Hương gây mùi nhớ,
Trà khan giọng tình.
(Kiều)
Trời sinh ra con người có mắt, tai, mũi, mồm, lưỡi, họng, tay, chân…Mỗi bộ phận này đều có nhiệm vụ riêng của nó để giúp cho cơ thể con người tránh được những hậu quả mà có thể làm cho con người không thể tồn tại được nữa.
Thiên hạ có thể tuyệt thực mà vẫn sống nhưng con người không thể “tuyệt thở” được vì sẽ bị “tắt thở và có thể… đi đoong luôn!”
Mạch sống của con người là không khí và chúng ta cần phải có không khí trong lành để sống khỏe mạnh. Người viết sợ nhất là phải ngứi mùi thuốc lá của người khác và mùi nước hoa của phái nữ đã làm cho chúng tôi choáng váng cái cái đầu trong nhiều năm trước đây.
Thứ đến là nước uống. Chúng ta cần phải uống nước. Tuyệt thực thì… OK nhưng chúng ta vẫn cần phải thở và uống nước. Quan trọng là nước uống cần phải được tinh khiết, trong lành…
Đôi mắt chúng ta, cho dù rất tinh anh trong lúc còn nhỏ cho đến khi lớn lên rồi bắt đầu bị lão hóa… Muốn nhìn cho được chính xác, dù mắt tốt, mắt yếu, chúng ta cũng cần phải có không khí không bị ô nhiễm che mất những thứ gì đang thật sự xẩy ra…
Cái lưỡi con người giúp chúng ta biết thế nào là vị mặn, ngọt, chua, cay… của đồ ăn, thức uống. Phản ứng của cơ thể con người có thể làm cho cổ họng chúng ta sưng lên (để rồi chúng ta có thể bị tắt thở luôn), và cũng có thể làm cho con người bị nôn, ọe…
Trời sinh ra cái tai con người để nghe được những tiếng động xung quanh. Cái tai và bộ óc con người không những giúp cho chúng ta có thể nghe được các tiếng động xung quanh mà còn nghe và hiểu được tiếng nói của những người xung quanh mình nữa… Môi trường mà quá ồn ào thì tai chẳng giúp gì cho ta nghe và biết được sự việc ra sao…
Trời cũng sinh ra cái mũi con người để chúng ta có thể ngửi được những mùi trong không khí xung quanh nhất là những mùi thơm trong các nhà bếp, nhà hàng. Nhiều mùi vị xung quanh có thể làm cho chúng ta thấy khoan khoái nhưng cũng có thể làm cho chúng ta xây xẩm mặt mày. Đặc biệt là lắm mùi thơm thoang thoảng trong không khí có thể mang tâm hồn chúng ta trở về một dĩ vãng rất nên thơ của một thời nào đã qua.
Trời còn cho chúng ta xúc giác. Trời lạnh, thấy lạnh. Trời nóng, thấy nóng. Tùy theo cái cảm giác nóng lạnh này mà chúng ta đã biết cách ăn mặc để cho cơ thể có thể giúp chúng ta cảm thấy dễ chịu hơn.
Hồi người viết đang đi vào tuổi 50 gì đó, mỗi buổi tối, tôi có thói quen hay đi bơi tại một hồ bơi gần nhà. Bơi xong, cảm thấy nhẹ nhàng và khỏe khoắn vô cùng. Trên đường về, trong đêm mùa hè, khi lái xe dọc theo một khúc quanh, bỗng nhiên ngửi thấy mùi thơm rất nhẹ nhàng dễ chịu vô cùng… Ra khỏi khúc quanh, mùi hương biến mất… Mùi thơm này đã mang cho tôi trở lại thời thơ ấu tại Bắc Ninh với mùi hoa bưởi khi cây đang ra hoa. Bỗng đâu, tôi được nhớ lại thời kỳ còn cha, còn mẹ, còn được đoàn tụ với tất cả các anh chị em… Một chút gì để nhớ, để thương…
Hè năm 2002, ngay sau khi tôi được về hưu non ở tuổi 60, vợ chồng chúng tôi cùng 20 người bạn rủ nhau sang Punta Cana, Dominician Republic để nghỉ hè trong vòng một tuần lễ. Sau khi xe bus đã thả chúng tôi xuống trước cửa Hotel, chúng tôi lấy hành lý và mỗi cặp đi về phòng của mình. Đang kéo cái valise, bỗng đâu, tôi ngửi thấy mùi thơm thoang thoảng trong không khí ban đêm mùa hè… Người viết có cảm giác như mình đang còn sống tại quê hương cội nguồn hồi còn nhỏ. Hồi mà chưa bị cảnh gia đình tan nát sau khi di cư vào Nam… Vui buồn lẫn lộn; cho đến bây giờ, hơn 20 năm sau, khi nhớ lại, tôi vẫn còn thấy vương vấn vô cùng.
Cũng trong dịp đi chơi này, đêm hôm sau, sau khi đã ăn cơm no nê, cả bọn chúng tôi đi dạo xung quanh bờ biển… Gió hiu hiu thổi, nói tiếng Việt huyên thuyên với nhau… Bỗng đâu, tôi liếm môi và nhận thấy vị muối mằn mặn. Hóa ra cơn gió từ ngoài khơi thổi vào, mang theo vị muối của nước biển… Trời ban đêm mùa hè nóng nực, vị mặn của muối trong cơn gió biến đã mang tôi trở về với bãi biển Vũng Tàu, sau khi tôi mới thi xong phần Tú Tài 1…
Năm 1989, tôi đã được may mắn đi nghỉ hè cùng gia đình sang Venezuela tại một cái resort mà quên tên mất rồi. Nhớ nhất là được ăn hai món: Fish Soup (canh cá nấu với chuối plaintain và khoai sọ) và Venezualian Pork (thịt heo kho Nam Mỹ). Vị canh cá và thịt heo này đã đưa tôi trở về hồi còn nhỏ dại được ăn cá rô rán và thịt lợn nuôi trong vườn nhà – khác xa với cái vụ cá đông lạnh (frozen fish) và thịt lợn nuôi hàng đàn và bị giết hàng loạt tại Canada. Vị giác đã giúp tôi “nối lại được với mạch điện dĩ vãng” đã bị vùi sâu trong rất nhiều năm trời.
Suốt cả thập niên 2010, tôi đã từng đi kiếm một hiệu ăn Nam Mỹ (Venezualian restaurant) tại Torono để được thưởng thức lại cái món “Fish Soup” và “Venezualian Pork” nhưng tiếc quá, không tìm ra được một hiệu ăn nào hết. Vẫn cò thấy hậm hực trong người. Và tiếc thay Canada không còn có dịch vụ đi du lịch sang Venezuala nữa.
Năm 2005, vợ chồng chúng tôi đã được sống 4 ngày tại Sapa. Sapa có cái lành lạnh rất đặc biệt: rất khác cái lạnh của Bắc Mỹ, Úc, Âu châu, Nhật Bản. Nhưng nếu tôi được “hưởng cái lạnh đặc biệt này” tại một nơi nào đó trên thế giới mà có cái lạnh giống như tại Sapa, chắc chắn là tôi sẽ nhận ra nó ngay. Xúc giác giữ nhiệm vụ này.
Cũng trong năm 2005, trong 9 ngày thăm viếng Hà Nội thì 8 ngày tôi bị ho liên tục trừ một ngày khi vợ chồng chúng tôi bỏ Hà Nội để đi thăm Tam Cốc. Sau khi xe bus đã ra khỏi Hà Nội, tôi hết ho. Sau khi xe về lại Hà Nội, tôi lại tiếp tục ho. Tất cả các nơi khác tại Việt Nam, kể cả Sài Gòn, tôi không hề bị ho. Không khí tại Hà Nội hoàn toàn bị ô nhiễm vì không được gió thổi đi. Sài gòn may mắn có những luồng gió ban đêm thổi không khí ô nhiễm ra Biển Đông rồi thay bằng một luồng không khí mới.
Nếu tôi nhớ không lầm, cho đến thập niên 1990, nước hoa mà đàn ông và đàn bà ưa thích dùng để “làm đẹp, làm thơm” con người vẫn còn thịnh hành. Nhưng càng ngày, càng nhiều người bị dị ứng với mùi thơm của các loại nước hoa/dầu thơm cho nên thiên hạ mới bắt đầu để ý đến việc không dùng nước hoa khi đi ra ngoài nữa. Cá nhân người viết cũng đã từng cảm thấy khó chịu khi ngửi mùi nước hoa đắt tiền của thiên hạ, nhất là khi đi trong thang máy.
Người viết đã từng cảm thấy rất khổ sở trong lúc mùa đông tại Canada, nhà bị đóng kín mít mà thiên hạ vẫn còn hút thuốc lá trong nhà. Chúng tôi đã thường phải đứng gần cửa ra vào, hay cứa sổ để lâu lâu hé mở cưả để được thở không khí trong lành. Mãi về sau này, chính quyền mới cấm không cho phép dân chúng hút thuốc trong nhà, trong những nơi làm việc…
Thời tiền sử, con người chỉ cần có nhu cầu như thức ăn, nước uống, trồng lúa, trồng rau, nuôi súc vật… Đời sống giản dị cho nên ít có nhu cầu. Càng văn minh bao nhiêu, càng sinh ra nhiều nhu cầu khác mà con người lại quên mất mình đã lạm quyền rất nhiều vì đã làm hại cho phần môi sinh của thiên nhiên…
Theo con số thống kê thì mỗi ngày, mỗi người dân Bắc Mỹ thải đi 1.5 kg rác (solid wastes). Thải rác bằng cách nào?
i. Đốt rác ở nhiệt độ rất cao. Hệ lụy: không khí bị ô nhiễm + tốn tiền – Kết quả: Tránh đốt.
ii. Phần rác rưởi (solid wastes) được xé nhỏ rồi đem đi trôn. Hệ lụy: Vẫn còn tốn đất, tốn tiền.
iii. Dùng lại (Reduce, Reuse, Recycle) nếu có thể được. Hệ lụy: Khá hơn, ít tốn kém hơn, nhưng vẫn còn tốn đất đế trôn các thứ khác.
Hồi năm 1984, 1985 gì đó, các giáo sư trong ngành Công Chánh tại Centennial College chúng tôi đã nẩy ra ý kiến thành lập chương trình (program) “Solid Wastes Management” (Xử lý Rác Rưởi) của trường Công Chánh nhưng không được Colledge chấp thuận vì số sinh viên nhập học không được nhiều cho lắm. Lý do chính yếu là bộ môn “Solid Wastes Management” không “ăn khách” (“hot”) một chút nào: rác rưởi thì ai mà muốn đụng tới!
Cái lưỡi, trong văn hóa Việt Nam, thường hay bị chê trách là “miệng lưỡi thiên hạ!” Tuy nhiên nó giữ một “chức vụ quan trọng” so với các giác quan khác. Khi ta bỏ một món gì vào trong miệng, cái lưỡi sẽ báo động cho cơ thể biết cái “vị” của món đó liền. “Hệ thống tình báo của cái miệng” sẽ ngay lập tức nhổ cái vật đó ra khỏi miệng và lưỡi liền.
Cái lưỡi nhận diện không những mau chóng mà còn rất tinh vi nữa. Khi ta bỏ một miếng đồ ăn vào miệng quá nóng, ngay lập tức ta há miệng ra, la làng mà cũng có thể cái miệng, cái lưỡi tự động đẩy miếng đồ ăn ra khỏi miệng ngay lập tức luôn.
Một lần khi tôi sang vùng Orange County bên Mỹ thăm bà con, tôi được ăn nhãn lồng được trồng tại Hawaii. Quả nhãn ngọt lịm; vị ngọt này đã làm cho tôi nhớ lại ngay cái vị ngọt của trái nhãn Hưng Yên khi tôi còn nhỏ tại làng quê ở Bắc Ninh. Tự nhiên tôi “nhận thức” được vị ngọt của quá nhãn ngay lập tức, tuy rằng máy chục năm sau mới được ăn trái nhãn đầu đời của tôi khi còn nhỏ dại.
Cũng có lần ở trong tuổi 70, khi vợ chồng già chúng tôi sang nghỉ hè tại Honolulu, bà vợ tôi hứng chí nấu cho 10 người trong nhóm món Bún Bò Huế sau khi cả bọn đi shopping mua thịt heo, thịt bò, rau, đồ gia vị về… Khi tôi ăn rau húng quế trồng tại Hawaii, cảm thấy rất ngon, vị húng rất Việt Nam, vì rằng đó là vị rau húng quế mà tôi đã được ăn tại Sài Gòn khi mới còn đang học mấy năm đầu của Trung học. Không những nó ngon mà nó còn mang lại cả một bầu trời Sài Gòn, sau khi gia đình chúng tôi mới di cư vào Nam. Vị giác là một bộ phận rất là tinh vi và chính xác…
Vị giác (lưỡi), khứu giác (mũi), xúc giác (tay, chân, mặt, họng), thị giác (mắt), thính giác (tai) là những bộ phận rất tinh vị để điều khiển thân thể con người. Mà cũng vì con người đã lạm dụng các bộ phận này cho nên nhân loại mới bắt đầu phải để ý đến phần bảo vệ môi sinh liên quan đến không khí ô nhiễm, vấn đề rác rưởi ảnh hưởng tai hại đến môi sinh, nước mưa/nước ngọt/nước biển, âm thanh, bụi bậm…
Kính mời Quý Vị đón đọc những bài viết liên quan đến môi sinh trong những bài tiếp của chúng tôi trong tương lai.
Đàm Trung Phán
GS Công Chánh Hồi Hưu
Mississauga, Canada
Oct. 26, 2023
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét