Nhạc Xuân (Nguyễn Bính)

Trước thêm năm mới xin giới thiệu cùng bạn đọc bài thơ “Nhạc xuân” Nguyễn Bính sáng tác năm Canh Thìn (1940) cách nay hơn nửa thế kỷ:

Bài thơ Nhạc Xuân (Nguyễn Bính)

Mùa xuân năm Canh Thìn (1940) ở xóm Trạm, Nguyễn Bính đã viết một bài thơ dài, treo lên tường như một bức tranh trang trí Tết. Bài thơ Nhạc xuân như những lời tâm sự của các cô gái quen của ông đã lấy chồng hoặc tha phương cầu thực. Tuy nhiên, nhà thơ nhớ thì cứ nhớ, cố nhân đi thì cứ đi, không thể ngăn cản được bước chân của Huyền Trân về với chồng. Người đi rồi chỉ còn cánh hoa đào rơi như đệm thêm vào nỗi buồn của thi sĩ::

Hôm nay là xuân, mai còn xuân

Xuân đã sang đò nhớ cố nhân

Người ở bên kia sông cách trở

Có về Chiêm Quốc như Huyền Trân?

Hôm nay là xuân, mai còn xuân

Phơi phới mưa sa nhớ cố nhân

Phận gái ví theo lề ép uổng

Đã về Chiêm Quốc như Huyền Trân?

Hôm nay là xuân, mai còn xuân

Lăng lắc đường xa nhớ cố nhân

Nay đã vội quên tình nghĩa cũ

Mà về Chiêm Quốc như Huyền Trân?

Hôm nay là xuân, mai còn xuân

Pháo đỏ đầy thềm nhớ cố nhân

Cung nữ như hoa vườn thượng uyển

Ai về Chiêm Quốc hộ Huyền Trân?

Hôm nay là xuân, mai còn xuân

Rượu uống say rồi nhớ cố nhân

Đã có yêu nhau là đến thế

Đừng về Chiêm Quốc nhé Huyền Trân?

Đừng về Chiêm Quốc nhé Huyền Trân

Ta viết thơ này gửi cố nhân

Năm mới tháng giêng mồng một tết

Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân.

Huyền Trân ơi!

Mùa xuân, mùa xuân, mùa xuân rồi

Giờ đây chín vạn bông trời nở

Riêng có tình ta khép lại thôi

Mở đầu bài thơ “Hôm nay là xuân, mai còn xuân. Xuân đã sang đò nhớ cố nhân” Mùa Xuân với thi nhân là vĩnh cửu là bất tận. Chẳng những hôm nay, ngày mai mà có lẽ là mãi mãi.:

Điệp khúc: “Hôm nay là xuân, mai còn xuân” được lập đi lập lại nhiều lần và đặt ở đầu mỗi khổ thơ như khẳng định xuân còn mãi với nhà thơ. Thật đúng là: “Xuân khứ, xuân lai, xuân bất tận. Xuân đi xuân lại mãi còn xuân (Du xuân – Lữ Liên)

Thật là tuyệt vời

Hôm nay là xuân, mai còn xuân

Một cánh đào rơi nhớ cố nhân

Qua lý thú và cũng rất bất ngờ ở đây có sự hội ngộ kỳ diệu của nhà thơ Nguyễn Bính và Thôi Hộ, hai nhà thơ hai thế hệ cùng một ý tưởng với cố nhân:

“Nhân diện bất tri hà xứ khứ.

Đào hoa y cựu tiếu Đông phong”

(Năm nay hoa nở người đâu thấy

Chỉ còn hoa đào cợt gió đông)

Hơn nửa thế kỷ đi qua đọc lại bài thơ “Nhạc xuân” chúng ta không khỏi bồi hồi xúc động :

“Năm mới tháng giêng mồng một tết Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân.”

Nguyễn Bính sinh vào cuối xuân Mậu Ngọ (1918) và từ giả cõi đời trong một chiều 29 Tết Bính Ngọ (1966), năm ấy không có ngày 30, còn phơi phới sức xuân ở tuôi 49, “cái tuổi tứ thập nhi bất hoặc” thi nhấn đã để lại cho đời nguyên vẹn cả một mùa xuân…

Có lẻ đây cũng là sự trùng hợp ngầu nhiên mà thú vị của cuộc đời nhà thơ với thời gian định mệnh cái duyên kỳ ngộ, ta càng có quyền để cho sự liên tưởng được đẩy đi xa hơn nữa… Giai thoại Nguyễn Bính kể: một người bạn của Nguyễn Bính là Trần Lê Văn cho rằng tác giả “Lỡ bước sang ngang” đã tiên liệu trước sự ra đi của mình ngay từ thời viết mấy câu thơ trong bài Nhạc xuân:

Năm mới tháng giêng mùng một tết

Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân.

Chúng ta có thể không hoàn toàn nghĩ như Trần Lê Văn song phải công nhận là giữa Nguyễn Bính với cái thời khắc trời đất giao hoà này, đúng là có mối duyên nợ thầm kín nào đó…

Quý Tử Sưu Tầm

***

Góp Ý:

Bài thơ " Nhạc Xuân" của Nguyễn Bính tiêu biểu cho thân phận hay định mệnh của người tha hương nhớ về quê cũ. Nỗi nhớ cố nhân lặp đi lặp lại: Phơi phới mưa sa nhớ cố nhân, Một cánh đào rơi nhớ cố nhân, Rượu uống say rồi nhớ cố nhân...

"Huyền Trân" là biểu tượng của số phận bị đẩy đi xa, vì vậy "Nhạc Xuân" là khúc ngâm của một đời lưu lạc.

Theo Thụy Khuê khoảng 1941–1942 Nguyễn Bính rời Hà Nội, lang bạt Thanh Hóa – Huế – Rạch Giá – Hà Tiên – Sài Gòn; ngủ đình, ngủ chợ, sống đời phiêu bạt của một thi sĩ nghèo.

Hoàng Yến