Thực ra vào thời vua Đương Huyền Tông 唐玄宗, sách Giáo Phườ ng Ký 教坊记 đã chép một khúc điệu có tên là Vọng Giang Nam 望江南 như từ điệu của Lý Đức Dụ. Vậy là Đoàn An Tiết đã sai.
Bài từ của Lý Đức Dụ đã thất truyền nhưng sau đó nhiều người đã điền bài từ này với những tên khác nhau như Ức Giang Nam 憶江南 (Bạch Cư Dị 白居易), Xuân Khứ Dã 春去也 (Lưu Vũ Tích 劉禹錫), Vọng Giang Nam (Ôn Đình Quân 溫庭筠), Mộng Giang Nam 夢江南 (Hoàng Phủ Tùng 皇甫松), Vọng Giang Mai 望江梅 (Lý Dục 李煜) v.v.
Cũng từ sự tích này, hợp với sự tích Đỗ Thu Nương 杜秋娘 của nhà thơ Đỗ Mục 杜牧 mà danh từ “Thu Nương” được giới văn thi sĩ dùng để chỉ phụ nữ mỹ lệ có đàn ca mà ngoài đời gọi là ca kỹ, ca nữ. Họ là những người đàn hát trong các giáo phường hay được những người quyền quý nuôi trong nhà để phục vụ vui chơi giải trí. Bạch Cư Dị đề cập đến “Thu Nương” trong bài thơ Tỳ Bà Hành như một mỹ nhân xinh đẹp:
曲罷曾教善才服，Khúc bãi tằng giao Thiện Tài phục,
妝成每被秋娘妒。Trang thành mỗi bị Thu Nương đố.
Xong khúc đàn từng được ông Thiện Tài khâm phục,
Mỗi khi trang điểm xong thì bị bà Thu Nương ganh tỵ (vì xinh đẹp).
Cũng do bài thơ “Đỗ Thu Nương Thi” của Đỗ Mục mà chữ Thu Nương đôi khi được dùng để chỉ phụ nữ già nua suy nhược.
Ngoài ra thì trong xã hội xưa, giới ca kỹ thường bị đọa đầy trong kiếp phong trần như “Thu Nương” của Chu Bang Ngạn 周邦彥trong bài từ “Bái Tinh Nguyệt拜星月”:
識秋娘庭院。Thức thu nương đình viện.
Biết là đến sân vườn của nàng thu nương.
Từ điệu Vọng Giang Nam thoạt tiên chỉ là đơn điệu với 5 câu, 27 chữ. Mãi đến đời Tống mới có song điệu gồm 2 phần đơn điệu ghép lại.
Dưới đây là 2 bài đơn điệu của Ôn Đình Quân và 1 bài song điệu của Tô Thức.
望江南 - 溫庭筠 Vọng Giang Nam – Ôn Đình Quân
Kỳ 1
千萬恨， Thiên vạn hận,
恨極在天涯。 Hận cực tại thiên nhai.
山月不知心裏事， Sơn nguyệt bất tri tâm lý sự,
水風空落眼前花。 Thủy phong không lạc nhãn tiền hoa.
搖曳碧雲斜。 Dao duệ bích vân tà.
Kỳ 2
梳洗罷， Sơ tẩy bãi,
獨倚望江樓。 Độc ỷ vọng giang lâu.
過盡千帆皆不是， Quá tận thiên phàm giai bất thị,
斜暉脈脈水悠悠。 Tà huy mạch mạch thủy du du.
腸斷白蘋洲。 Trường đoạn bạch tần châu.
Chú Thích
1 Cách luật của bài từ Vọng Gian Nam 望江南 đơn điệu. Bài này có 27 chữ, 3 bình vận:
B X T cú
X T T B B vận
X T X B B T T cú
X B B T T B B vận
B T T B B vận
2 Hận 恨: hận biệt ly.
3 Thiên nhai天涯: chân trời, ở nơi xa.
4 Tâm lý sự 心裏事: tâm sự, chuyện lòng, việc lòng.
5 Thủy phong 水風: nước và gió.
6 Không 空: chỉ có, toàn là.
7 Nhãn tiền 眼前: trước mắt.
8 Dao duệ 摇曳: dao đãng摇荡, nhè nhẹ phiêu đãng.
9 Bích vân 碧雲: ý nghĩa cơ bản của chữ này là mây xanh hoặc những đám mây trên nền trời xanh. Trong văn chương cổ chữ này thường dùng chỉ phương trời xa, nơi chân trời, trong hoàn cảnh biệt ly đoạn tình. Chữ bích vân xuất hiện đầu tiên trong bài thơ Hưu Thượng Nhân oán biệt 休上人怨别 (bài thơ oán biệt theo phong cách của Hưu Thượng Nhân tức Thang Huệ Hưu湯惠休) của Giang Yêm 江淹thời Nam Bắc Triều 南北朝:
日暮碧云合，Nhật mộ bích vân hợp, Trời chiều mây mầu tụ tập,
佳人殊未来。Giai nhân thù vị lai. Người đẹp còn chưa đến.
Trong bài Tô Mạc Già 蘇幕遮 của Phạm Trọng Yêm 范仲淹thì chữ “Bích vân thiên 碧雲天” là bầu trời xanh biếc.
Trong bài này chữ Bích Vân chỉ những đám mây mầu phiêu đãng lúc hoàng hôn.
10- Tà 斜= tà huy 斜暉: ánh sáng của mặt trời khi ngả về tây.
11- Sơ tẩy 梳洗: chải đầu, rửa mặt, trang điểm.
12- Độc ỷ 獨倚: một mình tựa cửa hay tựa lan can.
13- Vọng giang lâu 望江楼: căn lầu hướng mặt trước dòng sông.
14- Thiên phàm千帆: hàng ngàn chiếc thuyền buồm.
15- Giai 皆: đều.
16- Tà huy 斜晖: ánh sáng lúc mặt trời sắp lặn.
17- Mạch mạch 脉脉: ý nói ánh dương quang yếu ớt như chan chứa tình cảm muốn thố lộ.
18- Thủy du du 水悠悠: dáng vẻ ưu sầu tư lự hoặc là dáng vẻ tự nhiên hoặc là vẻ xa xăm, mãi mãi.
19- Trường đoạn 肠断: đau lòng.
20- Bạch tần 白蘋: một thứ cỏ mọc trong nước nhô lên khỏi mặt nước. Ngày xưa nam nữ thường hái hoa bạch tần để tặng nhau khi đi xa.
Châu 洲: đất bồi giữa ao hồ hay sông.
Dịch Nghĩa
Kỳ 1
Nghìn vạn mối hận lòng.
Mối hận vô cùng ra đến tận xa xôi (nơi chàng ở)
Vầng trăng trên ngọn núi đâu có biết tâm sự của thiếp,
Giữa cảnh nước và gió chỉ có những bông hoa rơi rụng trước mắt thiếp.
(Xa xa) Vầng mây mầu phiêu đãng trong cảnh hoàng hôn.
Kỳ 2
Chải đầu rửa mặt đã xong,
Một mình tựa cửa căn lầu nhìn dòng sông.
Điểm qua hết nghìn cánh buồm mà đều không phải (thuyền của anh về),
Ánh sáng tà huy yếu ớt đượm tình, nước vẫn chẩy lững lờ muôn thuở.
Nhìn những ngọn cỏ bạch tần mọc trên cồn giữa sông mà thấy đau lòng.
Phỏng Dịch
1.Vọng Giang Nam - Ước Tương Phùng
Ngàn vạn hận,
Hận mãi chốn xa xôi.
Trăng núi biết đâu tâm sự ấy,
Ngước nhìn trong gió nước hoa rơi.
Mây tím tận chân trời.
Xong trang điểm,
Tựa cửa ngắm dòng sông.
Nghìn cánh buồm về chàng chẳng thấy,
Tà huy u ám nước mênh mông,
Ly biệt cảnh đau lòng.
2. Ước Tương Phùng
Vạn ngàn hận, chốn xa xôi,
Núi trăng đâu biết tình tôi vơi đầy.
Cảnh gió nước, cánh hoa rơi,
Hoàng hôn phiêu đãng vừng mây sắc mầu.
Trang điểm xong, tựa cửa lầu,
Vọng xa sông nước thấy đâu buồm chàng.
Tà huy u ám mênh mang,
Đau lòng ly biệt cỏ tràn bến sông.
HHD
11-2019
望江南 - 蘇軾 Vọng Giang Nam – Tô Thức
·超然臺作 Siêu Nhiên Đài tác
春未老， Xuân Vị Lão,
風細柳斜斜。 Phong tế liễu tà tà.
試上超然臺上看， Thí thướng Siêu Nhiên Đài thượng khán,
半壕春水一城花。 Bán hào xuân thủy nhất thành hoa.
煙雨暗千家。 Yên vũ ám thiên gia.
寒食後， Hàn thực hậu,
酒醒卻咨嗟。 Tửu tỉnh khước tư ta.
休對故人思故國， Hưu đối cố nhân tư cố quốc,
且將新火試新茶。 Thả tương tân hỏa thí tân trà.
詩酒趁年華。 Thi tửu sấn niên hoa.
Chú Thích
1- Cách luật bài từ Vọng Giang Nam song điệu, gồm 2 bài Mộng Giang Nam ghép lại:
X T X B B T T cú
X B X T T B B vận
X T T B B vận
B X T cú
X T T B B vận
X T X B B T T cú
X B X T T B B vận
X T T B B vận
2- Siêu Nhiên Đài 超然台: xây trên cổng bắc của thành Mật Châu 密州, lên đài có thể nhìn quanh toàn thành.
3- Phong tế 風細: gió nhẹ.
4- Hào 壕: ngòi nước đào vòng quanh chân thành.
5- Yên vũ 煙雨: hình dung trận mưa trông từ xa.
6- Hàn Thực 寒食: lễ tiết ngày xưa, trước tiết Thanh Minh清明 một hoặc hai ngày. Tương truyền ở nước Tấn 晉 trong thời chiến quốc, người Giới Tử Thôi 介子推 đã giúp Tấn Văn Công Trùng Nhĩ 晉文公重耳 đoạt được ngôi vị. Sau đó ông vào ẩn cư ở núi Miên Sơn 绵山. Tấn Văn Công triệu tập nhiều lần không được bèn phóng hỏa đốt rừng, Giới Tử Thôi không chịu ra và bị thiêu chết. Tấn Văn Công hối hận nên ra lệnh rằng: từ đây về sau, ngày Giới Tử Thôi chết là ngày cấm lửa, mọi nguồn lửa phải dập tắt, mọi nhà chỉ được ăn cơm nguội đã nấu từ trước nên gọi là tiết Hàn Thực.
7- Tư ta 咨嗟: than vãn, than thở.
8- Cố nhân 故人: chỉ quan thông phán 通判 ở Mật Châu là Triệu Thành Bá趙成伯, bạn với Tô Thức.
9- Cố quốc 故国: chỉ cố hương.
10- Tân hỏa 新火: Trong tiết Hàn Thực thì cấm lửa. Sau đó sẽ dùng gỗ du liễu 榆柳 mà đánh lửa mới, vì vậy gọi là “Tân Hỏa”.
11- Tân trà 新茶: chỉ lá trà hái trước tiết Thanh Minh nên còn gọi là Minh Tiền Trà 明前茶.
12- Niên hoa 年華: tuổi trẻ.
Dịch Nghĩa
Ghi chú của tác giả: làm khi ở trên Siêu Nhiên Đài.
Xuân chưa già (chưa hết mùa xuân),
Gió nhè nhẹ, cành liễu nghiêng nghiêng.
Thử lên trên Siêu Nhiên Đài xem,
Nửa hào nước xuân, đầy thành hoa.
Mưa khói bao phủ ngàn nhà.
Sau tiết Hàn Thực,
Tỉnh rượu rồi thì lại than thở không thôi (vì nhớ quê hương).
Đang đứng trước người bạn cũ chớ nên tưởng nhớ cố hương,
Hãy đem lửa mới nhóm mà nấu bình “Tân trà”.
Còn trong tuổi niên hoa nên nhân đó mà uống rượu, làm thơ. (tận hưởng tuổi trẻ).
Phỏng Dịch
1- Vọng Giang Nam - Tuổi Niên Hoa
Xuân chưa lão,
Gió nhẹ liễu la đà.
Thử bước lên Siêu Đài vọng ngóng,
Nửa hào thu thủy một thành hoa.
Mưa khói ám ngàn nhà.
Sau Hàn thực,
Tỉnh rượu lại lo ra.
Đừng trước cố nhân mơ cố quốc.
Hãy đem lửa mới nấu bình trà.
Thơ rượu tuổi niên hoa.
2- Tuổi Niên Hoa
Mùa xuân còn đấy chưa tàn,
Phất phơ làn gió mơn man liễu cành.
Siêu Nhiên Đài vọng nhìn quanh,
Nửa hào thu thủy một thành sắc hoa.
Khói mưa bao phủ ngàn nhà,
Vừa xong hàn thực say ngà tửu bôi,
Tỉnh ra than thở không thôi,
Đừng mơ cố quốc trước người bạn xưa.
Hãy đem tân hỏa đầu mùa,
Nấu bình trà mới, niên hoa tuổi đời,
Hồn thơ chén rượu không vơi.
HHD
望江南 - 蘇軾 Vọng Giang Nam – Tô Thức
·超然臺作 Siêu Nhiên Đài tác
春未老， Xuân Vị Lão,
風細柳斜斜。 Phong tế liễu tà tà.
試上超然臺上看， Thí thướng Siêu Nhiên Đài thượng khán,
半壕春水一城花。 Bán hào xuân thủy nhất thành hoa.
煙雨暗千家。 Yên vũ ám thiên gia.
寒食後， Hàn thực hậu,
酒醒卻咨嗟。 Tửu tỉnh khước tư ta.
休對故人思故國， Hưu đối cố nhân tư cố quốc,
且將新火試新茶。 Thả tương tân hỏa thí tân trà.
詩酒趁年華。 Thi tửu sấn niên hoa.
Chú Thích
1- Cách luật bài từ Vọng Giang Nam song điệu, gồm 2 bài Mộng Giang Nam ghép lại:
B X T cú
X T T B B vậnX T X B B T T cú
X B X T T B B vận
X T T B B vận
B X T cú
X T T B B vận
X T X B B T T cú
X B X T T B B vận
X T T B B vận
2- Siêu Nhiên Đài 超然台: xây trên cổng bắc của thành Mật Châu 密州, lên đài có thể nhìn quanh toàn thành.
3- Phong tế 風細: gió nhẹ.
4- Hào 壕: ngòi nước đào vòng quanh chân thành.
5- Yên vũ 煙雨: hình dung trận mưa trông từ xa.
6- Hàn Thực 寒食: lễ tiết ngày xưa, trước tiết Thanh Minh清明 một hoặc hai ngày. Tương truyền ở nước Tấn 晉 trong thời chiến quốc, người Giới Tử Thôi 介子推 đã giúp Tấn Văn Công Trùng Nhĩ 晉文公重耳 đoạt được ngôi vị. Sau đó ông vào ẩn cư ở núi Miên Sơn 绵山. Tấn Văn Công triệu tập nhiều lần không được bèn phóng hỏa đốt rừng, Giới Tử Thôi không chịu ra và bị thiêu chết. Tấn Văn Công hối hận nên ra lệnh rằng: từ đây về sau, ngày Giới Tử Thôi chết là ngày cấm lửa, mọi nguồn lửa phải dập tắt, mọi nhà chỉ được ăn cơm nguội đã nấu từ trước nên gọi là tiết Hàn Thực.
7- Tư ta 咨嗟: than vãn, than thở.
8- Cố nhân 故人: chỉ quan thông phán 通判 ở Mật Châu là Triệu Thành Bá趙成伯, bạn với Tô Thức.
9- Cố quốc 故国: chỉ cố hương.
10- Tân hỏa 新火: Trong tiết Hàn Thực thì cấm lửa. Sau đó sẽ dùng gỗ du liễu 榆柳 mà đánh lửa mới, vì vậy gọi là “Tân Hỏa”.
11- Tân trà 新茶: chỉ lá trà hái trước tiết Thanh Minh nên còn gọi là Minh Tiền Trà 明前茶.
12- Niên hoa 年華: tuổi trẻ.
Dịch Nghĩa
Ghi chú của tác giả: làm khi ở trên Siêu Nhiên Đài.
Xuân chưa già (chưa hết mùa xuân),
Gió nhè nhẹ, cành liễu nghiêng nghiêng.
Thử lên trên Siêu Nhiên Đài xem,
Nửa hào nước xuân, đầy thành hoa.
Mưa khói bao phủ ngàn nhà.
Sau tiết Hàn Thực,
Tỉnh rượu rồi thì lại than thở không thôi (vì nhớ quê hương).
Đang đứng trước người bạn cũ chớ nên tưởng nhớ cố hương,
Hãy đem lửa mới nhóm mà nấu bình “Tân trà”.
Còn trong tuổi niên hoa nên nhân đó mà uống rượu, làm thơ. (tận hưởng tuổi trẻ).
Phỏng Dịch
1- Vọng Giang Nam - Tuổi Niên Hoa
Xuân chưa lão,
Gió nhẹ liễu la đà.
Thử bước lên Siêu Đài vọng ngóng,
Nửa hào thu thủy một thành hoa.
Mưa khói ám ngàn nhà.
Sau Hàn thực,
Tỉnh rượu lại lo ra.
Đừng trước cố nhân mơ cố quốc.
Hãy đem lửa mới nấu bình trà.
Thơ rượu tuổi niên hoa.
2- Tuổi Niên Hoa
Mùa xuân còn đấy chưa tàn,
Phất phơ làn gió mơn man liễu cành.
Siêu Nhiên Đài vọng nhìn quanh,
Nửa hào thu thủy một thành sắc hoa.
Khói mưa bao phủ ngàn nhà,
Vừa xong hàn thực say ngà tửu bôi,
Tỉnh ra than thở không thôi,
Đừng mơ cố quốc trước người bạn xưa.
Hãy đem tân hỏa đầu mùa,
Nấu bình trà mới, niên hoa tuổi đời,
Hồn thơ chén rượu không vơi.
HHD
5 - 2026
***
1-Vọng Giang Nam, Ôn Đình Quân
Muôn vàn hận
Hận nhất tại cuối trời
Trăng núi chẳng hay tâm sự thiếp
Ngước nhìn gió nước chỉ có hoa rơi
Biếc mây chiều xa xôi.
Xong trang điểm
Mình tựa lầu ngóng sông
Điểm nghìn buồm qua đều không phải
Nắng chiều đăm đăm, nước mênh mông
Cồn tần trắng đau lòng
2- Ngóng trông chàng
Hận muôn vàn, cuối trời hận biệt.
Núi trăng cao lòng thiếp nào hay
Gió nước chỉ thấy hoa bay
Hoàng hôn phiêu đãng vầng mây cuối trời
Điểm trang xong, lầu sông đứng tựa
Chẳng phải anh, về giữa muôn thuyền
Lững lờ nước, nắng chiều xiên
Cồn sông tần trắng đảo điên thắt lòng!
Lộc Bắc
Jui26
1- Vọng Giang Nam, Tô Thức
Xuân chưa hết
Gió nhẹ liễu tà tà
Thử lên Siêu Nhiên Đài mà ngắm
Nửa hào xuân nước khắp thành hoa
Mưa bụi phủ ngàn nhà
Sau Hàn Thực
Rượu tỉnh thở than ra
Trước cố nhân không buồn cố quốc
Thử nhen lửa mới nấu tân trà
Thơ rượu hưởng tuổi hoa
2- Tuổi hoa
Xuân chưa già, liễu nghiêng nhẹ gió
Bước lên đài thử ngó gần xa
Nửa hào xuân nước thành hoa
Mưa bay khói phủ muôn nhà bình an
Sau Hàn Thực thở than rượu tỉnh
Gặp cố nhân. không tính chuyện nhà
Nhen lửa mới, nấu tân trà
Ngâm thơ cùng rượu tuổi hoa hưởng tràn!
Lộc Bắc
Jui26
Muôn vàn hận
Hận nhất tại cuối trời
Trăng núi chẳng hay tâm sự thiếp
Ngước nhìn gió nước chỉ có hoa rơi
Biếc mây chiều xa xôi.
Xong trang điểm
Mình tựa lầu ngóng sông
Điểm nghìn buồm qua đều không phải
Nắng chiều đăm đăm, nước mênh mông
Cồn tần trắng đau lòng
2- Ngóng trông chàng
Hận muôn vàn, cuối trời hận biệt.
Núi trăng cao lòng thiếp nào hay
Gió nước chỉ thấy hoa bay
Hoàng hôn phiêu đãng vầng mây cuối trời
Điểm trang xong, lầu sông đứng tựa
Chẳng phải anh, về giữa muôn thuyền
Lững lờ nước, nắng chiều xiên
Cồn sông tần trắng đảo điên thắt lòng!
Lộc Bắc
Jui26
1- Vọng Giang Nam, Tô Thức
Xuân chưa hết
Gió nhẹ liễu tà tà
Thử lên Siêu Nhiên Đài mà ngắm
Nửa hào xuân nước khắp thành hoa
Mưa bụi phủ ngàn nhà
Sau Hàn Thực
Rượu tỉnh thở than ra
Trước cố nhân không buồn cố quốc
Thử nhen lửa mới nấu tân trà
Thơ rượu hưởng tuổi hoa
2- Tuổi hoa
Xuân chưa già, liễu nghiêng nhẹ gió
Bước lên đài thử ngó gần xa
Nửa hào xuân nước thành hoa
Mưa bay khói phủ muôn nhà bình an
Sau Hàn Thực thở than rượu tỉnh
Gặp cố nhân. không tính chuyện nhà
Nhen lửa mới, nấu tân trà
Ngâm thơ cùng rượu tuổi hoa hưởng tràn!
Lộc Bắc
Jui26
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét