Dương Quý Phi Ngọc Hoàn là người đẹp nổi tiếng của Đường Minh Hoàng, đến nỗi Thi Tiên Lý Bạch cũng làm bài Thanh Bình Điệu để ca tụng, và có lẽ mọi người đều biết. Bài này tôi viết về Mai Phi để anh chị em đọc chơi, và cảm thương cho số phận của nàng.
Theo Wikipedia, Mai Phi là một nhân vật hư cấu, nhưng theo Tuỳ Đường của Chử Nhân Hoạch, và nhiều tài liệu mà Bát Sách đã đọc thì nàng thật sự là một phi tần của Minh Hoàng.
Mai Phi tên là Giang Thái Tần (Wikipedia ghi là Thái Bình), quê ở thôn Mai hoa, phủ Điền, tỉnh Phúc Kiến, con của tú tài Giang Trọng Tốn, làm nghề thầy thuốc. Nàng thông minh, hiếu học, 9 tuổi đã thuộc Kinh Thi, 14 tuổi đã làm thơ, phú, tự ví mình như Tạ Đạo Uẩn, là nữ sĩ nổi tiếng thời Đông Tấn.
Lúc đó, Minh Hoàng đã có mấy ngàn cung nữ, vẫn sai Cao Lực Sĩ đi tìm thêm người đẹp đưa vào hậu cung, trong số đó có Giang Thái Tần, và nàng được nhà vua vô cùng sủng ái. Là người mặt hoa, da phấn, thân hình ẻo lả, mình hạc xương mai, nên múa rất đẹp và lả lướt, nhẹ nhàng, nhất là điệu Kinh Hồng Vũ do nàng sáng tác, khiến Minh Hoàng vô cùng yêu mến, ví Thái Tần như Triệu Phi Yến đời Hán. Nàng còn rành thổi bạch ngọc tiêu, làm thơ, phú.
Vì sinh ở thôn Mai hoa, Thái Tần thích hoa mai, nên Minh Hoàng cho trồng rất nhiều mai quanh cung điện nàng ở, gọi là Mai Đình. Các quan, muốn lấy điểm với nhà vua, thi nhau đem dâng các loài mai quý hiếm, nên vườn mai càng ngày càng đẹp. Vào mùa hoa nở, Thái Tần mặc xiêm y màu trắng, tha thướt đi dạo Mai Đình, đẹp như tiên nữ… Minh Hoàng bèn gọi nàng là Mai Phi.
Năm 737, Võ Huệ Phi, cháu Võ Tắc Thiên chết, Minh Hoàng có vẻ buồn nên Cao Lực Sĩ đem vợ của Thọ Vương Lý Mạo là Dương Ngọc Hoàn vào “giải khuây” cho nhà vua. Vì sợ mang tiếng tranh vợ của con, Minh Hoàng cho nàng làm đạo sĩ, đạo danh là Thái Chân, đến năm 745, sau khi đã cưới vợ khác cho Lý Mạo, nhà vua mới chính thức phong chức Quý Phi cho Ngọc Hoàn. Từ đó, có sự tranh giành ảnh hưởng giữa hai phi.
Dương Phi có tâm cơ, nhiều mưu mẹo, lại cả ghen, lúc nào cũng giữ chặt lấy Minh Hoàng, tìm cách nói xấu đối thủ nên nhà vua cũng khó chịu, muốn thăm Mai Phi là người dịu dàng, hiền thục, nhưng sợ Dương Phi, phải đi lén… có khi bị bắt gặp thì Dương Phi mè nheo, tra hỏi, khóc lóc đủ điều. Dương gọi Mai Phi là Mai Tinh. Mai Phi thất thế, lại ngây thơ, chẳng nghĩ ra được mưu kế gì mà đối phó, chỉ trả thù bằng cách gọi Dương là Phì tỳ, (con hầu mập) cho hả giận.
Rốt cuộc thì Mai Phi bị đưa vào cung Thượng Dương, là nơi ở của những phi tần bị thất sủng. Nàng vô cùng buồn bã, đau khổ, mà phải âm thầm chịu đựng. Khi thấy ngựa trạm đem đồ tiến cống về kinh, Mai Phi hy vọng rằng họ mang những cây mai lạ cho mình như thời còn được sủng ái, nhưng họ mang lệ chi, tức trái vải cho Dương Quý Phi.
Nhớ tới việc Trần A Kiều bị thất sủng, nhờ Tư Mã Tương Như làm bài Trường Môn Phú dâng Hán Vũ Đế mà được phục sủng, Mai Phi nhờ Cao Lực Sĩ tìm người làm bài phú hộ mình. Cao đang lo nịnh Dương Phi nên từ chối, nên Mai Phi tự làm Lâu Đông Phú dâng vua, trong đó có những câu nghe rất thảm, vừa than thở, thương thân phận mình, vừa trách móc Dương Phi đã cướp hết những gì mình có:
# Lãn thiền mấn chi xảo sơ, bế lũng chi khinh luyện ( mái tóc mây thưa chải, tấm áo thêu biếng cài)
# Khổ tịch mịch ư thông cung, đản chú tư hồ lan điện (khổ tịch mịch tại thông cung, lại riêng nhớ nơi lan điện.)
# Huống nãi hoa tâm dương hận, liễu nhãn lộng sầu. (lòng hoa khơi hận, mắt liễu lộng sầu)
# Đoạt ngã chi ái hạnh, xích ngã vu u cung. (cướp của ta niềm ái ân, hạnh phúc, bỏ ta vào u cung).
Dương Phi đọc bài phú, rất tức giận, tâu với Minh Hoàng: “người này viết ra những lời oán trách bệ hạ, nên ban tội chết.” Nhà vua hiểu được lòng ghen ghét của đàn bà, nên bỏ ngoài tai, và trong lòng cũng ân hận vì đã để Mai Phi cô đơn, đau khổ.
Có lần, Minh Hoàng chợt nhớ đến nàng, vô cùng thương cảm, liền sai người đưa tặng một hộc ngọc (một hộc là 10 đấu). Tuy cảm động, nhưng vì tự ái, nàng từ chối, và gửi nhà vua bài thơ sau đây :
一斛珠 Nhất Hộc Châu
柳葉雙眉久不描， Liễu diệp song mi cửu bất miêu,
殘妝和淚污紅綃。 Tàn trang hòa lệ ố hồng tiêu,
長門自是無梳洗， Trường Môn tự thị vô sơ tẩy,
何必珍珠慰寂寥？ Hà tất trân châu ủy tịch liêu.
# Cửu là lâu, đã lâu.
# Miêu là tả, vẽ, tô.
# Hoà: cùng, trộn lẫn, hợp với nhau.
# Tiêu : lụa nõn, tơ sống.
# Ố :dơ, bẩn.
# Tự thị: từ đó, từ lâu.
# Sơ: cái lược, chải đầu, cắt ra.
# Tẩy : giặt, rửa, làm sạch.
# Uý, uỷ : an ủi.
Dịch Nghĩa:
Đã từ lâu, không tô điểm đôi mày lá liễu,
Trang phục tàn tạ, hòa với nước mắt làm ố những sợi tơ màu hồng,
Từ lâu, cung Trường Môn không được lau chùi, chăm sóc,
Mấy hạt trân châu này làm sao an ủi được nỗi tịch liêu.
Phỏng dịch thơ:
Mày liễu lâu ngày chẳng điểm tô,
Xiêm tàn hòa lệ, ố màu tơ,
Trường Môn từ đó không lau chải,
Cô tịch trân châu giúp được mô?
Khi An Lộc Sơn nổi loạn, năm 755, tiến về Trường An, Minh Hoàng đem theo Dương Phi và một số quan quân, trong đó có Dương Quốc Trung, Cao Lực Sĩ, chạy vào Thục năm 756 mà quên Mai Phi. Đến Mã Ngôi, quân nổi loạn, giết Dương Quốc Trung, và đòi giết Dương Phi. Minh Hoàng không có cách nào khác, đành phải nghe theo, và Phi bị thắt cổ.
Trong lúc Minh Hoàng ở Thục, thì phe An Lộc Sơn có nội biến, Sơn bị con là Khánh Tự giết. Tướng giặc khác là Sử Tư Minh cũng bị con là Sử Triều Nghĩa giết, rồi Tự và Nghĩa lại bất hòa, nhờ vậy mà Thái Tử Lý Hanh, lúc đó đã lên ngôi là Túc Tông, với sự phò tá của Quách Tử Nghi và Lý Quang Bật, đã khôi phục được nhà Đường. Minh Hoàng được tôn làm Thái Thượng Hoàng, trở về kinh đô năm 758.
Mai Phi bị chết khi Trường An thất thủ. Theo truyền thuyết, thì nàng báo mộng cho Minh Hoàng, chỉ chỗ vùi thân, nên nhà vua sai người tìm được xương cốt, đem mai táng ở Mai Đình.
Lúc đó, nhà vua đã già, sống rất cô đơn, bên mình chỉ còn Cao Lực Sĩ. Một hôm, Cao tìm được bức tranh vẽ Mai Phi đem dâng. Minh Hoàng xem tranh, vô cùng xúc động, nhớ lại kỷ niệm xưa mà lệ tuôn trào…Và làm bài thơ sau đây:
題梅妃畫真 Đề Mai Phi Họa Chân
億昔嬌妃在紫宸，Ức tích kiều phi tại tử thần,
鉛華不御得天真。Duyên hoa bất ngự đắc thiên chân,
霜綃雖似當時態，Sương tiêu tuy tự đương thì thái,
爭奈嬌波不顧人。Tranh nại kiều ba bất cố nhân.
# Chân là thật, thực như chân dung là dung nhan thật.
# Ức: 10 vạn. Nghi ngờ. Liệu, lường, yên ổn. Nhớ.
# Tích: xưa, cũ. Ức tích là nhớ chuyện xưa.
# Kiều là đẹp, mềm mại, đáng yêu..
# Tử là tím.
# Thần là cung vua. Tử Thần chỉ cung vua.
# Duyên, diên là bột chì để vẽ. Duyên hoa là phấn sáp.
# Ngự : thuộc về vua, dâng lên cho, hiến cho. Ngăn lại (phòng ngự, ngự hàn)
# Sương: là sương, hay màu trắng.
# Tiêu là lụa, tơ.
# Thái: thái độ, dáng vẻ, hình dạng.
# Tranh : tranh giành, bàn luận, sai, khác, nào, thế nào…
# Nại : sao mà, làm sao, nhưng mà..
# Ba: sóng nhỏ, long lanh. (nhãn ba là sóng mắt)
# Cố : quay lại nhìn.
Dịch nghĩa:
Nhớ xưa, phi đẹp ở trong cung vua,
Không được dùng phấn bột để vẽ chân dung,
Tơ lụa trắng tuy hợp với thời trang,
Sao mà sóng mắt đẹp không nhìn người nào vậy?
Phỏng dịch thơ:
Đề Bức Vẽ Chân Dung Mai Phi
Nhớ xưa người đẹp tại thâm cung,
Nào ai đã được vẽ chân dung,
Thời trang lụa trắng tuy phù hợp,
Sao làn sóng mắt ngó mông lung.
Bát Sách.
(Ngày 07/01/2024)
***
1/ Các Bài Dịch: 題梅妃畫真 Đề Mai Phi Họa Chân:
Đề Chân Dung Mai Phi.
Nghĩ chuyện cung tần tuyệt đẹp xinh,
Phấn màu cấm lấy vẽ tô hình,
Thời trang lụa trắng nhìn tuy hợp,
Nhưng chẳng nhìn ai sóng mắt tình.
Mỹ Ngọc phỏng dịch.
Jan. 8/2024.
***
Đề Vẽ Chân Dung Mai Phi
Chưa ai từng được vẽ chân dung
Vuông khăn lụa trắng thời trang hợp
Diệu vợi mắt vời thoáng nhớ nhung!
Kim Oanh
***
2/ Các Bài Dịch: 一斛珠 Nhất Hộc Châu
Chàng tiếc đôi mày lá liễu sao?
Lệ rơi hoen ố áo tơ đào.
Trường Môn chẳng được ai chăm sóc,
Hà tất trân châu giảm nỗi đau?
Con Cò
***
Một Thùng Châu Báu
Kẻ vẽ mày ngài biếng tự lâu,
Xiêm y thấm lệ đã hoen mầu.
Trường Môn tự đó thôi chăn sóc,
Sao lấy trân châu xóa thảm sầu?
Mỹ Ngọc phỏng dịch.
Jan. 8/2024
***
Nhất Hộc Châu
Phấn son hòa lệ ngấn tơ nhầu
Trường Môn quên lãng không trang điểm
Sầu thảm đâu cần đến ngọc châu
Kim Oanh
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét