Đề Bình Dương Quận Phần Kiều Biên Liễu Thụ 題平陽郡汾橋 - Sầm Tham (Thịnh Đường )

Sầm Tham 岑參 (715-770) tổ tiên ở Nam Dương sau di cư tới Giang Lăng, dòng dõi của tể tướng Sầm Văn Bản 岑文本 (595-645), thi nhân đời Đường đại biểu cho thơ biên tái cùng với Cao Thích 高適. Tác phẩm có Sầm Gia Châu thi tập 岑嘉州詩集.

Lời phi Lộ

Sầm Tham muốn nhắn người tình rằng mình vẫn nhớ nàng nhưng giả vờ vịnh cây liễu để che mắt vợ. Nhưng thiên hạ thừa biết rằng ông lén vợ về Bình Dương để gặp người tình xưa (ngày xưa hai người từng hò hẹn ở gốc liễu này). Các bậc trượng phu ngày xưa đi ve gái có cần phải giấu vợ đâu; nếu quả thật họ Sầm làm thơ thể tỷ để che mắt vợ thì ít nhất cũng nể vợ.

Nguyên tác Dịch âm

題平陽郡汾橋 Đề Bình Dương Quận Phần Kiều

邊柳樹 Biên Liễu Thụ

此地曾居住 Thử địa tằng cư trú,

今來宛似歸 Kim lai uyển tự quy.

可憐汾上柳 Khả liên Phần thượng liễu,

相見也依依 Tương kiến dã y y.

Dịch nghĩa

Vịnh cây liễu bờ sông Phần ở quận Bình Dương

Ta đã từng ở nơi này

Nên năm nay ta trở lại

Khá thương cho cây liễu trên bờ sông Phần

Lúc gặp lại ta vẫn thấy như hồi nào

(Sầm Tham từng ở Bình Dương 8-9 năm).

Dịch thơ

Vịnh Cây Liễu Bên Cầu Sông Phần Ở Quận Bình Dương

Đất ấy từng cư ngụ,

Năm nay trở lại xem.

Liễu sông Phần dễ mến,

Gặp lại vẫn y nguyên.

Lời bàn

Sầm Tham không nhớ quận Bình Dương (mà ông đã cư ngụ gần 10 năm) bằng nhớ liễu ở bến sông Phần. Mục đích ông về Bình Dương là để thăm cây liễu ở bến sông Phần (xem nó có còn tươi đẹp như xưa hay không).

Con Cò

***

Vịnh Cây Liễu Sông Phần

Đây chốn ta từng ở

Trở về thăm lúc này

Khá thương Phần liễu rủ

Gặp lại vẫn không thay!

Năm xưa từng ngụ chốn này

Về thăm thỏa ước năm nay, một lần

Khá thương cây liễu sông Phần

Gặp nhau vẫn vậy, ân cần như xưa!

Lộc Bắc

***

Cây Liễu Bên Sông

Nơi đây ta trú nhiều ngày…

Năm nay có dịp đáo lai chốn này

Sông Phần liễu rũ thân gầy

Bao năm Em vẫn chẳng thay đổi gì

Kiều Mộng Hà

Austin.4.27.24

***

Cây Liễu Bên Bờ.

Ta từng ở chốn này,

Trở lại thăm hôm nay.

Liễu bến Phần thương mến,

Gặp nhau chẳng đổi thay.

Mỹ Ngọc 

Apr. 27/2024.

***

Cây Liễu Bên Sông

Bình Dương nơi ngụ thuở xưa

Năm nay trở lại cho vừa nhớ thương

Sông Phần rủ nhánh liễu dương

Bao năm vẫn vậy vấn vương bóng hình

Thanh Vân

***

Vịnh Cây Liễu Bên Cầu Sông Phần

Bình Dương một thuở nơi này
Nhớ nhung chốn cũ mong ngày đoàn viên
Thương thay cội liễu sông Phần
Bao năm gặp lại tình thân chẳng dời

Kim Oanh

***

Góp ý:

Đọc bài thơ nhiều lần, BS chẳng thấy gì hấp dẫn, chỉ hơi cảm khái một chút vì Sầm về lại chốn xưa mà cảnh vật còn y như cũ, không phải như mình, nếu trở lại Sàigon thì tìm đâu ra kỷ niệm, “ con đường xưa em đi “…

Lời bàn của ÔC có vẻ hợp lý, khiến bài thơ có vẻ lãng mạn hơn nên BS mới có hứng mà dịch.

Y là dựa vào, bảo vệ, yêu thích, như cũ, hoặc dáng cây cối tốt tươi. Theo Nguyễn Tôn Nhan thì Y Y, chữ kép là dáng mềm mại.

Trong mây cuốn Đường thi của BS, chỉ sách của Trần Trọng Kim có bài này, được dịch theo lục bát, thì không thấy ý thăm người yêu như ÔC:

Đất này trước đã ở lâu,

Năm nay trở lại khác đâu về nhà,

Khá thương cây liễu trên bờ,

Thấy nhau vẫn cứ nhởn nhơ như thường.

Sau đây là bài dịch của Bát Sách:

Ngũ ngôn:

Đất đó ta từng ở,

Năm nay lại trở về,

Khá thương cây Phần liễu,

Nhìn lại vẫn xum xuê.

Lục bát: (theo ý ÔC)

Ta từng ở tại nơi đây,

Trở về nhớ những ngày đầy ái ân,

Khá thương cây liễu sông Phần,

Nhìn nhau còn thấy dáng xuân thủa nào.

Bát Sách

***

Nguyên tác: Phiên âm:

題...柳樹-岑參 Đề...Liễu Thụ - Sầm Tham

此地曾居住 Thử địa tằng cư trú

今來宛似歸 Kim lai uyển tự quy

可憐汾上柳 Khả liên Phần thượng liễu

相見也依依 Tương kiến dã y y

Bài thơ có mộc bản trong sách:

Ngự Định Toàn Đường Thi - Thanh - Thánh Tổ Huyền Diệp `御定全唐詩-清-聖祖玄燁

Thạch Thương Lịch Đại Thi Tuyển - Minh - Tào Học Thuyên 石倉歷代詩選-明-曹學佺

Ghi chú:

Tựa đầy đủ là: Đề Bình Dương Quận Phần Kiều Biên Liễu Thụ (Tham tằng cư thử quận bát cửu niên) 題平陽郡汾橋邊柳樹 (參曽居此郡八九年)

Bình Dương: quận nay là Lâm Phần, tỉnh Sơn Tây

Phần: sông Phần, chảy qua Bình Dương, Sơn Tây, dài khoảng 716 km và là chi lưu lớn thứ hai của sông Hoàng Hà

Uyển tự: thích

Quy: trở về nhà.

Khả liên: dễ thương.

Y y: mô tả thái độ quan tâm đến cây liễu, phất phơ trong gió.

Dịch nghĩa:

Vịnh Cây Liễu Bên Cầu Sông Phần Ở Quận Bình Dương

(Tham từng sống ở quận này tám chín năm)

Ta từng sống ở đất này,

Hôm nay thích trở về thăm nơi cũ.

Cây liễu dễ thương trên bờ sông Phần,

Thấy lại cũng như hồi nào (không thay đổi).

The Willow Tree by the Fen River Bridge in Ping Yang by Cen Can

I used to live in this area,

Today I return to visit.

The likeable willow on the bank of the Fen River,

Seems not to have changed.

Dịch thơ:

Vịnh Cây Liễu Bên Cầu Sông Phần

Thể lục bát: 

Trước kia từng sống nơi đây,
Về thăm chốn cũ hôm nay thỏa tình.
Liễu xưa không đổi dáng hình,
Phất phơ trong gió một mình bên sông.

Thể ngũ ngôn tứ tuyệt: 

Từng sống ở nơi này,
Hôm nay viếng lại đây.
Liễu yêu đón gió mát,
Hình dáng vẫn không thay.

Phí Minh Tâm

Sơn Phòng Xuân Sự Kỳ 2 山房春事其二 - Sầm Tham

Sầm người huyện Nam Dương, tỉnh Hà Nam, sinh năm 715, đậu Tiến Sĩ năm 744, đời Đường Huyền Tông. 

Mới đầu, ông được phong là Tham Quân, sau đổi làm Tả bổ khuyết, là một chức quan trong Trung Thư Tỉnh (cùng Thượng Thư và Môn Hạ, họp thành Tam Tỉnh đời Đường) 

Vì tính khí khái, cương trực, hay chỉ trích đại thần, nên bị biếm đi xa, hầu như cả cuộc đời, không được ở kinh đô. Sau cùng, ông làm tùng sự cho Đỗ Hồng Tiệm, trấn thủ Tứ Xuyên. Ông từ chức và mất ở Thục năm 770, hưởng dương 55 tuổi. 

山房春事其二        Sơn Phòng Xuân Sự Kỳ 2 

梁園日暮亂飛鴉， Lương viên nhật mộ loạn phi nha, 

极目蕭條三兩家。 Cực mục tiêu điều tam lưỡng gia. 

庭樹不知人去盡， Đình thụ bất tri nhân khứ tận, 

春來還發舊時花。 Xuân lai hoàn phát cựu thì hoa. 

                                 Sầm Tham

***

Dịch nghĩa: 

Nét Xuân Ở Nhà Trong Núi Kỳ 2 

Trong vườn Lương, lúc chiều tà những con quạ bay hỗn loạn 

Cố trông hết tầm mắt cũng chỉ thấy vài ba nhà tiêu điều 

Cây trong sân không biết rằng người ta đà đi hết 

Xuân về lại nở những bông hoa thời xa xưa. 

Dịch Thơ:

Vườn Lương quạ loạn lúc chiều tà, 

Trước mắt tiêu sơ mấy mái nhà, 

Cây sân nào biết người đi hết, 

Xuân về, cành cũ lại nở hoa. 

Chú thích: 

- Sơn phòng là phòng trên núi. Trần Trọng San nói là phòng đọc sách. 

- Lương Viên: Vườn Lương 

Wikipedia giải thích là vườn của Lương Hiếu Vương, con thứ của Lương Vũ Đế Tiêu Diễn, thời Nam Bắc Triều, từ 502 tới 550. Lúc trước, vườn có tên là Đông Uyển, trong thành Thư Dương, về sau mới gọi là Lương viên. Tôi không tin giải thích này vì 2 lý do: 

1- Lương Vũ Đế là ông vua văn võ toàn tài, nhưng lại mộ đạo Phật, xây nhiều chùa, và đời sống rất đạm bạc, không lý gì để con xa hoa, phí phạm. 

2- Quốc hiệu là Lương, thiếu gì chữ mà phải dùng lại chữ này. 

Theo cụ Trần Trọng Kim thì đây là vườn của Lương Hiếu Vương Lưu Vũ, em ruột của Hán Cảnh đế Lưu Khải. Là hoàng đệ, lại có công lớn dẹp loạn, nên được ưu đãi, sống rất xa xỉ, phóng túng. Và vườn Lương một thời là nơi phồn hoa đô hội, đủ các món ăn chơi... 

Bài này đã có rất nhiều người dịch, đại khái cũng na ná, đôi khi phải dùng những chữ không được hay vì kẹt vần... Bản của Bát Sách như sau: 

Bát Sách. 

***

Nét Xuân Ở Nhà Trong Núi Kỳ 2 

Ngày tắt, vườn Lương loạn quạ bay 
Nhướng trông dăm nóc hắt hiu bày 
Cỏ cây nào biết người đi hết 
Xuân tới hoa xưa vẫn nở đầy! 

Lộc Bắc 

***

Dịch Nghĩa: 

Cảnh Xuân Nơi Nhà Trên Núi 

Trong vườn nhà họ Lương lúc chiều tà, quạ bay hỗn loạn

Cố trông hết tầm mắt cũng chỉ thấy vài ba nhà tiêu điều

Cây trong sân không biết rằng người ta đã đi hết

Xuân về lại nở những bông hoa thời xa xưa. 

Dịch Thơ: 

Cảnh Xuân Nơi Nhà Trên Núi 

Quạ bay loạn xạ trong vườn chiều 
Hoang vắng vài nhà cảnh đìu hiu 
Cây cỏ nào hay người bỏ phế 
Xuân về hoa cũ nở thêm nhiều. 

Anh Ngữ:

Spring In A Mountain House 

In late afternoon, crows fly in the disorderly yard 
There are only a few desolated houses to the end of the view 
Plants and trees do not realize that all men have left 
But spring is coming back and lots of old flowers will blossom. 

 Phí Minh Tâm  

 ***
Nét Xuân Ở Nhà Trong Núi Kỳ 2

Vườn Lương chiều xuống quạ la đà. 
Mỏi mắt tiêu điều ba bốn nhà. 
Cây cũ chẳng hay người vắng bóng, 
Xuân về còn cứ nở hoa xưa! 

 Con Cò 

* Sầm Tham mượn vườn Lương để tả nỗi xúc động trước cảnh biến đổi tiêu điều tại miền sơn cước. 

2 câu đầu: 

Ông than rẳng nhìn mỏi mắt mà chỉ thấy lũ quạ bay loạn xạ và vài ba căn nhà thưa thớt! 

2 câu sau: 

Ở một nơi vốn dĩ đã vắng vẻ tiêu điều, dân cư lại bỏ đi hết. Thế mà cái cây mọc trước đình lại vẽ vời nở hoa như xưa! 

Bài thơ muốn nói cảnh vật đã tiêu điều vắng vẻ, người lại bỏ đi hết thì hoa kia còn nở làm gì? 

***

Cảnh Xuân Trong Núi kỳ 2 

Quạ loạn vườn Lương lúc xế tà 
Tiêu sơ đứng đó mấy khung nhà 
Cây sân đâu biết người đi cả 
Xuân tới vườn xưa lại trổ hoa 

Lạc Thủy Đỗ Quý Bái

***

Họa bài Nét Xuân Ở Nhà Trong Núi Kỳ 2 của Lộc Bắc

Vườn Lương chiều xuống quạ tung bay
Dõi mắt nhìn: nhà mấy nóc gầy
Sân trước vắng người cây chẳng biết
Phô màu hoa cũ đón xuân lai

Tuệ Quang TTT