Những Ngày Còn Mẹ

(Ảnh của Tác Giả)

Mẹ kính yêu,

Thế là Mẹ đã ra đi thật rồi! Giờ phút cuối cùng con nói chuyện với Mẹ là 6:30 sáng ngày 29 tháng 3 năm 2007, khi con nhỏ nước sâm cho Mẹ,thấy Mẹ nuốt được không bị sặc, con vội mừng chạy xuống bếp lấy chút sữa Ensure để nhỏ thêm cho Mẹ. Con hỏi:”Má có mệt không?” Mẹ không nói, đưa bàn tay qua lại, lúc đó con hiểu là Không mệt nên con nằm xuống sleeping bag ngủ lại. Bổng con không nghe tiếng Mẹ ngáy như trước đó nữa, em BC từ trên lầu chạy xuống, cả hai đứa chúng con lấy cái kiếng nhỏ để trước miệng Mẹ nhưng kiếng chẳng mờ đi chút nào!. Mẹ đã đi rồi! Chúng con niệm Nam Mô A Di Ðà Phật liên tục. Mẹ nằm đó yên bình, thản nhiên như mấy tháng trước đây. Mẹ ngủ nhiều hơn thức vì căn bệnh Dementia khiến mẹ ngủ hoài. Con vẫn nhớ rõ lời bác Phan Hoằng Thơ - lúc còn sinh tiền- dặn dò Nhớ là không di chuyển thi hài người mớI tắt thở trong vòng 8 tiếng đồng hồ để thần thức của họ khỏi bị xáo trộn, cố gắng niệm Phật, nhớ đừng khóc lớn . Dì Út gọi “ Má ơi! Má ơi!”, nhưng con khuyên em : “Ráng lên niệm Phật để tiễn Mẹ tốt hơn em à! Thương Má thì cố gắng đừng khóc” . Hai người con rể trước đây đã từng thương yêu chăm lo cho Mẹ: Châu và anh Huyền, giờ phút nầy cũng tiếp lời niệm Phật để cầu xin ngài tiếp độ hương linh Mẹ từ bi của chúng con.

93 năm qua Mẹ đã tận tụy suốt đời lo cho chồng và đàn con 8 đứa từng ly từng tí! Ngày con mới tập viết ABC, Mẹ là cô giáo cần mẫn, dịu dàng cầm tay con nắn nót từng chữ cái , rồi dạy con ghép vần. Ngày nào con học giỏi Mẹ thưởng cho con vài cái bông(bond) mảnh giấy bìa cứng màu xanh hoặc đỏ hoặc vàng- tùy theo mỗi đứa giỏi về việc gì: học chữ, giúp việc nhà hoặc có ngủ trưa, có tắm sạch sẽ hoặc có đánh răng. Cuối tuần nếu đếm đủ 10 cái bông thì sẽ được thưởng một dây trái cà na hay hộp kẹo Múi cam Vitamin C rất ngon. Ðiều mà lúc nào Mẹ cũng nhắc nhở các con là:

Luôn thật thà, ngay thẳng; đói cho sạch, rách cho thơm

Mấy chục năm qua con vẫn còn nhớ châm ngôn nầy nên con cũng dặn dò LINA và SAMMY : “ Ðừng bao giờ nói dối với Mẹ; ngay cả khi con lỡ làm điều trọng tội vì Mẹ thương con với tình thương vô điều kiện. Bà ngoại đã dạy Mẹ sống thành thật nên ngày nay Mẹ cảm thấy vui nhiều thì các con cũng phải ráng theo phương châm ấy.”

Tháng 2 vừa rồi khi cô Ngọc Lan con ông cậu Hầu ở Ottawa gọi điện thoại hỏi thăm sức khỏe của Mẹ cô ấy bảo: “Má con là người đàn bà trí thức mà ăn ở rất thủy chung, khiêm tốn. Cô là em họ bên chồng nhưng má con đối xử rất có tình. Cô nhớ lúc ba con đau nằm bệnh viện Huế co`n Má thì dạy ở Hội An, mỗi tháng hai lần ra Huế thăm Ba. Má tiện tặn không tiêu xài ăn mặc đơn giản để dành tiền lo thuốc thang cho ba”. Cô Lan khen Mẹ nhiều lắm bằng những lời rất chân thành đến nỗi con phải ứa nước mắt vì thương cảnh đơn chiếc, chật vật với đồng lương ít ỏi của hai vợ chồng nhà giáo luôn tận tình với chức nghiệp mô phạm của ba má, luôn cố gắng sống thanh bạch ngay thẳng.

Năm 1940, khi ba con đau đi nằm bệnh viện Huế thì Mẹ có thai con. Thật tội nghiệp! Mẹ vừa có bầu, vừa phải đi dạy, vừa chạy vô ra Hội An- Huế; vừa buồn tủi vì chẳng biết chồng mình sức khỏe có khá hơn không? Ngày con chào đời 23 tháng 11 năm 1940 ba con vẫn còn nằm bệnh viện Huế nên con không thấy được Ba! Ðến ngày cúng đầy tháng cho con, từ Huế Ba gởi về một gói bánh đậu ngự. Có lẽ vì con sinh ra và lớn lên trong lúc Mẹ có sẵn tâm sự lo âu buồn rầu như thế nên trong di bút Các Con Tôi để lại cho chúng con Mẹ đã viết: (Kèm bản viết tay của Má)

Người con gái thứ hai: Vành Khuyên; Tống Nữ Mộng Hoa

Con ơi, con biết thương Má từ khi con còn nhỏ. Mỗi lần con đau, Má lo.con nhìn cặp mắt Má và nói:

“Má ơi, Má đừng lo,con sẽ lành bịnh”

Càng ngày càng lớn con tỏ ra đảm đang, tháo vát. Vú Khải thường nói :’’Hể chị VK về nhà là hai ngày sau, chị dọn từ trên lâ`u đến dưới nhà rất sạch sẽ.

Hiện nay, con đem Má về ở với con. Con chăm sóc Má từ ly, từ tí

Má cảm tạ Phật đã cho Má một người con có hiếu như con.

Anh Huyền cũng theo ý con ân cần với má.

Má cầu xin Ðức Quán Thế Âm Bồ Tát giúp con.

Má thương con rất nhiều.’’

Con luôn luôn cố gắng tìm cách để cho Mẹ được có TÂM AN LẠC vì theo con, đối với người cao tuổi nội tâm quan trọng hơn áo quần hoặc cao lương mỹ vị. Trong suốt những năm tháng Mẹ ở nhà con, buổi tối hai mẹ con đều đọc Ðại Bi Thần Chú và mỗi ngày trên đường đến sở, ngồi trên tàu điện con luôn cầu xin Phật A Di Ðà và Phật Quán Thế Âm phù hộ cho Mẹ :

Sống thì khỏe mạnh mà ra đi thì thanh thản.Con xin cúi đầu cảm tạ Trời Phật đã cho ước nguyện của con trở thành Sự Thật ngày 29 tháng 3 vừa qua. Ðúng như lời cậu Phạm Phú Hay đã nói :

”Chị Hai ơi, lúc chị sinh ra , chị khóc mọi người cười; bây giờ chị ra đi thanh thản cười hiền thì mọi người đều thương tiếc khóc than”.

Mẹ ơi! trong suốt 66 năm 4 tháng qua, tình thương bao la, vô điều kiện, vô biên giới của Mẹ là động lực chính yếu đã hướng dẫn thúc đẩy con mỗi ngày cố gắng noi gương nhà giáo thanh liêm của ba mẹ, luôn nhớ thực hành câu kinh Quy Nguyện 

 Sáng cho người thêm niềm vui

Chiều giúp người bớt khổ

Những công tác thiện nguyện về giáo dục, xã hội, văn hóa, và đặc biệt là hướng dẫn trẻ em mà con đang làm ba^y giờ và mai sau đều xuất phát từ TẤM LÒNG VỊ THA của Mẹ. Tình gắn bó với tỉnh Quảng Nam, phố Hội nhỏ bé thân yêu cũng là do những lời nhắc nhở dịu dàng của Mẹ. Ngày 2 tháng 4 Thứ Hai vừa qua, anh Lê Hữu Em chủ tịch hội Quảng Ðà miền Ðông Bắc Hoa Kỳ mặc dù công việc bận bịu bù đầu , đã ráng sức đến Fairfax Memorial Funeral home để nói lời Vĩnh biệt Mẹ như là người có công đầu trong việc sáng lập hội Quảng Ðà tại Hoa Thịnh Ðốn. Con còn nhớ câu nói của Mẹ ‘‘Ðời một người chỉ biết được có phước hay không lúc họ lìa trần’’

Mẹ ơi! Con biết Mẹ không giàu có về tài sản của cải, Mẹ không học cao học rộng, mẹ chỉ là cô giáo tỉnh lẻ luôn tận tụy với học trò, một người dâu hiếu thảo, một người vợ thủy chung, đảm đang luôn thương yêu lo lắng cho chồng từng miếng ăn giấc ngủ- Ở gia đình mình hễ có trái cây, miếng bánh, món ăn ngon là đem vô vườn cho Bà nộI, rồi để cho Ba ăn trước - Mẹ thường nhắc với các con gái của mẹ ‘‘ Khi con bồng con cho bú thì con phải nhớ là Mẹ chồng của con cũng đã có công nuôi dạy chồng con như vậy’’. Bà con bên chồng của con hầu hết đều thương mến và luôn chạy đến nhà giúp đỡ cho con chính là nhờ những lời răn dạy của Mẹ.

Mẹ cũng là bậc Hiền Mẫu rất đặc biệt mà tất cả chúng con luôn tự hào đã được làm con của Mẹ. Không những lo cho các con, nhất là đứa con nào kém may mắn, ra đời, ít gặp dịp thành công mà Mẹ còn thương các cháu - nhất là các cháu mồ côi cha hoặc mẹ. Lúc trước, khi ba cháu LINA mất, Mẹ nói ‘‘Má thương LINA nhiều nhất mới 4 tháng đầu đã mất ba’’ Sau nầy Tuấn và Khánh Linh mất mẹ thì Mẹ viết thư, chép lời Phật dạy cho hai cháu. Mỗi lần gặp Tuấn và` Khánh Linh la` Mẹ ôm cháu thật trìu mến. Chính vì vậy mà` tất cả các cháu đều rất thương bà. Ðám tang của Mẹ tràn đầy TÌNH THƯƠNG từ mọi phía: đồng hương, bằng hữu học trò cũ, sui gia, các con rể, con gái, các em họ, các cháu; đến nỗi thầy MC đã thốt ra lời khen ‘‘Ðám tang thật xuất sắc’’ và một cô bạn nhỏ của con vì làm trong ngành truyền thông đã tham dự qua nhiều tang lễ đã nói ‘‘Ðám Ma bác thật ngoài sức tưởng tượng!’’ Hai cháu Tí Ti va` Bambi đã nói lời Tạ Ơn ba` Ngoại rất cảm động khiến mọi người phải khóc theo! Hai cháu va` chu’ Cha^u co`n thức đến 3 giơ` sáng để la`m một cuốn phim (slide show) vê ‘’ Cuộc Hành Trình 93 Năm của Bà` TỐNG KHUYẾN ( VƯƠNG THỊ EM).

Ðiều gì khiến mọi người tán dương, khen ngợi như vậy? Ðó là TÌNH THƯƠNG. Mẹ rất giàu TÌNH THƯƠNG, mẹ đã ban phát không ngừng nghỉ, không so đo, tính toán nên giây phút cuối đời mẹ xứng đáng nhận lãnh tặng vật vô giá nầy.

XIN CẢM ƠN TRỜI PHẬT Bà Con Bằng Hữu đã thương mến Mẹ

Xin Biết Ơn Mẹ đã cho con 66 năm 4 tháng tức 24210 ngày vui vì là Những Ngày Còn Mẹ.

Mẹ ơi! Tuy Mẹ đã ra đi nhưng tâm Từ Bi hạnh Bố Thí, các lời Phật dạy mà Mẹ đã nắn nót viết để lại cho con cháu sẽ còn mãi trong một góc riêng của tim con:

‘‘ Sống ngay thẳng bố thí

Giúp quyến thuộc thân bằng

Hành xử không tỳ vết

Là phước đức lớn nhất’’

Con kính lạy Mẹ, nhưng con không vĩnh biệt Mẹ, vi` con biết Mẹ vẫn luôn trông chừng , dõi theo từng bước chân của chim VÀNH KHUYÊN ‘’làm việc không biết mệt , bay hoài không mỏi cánh của Mẹ.

Cầu xin Phật tiếp độ hương linh Mẹ Từ Bi của chúng con về miền Cực Lạc.

Lê Mộng Hoàng

Mother Day 2007

Cảm Ơn Mẹ - Yabiladi (tháilan dich)

Sau 21 năm sống với người nửa bên kia, tôi bắt đầu tìm thấy ánh sáng tình yêu mới.

Thật vậy, tôi đã bắt đầu hẹn hò với một người phụ nữ không phải là vợ tôi và đó là do vợ tôi đã nói với tôi, một ngày nào đó: “em biết rất rõ anh yêu người phụ nữ ấy nhiều như thế nào! »

Người phụ nữ mà vợ tôi muốn tôi hẹn hò, đó là mẹ tôi, mẹ đã là bà góa 19 năm nay,

nhưng vì sinh hoạt hàng ngày, vì ba đứa con và vì những trách nhiệm khác, tôi rất ít đến thăm bà.

Một hôm tôi gọi cho mẹ và mời mẹ đi ăn tối. Bà hỏi tôi: “con khỏe không?”... Bà thấy lạ, vì tôi hiếm khi gọi điện vào giờ khuya khoắc này.

Mẹ cảm thấy lo lắng nhưng tôi đã trấn an bà:

"- Dạ thưa mẹ, con rất khỏe, nhưng con chỉ muốn nói chuyện và ngồi với mẹ thôi. . ."

"- Chỉ có con với mẹ thôi sao?" mẹ hỏi; và có vẻ trầm ngâm.

Thứ năm, sau khi tấn sở, tôi chuẩn bị đến nhà mẹ . Tôi hơi lo lắng.

Khi tôi đến nhà mẹ, tôi nhận thấy bà cũng có vẻ âu lo.

Mẹ đã mặc chiếc áo váy thật sang đẹp và đang đứng chờ tôi!

Hình như đó là chiếc váy cuối cùng bố tôi mua cho mẹ trước khi ông qua đời. Nở nụ cười đôn hậu, mẹ nói với tôi:

- Mẹ đã khoe với mọi người rằng hôm nay mẹ sẽ đi chơi với con trai.

Tất cả họ đều tỏ ra rất vui mừng cho mẹ và họ đang nóng lòng chờ đợi những mẩu chuyện hay mà mẹ sẽ kể cho họ nghe khi mẹ trở về.

Chúng tôi đã đi đến một nhà hàng đặc biệt, yên tĩnh và rất đẹp.

Mẹ vịn vào tay tôi, như thể bà là Đệ nhất Phu nhân.

Chúng tôi chọn bàn và ngồi xuống, tôi bắt đầu đọc thực đơn vì mẹ chỉ có thể đọc chữ in mẫu to.

Khi tôi đang đọc, bà ngắm nhìn tôi với nụ cười vui thích trên đôi môi nhăn nheo...

Bà nói với tôi:

- Khi con còn bé thì mẹ thường đọc sách cho con .

Tôi trả lời:

- Bây giờ là lúc con phải làm điều gì để tỏ lòng biết ơn về bao nhiêu việc mẹ đã làm cho con.

Để con lo mọi thứ, mẹ nhé.

Tối hôm đó, chúng tôi đã nói với nhau rất nhiều. Chỉ là những chuyện xưa cũ và tin tức, vài mẩu chuyện mới xảy ra.

Thời gian trôi qua rất nhanh và mới đó mà đã nửa đêm rồi.

Khi mẹ và tôi về nhà, mẹ đã nói với tôi lúc đứng ở ngưỡng cửa nhà của mẹ:

- Mẹ sẽ rất vui để đi cùng với con thêm lần nữa, nhưng lần này, con để cho mẹ trả tiền con nhé.

Tôi hôn tay mẹ và chào tạm biệt mẹ.

Vài ngày sau đó, mẹ tôi bị nhồi máu cơ tim và qua đời.

Sự việc xảy ra quá nhanh làm tôi không kịp phản ứng như thế nào cả.

Không lâu sau đám tang mẹ, tôi nhận được thư của nhà hàng mà trước đây mẹ cùng tôi đến vào buổi tối đang nhớ ấy.

Nét chữ thân thương của mẹ ghi rằng:

" Mẹ biết lần sau này mẹ sẽ không dự được... Mẹ đã trả phần ăn cho hai con, con và vợ của con.

Con không biết buổi tối hôm đó quan trọng như thế nào với mẹ đâu, con ạ. Mẹ rất yêu con, con trai của mẹ!"

Lúc đó, tôi thật sự hiểu một cách sâu sắc nghĩa của từ " Yêu", và "Mẹ yêu con", và khi ta nói Yêu ai thì lời nói ấy mang cảm xúc như thế nào cho người nhận.

Bạn ơi, đấng sinh thành là quan trọng trên hết mọi sự, nhất là hiền mẫu của ta.

Các bạn hãy dành thời gian cho họ, họ xứng đáng được trân trọng như thế.

Đó là quyền lợi Thiêng Liêng và của riêng họ, và việc này không thể bị trì hoãn vì bất cứ lý do nào.

Sau khi đọc xong câu chuyện này, tôi nhớ đến Abdallah ibn Omar, anh ta hỏi tôi:

- Mẹ tôi cao tuổi lắm rồi, và không thể tự di chuyển được nữa.

Bà ấy hoàn toàn phụ thuộc vào tôi về những nhu cầu hàng ngày của bà.

Tôi phải cõng bà đi mọi nơi, ngay cả đi vệ sinh; có khi bà không thể nhịn được và đi cả trên người tôi trong khi tôi đang mang bà trên lưng; bạn nghĩ là như vậy tôi đã trả được nợ đối với mẹ mình chưa?

Ibnou trả lời:

- Cậu còn chưa trả được một lần đau co thắt trong vạn lần đau đớn khi mẹ cậu sinh cậu ra nữa kìa!

Vì khi cậu phải chịu dơ bẩn như vậy, cậu chỉ cầu mong sao bà ấy chết quách để cậu khỏi phải ôm gánh nặng nghìn cân đó, còn lúc xưa khi cậu còn nhỏ cậu cũng vãi đầy trên người mẹ, thì mẹ cậu lại mong cậu sống và khôn lớn.

Yabiladi -tháilan dich

Mẹ Cha Đem Về

(Tặng Ngọc Hiền, em tôi)

Khoai to vồng thì tốt củ

Đậu ba lá thì vừa ăn

...

Gái muộn chồng thì thậm khổ  

Trai muộn vợ cũng thậm khổ

Mây trên trời thì kéo xuống 

Gió ngoài biển thì thổi vô

...

Hòa nghe, tức ấm ức trong lòng. Nhất là khi anh chàng sửa câu hò, nhái giọng Hòa: O muộn chồng thì thậm khộ, Tui muộn vợ cụng thậm khộ. Hòa chỉ còn biết vùng vằng rời khỏi phòng ti-vi, dù đang háo hức chờ xem phim Sabrina, có Audrey Hepburn thủ vai chính, cô đào khả ái Hòa đã say mê bao lâu nay. Chắc tại Hòa có tật giật mình. “Hắn” có hề kêu tên Hòa đâu. Ủa, đích danh chớ sao không, cả trường nội trú của Trung Tâm Đức Ngữ mấy chục người Việt, chỉ có mấy chị em Hòa được gọi là gia đình Huê kỳ thôi mà. Mấy chị của Hòa có bồ, giờ này rút hết về phòng, viết thư tình. Tự nhiên, Hòa đâm mủi lòng. Có đứa em gái út ít, mấy chị đành đoạn, để mình cô đơn nơi phòng ti-vi, bị người ta chọc ghẹo như vầy. Hồi giờ, chị Thục lúc nào cũng nhanh gọn lẹ vãn hồi trật tự, mỗi khi nhận thấy ý đồ “xâm lược” của ngoại nhân. Cỡ nào chị cũng chém đẹp. Mà bây giờ, chị bận ngồi nơi cửa sổ mơ mộng, nghĩ tới người dưng khác họ đâu đâu. 

Nhớ tuần trước, có lớp mới vào. Cứ mỗi ba tháng, lớp Đức ngữ trung cấp 2 ra trường, đồng thời nhóm mới vào lớp sơ cấp 1. Hòa vào trường được 4 tháng, đang ở lớp sơ cấp 2. Mấy chị em Hòa thành đàn chị, dẫn dắt những người mới đến. Công việc chẳng có chi oai phong lẫm liệt. Chị Thục đã xí ngay chân postman cho cả trường. Tại chị viết thư, nhận thư số lượng thuộc hàng... buôn sỉ. Chị lại có tài nhận mặt chữ. Thấy chữ của người gởi một lần, lần sau chị không cần nhìn tên, vẫn trao thư trúng phóc người nhận. Hai chị lớn, hướng dẫn người mới những việc trí thức cao cấp hơn, như nhận sách, làm thẻ thư viện. Phần Hòa, được giao trọng trách chỉ cho “tân binh” nhà bếp ở đâu, chia mỗi người một ngăn tủ, tùy nghi sử dụng. Khi nhận danh sách do bà thư ký trường đưa, Hòa cẩn thận viết tên rồi dán lên những ngăn tủ. Chiều đó, Hòa trổ tài nấu cà-ri cho cả nhà, mua nguyên con gà đàng hoàng, đầu tháng nên có đại yến. Giữa tháng, mấy chị em chỉ chuyên ăn lưng- cánh- cổ- gà hầm rau thập cẩm. Hòa đang chăm chú vớt váng mỡ gà, “hắn” đứng bên cạnh hồi nào không hay:

-Cô gì ơi, làm ơn chỉ cho tôi tủ của tôi ở đâu?

Giật mình, Hòa quay qua:

-Ủa, mắc chi phải chỉ. Bà Becker đưa danh sách, theo đó, dán tên mấy người trên cánh cửa tủ. Tên ai ở tủ nào, xài tủ đó.

-Cô gì ơi, cô có ghi, nhưng cô ác quá, viết chữ nhỏ xíu. Tôi đâu đọc được. Mắt kính cận của tôi bị bể, chưa biết bao giờ mới có kính mới.

Hòa thấy hơi bực bực, đã làm ơn cho văn phòng, mà bị người khác kêu ác nữa.

-Mặc kệ. Mà ... không phải tên “gì” đâu nghe.

-Tôi nào dám hỏi tên cô, sợ đường đột quá. Trông cô hiền hòa, tôi nghĩ tên Hòa hợp với cô. Tôi gọi cô là Hòa nhé.

Hắn kéo dài chữ nhé. Hòa mím môi. Người gì mà xạo quá trời. 

-Hòa ơi, nhờ Hòa dắt tôi tới chỗ tủ của tôi nhé. Thấy người hoạn nạn thì thương đi mà. 

Hòa cảm thấy râm ran cả mặt. Mấy “cha” Bắc kỳ mồm mép dữ lắm. Hòa dằn mạnh cái vá trong nồi. Tắt bếp, ngúng nguẩy rời nhà bếp. Tiếng “cha” Bắc kỳ cười đuổi theo:

-Còn tôi hả, thấy người đẹp đẹp lại càng thương hơn.

Hòa đi gần như chạy về phòng, tức nghẹn cổ. Hòa sẽ méc chị Thục, để chị trị hắn một trận. Mấy chị em hắn mới tới mà nổi lắm. Mấy bà chị lớn của hắn hạp tính ngay với mấy bà chị Hòa. Gia đình hắn đề nghị nhà trường tổ chức du ngoạn, bữa tiệc bỏ túi để người cũ, người mới làm quen với nhau. Hòa tức mình ghê, sáng kiến gì của nhà hắn, cũng được cả trường hưởng ứng. Kể ra, từ ngày lớp hắn đến, trường bỗng dưng nhộn hẳn lên. Trời sắp vào hè, nhiều ngày nắng đẹp rực rỡ, hắn chắc bị hói đầu, tứ mùa ra đường đội mũ. Chị Thục nói, hắn đội mũ bê-rê coi hay hay, ngồ ngộ. Thấy hắn, cứ nghĩ tới mấy anh chàng nghệ sĩ Tây, đứng ở khu chợ Montmartre Paris vẽ tranh. Hòa trề môi, xì, tây gì, tây đui, tui đây hả, hổng giống ai. 

Nhà hắn tình cờ hay ăn cơm trùng giờ với nhà Hòa. Một hôm, bà chị lớn của hắn vui vẻ mang qua mời mấy chị em Hòa dĩa lòng phá lấu, đầy đủ hương vị. Nghe đâu phải quen biết với hàng thịt, chớ thời đó người ta không bán lòng heo. Mấy chị em Hòa chia nhau, thòm thèm, xuýt xoa, lòng phá lấu ngon vô hậu. Chị Thục tủm tỉm:

-Rứa là họ muốn lấy lòng gia đình mình. Bữa nào mình phải đáp lễ chớ.

Hôm sau, phiên chị Thục nấu cơm, chị đãi món tráng miệng, dâu tươi ăn với kem sữa. Chị mang một tô dâu đỏ thắm, nổi bật trong kem sữa trắng ngà, xăm xăm qua bàn bên kia:

-Mấy chị em Huê kỳ xin biếu dâu cả nhà ăn lấy thảo. 

Hòa nóng cháy cả tai khi nghe tiếng mấy chị em cười cám ơn. Giọng hắn như reo: 

-Cám ơn chị Thục đã thấu lòng em. Gia đình em, nhất là em, thích dâu lắm.

Hắn còn nhấn mạnh mấy chữ chị, em. Xì, bẻ sừng làm nghé, hắn hơn tuổi chị Thục chớ bộ. Thường, hắn gọi chị Thục bằng tên, xưng tôi, mà bữa nay, cố ý gọi chị, để xin được làm em chớ gì. 

Ăn cơm xong, Hòa lo dọn dẹp, làm nhiệm vụ “lái dĩa bay”. Tình cờ, hắn cũng đứng rửa chén bên cạnh. Hắn hát, chắc tưởng mình là giọng chính của ban hợp ca Thăng Long… Chốn đây ngàn phương, có ba giòng sông cuốn xuôi biển Đông nhắc câu chờ mong ... 

-Hòa ơi, anh thích Hội Trùng Dương dễ sợ. Mà anh mê nhất Tiếng Sông Hương. 

Hòa không trả lời, chỉ nghĩ thầm, ai thích nhạc chi thì thích, chớ mắc mớ chi tới ai. Ủa, khi không sao xưng anh với mình tỉnh bơ vậy. Hòa cúi xuống chăm chú rửa chén. Chén bát hôm nay sao mà nhiều, rửa hoài không hết. Đứng đây một hồi, không biết còn nghe tâm sự chi nữa đây. Khi không, đầu óc Hòa cứ nghĩ tới mấy câu hát Vẩn vơ nắng quái vương trên phù sa... ngày qua trai gái sống chung một miền.... Úp nồi lên rổ, Hòa chợt nhận ra, chị Thục nấu nướng chi gọn gàng vầy hè, mới rửa quẹt quẹt mấy cái, xong xuôi hết rồi. Hòa muốn liếc qua, coi thử ai đã rửa xong chén chưa, mà không dám. Hòa nấn ná, sửa sửa mấy cái muỗng cho ngay ngắn. Nếu bây giờ ai hỏi Hòa thích bài nào trong trường ca thì Hòa sẽ khen, bài Tiếng Sông Hồng cũng hay mê ly, thiệt đó. Chẳng nghe ai hỏi, Hòa rón rén rời nhà bếp. Không biết ai có nhìn theo chăng, Hòa tưởng như lời hát Ai là qua là thôn vắng nghe sầu như mùa mưa nắng của ai quấn quít chân mình. 

Giao tình của hai gia đình càng ngày càng thắm thiết. Hỏi ra, mới biết anh của anh cũng đi du học cùng năm với anh cả của Hòa. Bố của anh cũng trải qua gần 10 năm ở trại cải tại như Ba Hòa. Những buổi gặp gỡ bạn bè người Việt, không phải chỉ anh và Hòa đồng thanh tương ứng, mà các anh chị em của hai bên cũng đồng khí tương cầu. Góc này em trai anh đang đệm đàn, hai đứa em Hòa đang vui hát Hãy ngồi xuống đây vai kề sát vai... Góc kia, mấy chị đang nhớ đến những bài thơ tình làm mấy chị ngẩn ngơ gần thập niên trước, bây giờ nhắc lại vẫn cứ bâng khuâng nhè nhẹ hỏi long, Mình nhớ ai mà buồn chi lạ! Ô! dễ hiểu quá, nghĩ ngợi chi xa xôi, rắc rối, môn đăng hộ đối là như vậy. Anh nghiêng qua, ngọt ngào rót vào tai Hòa... Thương em từ thuở Mạ về là về với Ba... Hòa cảm nhận niềm hạnh phúc thật cụ thể, rõ ràng như cảnh êm đềm thân yêu trước mặt. Hạnh phúc bàng bạc, chan hòa trong không khí hai đứa đang thở.

Hôm lễ đính hôn của chị Thục, hai đứa tính toán lung lắm, coi đóng góp món chi để chung vui. Cuối cùng anh đề nghị làm món bánh tôm. Khoai lang xắt sợi nhé, tôm lựa loại vừa vừa, vỏ mềm. Pha bột, cho khoai dính vào nhau, như cái tổ chim, xong đặt hai con tôm lên, chụm đầu nhau, như đôi uyên ương hay như đôi sam đấy. Chiên lên, dòn rụm. Cuốn lá rau xà lách, kèm vài lá tía tô, húng quế, chấm nước mắm chanh ớt. Nghe anh diễn tả, món bánh ngon tới trời. Anh nhẩn nha bằng giọng Bắc, người ta gọi là Bắc di cư. Thật ra, chỉ có Bố Mẹ và chị cả của anh di cư. Chớ phần anh, vẫn luôn mơ ngày tận mắt thấy nơi quê mẹ của mình. Khi bắt tay vô việc mới thấy... đời không là mơ. Chẳng hiểu sao, con tôm đầu đi đằng đầu, đuôi đi đằng đuôi. Khoai lang thấy không giống tổ chim, mà bẹt nhẹt chẳng ra hình dáng gì. Hai đứa quýnh quáng, nhà bếp như bãi chiến trường:

-Anh làm món ni mấy lần rồi?

Anh cười tẽn tò:

-Anh ăn nhiều lần, làm, chỉ nghe kể thôi, chớ chưa làm lần nào. Quả thật, ngôn dị hành nan.

Hòa chép miệng:

-Ai chẳng biết nói dễ làm khó. Ở đó còn xổ nho, xổ táo. Chừ như ri làm răng mà dọn?

Hôm ấy, món trứ danh của hai đứa vẫn phải đem trình làng. Thằng Duy kiện tụng:

-Anh chị làm món chi lạ ghê, em gắp ba lần, tổng cộng được 3 cái đầu tôm, bự xà lự.

Thằng Tuân bỏ nhỏ:

-Mấy miếng có tôm thứ thiệt dọn ở phía người lớn, còn góc tụi mình toàn là sứt cùi, gãy gọng. Mi còn hên lắm đó. Tao gắp phải miếng đen thùi lui, chỉ có râu tôm thôi.

Anh cười cầu tài với hai thằng em cưng của Hòa:

-Ở nhà vườn, phải ăn cau sâu. Chịu khó vậy. Mai anh dẫn ra phố, đãi ăn phủ phê. Mỗi đứa nửa con gà nướng hẳn hoi đấy nhé. 

Tiệc cưới chị Thục, đông vui quá trời. Bạn từ hồi học Đức ngữ, bạn ở trường trung học. Bận rộn bao nhiêu khách khứa, Hòa chưa có thì giờ nghĩ vẩn vơ. Sau đám cưới, hai chị em về lại trường nội trú, đi học như trước. Những chiều trời đẹp, hai chị em ra sân chơi vũ cầu. Thỉnh thoảng, bạn bè rủ nhau đi rạp xi-nê làng coi những phim xưa lắc, xưa lơ như Cuốn Theo Chiều Gió, Vĩnh Biệt Tình Em. Nhưng buổi tối, chị Thục thức khuya hơn, không phải học bài, mà viết thư cho chàng. Đó, chị bây giờ “xuất giá tòng phu”, chị đang xa dần, Hòa tấm tức khóc. Hai chị em sát tuổi nhau, thân nhau lắm. Hòa vừa buồn, vừa hờn chị Thục. Khi không, chị đi theo người khác, rồi đâm ra “lạt lẽo” với Hòa. Càng nghĩ, nước mắt, nước mũi chan hòa, chị Thục mằn mằn tóc Hòa:

-Cái con ni, khóc chi vô duyên ộn.

-Chớ chị bây giờ theo người khác rồi rồi... bỏ em. Hòa nấc lên.

Tiếng chị Thục cười nhỏ:

-Hòa ơi, coi nì, hai chị em mình vẫn ở cùng phòng cho đến khi thi tú tài luôn. Có chi khác đâu.

-Thi xong, chị về nhà họ chớ bộ. Chỉ có em về Ba Mạ. Thôi, mai mốt em không lấy chồng.

-Ừ, ai bắt mi lấy chồng. Mi lấy Trung thôi. Mà mai mốt thì chưa được. Một năm Ba Mạ chỉ gả một đám thôi.

Chị Thục chọc Hòa để đánh trống lảng. Hòa mắc cỡ quá chừng, may, đang quay mặt vô vách tường, chớ chị Thục thấy mặt, chắc ốt dột lắm. Hoà thương anh lắm, không kể sao cho hết. Mà nghĩ đến ngày nào đó, mình thành “con người ta”, rồi xa Ba Mạ, Hòa thấy buồn quá chừng quá đỗi. Hồi nhỏ, hai chị em đã bí mật hẹn nhau, ở với Ba Mạ suốt đời. Vậy mà, bây giờ chị Thục đã quên “lời thề xưa”.

***

Rồi hai đứa xe tơ kết tóc. Giữa tiệc cưới, chú rể tung ra lời đề nghị bất ngờ: tất cả những chàng nào từng ngắm nghé cô dâu, hôm nay, dịp may cuối cùng, lên trình diện. Nếu cô dâu nghĩ lại, vẫn còn có thể sắp xếp được. Vậy là các chàng ào ào kéo nhau lên sân khấu. Mấy anh bạn của mấy chị còn diễu, tay ẵm con nhỏ, tay dắt con lớn, láo nháo dành chỗ.  Anh hỏi, tha thiết:

-Sao? Em thấy sao?

Ngày trọng đại như vầy, mà anh còn chọc giỡn nữa. Hòa cúi đầu, không nói, nhưng chắc anh nghe được những ý nghĩ của Hòa. Nghĩ lui, nghĩ tới, ngó bốn phương, tám hướng chi cũng chỉ thấy, chỉ “chộ” mình anh thôi. Anh nghiêm chỉnh:

-Cám ơn các bạn rất can đảm, thành thật tỏ lộ lòng ưu ái với cô dâu. Nhưng rất tiếc, cô dâu, vợ tôi, -Anh kéo Hòa sát vào anh- chỉ chọn tôi mà thôi.

Ba đứa con cách đều nhau hai tuổi, cùng ra đời vào tháng Năm, tháng đẹp nhất của đất trời nơi đây. Hai vợ chồng cùng làm việc nơi cơ quan trực thuộc chính quyền địa phương. Công việc xem như ổn định, hai vợ chồng tính đến chuyện mua nhà. Hòa tỏ ý thích ông bà Ngoại ở chung với mấy cháu. Anh đồng ý ngay:

-Mình tìm nhà nào lớn, có đất, để Ba Mạ làm vườn. Liệu cơm gắp mắm. Tất nhiên, mình phải tìm nhà cũ mới kham nổi. Nhưng chả sao. Nhà đông anh em, lại nhiều bạn bè, cứ xúm lại, mỗi người một tay.

Hai vợ chồng tìm được ngôi nhà ở ngoại ô, khá cũ, nhưng rộng rãi, còn đủ chỗ cho hai cậu em của Hòa nữa. Đám con sống gần ông bà Ngoại, nên nói giọng Huế, xem ra còn bún bò, bánh nậm hơn cả mẹ. Hai đứa con gái, đứa nào cũng là con gái rượu của anh. Thằng cu út, anh gọi là cù lũ. “Em biết không? chơi xì phé, cù lũ là nước bài anh thích nhất, đối với anh tuyệt nhất”. Mấy bố con nói chuyện với nhau, nghe đám con ríu rít Bộ ơi, Bộ ơi, sao du dương êm đềm trong tai Hoà, réo rắt mãi hoài như bài tình ca muôn thuở. 

Anh hay bảo Hòa rủ các anh chị em về tụ họp cho Ba Mạ vui. Anh để ý những sở thích từng người. Nghe gia đình anh Khánh sẽ về, anh ghé chợ, mua phô mai loại Alte Kaase, ít nho loại Red Globe, thể nào anh Khánh cũng đem chai rượu đỏ, mấy anh em nhâm nhi với nhau. Nghe gia đình chị Thục sắp đến, biết tính chị thích hoa lá cành, anh chiết sẵn bụi dạ điệp cho chị, cắt mấy cành Forsythia đem chưng phòng khách, cười cười:

-Hoa sao xuân của chị Thục đấy. 

Tự sáng sớm, Hòa không một phút nghỉ ngơi. Dù cả nhà cùng nhau, mỗi người một tay nhưng Hòa vẫn là “nhạc trưởng”. Hò hét đám con thức dậy, dọn cất đồ chơi bừa bãi lung tung. Mấy thùng áo quần Hòa đã chia sẵn, thùng đồ màu trắng, thùng đồ màu sặc sỡ, thùng đồ màu đen. Hòa đã bao lần hướng dẫn, mà nói như nước chảy lá môn. Mở ra, thùng nào cũng lẫn lộn xanh đỏ tím vàng. Mấy cậu cháu sao mà hợp nhau vậy. Hai thằng em nhăn răng cười trừ:

-Tại tụi em bị loạn sắc. Đâu phân biệt trắng đen gì đâu. 

Hòa thở dài:

-Xui cho con gái nhà ai gặp phải tụi bây.

Duy đứng trước gương vuốt vuốt đầu tóc bờm xờm:

-Nhiều cô muốn xui để rước tụi em, mà mấy đứa nhỏ không cho tụi em lấy vợ. Cậu cháu quyến luyến nhau quá, nên tụi em cứ phải vui đời độc thân bên đám cháu. 

Bàn phòng khách ngổn ngang mấy ly bia, dĩa vỏ đậu phụng. Tối qua, mấy anh em lại coi đá banh đến khuya, rồi chén anh, chén em chứ gì. Hòa tính cự nự, nhưng chợt nghĩ lời của Duy. Cháu mến cậu cũng có, nhưng anh và hai đứa em vui vẻ với nhau, nếu anh mặt quạu, mày quọ với tụi nó, chắc tụi nó đi mất đất rồi, chứ có phải chờ lấy vợ mới dọn ra riêng. Hòa dịu giọng:

-Bưng ly chén trên phòng khách xuống, tao rửa luôn. Mấy anh em bây, thiệt tình, bày chi mà hàng ngang, hàng dọc, thấy bắt mệt.

Anh khuân vô lủ khủ năm túi, bảy túi, táo, nho, bưởi, quýt, thịt bò, thịt heo và con cá hồi to như kình ngư.

Hòa ngán ngẩm:

-Anh mua vậy, chứa đâu cho hết?

-Nhà đông người, vui miệng, ăn một nhoáng là sạch sẽ. 

Hòa gắt um:

-Con cá voi đó hả, em đầu hàng. Lần trước em đã sợ rồi, làm xong con cá là bải hoải chưn tay.

Tuân lên tiếng, nó hay binh vực anh, đứng về phe anh, trách Hòa: 

-Chị Hòa sao khó tính thiệt! Ảnh đã có lòng đi chợ. Mua bấy nhiêu đó, quần trong chợ cả nửa ngày. Chắc mệt đứt hơi, chị không khen cho một tiếng. Cá Lachs phải to như vậy ăn mới ngon, chớ lí tí như cá cơm đâu được. Để con cá em lãnh, chiều em sẽ giao cho chị phi-lê, bảo đảm không có thủ vĩ bì cốt chi hết, chị tha hồ trổ tài món chả cá Lã Vọng. 

Hôm nay đón Mạ ở bệnh viện về. Mạ bị té nứt xương chậu, phải giải phẫu. Mạ còn phải dùng nạng một thời gian nữa, song song với việc tập thể dục. Ở nhà rộn ràng. Đám con nít vẽ tranh trang trí mừng bà Ngoại bình phục. Nhà bếp dao thớt nhịp nhàng, đủ các món sơn hào hải vị. Ai nấy đã vào bàn. Ba hỏi:

-Trung mô rồi? Đứa mô kêu Trung vô bàn đi? 

Hòa bực bực:

-Thiệt tình. Anh không để ý chi hết. Cả nhà phải chờ có mình anh. 

Duy chạy ra sân, rồi trở vô ngay:

-Cả nhà cứ bắt đầu từ từ đi. Con ra phụ anh Trung một chút. Anh đang làm lở dở cái ghế đặc biệt cho Mạ. Cũng gần xong rồi. 

Mạ rơm rớm nước mắt:

-Mạ mừng lắm, Trung hắn lo cho Mạ như rứa thiệt không chi bằng. Hôm ở trong bịnh viện, hắn cứ săm soi cái ghế, lui cui đo đạc, nói nghiên cứu bắt chước đóng cái ghế cho Mạ, để Mạ ngồi cho tiện.

Ba tiếp lời:

-Ba Mạ vô cùng sung sướng trong tuổi già. Được con cháu thương yêu săn sóc như ri. Ba Mạ không ao ước chi hơn.

Hòa đứng dậy, cảm thấy có lỗi vì đã có ý bực bội anh. Hòa ra sân, mình sẽ nói xin lỗi anh, dù anh chẳng hiểu vì sao. Mình sẽ ôm choàng ngang lưng anh, sẽ nói thương anh vô cùng trời đất. Kể anh nghe, rằng chị Thục hay la Hòa, nhắc Hòa đừng gắt gỏng với anh. Nhắc Hòa phải quý tấm lòng anh dành cho Ba Mạ và gia đình. Đó không phải là điều đương nhiên trong cuộc sống. Mà là phúc, là đức. Đâu phải chờ khi chị Thục nhắc, Hòa hiểu điều này lắm chứ. Anh chị lớn, ai cũng thương Ba Mạ. Nhưng xa xôi, nên con trai, con gái chi, cũng thành con người ta. Hòa cám ơn Ba Mạ đã sinh ra Hòa. Hòa cám ơn Bố Mẹ đã sinh ra anh. Cám ơn những duyên, những số đã cho hai đứa gặp nhau. Nhớ những mùa đông, khi thấy tuyết, anh rủ Hòa đi dạo. Hòa giãy nãy, rằng còn phải dọn dẹp nhà cửa, rằng phải nhắc nhở mấy đứa nhỏ tắm rửa, rằng lạnh lẽo lắm. Anh năn nỉ, để nhà cửa bừa bộn một chút cũng được, mấy đứa nhỏ ở dơ một bữa chẳng sao, hai đứa mình, tay trong tay đi dạo tuyết, tình tứ lắm chứ. Rồi Hòa cứ hẹn lần, hẹn hồi. Mùa đông năm nay, đợt tuyết đầu tiên, Hoà nhất định sẽ “lãng mạn”, rủ anh đi dạo. Hòa sẽ nói nhỏ vào tai anh:

-Anh yêu, anh thương ơi, em muốn cải biên câu ca dao xưa, con rể mới thiệt mẹ cha đem về.

Hoàng Quân

Trích lời ca trong:

Hãy ngồi xuống đây của nhạc sĩ Lê Uyên Phương

Tiếng Sông Hương của nhạc sĩ Phạm Đình Chương

Xuân Ca của nhạc sĩ Phạm Duy

Trích lời thơ trong:

Qua Mấy Ngõ Hoa của thi sĩ Mường Mán

Ngỏ Hồn Qua Đêm - Hàn Châu - Kim Trúc

Sáng Tác: Hàn Châu

Trình Bày: Kim Trúc

Úc Cuối Thu

  

(Thơ Thẩn qua ảnh Diem Phan gởi trên Facebook)

 

        Vĩnh Long giao mùa xuân hạ

Thành phố Melbourne cũng đã cuối thu

             Ôi phố biển vẫn mịt mù

     Chẳng ai mời gọi cho dù trong mơ

            Non xanh lá đỏ suối thơ

     Cảnh em gởi khiến ta ngơ ngẩn rồi

               Mùa thu từ Úc xa xôi

      Ai giữ được lá vàng thôi rời cành

             Cho ta ủ mộng tình xanh

Để quên thực tại mong manh kiếp người.

Quên Đi

Thu Cảm

 

Bàn tay Tạo Hóa khéo tô bồi
Thu đến lá vàng rực khắp nơi
Dòng sông pha sắc như vò rượu
Đợi cuối thu tàn rót tiễn thôi
Xưa nay tan hợp vô thường qúa
Ta cũng cảm thương muốn khóc rồi
“ Dục phá sầu thành tu dụng tửu *
Câu thơ bầu rượu bớt u hoài!

Thư Khanh
Seattle 11/9/ 2022 .
* Câu thơ người xưa : Dùng rượu để giải sầu

Hơn Cả Biển Trời

Suốt cả một đời chẳng quản thân
Tam tòng tứ đức vẹn muôn phần
Chăm nuôi con sớm chiều lao khổ
Phụ giúp chồng mưa nắng tảo tần
Độ lượng bao dung khi trắc trở
Hy sinh nhẫn nhịn lúc gian truân
Có gì sánh được tâm hiền mẫu
Trời biển đem so kém vạn lần

nhất hùng

Sinh Nhật Em Tôi

Hôm nay sinh nhật em tôi. Người em trai út đã cùng chị bước qua những thăng trầm buồn vui suốt hơn 70 năm.

Có lẽ em không muốn tôi viết gì về em bởi vì em kín tiếng không muốn mọi người nói về mình dù khen hay chê.

Chê trách em ư? Không có đâu bởi em tôi dễ thương và hiền ngoan từ thời còn bé. Em đối đãi với thầy cô, bạn bè và tất cả mọi người ruột thịt, thân quen hay xung quanh em bằng trái tim chân thành.

Đối với tôi em là người bạn tốt, là bờ vai cho tôi dựa vào đó nghỉ ngơi hay tâm sự. Em là người bảo trợ tuyệt vời nhất cho tôi và gia đình có cuộc sống an lành như bây giờ.

Các con tôi coi cậu như một người cha. Em tôi đã nắm tay các cháu hướng dẫn và che chở suốt hơn 30 năm qua. Từ lúc chúng còn là những đứa trẻ học mẫu giáo đến giờ đã làm chồng, làm cha và có sự nghiệp. Con gái lớn tôi dù đã 55 tuổi vẫn một lòng tôn kính cậu.

Em tôi năm nay đã 72 tuổi, nhưng trong trái tim của một người chị, tôi loáng thoáng cứ thấy lại hình ảnh hai chị em đứng dưới gốc dừa chờ má. Tôi ôm lấy em tôi dỗ dành: "Má sắp về rồi. 10 đừng khóc. Chị thương."

Các bạn thường khen tôi lúc này được đi chơi nhiều chỗ thích quá. Thật ra nếu không có em thì tôi cũng không thể đi đâu hết. Biết chị vì phải bận chăm sóc chồng bó gối ở nhà, không biết một nơi nào khác ngoài phạm vi Riverside CA. Sau khi ông xã tôi mất. Em đã cùng vợ tổ chức nhiều chuyến đi chơi để chị được tham gia. Biết chị đi một mình không ai chụp hình, em lúc nào cũng tìm cách chọn cảnh để chụp cho chị những tấm hình thật đẹp. Lo cho chị tất cả giấy tờ, book vé, dặn dò chăm sóc chị từ lúc bắt đầu, đi chơi và trở về.

Nếu nói trong cuộc đời này ai thương và lo cho tôi nhiều nhất. Tôi sẽ không ngần ngại nói đó là em tôi. Cha mẹ tôi lo cho tôi những ngày còn nhỏ, nhưng em tôi đã chăm sóc chị từ rất lâu, rất lâu đến tận bây giờ.

Thương em tôi lắm và cũng cám ơn em tôi, em dâu tôi và cả con gái, con rể, cháu ngoại của em. Tất cả mọi người của gia đình em đều tôn trọng và yêu thương bà cô già lẩm cẩm là tôi hết lòng.

Sinh nhật em chị ngồi một mình trong phòng, nhìn hình em và thương em không làm sao cho hết. Nhà 5 anh em, tất cả đều đã theo cha mẹ, chỉ còn hai chị em mình ở đây, thương yêu đùm bọc nhau.

Chị cũng già mà em cũng già

Nói sao cho hết tháng ngày qua

Con đường trước mặt còn rất ngắn

Hãy sống thật vui tuổi xế tà.

Cám ơn em đã sống nghĩa tình

Kể sao hết chuyện chị em mình

Thôi thì sinh nhật vui em nhé

Sức khỏe, an vui, hạnh phúc gia đình.

Thương em

Chị Chín

 

Khúc Nhạc Lòng

Kính gởi đến Quý Vị một kỷ niệm khó quên trong đời làm thơ khi nhìn thấy bức hình cô gái ngồi đàn bên cửa sổ.

*Cám ơn anh TQĐ đã giúp tôi tìm lại được kỷ niệm đẹp của một “người tù CS trở về lại đời sau gần 6 năm Lưu Đày đất Bắc, khi nhìn thấy tấm hình một cô gái đẹp đang đánh đàn mà anh vừa Post lên cho Nhóm Tình Thân Hữu.

Thân chào

Hoàng Mai Nhất

Cuối năm 1980, tôi “ tù cs” trở về. Vì không làm rẫy nỗi do cứ bị bắt đi làm xâu “thủy lợi” cho Xả, Ấp, mà lại phải đem cơm nhà theo; nên tôi bỏ ra Núi Dinh Bà Rịa đập đá núi để tự do không phiền bực và cũng để có miếng cơm qua ngày... Ở đó, tôi đã gặp một người con gái đẹp, dễ thương; tuổi tròn trăng lại còn đàn giỏi, hát hay. Cô bé ra thăm vợ chồng anh chị cũng đập đá ở đó và sau vài lần tiếp xúc, khi đi về, cô bé gởi lời mời tôi ghé nhà chơi cho biết.

Vào một dịp cuối tuần, tôi đón xe lam đi Biên Hòa ghé thăm cô bé. Tìm được nhà thì tôi bổng thẩn thờ khi nhìn thấy cô bé đang ngồi bên cửa sổ trong nhà và đang đàn hát. Dù không phải là nhà thơ nhưng trong tôi bổng nhiên bật lên mấy câu thơ diễn tả tâm trạng mình lúc đó xin gởi đến Quý Anh Chị:

Khúc Nhạc Lòng

* Tặng Em lần đầu trở lại đời...

Em ngồi bên cửa dạo tình khúc
Trong dáng diệu hiền thanh thoát yêu
Dáng em thanh thoát như tơ liễu
Gợn gió lay cành mộng phiêu diêu
Hởi người con gái thanh kỳ mỹ
HIểu biết gì không khúc nhạc lòng
Cung đàn trổi nhịp hồn vương vấn
Đây tiếng tơ lòng gợi vấn vương

Hoàng Mai Nhất
Biên Hòa,1983

Thơ Tranh: Sân Trường Sáng Nắng Chiều Mưa

 

Thơ: Phạm Khắc Trí
Thơ Tranh: Tố Lang

Vấn Hữu 問友 - Bạch Cư Dị (Trung Đường) Từ

Bạch Cư Dị 白居易 (772-846) tự Lạc Thiên 樂天, hiệu Hương Sơn cư sĩ 香山 居士 và Tuý ngâm tiên sinh 醉吟先生, người Hạ Khê (nay thuộc Thiểm Tây).

Ông là thi nhân tiêu biểu nhất giai đoạn cuối đời Đường, là một trong những nhà thơ hàng đầu của lịch sử thi ca Trung Quốc. Ông xuất thân trong một gia đình quan lại nhỏ, nhà nghèo nhưng rất thông minh, 9 tuổi đã hiểu âm vận, mười lăm tuổi đã bắt đầu làm thơ. Ông chủ trương thơ phải gắn bó với đời sống, phản ánh được hiện thực xã hội, chống lại thứ văn chương hình thức. Ông thường nói:"Làm văn phải vì thời thế mà làm... Làm thơ phải vì thực tại mà viết, mục đích của văn chương là phải diễn đạt tình cảm của nhân dân”. Thơ ông mang đậm tính hiện thực, lại hàm ý châm biếm nhẹ nhàng kín đáo. Họ Bạch chủ trương thơ ca phải giản dị để dân chúng đều hiểu được; tình cảm, tư tưởng phải giàu tính nhân dân, nói được nỗi lòng của mọi người trước thế sự. Thơ ông rất trữ tình. Khi ông bị đi đày từ Tràng An đến Tây Giang, ba bốn ngàn dặm, dọc đường thấy trường học, chùa chiền, quán trọ, hồ sen… đều có đề thơ của mình. Bạch Cư Dị chủ trương thơ phải giản dị, vừa với tầm hiểu biết của dân chúng.

Tình cảm, tư tưởng phải có nhân dân tính, nói lên được những điều xảy ra hàng ngày trong xã hội và phản ảnh nỗi lòng của người dân trước thế sự. Thơ ông rất trữ tình. Khi bị đi đày từ Tràng An đến Tây Giang, cách xa bốn ngàn dặm, dọc đường thấy trường học, chùa chiền, quán trọ, sự lam lũ của nhân dân… ông đều có đề thơ, bày tỏ lòng mình.

Thơ của ông gồm nhiều chủ đề khác nhau; bài nào cũng bay bướm, ý ở ngoài lời; khi thì chân thành ca tụng (Quan Ngải Mạch), khi thì mỉa mai kín đáo (Khinh Phì, Lập Bi), khi thì dạy luân lý (Thái Hoàng Gỉa, Thanh Thạch); khi thì hoà đồng vào cảnh ngộ của nhân vật (Dương Liễu Chi Bát Thủ Kỳ 1-8). Bài nào cũng buồn thương vời vợi hoặc đượm vẻ từ bi.

Trong kỳ 1 của chùm thơ Dương Liễu Chi Bát Thủ, họ Bạch chỉ dùng liễu để giới thiệu những bài hát Dương Liễu Chi.

Nguyên tác  Dịch âm

問友             Vấn Hữu

種蘭不種艾 Chủng lan bất chủng ngãi,

蘭生艾亦生 Lan sinh ngãi diệc sinh.

根荄相交長 Căn cai tương giao trưởng,

莖葉相附榮 Hành diệp tương phụ vinh.

香莖與臭葉 Hương hành dữ xú diệp,

日夜俱長大 Nhật dạ câu trưởng đại.

鋤艾恐傷蘭 Sừ ngãi khủng thương lan,

溉蘭恐滋艾 Khái lan chủng tư ngãi.

蘭亦未能溉 Lan diệc vị năng khái,

艾亦未能除 Ngãi diệc vị năng trừ,

沈吟意不決 Trầm ngâm ý bất quyết,

問君合何如 Vấn quân: “Hợp hà như?”

Chú giải

艾 ngải: Cây ngải cứu. Dùng lá ngải khô quấn thành cái mồi châm lửa cháy rồi hơ vào chỗ đau của kẻ ốm gọi là cứu 

根荄 rễ, mầm: rễ ngải và mầm lan.

莖葉 hành, diệp: giò lan, lá ngải: giò là (thân) lan và lá tức lá ngải.

Dịch nghĩa

Hỏi Bạn

Trồng lan chứ không trồng ngải,

Thế mà lan mọc, ngải cũng mọc.

Rễ ngải và mầm lan bám nhau lớn lên,

Giò (lan) và lá (ngải) tựa vào nhau mà tươi tốt.

Giò thơm mà lá hôi,

Ngày đêm đều nảy nở.

Nhổ ngải đi thì sợ lan chột,

Tưới cho lan thì sợ ngải tốt.

Thế rồi lan cũng chưa tưới được,

Mà ngải cũng chưa nhổ đi.

Ngẫm nghĩ hoài không thể quyết định,

Hỏi bạn: “Nên làm thế nào cho phải?”

Dịch từ

Hỏi Bạn

Trồng lan không trồng ngải,

Lan mọc ngải mọc theo.

Rễ mầm nương nhau lớn,

Giò lá tốt vèo vèo.

Giò thơm mà lá hắc,

Ngày đêm đều lớn chắc.

Nhổ ngải sợ lan teo,

Tưới lan sợ ngải tốt.

Rốt cuộc lan chưa tưới,

Ngải củng vẫn còn leo.

Nghĩ hoài mà chẳng quyết,

Hỏi bạn để làm theo.

Lời bàn:

 

Bài từ này làm theo thể tỷ với hai nghĩa:

Nghĩa đen

Tả một chuyện vặt trong dân gian: trồng lan (đẹp và thơm) để chơi mà ngải (một loại cây có lá mùi hôi nhưng sấy khô có thể đốt để xông hơi) cứ mọc theo.

Nhổ ngải thì sợ lan chết. Tưới lan thì ngải lớn nhanh hơn. Người chơi lan phân vân không biết làm gì; bèn hỏi ý kiến bạn. Vấn đề khá giản dị; anh chỉ có thể giữ một trong hai cây; vậy thì cứ nhổ ngải đi, nếu lan chết thì trồng cây lan khác. Rốt cuộc chính anh là người có vấn đề: bủn xỉn, tiếc tiền.

Nghĩa bóng

Mỗi người đoán mỗi khác, tùy theo thí dụ của bạn. ỐC lựa thí dụ này: Một nhà kia có hai chị em cùng cha khác mẹ ở chung nhà; hai chị em nương tựa nhau mà sống. Cô em vừa trẻ vừa đẹp nhưng nghèo. Cô chị vừa già vừa xấu nhưng nhiều của. Anh muốn cưới ở rể một trong hai cô; lấy cô em thì có vợ trẻ, đẹp nhưng vẫn nghèo; Lấy cô chị thì có của nhưng vợ già và xấu. Chần chừ mãi thì phải biếu quà cho cả hai cô nên tốn tiền. Anh chờ hỏi ý kiến bạn. Vấn đề là do bản tính anh bần tiện và anh sẽ chả lấy được cô nào cả.

Con Cò

***

Hỏi Bạn.

Cấy lan không cấy ngải,

Lan tốt ngải tươi xanh.

Mầm rễ theo nhau sống,

Lá chồi cùng nở nhanh.

Chồi thơm mà lá hắc,

Sớm tối xum xuê cành.

Nhổ ngải lo lan chột,

Tưới lan ngải tốt lành.

Thế rồi lan ngại tưới

Nhổ ngải lại không đành.

Tính toán hoài không thoát,

Mỹ Ngọc phỏng dịch.

Jun. 22/2022.

***

Nguyên tác: Phiên âm: Dịch thơ:

問友 - 白居易 Vấn Hữu - Bạch Cư Dị Hỏi Bạn

種蘭不種艾 Chủng lan bất chủng ngải Trồng lan không ngải xanh

蘭生艾亦生 Lan sinh ngải diệc sinh Lan mọc ngải cũng mọc

根荄相交長 Căn cai tương giao trưởng Rễ củ đều lớn nhanh

莖葉相附榮 Hành diệp tương phụ vinh Thân lá cùng tươi tốt

香莖與臭葉 Hương hành dữ xú diệp Lan thơm ngải hôi tanh

日夜俱長大 Nhật dạ câu trưởng đại Ngày đêm đua nảy nở

鋤艾恐傷蘭 Sừ ngải khủng thương lan Nhổ ngải sợ lan động

溉蘭恐滋艾 Khái lan chủng tư ngải Tưới lan e ngải tranh

蘭亦未能溉 Lan diệc vị năng khái Thế là lan chẳng tưới

艾亦未能除 Ngải diệc vị năng trừ Ngải cũng nhổ không đành

沈吟意不決 Trầm ngâm ý bất quyết Trầm ngâm chưa quyết định

問君合何如 Vấn quân hợp hà như Làm thế nào đây anh?

Mộc bản bài thơ ngũ ngôn cổ thể này có trong các sách:

 Bạch Hương San Thi Tập - Đường - Bạch Cư Dị 白香山詩白居易 集-唐-

Ngự Tuyển Đường Tống Thi Thuần - Thanh - Cao Tông Hoằng Lịch 御選唐宋詩醇-清-高宗弘曆

 Ngự Định Toàn Đường Thi - Thanh - Thánh Tổ Huyền Diệp 御定全 唐詩-清-聖祖玄燁

Ngự Định Toàn Đường Thi Lục - Thanh - Từ Trác 御定全唐詩 錄- 清-徐倬

Luận bàn:

Thi nhân chỉ muốn trồng lan thơm, không muốn trồng ngải tanh hôi. Ai ngờ bên cạnh lan ngải tự phát triển, rễ của hai loại quấn lấy nhau, thân và lá cũng tương tác sinh trưởng. Muốn bứng bỏ ngải, nhưng lo sẽ làm hại lan, Muốn lấy nước tưới lan, lại sợ ngải được nuôi dưỡng lớn hơn. Kết quả là: “Trầm ngâm không quyết định, hỏi phải làm thế nào"Thời Thịnh Đường Phật giáo thịnh hành, nhiều thi nhân trong đó có Bạch Cư Dị theo Phật giáo do đó nhiều bài thơ của ông đượm giáo pháp Phật.

Trong thế gian mọi vật, mọi sự việc do nhân duyên mà có, do duyên sanh mà thành. Có nghĩa là mọi vật, mọi sự việc là do một nhân duyên chính mà phát sinh nẩy nở, trưởng thành trong những điều kiện hay duyên phụ thích hợp. Theo Bạch Cư Dị: Mọi thứ trên thế gian đều có mối liên hệ nhân quả.

Các duyên liên tục thay đổi vì chúng là quả của các nhân duyên thay đổi khác. Khi không còn đủ nhân duyên phù hợp hổ trợ, vật hay sự việc sẽ suy thoái và đi đến tiêu diệt. Một hệ luận thứ hai, mọi vật, sự việc thế gian đều lưỡng cực, có âm phải có dương, có sáng thì có tối, có tốt thì có xấu, có thành công thì có thất bại, có hạnh phúc thì có khổ đau, v.v…, có khác chi trồng lan mắc phải ngải trong bài thơ ngụ ngôn của Bạch Cư Dị.

Trong cuộc sống, ta sẽ liên tục gặp khó khăn như thi nhân muốn trồng lan mà không muốn trồng ngải. Khi còn nhỏ sống với cha mẹ, ta không chịu nổi lời nhắc nhở mỗi ngày, nào mặc thêm áo kẻo lạnh, đi ngủ sớm, ăn nhiều hơn, làm việc tốt… Khi đó, ta cảm thấy mình giống như một con chim bị giam cầm, mất tự do, ngày đêm nghĩ muốn bỏ đi. Rồi một ngày, ta rời khỏi nhà. Trời giá lạnh một mình phấn đấu, mới thật sự thấm thía cô đơn, mới bừng tỉnh cha mẹ la rầy kỳ thật hàm chứa tình yêu. Vậy mới biết được, đôi khi bị quản chế cũng là một loại hạnh phúc. Khi bạn hưởng tự do, sự cô đơn đến; khi được cha mẹ chăm lo, tự nhiên có sự kiềm chế mà ta loại bỏ.

Rồi ta tốt nghiệp có được việc làm tốt, khó khăn cũng đến. Khi bị áp lực công việc đến nỗi mất ngủ, ta sẽ nhớ lại cuộc sống êm đềm trong gia đình tuy có bị kiềm chế. Nếu muốn vừa sống yên ổn vừa không nhàm chán, vừa thành công vừa không vất vả, cũng khó khăn như trồng lan không muốn trồng ngải.

Thế sự đại khái là như thế. Hạnh phúc sẽ đi kèm với đau thương, niềm vui sẽ đi theo nỗi buồn, thành công đi kèm vất vả khó khăn… không một lựa chọn nào có thể tận thiện tận mỹ, trồng lan mà không trồng ngải.

Phí Minh Tâm 

***

Hỏi Bạn

Trồng lan không trồng ngải

Lan sinh ngải cũng sinh

Rễ, mầm cùng nhau lớn

Giò, lá nương tốt lành

Thơm giò và hôi lá

Ngày đêm cùng lớn đại

Rẫy ngãi sợ đau lan

Tưới lan e tốt ngải

Lan cũng chưa được tưới

Ngải cũng chưa được trừ

Nghĩ hoài ý không quyết

Hỏi bạn: “sao bây chừ?”

Lộc Bắc

***

Vấn Bạn

Nuôi lan không nuôi ngải

Ngải lá tốt lan tươi

Rể/chồi như đan lại

Quấn quýt nhận nắng mời

Lan thơm ngải mùi hắc

Cùng bung nụ lá xanh

Thương hoa lá chẳng ngắt

Nhổ ngải ngại héo cành

Tưới lan, ngải béo bở

Nên luống cuống phân vân

Nhờ bạn góp ý nhỏ

Cách gì diệt ngải dần

Kiều Mộng Hà

May04th2023

***

Chọn Lan Hay Ngải?

Địa lan chăm chút vun trồng,

Đâu thèm ngải cứu bỗng không tót vào.

Mầm lan - rễ ngải cấu cào,

Bám nhau cùng lớn chao dao tháng ngày.

Giò lan, lá ngải đến hay,

Tựa nhau đùm bọc đắm say giữa trời.

Cánh hoa thơm phức ngát hơi,

Hắc mùi lá ngải - ỉ ôi bao người.

Ngày đêm nảy nở tốt tươi,

Nếu như nhổ ngải, lan thời lụi thôi.

Tưới cho lan thắm say đời,

Sợ rằng ngải ké làn hơi nước cùng.

Phong lan chưa tưới dẫu cưng,

Cay hôi chưa nhổ - lừng khừng còn đây.

Ngẫm đi nghĩ lại khó thay,

Hỏi người: Liệu phải vẽ bày ra sao?

Khánh-Hưng

***

Góp Ý:

BS đọc đi, đọc lại bài thơ này nhiều lần, thấy lạ, và cũng thắc mắc. Ông thi sĩ họ Bạch này sao lại cắc cớ, trồng 2 loại cây trong một chậu: một loại thanh cao, trang nhã, có mùi hương nhẹ nhàng, một loại xấu xí, lại có mùi hôi.Trồng xong rồi, thấy không ổn, mới hỏi ý kiến của bạn bè về cách xử sự… Tại sao không trồng riêng mỗi cây một chậu? BS nghĩ rằng tác giả muốn ẩn dụ ý kiến của mình để nói về việc làm quan: người có tài, có phẩm chất thanh cao lại phải chung sống với đám đồng sự lục lục thường tài, thô lỗ, thiếu tư cách, và mình phải cư xử ra sao? Diệt đám đó thì mình không có quyền, nếu vẫn làm quan thì mình bị ô danh.

Bát Sách.

(ngày 24 tháng 06 năm 2022)