẽ có số bmi hiện ra

3. Vận động thân thể

    Cần phải vận động tối thiểu 30 phút một ngày. Nguyên tắc chung là vận động tùy theo khả năng mỗi người vì tập quá sức lại có hại cho sức khỏe. Mọi cách vận động đều có thể áp dụng được: thể thao tài tử, thái cực quyền (tài chi), đi bộ, bơi lội, khiêu vũ… Nếu vì lý do gì mà bạn bỏ vận động một vài ngày thì cũng phải sắp đặt cho đủ tối thiểu là 3 ngày tập thể dục trong một tuần lễ. Thời gian tổng cộng tập thể dục trong một tuần lễ phải giữ tối thiểu là 3 giờ 30 phút.

4. Hạn chế uống rượu

    Tính chung cho những người mạnh khỏe thì số lượng rượu có thể uống tối đa trong một ngày là 30 gram cồn cho phái nam và phân nửa số lượng này cho phụ nữ. Như vậy có nghĩa là đàn bà trong một ngày có thể uống tối đa hoặc một ly nhỏ rượu mạnh, hoặc một ly trung bình rượu chát, hoặc một chai bia. Đàn ông có thể dùng gấp đôi số lượng này. Nếu đem so sánh các loại rượu thì tương đối rượu vang đỏ có ích lợi hơn chút ít cho sức khỏe vì có hiệu lực giúp biến dưỡng cô-let-tê-rôn. Tuy nhiên dù là rượu nào cũng phải hạn chế như đã nói trên đây.

5. Tuyệt đối không dùng thuốc lá

    Phần cuối cùng của “sinh hoạt lành mạnh” là không được dùng thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào, dù là thuốc điếu, noặc thuốc hút bằng tẩu, thuốc lào hoặc dùng thuốc lá nhai như nhai trầu người mình gọi là thuốc xỉa, thuốc rê… Có người lại nghĩ là hút thuốc có lọc qua một lớp nước như khi dùng điếu bát, điếu ống hoặc điếu cày thì sẽ bớt độc. Thực ra điều này không đúng vì thời gian làn khói thuốc lọc qua lớp nước chỉ có ít giây đồng hồ cho nên phần lớn các hóa chất độc hại vẫn xâm nhập vào phổi và bộ tuần hoàn của người hút thuốc.

Kết luận

    Nếu ta suy diễn theo những thông tin trên đây thì phải công nhận là lề lối sinh hoạt chung hiện nay có hại cho sức khỏe. Vì vậy bí quyết dưỡng sinh nay đã có sẵn, ta phải chủ động thay đổi cách sống theo phác đồ sau đây:

1. Dinh dưỡng. Hiện nay, khẩu phần thông thường của chúng ta dư chất đạm (thịt, cá, hải sản...) mà thiếu rau, trái cây. Phải sửa đổi lại, bớt chất đạm và thêm rau, trái cây cho khẩu phần được hợp lý hơn. Trong khẩu phần cân bằng có kể tới sữa, nhưng nếu bạn không uống sữa bò được (đau bụng) thì có thể thay thế bằng sữa đậu nành. Các chất béo dù là mỡ động vật (kể cả bơ và phô-mai) hay dầu thực vật đều phải hạn chế. Nói một cách đơn giản thì khẩu phần hàng ngày không được dùng hơn 30 phân khối (6 muỗng cà-phê) chất béo, tính chung cả dầu mỡ dùng chiên, sào, trộn sà-lách, có sẵn trong sữa, trong mì ăn liền, trong bánh ngọt... Các chất mặn cũng cần hạn chế là vì khẩu phần trung bình của người Việt chứa tới 3 hay 4 lần lượng Natri (muối, nước mắm, nước tương, bột ngọt) cần thiết cho nhu cầu cơ thể. 

2. Trọng lượng cơ thể. Cần giữ trọng lượng cơ thể trung bình. Cách tính trọng lượng trung bình: xin coi trong các phần trên bài này. Người mập cần phối hợp bớt ăn và tăng vận động để đạt trọng lượng cơ thể trung bình. Ngoài ra, người mập cũng cần bớt ăn các chất bột-đường (cơm, bún, phở, mì, bánh mì...) vì ăn dư chất bột-đường là một nguyên nhân của bệnh tiểu đường loại 2.

3. Thể dục. Kiên trì vận động thường xuyên cũng là một điều khó thực hành vì dễ bị nhàm chán. Vậy cho nên chúng ta nên tìm một thứ thể thao hay thể dục mình ưa thích để có thể tiếp tục lâu dài (bơi lội, khiêu vũ, đi bộ...). Vận động cơ thể cần phải điều hòa, nghĩa là ít nhất cũng phải tập thể dục 3 ngày trong 1 tuần. Thể dục nhẹ như đi bộ, đi xe đạp chậm chậm cũng đủ ích lợi cho sức khỏe. Cho nên thí dụ như đánh quần vợt tuần lễ một lần không ích lợi bằng đi bộ 4 ngày một tuần. Tổng cộng thời gian vận động mỗi tuần phải từ 3 tiếng rưỡi trở lên. 

4. Rượu. Đã từ lâu, nhậu nhẹt gần như thành một truyền thống của dân Việt. Chúng ta cần từ bỏ thói xấu tác hại sức khỏe này, càng sớm càng tốt. Tuy không có thống kê chi tiết, nhưng số bệnh nhân bị xơ gan (cả nam lẫn nữ) cần điều trị, hiện nay mỗi năm mỗi tăng nhiều. Xin nhắc lại giới hạn cho nam giới là hai chai bia một ngày (hoặc số lượng tương đương các thứ rượu khác) và cho nữ giới là một nửa lượng rượu này mà thôi. 

    Có người tin rằng mỗi ngày uống một ly rượu vang đỏ sẽ có lợi cho sức khỏe vì rượu này giúp sự biến dưỡng cô-let-tê-rôn. Thực ra, rượu vang đỏ ảnh hưởng rất ít trong sự biến dưỡng cô-let-tê-rôn. Nếu bạn bị dư cô-let-tê-rôn trong máu thì cần trị liệu theo chỉ dẫn của bác sĩ. Uống rượu để tự chữa bệnh thì đúng là lợi bất cập hại. Hơn nữa kể từ năm 2014, khoa học còn chứng minh được là rượu có khả năng gây ung thư. Vì vậy cho nên tránh uống rượu là điều hợp lý.

5. Thuốc lá. Đối với mọi loại sản phẩm do cây thuốc lá chế biến ra thì không có giới hạn nào gọi được là an toàn, cho nên tuyệt đối không được sử dụng. Ngoài những bệnh tim mạch, đột quỵ và tiểu đường, thuốc lá còn là nguyên nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, giãn phổi và ung thư phổi. Ý tưởng hút thuốc lào lọc qua một lớp nước cho bớt độc hại là một điều sai lầm hoàn toàn vì thời gian khói thuốc tiếp xúc với nước rất ngắn (ít giây đồng hồ), chỉ đủ giữ lại một vài phần trăm các chất độc mà thôi.

    Nói tóm lại, bí quyết để sống khỏe và sống lâu đã được khoa học nghiên cứu rõ ràng, chúng ta chỉ cần đem áp dụng cho chính bản thân. Tất nhiên việc gì cần tuân thủ thường xuyên cũng dễ gây nhàm chán, bê trễ, nhưng khi làm theo đúng rồi sẽ có phần thưởng vô giá là sức khỏe lâu dài và tinh thần thoải mái. Cũng xin lưu ý bà con là lề lối sinh hoạt này càng áp dụng sớm càng tốt, giới thanh niên không nên để đến tuổi già mới bắt đầu lo dưỡng sinh.

Đối chiếu danh từ y học Việt-Anh

   

Sinh hoạt lành mạnh        Healthy lifestyle

Dinh dưỡng đúng cách        Appropriate nutrition

Khẩu phần cân bằng        Balanced diet

Trọng lượng cơ thể tối ưu        Optimum body weight

Chỉ số khối lượng cơ thể        Body mass index

Vận động thân thể             Exercises

Thể dục                Physical exercises

Thể thao tài tử            Non-professional sports

Không dung nạp đường lactose    Lactose intolerance

Bác Sĩ Đinh Đại Kha

Khi Mùa Thu Paris Gặp Nắng SaiGon" Nhỏ"

 

Vào giữa mùa Thu, trong một buổi sáng đặc biệt với nắng rất ấm của thứ Bảy, ngày 12 tháng 11, 2022, khoảng chừng 40 anh chị em YKH, đa số thuộc 2 khóa 13 và 14, tụ tập với nhau tại Little Saigon, nghĩ là để đón hương sắc lành lạnh nổi tiếng của mùa Thu Paris do cặp vợ chồng Nguyễn Văn Long & Phúc Hậu mang đến, nhưng nào ngờ trời thương người ăn ở phúc hậu, nên mới xẩy ra câu chuyện Mùa Thu Paris gặp Nắng Saigon Nhỏ khắn khít bên nhau thỏa thích.

Cả tháng trước, vợ chồng chúng tôi nghĩ không thể dự tiệc vui này, đơn giản vì không tìm được người giữ cháu Bồ Câu, nhưng một tuần trước ngày hôm nay cũng may mắn giải quyết được vấn nạn, nên nhanh chóng đến cùng chia sẻ niềm vui chung với những đồng môn hiện diện.

Đi ngoài hành lang của nhà hàng Diamond Seafood Palace 3, những âm thanh vui nhộn bên trong cho chúng tôi đoán được nơi diễn ra Mini Reunion do cặp Long & Phúc Hậu thân mời nhân chuyến du lịch tại Hoa Kỳ. Cả vợ và chồng đều tốt nghiệp khóa 13 YKH, định cư tại thành phố Besançon, cách thủ đô Paris chừng 300 cây số, một thành phố nổi tiếng Âu Châu về kỹ nghệ các ngành làm đồng hồ (có lẽ do nằm không quá xa với Thụy Sĩ), Microtechnologies, Telecommunications, Biotechnologies… Bước vào cửa vài bước, chúng tôi đã nhìn thấy Long, kế đó là Phúc Hậu, đon đã chạy đến bắt tay, chào đón niềm nở. Tôi vẫn nhìn ra được cả cặp vợ chồng này, tươi cười, thân ái, chưa có lấy một vết thời gian ghi dấu sau lần gặp nhau 17 năm trước tại nhà vợ chồng Lê Văn Hiệp. Cả hai trông rất gọn gàng, thanh cảnh, không “Comme-ci comme ça” mà thật đúng mẫu dân Parisiens chuyên ăn legumes và uống rượu đỏ. Chàng với dây xéo bretelles ngang qua vai, Nàng với một belle robe màu sắc trang nhã và ngắn tay.

Chúng tôi có chút thì giờ nói chuyện riêng với Long & Hậu, biết Long bắt đầu về hưu khoảng 5 năm trước, nhưng chưa mấy thoải mái vì “Trời muốn cho hưởng mà lòng thì chưa thong dong”, nên trở lại hành nghề lai rai. Chỉ vài tháng vừa qua, Nguyễn Văn Long mới quyết định chính thức giả từ ống nghe và ống chích, để được lang thang dẫn vợ đi đây đó cho thỏa lòng mong ước, nhất là sau khi các con đều đã thành đạt. Vợ chồng Long & Phúc Hậu có 3 công chúa, đều là Tiên nữ cả. Trưởng nữ có tên là Diễm Tiên, tốt nghiệp dược sĩ nhưng sau đó theo học YK và tốt nghiệp bác sĩ YK, hiện làm trưởng Phòng Thí Nghiệm trong một bệnh viện lớn gần nhà cha mẹ. Thứ nữ Khánh Tiên, học giống như con đường chị của mình, hiện phụ trách phòng thí nghiệm chuyên về ghép thận. Út nữ Phúc Tiên, tốt nghiệp PhD Chemistry từ ĐH Colorado ở Boulder (cùng một Alma Mater với BS. Bùi Văn Minh, # 12) cả mấy năm trước, hiện tại đang làm việc cho công ty năng lượng Total (Pháp) tại Houston, Hoa Kỳ, trong chuyên ngành năng lượng “sạch” (gồm năng lượng Mặt Trời, Gió, Địa Nhiệt, Sóng Biển, Sinh Khối…). Chúng tôi quả tình rất thán phục sự thành đạt của các cháu thuộc thế hệ thứ 2 của YKH chúng ta – một thế hệ nói chung làm rạng rỡ cộng đồng người Việt Hải Ngoại. Chúng tôi không quên chung vui với Long & Phúc Hậu, sức khỏe tốt đẹp để thường xuyên du lịch đây đó, bay qua về giữa 2 lục địa vui chơi với 7 cháu ngoại.

Nhìn xung quanh, tôi thấy có rất nhiều khuôn mặt quen ơi là quen, nhưng đôi khi phải một vài giây mới nhớ tên – một phần vì đầu óc bây giờ có hơi lãng đãng, phần kia vì nhiều khuôn mặt mất tích cả chục năm, nay rạng rỡ xuất hiện giữa tiếng vỗ tay của mọi người, như các người đẹp YKH: Kim Hoa, Ái Cầm (là 2 mỹ nữ hững hờ độc thân tại chỗ), Hoàng Hoa... hay các đấng nam tử: Nguyễn Mạnh Tiến, Lê Tấn Phùng.

Ngoài các bạn nói trên còn có đàn anh Lê Văn Danh, khóa 2, anh chị Lê Văn Hùng & Hồng, Lê Cảnh Luận & Bích, Bửu Phụng & Mai, Lê Văn Hiệp & Hương, Trần Văn Quý & Hằng, Nguyễn Văn Hòa & Minh Thu, Trần Duy Tế & Kim Chi, Vĩnh Quý & Thảo, Võ Lâm Quang & Thảo, và các bạn vô tình đến một mình: Hồ Đăng Thuận, Phan Chánh Đức, Nguyễn Chi, Tôn Thất Hải, Trần Nguyên Đạt.

  

Hàng dưới (trái sang phải): quý chị Võ Lâm Quang, Vĩnh Quý, Lê Cảnh Luận, Lê Văn Hiệp, Lê Kim Hoa, Lê Văn Hùng, Phúc Hậu, Vĩnh Chánh, Bửu Phụng, Nguyễn Mạnh tiến, Ái Cầm, Hoàng Hoa, Minh Thu, Lý Kim Chi.

Hàng trên (trái sang phải): quý anh Trần Duy Tế, Lê Văn Hùng, trinh thám, Nguyễn Mạnh tiến, Võ Lân Quang, Vĩnh Quý, Vĩnh Chánh, Lê Tấn Phùng, Phan Chánh Đức, Nguyễn Văn Long, Tôn Thất Hải, Lê Văn Danh, Bửu Phụng, Lê Cảnh Luận, Nguyễn Văn Hòa, Lê Văn Hiệp.

Sau màn chụp hình kỷ niệm, chung, riêng 2 người, riêng nhóm 5-6 người, bàn các phu nhân, bàn các đàn ông, và trước khi vào tiệc, Long & Phúc Hậu có đôi lời chào mừng các bạn mình, cám ơn những người hiện diện, là niềm hạnh phúc gặp được nhau sau mấy năm nguy hiểm vì Covid, chúc nhau sức khỏe, mong giữ tình đồng môn khắn khít …

Đại diện cho đàn anh là BS. Lê Văn Danh, khóa 2, cùng các bạn hiện diện, tôi cám ơn Long & Phúc Hậu tạo cơ hội cho các bạn xa gần tụ lại gặp gỡ hôm nay, mong sẽ còn gặp vợ chồng Long Hậu dài dài, nhất là những dịp vợ chồng qua thăm gia đình cô gái út làm việc tại Houston. Tôi cũng không quên bày tỏ sự thán phục và thành công không ngờ của buổi tiệc với thật đông người như vậy. Nên rồi đây tôi xin bàn giao cho Lê Văn Hiệp liên lạc kêu gọi các đồng môn tham dự đại hội hay các buổi tiệc quan trọng khác trong tương lai.

Thức ăn rất ngon, màu sắc và đặc biệt quá nhiều. Đông đúc vui vẻ thì luôn phải có kèm theo rượu đỏ. Chỉ tiếc là buổi trưa không ai dám khui chai cognac Hennessy XO do chính Long mang từ Pháp qua, nên chai vẫn còn nguyên – chờ lần tới.

Giữa buổi tiệc, anh Lê Văn Hùng được yêu cầu mời ra kể vài câu chuyện tiếu lâm. Anh Hùng kể 4-5 câu chuyện gì đó, các bạn cười nhiều căng cả bụng. Tôi xin vắn tắt câu chuyện cuối “The Seven Most Important Man in a Woman‘s Life” của anh Hùng nói bằng tiếng Anh nhưng phát âm qua giọng tiếng Việt sau đây :

1. The Doctor – who tells her to take off all her clothes”

2. The Dentist – who tells her to “open wide”

3. The Milkman – who asks her “do you want it in the front or the back?"

4. The Hairdresser - who asks her "do you want it teased or blown?"

5. The Interior Designer - who assures her "once it's inside, you'll LOVE it!"

6. The Banker - who insists to her "if you take it out too soon, you'll lose interest!"

7. The Primal Hunter – who always goes deep into the brush, always shoots twice, always eats what he shoots, but keeps telling her “keeps quiet and stays still”

Tôi có hỏi vậy người # 1 bác sĩ hay người # 7 thợ săn, người nào Important nhất, không ai trả lời cả vì ai cũng lo ôm bụng cười. Vậy xin bạn đọc cho câu trả lời nhé!?

Sau phần ăn, uống, vui cười, 2 bánh cake thật đẹp, một do chính con gái Lê Văn Hiệp & Hương tự làm, mang hàng chữ YKH 13, cái kia mang dòng chữ WARM WELCOME do 2 hoa hậu KH và AC đem đến, được cắt ra mời nhau ăn mừng hội ngộ. Trên bàn còn nhiều thức ăn, nên một số bạn vui vẻ gói đem về.

Sau đây là vài chi tiết bên lề buổi tiệc:

Anh Hồ Đăng Thuận, biệt hiệu “đến trể muôn lần”, lần này cũng đến trễ chừng… 45 phút. Lý do ham nói chuyện với 2 người bạn trên xe là Nguyễn Chi và Nguyễn Quang Tập, # 14, từ VN du lịch Hoa Kỳ, nên lái đến nhà hàng Seafood Palace # 2 - đúng giờ, theo anh cho biết- thay vì đến đúng chỗ là nhà hàng Palace # 3. Bài học: ngựa quen đường cũ.

Anh Trần Nguyên Đạt là người đến từ nơi xa nhất: Arizona. Đi, về, trong ngày, để kịp mở phòng mạch ngày thứ Hai. Cho thấy: không có gì quý hơn tình bạn. Bậy là tôi quên nghĩ ra để đưa tặng Đạt bao thuốc lá đang hút, giúp chống buồn ngủ trên đường lái về.

Anh chị Trần Văn Quý đến trễ nên không có trong tấm hình chụp chung. Mong có ngày anh Quý sẽ cho chúng ta một lecture ngắn gọn về giống nhau / khác nhau giữa Dementia và Alzheimer trên phương diện tâm thần học.

 

Vì được ngồi bên cạnh với Nguyễn Chi và Nguyễn Văn Long, tôi được nghe câu chuyện thật vui từ Chi: khi đón Chi về nhà chơi trong thời gian Chi đang học chuyên môn nephrologie trong một năm rưỡi tại Pháp, Long có rủ thêm mấy bạn YKH cùng lứa, như Võ Văn Việt, Nguyễn Trọng Thảo, Tôn Thất Miên… đến nhà họp mặt. Cả nhóm đem nhau ra ngồi nhậu ngay trước nhà. Xe cảnh sát đi ngang, dừng lại, thấy đó là boutique của docteur, nên không làm khó dễ. Bạn cần phải có rượu mới thành bè “trời đánh”. Viết ra đây cũng là để nhắc là Hội chúng ta còn các anh chị ở nơi xa thật xa, rất khó gặp mặt, nhưng vẫn nhớ nhau.

Lần gặp anh chị Nguyễn Mạnh Tiến tại nhà Lê Văn Hiệp cũng khá lâu. Hồi đó nghe anh có bệnh khá nặng. Nhưng giờ đây thấy anh còn nguyên vẹn, sức khỏe bình thường. Mùng anh. Mong gặp anh chị trong tiệc Tân Niên tháng 2, 2023 hay Đại Hội tháng 7-8, 2023.

Gặp và nói chuyện với chị Lý T. Kim Chi, tức phu nhân bs. Trần Duy Tế, # 14, mới biết là cả 2 vốn cùng học trường Y Huế với nhau, nhưng về sau, chị là người đầu tiên được tuyển vào ngành Nha khi trường Y Huế mở thêm ngành Nha và Dược – để trở thành trường Y Nha Dược Huế - nên tốt chị nghiệp bs Nha Khoa. Chị Kim Chi có nhắc đến bạn thân của mình tại Y Huế, là bs. Nguyễn Hồng Loan, hiện nay là một Pharm. Dr. tại Salt Lake City. Nên 2 ngày sau đó, tôi gởi liền một package Priority Mail đầy ổi từ vườn nhà đến cho Hồng Loan. Với message: Về với Đại Hội YKHHN năm 2023 nhé. Hy vọng chị nhận được món quà “nhà quê” trước khi đọc bài viết này.

Trong đám bạn ra bên ngoài hút thuốc, tôi gặp bs. Nguyễn Quang Tập, khóa 14, hành nghề tại Đà Nẵng. Anh trao đổi khá nhiều tin tức về các đồng môn YKH tại Đà Nẵng, và ít nhiều tin tức về người anh đầu quá cố của tôi là bs. Vĩnh Toàn. Qua anh Tập tôi có gởi lời thăm, chúc sức khỏe và bình an đến các bạn Lưu Ngọc Chấn, Lê Quang Thông, Hồ Ái Yên, Tôn Thất Thiện… cùng 2 đàn chị đàn anh Hà Thị Như Minh & Ngô Văn Tường.

Trước khi ra về, tôi chúc Long & Phúc Hậu tiếp tục chuyến du lịch còn lại tại Mỹ thật vui và bình an. Cho tôi gởi lời chào kính và chúc Thầy Bs. Nguyễn Bửu nhiều sức khỏe. Xin được nhắc với quý Anh Chị Em, Thầy Nguyễn Bửu là em ruột của GS. YK Agrégé Nguyễn Hữu, đồng thời là cậu của Phúc Hậu, là Thầy dạy chúng tôi ở năm thứ Ba về môn Tâm Điện Đồ. Ngoài ra, Bs. Nguyễn Hào, khóa 10 YKH, hiện hành nghề ở Đức, cũng là anh em cô cậu với Phúc Hậu.

Qua bài tường thuật này, tôi mong các bạn đọc ghi nhận: cảnh đẹp chờ, nhờ người đứng ngắm, dòng sông miên mang chờ đợi ánh nhìn bao dung, bản nhạc hay vì có người am hiểu thưởng thức. Tình bạn hiện hữu, không chỉ có trong tâm can mà cần được xây dựng bên nhau, để ru nhau quên đời buồn tênh. Tình ta cho nhau hôm nay sẽ như giấc mơ ngày mai… Cám ơn Long & Phúc Hậu cho chúng ta một ngày đáng nhớ, quá vui, để lại nhiều kỷ niệm thân thương khó quên. Cám ơn Lê Văn Hiệp & Hương xuất sắc trong chức vụ liên lạc, mời. Và không thể quên cám ơn em gái của Phúc Hậu chọn nhà hàng, đặt menu… khiến buổi tiệc rất thành công.

Mời các bạn lắng nghe bản nhạc “Như Mây Như Mưa” của nhạc sĩ Lê Tín Hương. Cho lời kết của bài viết này.https://youtu.be/AsVX_KE8Nck

Vĩnh Chánh

tháng 11. 2022

Ngồi (trái qua phải): Lê Cảnh Luận, Lê Văn Danh, Tôn Thất Hải, Trần Văn Quý, Lê Tấn Phùng, Lê Văn Hiệp, Trần Nguyên Đạt.

Đứng (trái qua phải): Võ Lâm Quang, Lê Văn Hùng, Nguyễn Văn Hòa, Vĩnh Quý, Phan Chánh Đức, Vĩnh Chánh, Hồ Đăng Thuận, Bửu Phụng, Nguyễn Văn Long, Nguyễn Chi, Trần Duy Tế, Nguyễn Quang Tập.

Trái qua phải: Trần Duy Tế & Lý Kim Chi, Phan Chánh Đức, Nguyễn Chi, Trần Nguyên Đạt, Nguyễn Văn Long, Bửu Phụng, Phúc Hậu, Vĩnh Chánh, Nguyễn Quang Tập

Ngồi (trái qua phải): Lý Kim Chi, Hương (phu nhân Lê Văn Hiệp), Hồng (phu nhân Lê Văn Hùng), Mai (phu nhân Bửu Phụng), Minh Châu, Hoàng Hoa

Đứng (trái sang phải): Bích (phu nhân Lê Cảnh Luận), Thảo (phu nhân Võ Lâm Quang), Thảo (phu nhân Vĩnh Quý), Phúc Hậu, Minh Thu.

Mến Thăm Chim Sẻ Anh Đào!

(Bài Hát Nói cảm ơn và đáp lễ Nhiếp Ảnh Gia taotran Trần Đức Tạo đã chuyển đến ngày 23/11/2022 bộ ảnh mang tựa đề “Chim Ăn Trái Đỏ”! 

Tên Em là “Anh Đào” nên Em ưa ăn trái đỏ!
Nét đẹp của Em thật độc đáo! Người nhỏ nhắn, mào vàng xám cao cao!
Trời sanh Em từ Bắc, Trung Mỹ, du mục theo bầy đàn tìm thức ăn dồi dào!
Em thích ăn Cây Cơm Cháy, Quả Việt Quất, Quả Dâu Tằm, Quả Anh Đào hoang dã!

Xám, đỏ, vàng, nâu, đen! Đẹp đã!
Bay, dừng, đậu, há, mổ! Xinh ghê!
“Tên Tậy” của Em là Cedar Waxwings, “Loài Chim Ăn Trái Cây”! Bác Tạo trông thấy là “mê”!
Tài nhiếp ảnh tinh tế của TAOTRAN làm cho bóng hình của Em muôn bề tuyệt sắc!

Em không có lãnh thổ riêng nên tìm được Em như “trúng độc đắc”!
Nhất là “rình” được Em khi “say quắc cần câu” ăn trái chín lên men!
Khu nhà của chúng Em là rừng mờ, có suối, có quả mọng đan xen!
Từ Cuối Xuân đến cuối Hè, “Tình Lang” của Em “vất vả” múa may, “tán tỉnh”!

Tổ cốc trên cao! Tròn kháu khỉnh!
Con ngoan mấy đứa! Nhỏ u ơ!
Bay ba ngàn chuyến mệt phờ!
Mẹ xây tổ ấm, Bố chờ chăm con!
Bố Mẹ chung sức lo tròn
Nuôi con khôn lớn rồi còn đời sau!
Bác Tạo ơi! Chụp cho mau!

Đức Hùng

Sydney, Úc Châu, 24/11/2022

Chim Ăn Trái Đỏ(Cedar Waxwing)

Hình Ảnh: Trần Đức Tạo

Xin Đừng Yêu Tôi

 

Trên Bàn Thánh, tôi cao vời thánh thiện
Bước xuống đời, tôi yếu đuối nhỏ nhoi
Nên xin mọi người, chớ quá yêu tôi
Hãy yêu Chúa, người xung quanh, bè bạn

Đừng cung kính, tôn thờ tôi quá đáng
Cũng đừng khắt khe, xét nét, dèm pha
Cầu cho tôi biết vượt qua phong ba
Của cám dỗ, hào quang, hay xa cách

Có chi đâu, tôi chỉ là hạt cát
Giữa sa mạc đời rộng lớn mênh mông
Ngày từng ngày trong nguồn nước Xin Vâng
Giữ Đức Ái trên con đường đã chọn

Khi ngồi Toà, tôi là người xoá tội
Trước Nhan Ngài, tôi cần được thứ tha
Đời Linh Mục đâu chỉ có cỏ hoa
Biết bao lần tôi cô đơn, gục ngã…

Thánh lễ xong, người ra về muôn ngả
Một mình tôi trong trống vắng lặng im
Cơn gió vô tình tìm đến giữa đêm
Xao xuyến gọi tiếng hồn tôi thổn thức

Phẩm trật cao sang, uy danh, quyền chức
Là đam mê, quyến rũ quá ngọt ngào
“Muối ướp mặn đời” tuyên hứa năm nao
Chênh vênh quá giữa dòng đời ghềnh thác

Là “khanh tướng”, tôi đâu có gì khác
Nhưng đôi khi niềm kiêu hãnh chập chờn
Tôi ngại ngùng, cầu xin Chúa ban ơn
Biết khiêm nhường như Ngài mang thập giá

Và như thế, xin đừng yêu tôi quá…
Hãy cầu cho tôi từng phút từng giây
Yêu Người, yêu đời ...tình vẫn đắm say
Như lần đầu rưng rưng niềm cảm mến ..

Edmonton, Mùa Vọng 2021
Kim Loan

Mimosa

  

Hoa ươm màu nắng trên cành
Vàng qua kẽ lá cho long lanh trời
Gió vờn trên cánh nhung tươi
gọi tình yêu đến bên đời thanh tân
Thu về trên phố...bâng khuâng!
Bước nhàn du bỗng trầm ngâm, thẫn thờ!
Mimosa đẹp như mơ
tỏa hương, khoe sắc cho ngơ ngẩn hồn
Nhớ xưa dốc nhỏ chiều buông
có tà áo trắng khơi nguồn mơ hoang
Trông Em mảnh khảnh, dịu dàng
như hoa e ấp bên làn gió qua
Mimosa giữa chiều tà
thoảng hương nắng lụa, mượt mà sương tơ
Mimosa! Ơi nguồn thơ!
Nửa đời biệt xứ chưa mờ dáng xưa
Nhớ Em buồn nói sao vừa
Chia tay từ dạo nắng, mưa gội đời
Chân trời, góc biển...Người ơi!
Thu cao nguyên đã một trời cách xa
Mimosa! Mimosa!
Hoa muôn thuở tạo dáng Đà Lạt mơ!

Huy Văn

Tôi ..Đi Thổi Kèn Đám Ma

Cuối năm 81 khi tôi được ra khỏi nhà tù Xuyên Mộc ...về nhà nhìn thấy cảnh nheo nhóc của bà vợ và ba đứa con thơ dại..Tôi đau lòng lắm nên cố gắng tìm cho ra một công việc để phụ giúp gia đình..như dù cho tôi có cất công tìm kiếm thì mọi chuyện vẫn không có kết quả gì.

Tôi cũng muốn dùng nghề tay trái là sửa Tivi,Radio cassette làm kế sinh nhai nhưng cái chợ trời điện máy Huỳnh Thúc Kháng là nơi tập trung những tay sừng sỏ lâu đơi .thâm căn cố đế từ lâu khiến cho tôi trở thành kẻ lang thang sửa chữa dạo..mới đầu là nhưng nhà họ hàng thân quen sau họ giới thiệu cho bạn bè và tôi sống bằng cái nghề sửa dạo từ đó..

Nhưng đến một ngày Bà Tổ trưởng Tổ Dân Phố nói cho tôi biết là Công An Khu vực vì nghi tôi dùng nghề sửa chữa Điện Tử để làm cái cớ cho những hoạt động nghe đài ngoại và liên lạc với các nhóm phản động chống phá Nhà nước Cách Mạng...Thực sự tôi cũng rất hoang mang nên chỉ đi sửa bên ngoài mà không dám mang máy về nhà điều này làm tôi mất rất nhiều thời gian di chuyển qua lại nên thu nhập chẳng được bao nhiêu.

Tôi quyết định đi tìm thêm một công việc khác...may mắn cho tôi là trong xóm có một ông già cỡ khoảng trên dưới 60 tuổi .mỗi khi họp Tổ Dân Phố hay ngồi cạnh tôi...qua lại nhiều lần nên quen biết ,ông ta biết tôi là dân Cải Tạo mới được tha về nên có qua lại tâm sự..Tôi than phiền không đủ sống...Một bữa ông tình cờ gặp tôi tại đầu hẻm trong lúc tôi đang chờ vá lốp chiếc xe đạp cũ mèm từ thời Vua Bảo Đại do vơ tôi mua được tư một người bán ve chai trong xóm..Ông rủ tôi ra quán cà phê cạnh chỗ sửa xe và kêu hai ly cà phê đá..Trong khi chờ đợi ông nhìn tôi và chậm rãi hỏi:

- Chú có muốn theo tôi đi làm không???

Tôi nhìn ông và tự hỏi không biết ông ta làm nghề gì .nhìn dáng ông khắc khổ .da mặt đen nhám phong trần ,,tôi nghĩ ông làm nghề xây dựng sửa chữa nhà cửa ..tự nhiên tôi hơi e ngại không biết mình có đủ sức làm cái công việc phụ hồ này hay không?

Thấy tôi lúng túng chưa kịp trả lời thì ông đã nói ngay:

- Công việc này không có gì là vất vả ..nhưng chú đã có bao giờ đàn hát hay chơi nhạc hay chưa???

Tôi buột miệng trả lơi là cái vụ đàn hát vui chơi là cái thú vui của tôi từ hồi còn đi học .tôi tưng hát và ngâm thơ cho chương trình phát thanh tại Đài Phát Thanh Dalat và thương tham gia các hoạt động văn nghệ tập thể tại Dalat

Ông nói vậy thì anh có thể theo tôi làm việc nhưng trước hết anh phải bỏ chút công sức ra tập luyện cho quen với cái nghề này đã...

Sau đó ông cho biết ông đang hiện tại là Tổ Trưởng cho cho một ban nhạc Nhà Đòn chuyên mai táng...Mới đầu tôi hơi ngỡ ngàng không ngờ rằng cuộc đời mình lại đi vào cái ngõ cụt như thế này sao ??? Suy nghĩ một lát rồi tôi xin ông cho tôi về suy nghĩ rồi sẽ trả lời ông sau..

Khi tôi về nhà nói cho vợ tôi nghe thì vợ tôi nhìn tôi rất lâu và rơm rớm nước mắt nói với tôi răng...Bô...hết công việc rồi hay sao mà ông phải đi làm nghề này....???!!!!

Tôi trấn an bà vợ bằng câu " Gặp thời thế...Thế thời phải thế..." Tính tôi xưa nay thích tiếu lâm nên cười và an ủi vợ là cứ làm thử xem sao nếu không hợp thì nghỉ việc chứ có sao đâu mà lo?

Ngay hôm sau tôi qua nhà ông và xin ông cho tôi được theo nghề này...Ông nói hiên trong ban nhạc của ông đang thiếu một tay thổi kèn đồng trumpet...vì cái ông già phụ trách thổi kèn đã mắc bệnh lao phổi không còn sức thổi kèn mà trong đám táng kèn là nhạc khí xôm tụ ,ồn ào nhất ,nổi bật nhất và dễ ăn tiền nhât ..vì Tang gia chỉ nhìn vào số lương nhạc cụ trong đoàn mà ra giá tiền thuê mướn..

Ông bảo tôi ngồi đợi ông ,một lúc sau ông đem ra một cái kèn đồng đã cũ,ông cho tôi địa chỉ chỗ sửa chữa và đánh bóng...Tôi chỉ đủ tiền sửa chữa còn phần đánh bóng tôi sẽ tự làm tại nhà..

Và ngay ngày hôm đó ông chỉ dẫn cho tôi cách nén hơi,ém hơi và tập luyện hơi thở sao cho có đủ hơi đẻ thổi kèn....kể từ hôm đó tôi là đệ tử được ông truyền dạy cho cách thổi ken Điệu " Lâm Khốc,," một điêu nhạc ai oán bi thương làm ngươi nghe không khỏi nghẹn ngào xúc động rơi nước mắt....khi mới tập phải lấy giẻ rách bịt bớt loa kèn cho bớt tiếng ồn sơ hang xóm than phiền...sau quen dần tôi thương ra các nghĩa trang vắng vẻ để luyện tập...tại nơi này tôi tha hồ mà lấy hơi lỗ rốn dồn vào cây kèn mà thổi thật to cho thỏa thích...lâu lâu ông đi xe gắn máy ra chỗ tôi tập chỉ dẫn thêm cách luyến láy. cach lấyhơi dài,hơi ngăn,ếm hơi và cách nghỉ ngơi sau mỗi điêu kèn...vì thường các nhạc cụ phải luân phiên trình tấu cho nhau nghỉ ngơi trừ kèn, thì trống ,thanh la , chũm chọe phải đánh liên tục không ngừng...càng ồn ào náo nhiệt bao nhiêu thì càng ăn tiền bấy nhiêu..dĩ nhiên là đôi khi tang chủ hào phóng còn có thể cho " boa.." rất hậu hĩnh...

Một tháng sau thì ông cho tôi gia nhập.." Dàn nhạc giao hưởng độc đáo của thế ký .." sau khi đã kiểm tra kỹ thuật thổi kèn của tôi...tạm được nhưng chưa đạt yêu cầu.....

Mỗi thành viên phải tự mua sắm y phục cho chính mình gồm khăn đóng áo dài màu đen, quần trắng, quần áo này tôi ra chợ trời Dân sinh cũ không có sẵn thì đặt mua họ hẹn ngày tới lấy.. riêng có cái quần trắng chỉ sau một thời gian ngắn đã biến thành màu cháo lòng dù cho mụ vợ nhà tôi có cố công giặt sạch cũng không trăng ra chút nào..mỗi thành viên phải tư trang bị cho mình một cặp kính râm để trông có vẻ tôn kính người đã khuất nếu không để cặp mắt láo liêng như quạ vào chuồng lợn thì mất điểm với Tang chủ....

Mỗi khi có khách tới viếng linh sàng thì ban nhạc lại phải ầm ỹ tấu lên những khúc bi ai nhất hòa với tiếng khóc than của thân quyến...tiếng kèn trống chỉ ngừng lại khi khách viếng tới chia buồn cùng tang quyến, sau đó dàn nhạc lại ồn ào với điệu " Đăng Đàn cung " để tiễn khách ra về...

Mệt mỏi nhất cho ban nhạc là lúc Di quan,,và lúc Hạ Huyệt...Ban nhạc phải vận hết công phu tập luyện bấy lâu ra biểu diễn cho tang quyến được hài long thì những đồ cúng cho người chết mang theo khi chôn xong sẽ được chia đều cho ban nhạc mang về..nào.. xôi chuối ,trái cây làm quà cho con cháu trong nhà vì chúng biết Bố chúng đi đâu ,làm gì và mang về cho chúng những gì......???!!!

Mỗi lần có đám táng như thế là khi tôi trở về nhà thì bị tức ngực khó thở vì quá mất sức...

Có lần tang chủ hào phóng muốn bố thí tạo phúc đức cho con cháu của người đã khuất ,ngoài tiền công ,tiền Boa,còn mời chúng tôi về lại nhà ăn cơm...Dĩ nhiên là chúng tôi được một bữa no say mệt nghỉ...

Trên dương về tôi không thể nào leo lên nổi chiếc xe đạp...đành phải cột hai vạt áo dài lại với nhau..trên cổ đeo cái kèn đồng ..tay dắt cái xe đạp .lảo đảo dắt bộ sát lề đường đi về nhà...

Có một lần, khi đang đi trên đường Lê-Văn-Duyệt thì gặp một người đang đi trên lề đường,,tới gân hơn thì nhận ra Huynh Trưởng Đào-Phú-Cường Khóa 8 đang lang thang đi trên vỉa hè,..

Ngài không nhận ra tôi cho tới khi tôi bỏ cặp kính dâm ra thì ngài cười và hỏi tôi rằng đi đâu đó..tôi nói là đi đám ma về....ngài tưởng tôi đi dư đám tang...nhưng tôi nói là tôi trong ban nhạc nhà đòn...Anh cười toe và nhìn vào cái kèn đồng đang lủng lẳng treo trên cổ tôi và nói:

Khi xưa Quan Phó đi dự đám cúng đình lễ Tết thi kèn trống vang lừng đưa đón ông Phó Quận..nay thì đến lượt ông Phó phùng mang mím miêng ra sức thổi kèn tiễn đưa người dân tới nơi an nghỉ cuối cùng cũng vì miếng cơm manh áo,...chuyện đời biến đổi không thể nào biết trước được..

Ô HÔ...!!!.....Thế sự thăng trầm quân mạc vấn

Cuộc đời không biết về đâu...cho đến một ngày tôi bị chảy máu bao tử vì quá lao lực nên đành phải giã từ cái nghề Định Mệnh bất đắc dĩ này...

Cuộc đời gió thổi mây bay
Tiếng kèn đưa tiễn một ngày không xa..??!!

Khỉ già Dalat

Đọc Lại Camus, Nhà Văn Nhân Bản

(Viết để suy ngẫm về các vụ khủng bố tàn bạo và không khí thù hận vẫn còn bao trùm thời đại chúng ta)

Cái tên Albert Camus hẳn không xa lạ đối với độc giả Việt Nam. Có thể nói ông cùng với J P Sartre là hai nhà văn đương đại Pháp được đọc nhiều hoặc ít ra cũng được nghe nhắc đến nhiều nhất. Nếu như Sartre với nhân vật Roquentin trong cuốn La Nausée được ca tụng là nhà văn của chủ nghĩa hiện sinh, thì tên tuổi Albert Camus, trái lại, được gắn liền với nhân vật Meursault trong cuốn L'Étranger như là nhà văn của triết học phi lý. Có thể nói L'Étranger là tác phẩm của Camus được ưa chuộng nhất và cũng được dịch ra tiếng Việt nhiều nhất. Theo Nguyễn Văn Lục trích dẫn dịch giả Trần Thiện Đạo, riêng cuốn L'Étranger đã lần lượt được các dịch giả sau đây chuyển ra tiếng Việt : Người xa lạ, A. Camus (Võ Lang), nxb Thời Mới 1965. Kẻ xa lạ (Dương Kiền và Bùi Ngọc Dung), nxb Ngày Nay 1965. Kẻ xa lạ (Lê Thanh Hoàng Dân và Mai Vi Phúc), nxb Trẻ 1973. Người dưng (Dương Tường), nxb Văn Học, Hà Nội 1995. Và mới đây nhất Kẻ xa lạ (Nguyễn Văn Dân), nxb Văn Hóa, Hà Nội 2002.(1) Hiện tượng thi đua dịch cuốn “ L'Étranger ” khiến hình ảnh Meursault, nhân vật người hùng của câu truyện kể, trở thành phổ biến và tên tuổi A. Camus, vì vậy, cũng được gắn liền với cuốn L'Étranger như là nhà văn của ý thức phi lý. Bản thân tôi, trong bài viết “Dịch là phản?” (2) mới đây, khi nhắc tới nhân vật Meursault ngay trong phần mở đầu, cũng đã vô tình đóng góp vào việc nuôi dưỡng cái khí quyển phi lý bao trùm không gian văn học Camus và tô đậm thêm chân dung nhà văn của phi lý nơi ông. Nhưng một loạt biến cố thời sự từng gây chấn động dư luận hồi đầu thế kỷ làm tôi sực nhớ tới một bài viết về Camus cho mục văn học nghệ thuật đọc trên đài RFI cách đây khoảng ba chục năm (3) và liên tưởng tới những gì mình vẫn còn được chứng kiến bằng tai nghe mắt thấy trong cuộc sống hàng ngày.

Biến cố thời sự tôi vừa nhắc đến, là vụ một thanh niên Pháp gốc người Algérie, Mohamed Merah 23 tuổi, sáng ngày 19/3/2012 đã bất ngờ sấn tới nổ súng bắn chết một giáo viên cùng ba trẻ em học sinh trước cửa một trường học tại Toulouse chỉ vì họ là dân Do Thái. Thành thực mà nói, vụ sát hại này, về mặt tổn thất nhân mạng, cũng chẳng lấy gì làm khủng khiếp cho lắm so với con số hàng chục có khi lên tới hàng trăm người bị chết hoặc bị thương trong các vụ khủng bố hoặc đàn áp dân chúng tại nhiều nơi trên thế giới. Như, tại Trung Đông cách đây không lâu, vụ quân chính phủ dùng vũ khí hóa học tại một khu ngoại ô Damas, thủ đô Syrie, gây chết chóc cho gần hai trăm thường dân mà đa số nạn nhân là trẻ em và phụ nữ. Tiếp đó là vụ quân khủng bố djihad thuộc phe Hồi giáo cực đoan không ngần ngại cắt cổ như ngóe hàng loạt con tin hoặc tù binh chiến tranh, sau đó còn đem khoe khoang phô bày như là thành tích chiến công cho cuộc thánh chiến của họ. Rồi, chỉ ít lâu sau, ngày 16-12-2012 quân phiến loạn taliban đã bất ngờ đột nhập một trường học tại Pakistan thẳng tay hạ sát một lúc 132 học sinh chỉ vì các em là con cháu quân nhân thuộc phe chính quyền mà họ chống đối. Với kỹ thuật truyền thông tiên tiến hiện đại, hàng ngày thiếu gì các tin tức thuộc loại này. Hình ảnh các vụ giết chóc xảy ra hầu như cơm bữa ấy, đã dần dà tạo nơi ta một thứ phản xạ dửng dưng của người ngoại cuộc được bình chân như vại, nhất là khi những cảnh chết chóc đó chỉ được hình dung bằng các con số khô khan trừu tượng. Tuy nhiên vụ thảm sát tại Toulouse, qua tường thuật của tuần báo Paris – Match số 3279 (22-28 Mars 2012) vẫn để lại trong tôi một ấn tượng xúc động kinh hoàng.

Theo bài báo, đúng 7g54 sáng thứ hai 19-3-2012, sau khi lái xe moto tới trước một ngôi trường trung học Do Thái, tên Merah đã dùng súng bắn chết một giáo viên người Do Thái cùng hai đứa con trai lên ba và lên năm đang đứng trước cổng trường. Sau đó tên Merah còn quay súng định hạ sát thêm bé gái Myriam bảy tuổi, con của vị hiệu trưởng trung học cũng dân Do Thái. Nhưng do súng kẹt đạn, em Myriam chỉ bị thương nên chạy trốn vào trong sân trường. Nhất định không tha, tên Merah phóng mình rượt theo nắm bắt em, rút trong người ra một khẩu súng khác và hạ sát em. Tôi rùng mình khi tưởng tượng ra cảnh em bé ngây thơ vô tội đó hai tay ôm mặt, thân hình co quắp lại vì sợ hãi, trong khi tên sát nhân, bất chấp tiếng rú thất thanh và khuôn mặt rúm ró của em đã lạnh lùng bắn vào màng tang em. Tôi còn kinh hoàng hơn nữa khi được biết động cơ của hành vi sát nhân dã man này, theo lời tự thú của đương sự trong một cuộn băng video thu sẵn định nhờ truyền thông phổ biến, là nhân danh chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và để trả thù cho các trẻ em Palestine nạn nhân của người Do Thái. Mấy chi tiết sống sượng này đã ám ảnh tâm trí tôi, làm tôi thắc mắc tự hỏi: Sự thật có đúng như vậy không ? Nếu quả là đúng, bước vào kỷ nguyên tin học ở thế kỷ 21 này chúng ta thực sự đã ra khỏi tình trạng dã thú để có thể tự hào là thuộc về nhân loại văn minh tiến bộ hay không ? Hay, những phát minh khoa học diệu kỳ đem lại cải thiện đời sống vật chất đáng kể, nhưng không đi kèm với tiến bộ của lương tri, chỉ dẫn đến hủy hoại tâm hồn, như lời cảnh báo của Rabelais đã vang vọng ngay từ đầu thế kỷ thứ 16. (“Science sans conscience n’est que ruine de l’âme”, Rabelais, Gargantua, Livre I,17)). Tôi thắc mắc tự hỏi không phải riêng vì Merah là người gốc Ả Rập và y đã ra tay hành động nhân danh các chủ thuyết tôn giáo và chủng tộc. Chưa đầy một tháng sau vụ thảm sát tại Toulouse thì tại Oslo, thủ đô xứ Na Uy lại dội lên vụ án Anders Breivik, một thanh niên Na Uy theo chủ nghĩa quốc gia cực đoan, ngày 22-7-2012 đã thẳng tay hạ sát 77 nhân mạng cùng làm bi thương hàng chục người khác tới dự một cuộc họp biểu tình của các nhóm thiên tả, trong đó có nhiều người theo đạo Hồi. Ra tòa, Breivik chẳng những không hề tỏ vẻ ăn năn, mà còn cho việc làm của mình là hành vi tự vệ chính đáng để bảo vệ đất nước Na Uy khỏi sự xâm nhập và bành trướng của đạo Hồi. Cả Merah lẫn Breivik, trong hai vụ này, đều tự cho mình cái quyền sinh sát nhân danh các chủ thuyết hay tín ngưỡng của họ. Chinh thái độ cuồng tín ấy làm tôi chợt nhớ tới nhân vật Kaliayev trong vở « Les Justes » của Albert Camus, khiến tôi muốn tìm đọc lại vở kịch này. Nhưng giữa hành động khủng bố của Mohammed Merah và nhân vật Kaliayev trong vở « Les Justes » có sự liên hệ nào ? Trước khi đi vào trả lời, có lẽ ta cần tìm hiểu qua nội dung và ý nghĩa vở kịch của Camus.

Kaliayev là một nhân vật có thật và vở kịch « Les Justes » cũng dựa trên một sự kiện lịch sử có thật : vụ ám sát quận công Serge, nhân vật tiêu biểu cho chế độ độc tài sắt máu Nga Hoàng tại Moscou ngày 17-2-1905. Là thành viên của một tổ chức khủng bố thuộc Đảng Xã Hội Cách Mạng Nga thời đó, Kaliayev được giao sứ mạng liệng bom vào xe chở quận công Serge để sát hại ông ta. Âm mưu ám sát lần đầu không thành vì bữa đó trên xe, ngoài quận công Serge, còn có hai đứa cháu nhỏ đi cùng. Kaliayev đã không ra tay hành động vì thấy không thể bắt hai trẻ em vô tội phải hy sinh vô ích. Hai ngày sau, khi chỉ còn mình quận công Serge, Kaliayev đã hoàn thành sứ mạng và bị bắt. Nhất định không khai đồng đội, Kaliayev chịu bị hành quyết khi còn là sinh viên mới hai mươi sáu tuổi. Trong vở kịch, Camus đã giữ nguyên cái tên Kaliayev cùng một vài nhân vật khác, cũng như ông đã tôn trọng diễn biến của hành động khủng bố ám sát. Nhưng Camus đã mượn tên các nhân vật và sự kiện lịch sử này không chỉ cốt để dựng lại lịch sử hay luận về lịch sử, mà chủ đích là để nêu lên một vấn đề nóng bỏng ngày càng được đặt ra cho thời đại chúng ta : Vấn đề phương tiện và cứu cánh trong hành động cách mạng. Hay, cụ thể hơn : Để thực hiện lý tưởng phục vụ con người, ta có quyền tự cho phép làm bất cứ điều gì, kể cả hành động sát nhân, hay ta không thể, vì chủ nghĩa lý tưởng và nhân danh chủ nghĩa lý tưởng, mà cướp đoạt quyền sống tha nhân ? Trong vở kịch, hai nhóm nhân vật đại diện cho hai quan niệm hành động khác nhau đã nói lên quan điểm của Camus về vấn đề này.

Một bên là Stépan đại diện cho nhóm người cách mạng khủng bố chuyên nghiệp, lấy việc xây dựng một trật tự xã hội mới làm cứu cánh và thù hận làm động cơ hành động. Ta có thể gọi họ là những con người cách mạng tha hóa (des révolutionnaires aliénés). Là những robot cách mạng, những con người chỉ có cái đầu mà không có trái tim, họ không tin rằng tham gia cách mạng còn có thể là những con người bình thường và vẫn có thể sống như một con người bình thường. Bởi vậy ngay buổi hội kiến lần đầu, Stépan đã tỏ vẻ khó chịu trước một vài biểu hiện lạc quan yêu đời của Kaliayev và nghi ngờ về khả năng đi làm cách mạng nơi anh. Rồi tới khi nghe nói Kaliayev tự phong mình là nhà thơ và cho rằng « thơ cũng là cách mạng », y đã lạnh lùng đáp: “Chỉ có bom đạn mới cách mạng » (« Seule la bombe est révolutionnaire.” A.Camus - Les Justes, p.21.- Folio, Editions Gallimard 1950). Tiếp đến, khi thấy Kaliayev lủi thủi quay về chỉ vì trên xe còn có hai trẻ nhỏ, Stepan đã không ngần ngại quả quyết: “Ngày nào chúng ta quyết định quên đi những đứa trẻ, ngày đó, chúng ta sẽ làm chủ thế giới và cách mạng sẽ thành công.”(Quand nous nous déciderons d’oublier les enfants, ce jour-là, nous serons maîtres du monde et la révolution triomphera.” - Sđd. tr. 59). Rồi khi nghe Dora, người yêu của Kaliayev, phản biện: “Ngay cả trong hủy diệt, cần có một trật tự, cần có những giới hạn.” (Même dans la destruction, il y a un ordre, il y a des limites.) y liền hung hăng kết tội:“ Không cần có giới hạn. Sự thật là mấy người không tin vào cách mạng.” (“ Il n’y a pas de limites. La vérité est que vous ne croyez pas à la révolution”; Sdd. tr. 62). Qua một vài mẩu đối thoại trên, ta có thể xếp Stepan thuộc loại con người cách mạng tha hóa. Với những con người như vậy ta không lạ gì nếu, sau khi cách mạng thành công, họ đã khư khư bám lấy quyền hành, dựa vào chủ nghĩa nhằm củng cố quyền hành, để rồi cuối cùng sự đam mê quyền hành đã biến họ trở thành những bạo chúa tha hóa. (4).Ta có thể coi những Staline, những Mao Trạch Đông, những Polpot, và nay là những out Kim Jong Un … đều là những khuôn mặt cách mạng tha hóa thuộc diện này.

Khác với Stépan, ta có thể gọi Kaliayev cùng người yêu Dora là những nhà cách mạng nhân bản (des révolutionnaires humanistes). Họ đến với cách mạng không chỉ với cái đầu mà còn bằng trái tim, nghĩa là họ vẫn là những con người còn biết yêu : yêu bản thân, yêu người yêu, yêu đồng loại, yêu cái buồn cái vui, cái thương cái ghét, cái làng cái xóm, cái hoa cái bướm, cái nắng cái mưa… tất cả những cái bình thường nhưng ý vị đem lại ý nghĩa cho đời sống trên thế gian này. Đó mới là động cơ thúc đẩy họ gia nhập cách mạng. Ta hãy nghe Kaliayev tâm sự với Dora:"Anh yêu cái đẹp, anh yêu hạnh phúc ! Chính vì vậy anh mới ghét bỏ sự chuyên chế áp bức… Làm cách mạng, dĩ nhiên rồi ! Nhưng làm cách mạng là để vun trồng sự sống, là để tạo thêm cơ hội cho cuộc sống, em có hiểu không ?"(" J’aime la beauté, le bonheur! C’est pour cela que je hais le despotisme. La révolution bien sûr! Mais la révolution pour la vie, pour donner une chance à la vie, tu comprends?"; Sdd. tr 36). Cũng bởi vậy, nên khi bị Stépan chỉ trích là anh có thể làm hỏng cơ đồ cách mạng chỉ vì muốn buông tha hai trẻ nhỏ, Kaliayev đã thẳng thắn trả lời:"Nhưng tôi, tôi lại yêu mến những con người đang sống trên cùng một trái đất như tôi. Họ mới là kẻ tôi muốn chào đón. Vì họ tôi mới đấu tranh, vì họ tôi mới chấp nhận hi sinh. Và tôi không thể nhân danh một thiên đường xa vời không lấy gì chắc chắn để mà đạp lên mặt những người anh em tôi. Tôi không thể nhân danh một nền công lý chết mà hành động để làm tăng thêm những bất công hiện tại." (Mais moi, j’aime ceux qui vivent sur la même terre que moi, et c’est eux que je salue. Et c’est pour eux que je lutte et que je consens à mourir. Et pour une cité lointaine, dont je ne suis pas sûr, je n’irai pas frapper sur le visage de mes frères. Je n’irai pas ajouter à l’injustice vivante pour une justice morte." Sdd, tr. 65). Bởi dấn thân làm cách mạng do yêu mến con người và yêu chuộng công lý nên Kaliayev đã nhiều lần bức xúc trăn trở với ý nghĩ phải ra tay sát hại tha nhân. Nhưng rồi anh cũng tìm ra được giải đáp qua phần thố lộ dưới đây với Dora:"Một ý tưởng làm anh trằn trọc: chúng đã biến chúng ta thành những kẻ sát nhân. Nhưng đồng thời anh nghĩ là anh sẽ chết, thế là tâm hồn anh lắng dịu. Rồi anh mỉm cười và ngủ lại, như một đứa trẻ thơ." (Une pensée me tourmente: ils ont fait de nous un assassin. Mais je pense en même temps que je vais mourir, et alors mon cœur s’apaise. Je souris, tu vois, et je me rendors comme un enfant. Sdd. tr, 39)

Về phần Dora, người yêu của anh, tuy chưa phải sống cái bi kịch của con người công chính đi làm cách mạng như Kaliayev, nhưng lại có những âu lo khắc khoải khác. Trước hết là âu lo của một đồng đội. Gia nhập hàng ngũ cách mạng trước Kaliayev và cũng lớn tuổi hơn, Dora đã nhìn sự nhiệt tình hăng say của Kaliayev bằng cặp mắt đùm bọc âu lo của người chị với đứa em còn non trẻ."Ồ! Yanek. (5) Anh nên biết, anh cần phải được cảnh báo. Một con người dẫu sao cũng là một con người. Quận công (lúc đó) có thể đang có tia nhìn cảm thông. Có thể anh sẽ thấy ông ta đang gãi tai hay cười nụ vui vẻ. Biết đâu trên mặt ông ta lại chẳng có một vết xước dao cạo. Và biết đâu lúc đó ông ta lại chẳng nhìn anh… » (Oh ! Yanek, il faut que tu saches, il faut que tu sois prévenu! Un homme est un homme. Le grand-duc a peut-être des yeux compatissants. Tu le verras se gratter l’oreille ou sourire joyeusement. Qui sait, il portera peut-être une petite coupure de rasoir. Et s’il te regarde à ce moment-là… Sdd ; tr.42). Cũng tham gia cách mạng như Kaliayev, nhưng từng trải hơn, kinh nghiệm hơn, nên Dora biết nhìn ra cái cạm bẫy mà Kaliayev có thể gặp phải: Khi ta trừu tượng hóa đối tượng đấu tranh bằng một ý niệm, bằng một biểu tượng cho sự bất công áp bức ta có thể chém giết không gờm tay. Nhưng khi phải đối diện một con người bằng xương bằng thịt với một vài điệu bộ của một con người bình thường - như ta - thì chính những biểu hiện bình thường ấy đã làm ta phải ngần ngại. Cái tuyệt tác của văn chương Camus là thế đó. Là ở chỗ ông đã khéo chọn thể loại kịch để khai thác khả năng truyền đạt của ngôn ngữ kịch trong những trạng huống đặc biệt. Chỉ bằng một vài mẩu đối thoại nho nhỏ, đôi ba chi tiết cỏn con, ông cũng cho ta thấy được khoảng cách vời vợi giữa những kẻ đầu cơ cách mạng để thực hiện tham vọng ngông cuồng của họ, và những con người chân chính đến với cách mạng chỉ vì tha thiết với cuộc sống và quý trọng con người.

Nhưng Dora không chỉ có là đồng đội mà, trước hết, còn là một con người đang yêu và được yêu. Bởi vậy nàng mới phải sống một thảm kịch riêng. Nếu như Kaliayev, bằng hi sinh tính mạng, đã có thể an tâm lên đường làm Kinh Kha tráng sĩ hề một đi không trở lại, thì Dora, trong cương vị người yêu bất lực, lại phải sống thấp thỏm lo âu trước viễn ảnh cuộc tình có thể vĩnh viễn dở dang. Bởi vậy tuy không muốn làm cho Kaliayev phải anh hùng khí đoản, Dora cũng có lúc không trấn áp nổi cái nhi nữ thường tình của mình:" Máu đã đổ nhiều quá, bạo lực cũng nhiều quá. Những kẻ thực tình yêu công lý lại không được quyền hưởng lạc thú yêu đương. Họ phải đứng dậy như em, cái đầu ngửng cao, cặp mắt nhìn thẳng. Liệu có chỗ đứng nào cho tình yêu trong những trái tim kiêu hãnh này ? Tình yêu làm cho cái đầu mềm mại cúi xuống, Yanek. Vậy mà anh và em, chúng ta cứ phải ngửng cổ cao." (Il y a trop de sang, trop de dure violence. Ceux qui aiment vraiment la justice n’ont pas droit à l’amour. Ils sont dressés comme je suis, la tête levée, les yeux fixes. Que viendrait faire l’amour dans ces cœurs fiers ? L’amour courbe doucement les têtes, Yanek. Nous, nous avons la nuque raide. Sdd. tr,84). Rồi khi nghe Kaliayev tìm lời an ủi:" Nhưng chúng ta yêu nhân dân… (Vì nhân dân) chúng ta cho hết, hi sinh hêt mà không hy vọng được đền bù, đó chính là tình yêu"(Mais nous aimons notre peuple… Mais c’est cela l’amour, tout donner, tout sacrifier sans espoir de retour. Sdd ; tr.84), nàng đã trút hết nỗi lòng bằng những lời hầu như nức nở : “Có thể. Đó chính là tình yêu tuyệt đối, niềm vui tinh khiết và cô đơn, và đó cũng là cái đang nung nấu trong em. Tuy nhiên cũng có lúc em tự hỏi liệu tình yêu có thể là một cái gì khác thay vì chỉ là những lời độc thoại (6) và liệu, đôi khi, cũng có được câu trả lời. Anh biết không, câu trả lời đó em mường tượng như sau : ánh nắng lung linh, đôi mái đầu từ từ cúi sát, con tim từ bỏ niềm kiêu hãnh, những cánh tay mở rộng. Ôi! Yanek, nếu chúng ta có thể quên đi, dù chỉ là một giờ thôi, quên đi những thống khổ trên thế gian này để được cùng nhau sống buông thả. Quên đi để được sống ích kỷ với nhau chỉ trong một giờ ngắn ngủi thôi. Anh ! anh có nghĩ như vậy không?” (Peut-être. C’est l’amour absolu, la joie pure et solitaire, c’est celui qui me brûle en effet. A certaines heures pourtant, je me demande si l’amour n’est pas autre chose, s’il peut cesser d’être un monologue, et s’il n’y a pas une réponse, quelquefois. J’imagine cela, vois-tu : le soleil brille, les têtes se courbent doucement, le cœur quitte sa fierté, les bras s’ouvrent. Ah ! Yanek, si l’on pouvait oublier, ne fût-ce qu’une heure, l’atroce misère de ce monde et se laisser aller enfin. Une seule petite heure d’égoïsme, peux-tu penser à cela ? Sdd. tr,84-85).

Vở kịch, như chúng ta đã biết, kết thúc bằng cái chết của Kaliayev. Hành động hi sinh quả quyết của anh đã làm thay đổi cách nhìn của Stépan khiến y biết cảm thông. Bởi vậy tuy được chỉ định thi hành sứ mạng kế tiếp, nhưng trước cái đau khổ tuyệt vọng của Dora, y đã nhường vinh dự ấy cho Dora để nàng có cơ hội được gặp lại người yêu trong một thế giới tốt đẹp hơn. “Les justes” do đó không chỉ có là bi kịch lịch sử, mà còn là bi kịch con người trong lịch sử hay, đúng ra, là bi kịch của thân phận những con người còn là người. Những con người biết thương biết ghét, biết vui biết buồn, biết sướng biết khổ, biết yêu biết hờn… nghĩa là tất cả những gì đem lại ý nghĩa cho đời sống con người trong một thế giới còn mang chiều kích con người. Riêng với những con người ở tuổi thanh xuân, thử hỏi có bi kịch thân phận nào bi đát hơn là bi kịch tình yêu? Bởi vậy Camus đã không quên mượn câu thơ của Shakespeare trong vở "Roméo et Juliette ": "O love! O life! Not life but love in death" (Ôi tình yêu ! Ôi cuộc sống! Không phải sự sống mà là tình yêu trong cõi chết.) để mở đầu cho vở kịch của ông . Với câu thơ này phải chăng Camus còn muốn nhắc nhở ta rằng sau mỗi biến động lịch sử, nếu như - vâng nếu như – đời sống xã hội có được phần nào cải thiện thì những người đang sống hôm nay chớ nên quên rằng những gì họ đang thụ hưởng đã được tạo nên bằng máu và nước mắt của những Dora, những Kaliayey, những con người công chính (les justes) quảng đại, không biết sống cho mình nhưng sẵn sàng dâng trọn tuổi thanh xuân để mong vun xới cho cây đời thêm được xanh tươi. (7)

Gần một phần tư thế kỷ đã trôi qua sau bài viết đầu tiên nói lên những cảm nghĩ của tôi khi được đọc vở “Les justes” của A. Camus. Với thời gian, con người đã thực hiện thêm được những bước nhảy vọt về mặt khoa học kỹ thuật. Nhưng các thành tựu khoa học ấy, đặc biệt về mặt kỹ thuật truyền thông, đã chẳng giúp cho con người xích lại gần nhau hơn, mà còn khiến các bức tường thù hận ngày dựng lên một nhiều, ngày một thêm dày đặc. Mới đây thôi, sự kiện quân khủng bố nhân danh chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ra tay hành động trong cùng ngày thứ sáu 26-6-2015 tại Pháp, Tunisie và Koweit, gây chết chóc hoặc bị thương cho hàng trăm con người, lại được các cơ quan truyền thông quốc tế đua nhau phổ biến hình ảnh và tường thuật hấp dẫn, làm tôi thêm ngao ngán và thèm đọc lại “Les Justes” của Camus hơn bao giờ hết. Không phải để lẩn tránh hiện tại hoặc nhấm nháp ý vị văn chương tuyệt tác. Mà để thấm thía hơn tính hiện đại và nội dung nhân bản trong thông điệp ông muốn gửi đến chúng ta. Và cũng nhờ đọc lại, tôi phát hiện thêm rằng : Văn chương không chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng hoặc trò chơi chữ nghĩa để mưu cầu giải trí. Nó lại càng không phải là công cụ để phục vụ cho những chế độ toàn trị nhân danh chủ nghĩa hay những tham vọng quyền lực. Văn chương đích thực phải là và chỉ có thể là nỗ lực vươn lên không mệt mỏi của ý thức để tìm kiếm những giá trị mới đem lại một ý nghĩa mới cho dòng đời không hề ngừng chảy. Và văn chương càng có giá trị cao chừng nào khi nó càng được bắt rễ sâu vào mạch sống chừng nấy. Hàn Lâm Viện Thụy Điển quả đã không lầm khi trao tặng Camus giải văn chương Nobel 1957 như là để tưởng thưởng “một công trình văn học đã đưa ra ánh sáng những vấn đề đặt cho lương tri con người ở thời đại chúng ta” (… pour couronner une oeuvre qui met en lumière les problèmes se posant de nos jours à la conscience des hommes. Theo Lagarde & Michard, XXè siècle, p. 616) Tôi mong sẽ còn dịp trở lại với Camus để nói về một vài tác phẩm khác của ông. Tôi cũng mong sẽ có những đóng góp khác của các vị học giả uyên bác, các nhà phê bình chân chính, các bậc giáo sư tiến sĩ có thẩm quyền để cùng độc giả ra khỏi những lối mòn lầy lội và tạo điều kiện cho chúng ta tìm ra được sự đồng cảm và hiểu sâu hơn, hiểu rộng hơn về một nhà văn mà giá trị tư tưởng đã được thế giới công nhận.

Nguyễn Bảo Hưng

(Chép lại để cập nhập đêm 30-07-2020)

---------------------------------------------------------------------------

(1) Nguyễn Văn Lục: “20 năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975” – Hợp Lưu số 79 Tháng 10&11 năm 2004, tr.69

(2) Bài viết được đăng trên các trang mạng Chim Việt Cành Nam, Thư Viện Sáng Tạo và mới đây trên diễn đàn Khoahoc Doisong.

(3) Bài viết mang tựa đề “Cách mạng bạo động và cách mạng nhân bản qua vở Les justes của Albert Camus”, đọc trên Đài RFI khoảng đầu năm 1992 hay 1993, vì đã lâu ngày tôi không nhớ rõ. Bài viết ngắn hơn, thuần văn học hơn, ít mang tính chất thời sự hơn.

(4) Tôi chỉ mượn hình ảnh của Stépan trong phần đầu của vở kịch dùng làm biểu tượng cho con người cách mạng tha hóa mà thôi. Thực ra trong vở kịch Stépan không hoàn toàn như vậy.

(5) Dora quen dùng tên này để gọi thân mật Kaliayev.

(6) Độc thoại của những kẻ khủng bố ôm bom chờ đợi trong bóng tối miệng lẩm bẩm với những câu hỏi, những hồi hộp, những lo âu của mình.

(7) Dora trong vở kịch này làm tôi nhớ tới bác sĩ Đặng Thùy Trâm với tập nhật ký của chị, đặc biệt doạn văn sau đây trong thư gửi người yêu :”…Em nghe rồi, nhưng vẫn có lúc nào đó trong hai tràng tiếng nổ em nghe tiếng thì thầm của trái tim… Đó là khuyết điểm không thì tùy người đánh giá… Anh có khỏe không? Mong anh được bình an và khỏe, mãi mãi là người giải phóng quân cầm súng mà tâm hồn không phải chỉ có lửa đạn…” (Trích đoạn lấy lại trên trang mạng “Tin tức Bình Phước- www.binhphuoc.org.). Đặng Thùy Trâm là bác sĩ trong quân đội nhân dân miền Bắc. Chị đã bị tử trận trên chiến trường gần Bến Hải. Nhật ký của chị được tìm thấy trong ba lô của chị và đã được cho phổ biến. Đọc mấy hàng trên đây của chị chúng ta mới thấy rằng trong mọi cuộc chiến, dù ở bên này hay bên kia chiến tuyến, ta vẫn gặp được những con người còn giữ được cho mình tâm hồn và trái tim con người.

Về phần Kaliayev, được chết mỉm cười hạnh phúc trong niềm tin vào sự hi sinh hữu ích của mình, tôi cho rằng Kaliayev đã có số phận may mắn hơn nhân vật Kiên trong “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh : Sống sót sau những cái chết bi thảm của đồng đội, rồi còn phải chứng kiến những cảnh đời trái tai gai mắt phơi bày sự khoe khoang hợm hĩnh như là một phỉ báng xấc xược vào các lý tưởng đấu tranh và sự hi sinh thiệt thòi của những con người đã nằm xuống, Kiên nhiều lúc phải sống trong hoang tưởng của kẻ mộng du do chấn thương tâm thần. Và anh chỉ biết đi tìm an ủi bằng sống ẩn náu trong quá khứ kỷ niệm, “ bởi vì nhờ thế mà anh vĩnh viễn được sống trong những ngày tháng đau thương nhưng huy hoàng, những ngày bất hạnh nhưng chan chứa tình người (in đậm do tôi, NBH), những ngày mà chúng ta biết rõ vì sao chúng ta cần phải bước vào chiến tranh, chúng ta cần phải chịu đựng tất cả. Ngày mà tất cả đều còn rất son trẻ, trong trắng và chân thành.” (Bảo Ninh : “Nỗi buồn chiến tranh”(*) – Nhà Xuất Bản Hôi Nhà Văn 1991, tr. 283)(*) Tác phẩm đã được Phan Huy Đường dịch ra Pháp ngữ với tựa đề : Le Chagrin de la guerre – Editions Philippe Picquier 1995. Tác phẩm cũng còn được dịch ra tiếng Anh, nhưng tôi không rõ tựa đề và tên người dịch.