Trong thi văn, con chim Cuốc biểu tượng cho lòng Ái quốc (từ điển tích "Thục Đế hồn") nhưng nó cũng liên quan mật thiết với mùa Hè (mùa Hạ).
Sách Đại Nam Nhất Thống Chí (trang 380) viết:
Đỗ Quyên: Tục gọi là chim Cuốc. Bản thảo gọi là Đỗ vũ, là Tử quy, là Thôi quy, là Oán điểu. Tính hay ở nước; cuối mùa xuân thì kêu, nhà nông theo chừng mà bắt đầu canh tác.
Chim Cuốc (Đỗ Quyên) thường bắt đầu kêu vào cuối mùa Xuân, do đó thi nhân chữ Quốc ngữ thường kết hợp chim Cuốc (Đỗ Quyên) với mùa Hè.
Cuốc Kêu Cảm Hứng
Khắc khoải đưa sầu giọng lửng lơ
Ấy hồn Thục Đế thác bao giờ
Năm canh máu chảy đêm hè vắng
Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ
Có phải tiếc xuân mà đứng gọi
Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ
Thâu đêm ròng rã kêu ai đó
Giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ.
(Nguyễn Khuyến)
***
2- Thơ Đường Luật Nam kỳ lục tỉnh vào đầu thế kỷ 20 (trích trong Văn Uyển của thi sĩ Lãng Ba Phan Văn Bộ):
Trách Hè
Cùng thời đất chở cũng trời che
Nồng nã làm chi mấy, hỡi hè?
Khoắc khoải đã đau lòng cái quốc
Băn khoăn thêm tức cật con ve
Người ngồi trướng gấm mồ hôi chã
Kẻ hái rau tần nước bọt se
Nào khúc Nam huân sao biếng gẩy
Chẳng thương bồ liễu phận le te.
(Thái Duy Thanh)
***
3- Thơ Đường Luật trong Nam Phong Tạp chí (chép theo đúng nguyên văn).
Đêm Hè Nghe Cuốc
Năm canh biếng nhắp đã thâu ba
Tiếng cuốc đêm hè vẫn gọi xa
Ngán kiếp đỗ quyên buồn thế nhỉ
Ngẫm hồn Thục đế thảm ru mà!
Canh tàn tựa giục lòng thương nước
Cảnh vắng như khêu nỗi xót nhà
Nhắn hỏi tri âm ai đó tá
Biết chăng chăng biết mối sầu ta?
(Phác Ngọc Ph. Th.) NP 119
***
Vịnh Mùa Hạ
Khó chịu cho ta cái tháng hè
Ra đường thấy nắng nghĩ mà ghê
Đầu tường lửa lựu đâm bông trĩu
Mặt nước dù sanh giãi bóng che
Rát cổ đau lòng con quốc quốc
Mỏi mồm trơ xác cái ve ve
Thương thay má phấn phơi màu nhạt
Đêm ngủ xin đừng có ngủ mê.
(Nguyễn Văn Phúc) NP 130
***
Cảnh Hè
Non nước trời hè những tức hơi
Nguồn cơn ai hỡi biết chăng ai?
Quạt hoài chưa hết cơn nồng nực
Đập mãi không tan đám muỗi ruồi
Mong mỏi gió đưa đời được mát
Đợi chờ mưa xuống nước còn vơi
Nào hay cảnh chẳng chiều ai nhỉ
Khắc khoải quyên kêu vẳng góc trời.
(Nguyễn Văn Năng) NP 98
***
Trách Hè
Hè sao nung nấu tấm thân người?
Nắng mắt mưa dào chẳng lúc ngơi
Não cái quốc kêu đà mấy thủa
Thương con ve khóc trải bao đời
Khát khao vì nước tình khôn dứt
Trằn trọc thâu đêm quạt chẳng rời
Một trận gió Nam lùa sạch bụi
Thỏa lòng trăm họ khắp nơi nơi.
(Bùi Ngọc Hảo) NP 70
***
Ngày Hạ
Thiều quang chín chục vút như tên
Én lẩn oanh đi dậy tiếng quyên
Gan óc bồn chồn hời lửa lựu
Nước non trang điểm mảnh tiền sen
Kẻ mong dì gió đưa tin lại
Người ngóng con rồng hút nước lên
Bát ngát trời xanh cùng đất trắng
Này đàn đảo vũ lễ cầu yên.
(Mộng Tiên) NP 75
***
Ngày Hè Được Mưa
Chiếc ghế nam lâu gió thoảng vèo
Mây vần sấm rực lại mưa theo
Đục lầm nhiệt khí cơn cơn cuốn
Trong vắt hồng ơn giọt giọt gieo
Gặp dịp vẫy vùng thân én nhẹ
Giở chiều say tỉnh tiếng quyên reo
Mát trời khách thử buông tay quạt
Chiếm giữa xuân thu giấc ngủ xèo.
(Nhàn Vân Đình) NP 162
***
Một Đêm Hè Nóng
So với đêm đêm đã nóng nhiều
Đêm nay còn nóng đến bao nhiêu?
Vắng trăng khắp đất thung thăng đóm
Ngóng gió trông trời thảm đạm sao!
Cây cối lờ mờ cành chĩu nặng
Nước non tịch mịch cảnh buồn teo
Láng giềng ai thức nghe chăng đấy
Cái cuốc năm canh khắc khoải kêu.
(Nguyễn Hữu Chiểu) NP 106
***
Đêm Hè Thức Dậy
Quốc kêu khắc khoải mé cầu đông
Thức dậy xa nghe luống não lòng
Trống hiệu cầm canh khua rộn điếm
Còi tầu màn khách rúc om sông
Sao mai lấp lánh soi xuyên nước
Chiều gió vì vù thổi lọt song
Nghĩ đến nỗi mình thêm thắc mắc
Nhà ai đêm vắng đứng ngày trông!
(Nhị Đông Đoàn Tinh Canh) NP 100
***
4- Thơ Đường Luật trong Văn Hóa Nguyệt San (Thời Đệ Nhất Cộng Hòa ở Miền Nam 1954-63).
Hạ Nhật Hữu Hoài
Gớm nóng đâu mà nóng nóng ghê
Nóng từ thành thị đến thôn quê
Thời đương Xích Đế, mây thưa thớt
Tiết chớm Đoan Dương, dáng ủ ê
Đêm vắn đã nhiều cơn mộng mị
Ngày dài còn lắm chuyện cà kê
Véo von quyên gọi hồn non nước
Giục khách trần ai tỉnh giấc mê.
(Đạm Nguyên) VHNS 5/60
5- Thơ Đường Luật trong Quốc Văn Giáo Khoa Thư.
Vào Hè
Cái nóng nung người, nóng nóng ghê!
Ngõ trước, vườn sau um những cỏ
Hồng rơi thắm rụng tiếc cho huê
Trên cành gọi bạn chim xào xạc
Trong tối đua bay, đóm lập loè
May được nồm nam cơn gió thổi
Đàn ta ta gảy khúc Nam nghe. (*)
(Dương Bá Trạc)
(*) Chú thích: Khúc Nam = 1 khúc đàn cổ, nói về gió Nam thổi.
6- Thơ Đường Luật viễn xứ
Vào Hè
Cần chi cuốc gọi cũng vào hè
Trường vắng học trò đã vắng hoe
Hoa nở cành vươn mong thấy phượng
Quạ kêu chim hót muốn tìm ve
Đất khô trời nóng thường nhân giận
Gió mát biển xanh mỹ sắc khoe
Thông cảm lòng người khi hạn hán
Lời than nhớ nước lắng chờ nghe.
(Phan Thượng Hải)
6/14/22
Bs Phan Thượng Hải biên soạn
Tài liệu tham khảo: “Chim Cuốc và Chim Đa Đa trong thi văn” (Bs Phan Thượng Hải) đăng lần đầu trong phanthuonghai.com
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét