Nhiệm vụ của người thầy thuốc trên con đường phục vụ là xoa dịu đi những nổi khổ đau, đem niềm vui đến cho người bệnh. Được trọng vọng, nể vì trong xả hội, thế nhưng mấy ai biết được những hy sinh người thầy thuốc đã phải gánh chịu, nói gì đến bao rủi ro, bất trắc khi phải thực hiện những phương cách điều trị có thể gây nguy hiểm ngay cả đến tính mạng của chính mình.
Không có tham vọng đề cập tất cả những rủi ro, nguy hiểm người thầy thuốc có thể hứng chịu khi thi hành phận sự. Chỉ xin đề cập đến những trường hợp hết sức khó khăn mà người thầy thuốc đã đương đầu, phải giải quyết, đặc biệt những trường hợp mổ lấy đầu đạn M79 chưa nổ trên thân thể người bệnh trong cuộc chiến tại miền Nam trước đây.
Lựu đạn, loại vũ khí sát thương mà người chiến binh dùng để vứt về phía quân địch, khi phát nổ sẽ tung ra nhiều mảnh vỡ, gây nhiều thương vong cho đối phương. Dù hình dạng và kích thức có nhỏ và nằm gọn trong bàn tay, người chiến binh cũng không ném đi xa và nhiều lần liên tục được, hơn nữa tư thế của người chiến binh khi vứt, dễ bị đối phương nhận ra và bắn hạ. Vì vậy súng phóng lựu M79 đã được sản xuất và trang bị cho quân đôi Hoa Kỳ những năm đầu của thập niên 60, và cho QLVNCH những năm sau đó. M79 rất tiện lợi, nhẹ nhàng, ngắn gọn, sử dụng rất đơn giản. Chỉ việc gắn viên đạn M79 vào súng, chọn tầm bắn xa hay gần, kê báng súng vào vai, nhắm hướng và bóp cò. Sau một tiếng nổ nhỏ, đầu đạn sẽ được bắn đi về hướng người chiến binh muốn. Khi ra khỏi nòng, đầu đạn M 79 xoay, và phải đạt một số vòng đòi hỏi, mới phát nổ để phân tán khoảng 300 mảnh vỡ bay ra bốn phía, gây thương vong cho những ai chẳng may bị mảnh đạn bay trúng. Nếu chưa đạt số vòng đòi hỏi, viên đạn sẽ không nổ.
Nguy Hiểm có thể xảy ra khi giải phẫu đầu đạn M 79 chưa nổ
Đầu đạn M79, nếu xoay chưa đủ vòng đã chạm vào mục tiêu, sẽ không nổ. Người bị đầu đạn bắn trúng trở thành một quả bom người (human bomb), vì mang trong thân thể một đầu đạn sẽ nổ khi xoay đủ vòng. Trường hợp nầy quả là một vấn đề khá nan giải cho bệnh viện cũng như người bác sĩ giải phẫu. Khi mổ, BS có thể phải di động đầu đạn và nếu chẳng may đạt đủ số vòng, viên đạn sẽ phát nổ, cả người bệnh lẫn người bác sĩ giải phẫu cũng khó mà thoát nạn.
Những trường hợp giải phẫu đầu đạn M 79 chưa nổ ghi lại trong miền Nam trước 30/4/1975
1. Năm 1965, BS Nguyển Văn Chi và BS Đặng Ngọc Cương khi đó là nội trú trực ngoại khoa tại BV Chợ Rẫy, đã khám ông Nguyễn Văn Chinh, một nông dân Việt, 52 tuổi, có vết thương bên phải bụng, Viên đạn bắn xuyên qua thành bụng, theo một đường đạn đạo dài khoảng 7,62 cm, chạy ngoài màng bụng ra phía sau, chui vào nằm gọn trên quả thận phải của ông, làm nổi lên một cục bằng trái kiwi dưới da bên phải lưng (région lombaire droite). Nắm cục đó, cố ý di chuyển qua lại, người bịnh không đau lắm, không có triệu chứng gì khác, và cũng không có viêm màng bụng.
Quang tuyến cho thấy rõ một trái đạn trong có lò xo. Quân cụ QLVNCH không biết là đạn gì. Người đã từng làm việc với quân đội Hoa Kỳ sau đó cho biết là đầu đạn M79. Vì được bắn đi từ quá gần, xoay chưa đủ vòng, nên khi vào trong người bệnh, viên đạn nằm im đó, không nổ. Cuộc giải phẫu sau đó đã được thực hiện vào ngày 5 tháng mười một, năm 1965 do Y sĩ Thiếu tướng James Humphreys cùng một BS giải phẫu khác; cả hai đều thuộc Không Lực Hoa Kỳ và một chuyên viên thuốc mê dân sự.
Toàn cuộc giải phẫu đã được Báo Central California News năm 1965 thu hình. Xem Video Pathé News đăng tải trên mạng, có thể thấy được người bệnh tự mình leo lên chiếc bàn giải phẫu, xung quanh chất đầy bao cát, trong khi BS Humphreys sữa soạn để bắt đầu cuộc giải phẫu. Qua những lỗ nhỏ chừa lại trên bức tường cát, BS Humpreys và người phụ tá đưa con dao mỗ gắn chặt đầu cán cây dài 152.4cm, để mỡ rộng vết thương, thận trọng nới lỏng quả đạn 40 ly khỏi mô xung quanh và lôi quả đạn ra khỏi lưng người bệnh với một cái kẹp dài cở cái kẹp nước đá.
Video clip ghi lại cuộc giải phẫu kéo dài trong 80 giây, nhưng thực sự từ khi rạch da người bệnh cho đến khi gắp đầu đạn ra chỉ kéo dài trong 10 giây. Đầu đạn được chuyên viên chất nổ mang đi phá hủy, người thương binh được nhanh chóng di chuyễn, có lẽ vào phòng mổ, để làm những giai đoạn cần thiết sau khi mổ. Theo tường thuật thì toàn bộ cuộc giải phẫu kéo dài 13 phút:
2. Tháng 4 năm 1968,
Bs. Mayer Katz đã mổ lấy đầu đạn M79 trên cơ thể một binh sĩ Hoa Kỳ. Ông kể: hai binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù 101st Quân Lực Hoa Kỳ, không biết vì say thuốc hay rượu, lên cơn khùng đã quyết định đứng cách nhau khoảng 10. 668 mét (35 feet), rồi dùng súng phóng lựu M79 bắn vào nhau. Ông kể tiếp: đạn nổ, một viên bay đâu mất, nhưng viên kia đã găm vào hàm trên, phía bên phải của một trong hai người; Bs Katz đã mổ, lấy trái đạn chưa nổ đó ra khỏi mặt của người thương binh. Đầu đạn được trao lại cho chuyện viên có nhiệm vụ (EOD) đem đi phá hủy. Không thấy đề cập đến chuyện ông làm gì để bảo vệ mình khi mổ. Chỉ biết hành động can đảm của BS Katz đã được chính phủ Hoa Kỳ trao tặng huy chương.
3. Năm 1971. Thương binh là một người Thượng trẻ, đã bị một quả đạn M79 chưa nổ bắn vào chân. Trực thăng không chịu tản thương, vì sợ đạn nổ trong khi di chuyển, Y Sĩ Trung Úy Biệt Kích Dù Lê Thành Ý, sau 1975 là cư dân Canada, đã quyết định thực hiện cuộc giải phẫu tại một tiền đồn ở Pleime.
Ngày còn học Y Khoa, chính mắt ông có dịp theo dõi cuộc giải phẩu BS Humphreys thực hiện trước đây, bởi vậy ông đã yêu cầu cấp tốc cho xây bức tường bao cát, chừa lại những lỗ cần thiết và cho làm cán dao mổ bằng gỗ hình chữ L, Dao mổ được cột chặt vào nơi cạnh nhỏ mà ông vẽ kiểu. Người thương binh nằm trên bàn mổ, bên kia bức tường bao cát. Hai chân được cột chặt vào chân bàn, toàn thân được phủ áo giáp trừ nơi chân bị thương. BS Ý phải khoác một áo giáp, cổ áo giáp vén cao để bảo vệ cổ. Sau khi thử cán dao qua khung cửa để cho thuần tay. Chân bị thương được khử trùng và người thương binh được gây tê. Một garrot được cột phía trên vết thương.
Cuộc giải phẫu bắt đầu. Bác sĩ Xuân, phụ mổ và y tá trưởng ở bên cạnh, “Bs Ý “lấy hơi và nín thở, cho dao mổ đi một đường nhẹ, một tiếng “cách” nhỏ khi lưỡi dao đụng vào đầu đạn làm anh toát mồ hôi. Ngưng lại một giây chờ đợi, không có gì xẩy ra, BS Ý thêm vững chí, tiếp tục nhấn mạnh lưỡi “scalpel” và rạch vết mổ cho rộng thêm. Quả đạn M79 tròn nằm đây rồi - đầy đe dọa - được từ từ gắp ra với cái kẹp nước đá. Bs Ý thở phào trong tiếng reo mừng của toàn thể anh em có mặt”. Đầu đạn được trao cho chuyên viên tháo gỡ đạn dược mang ra phá hủy. Vết thương được cầm máu, rửa sạch và băng lại. (Trích Pleime, hè 71, Lê Thành Ý - Quân Y Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa 2000)
4. BSQY Phạm Ngọc Đức (R.I.P.), sau 1975 là cư dân Canada, thưc hiện năm 1973, tường thuật: Người thương binh 35 tuổi bị một đầu đạn M79 găm vào hốc xương phải hàm trên, được chuyển đến quân y viện. Bs trực từ chối giải phẫu cho người thương binh. Được Bs chỉ huy trưởng yêu cầu, mặc dầu lúc đó mới 33 tuổi, có ba con, và vợ đang mang thai. Dù biết rủi ro rất cao, công việc đòi hỏi một hy sinh quá sức tưỡng tượng, BS Phạm Ngọc Đức đã can đảm nhận cuộc giải phẫu chỉ với lời yêu cầu xin cho người chụp toàn bộ cuộc giải phẫu để làm tài liệu.
Mang áo giáp, đầu đội nón sắt, BS Đức thực hiện cuộc giải phẫu trên người bệnh qua lỗ nhỏ chừa lại trên bức tường cát. Vì đầu đạn kẹt cứng trong xương hàm, nên Bs Đức phải dùng dụng cụ để đục xương mới có thể kéo đầu đạn ra được. Động tác nầy làm tăng thêm rủi ro và nguy hiểm. Nhờ lòng can đảm vượt bực và ý chí cương quyết cứu người thương binh, cuối cùng BS Đức đã thành công mỹ mãn. Đầu đạn được lấy ra, sau đó đã được cho nổ. Những cuộc giải phẫu chỉnh hình lần lượt thực hiện sau đó đã đem lại cho người thương binh một khuôn mặt lành lặn.
5. Y sĩ Trung tá Hoàng Như Tùng, RIP,
Cựu chỉ huy trưởng QY Viện Phan Thanh Giản, Cần Thơ đã cùng một quân Y sỹ khác thực hiện cuộc phẫu thuật lấy đầu đạn M79 chưa nổ trong hốc mắt của một thương bệnh binh VNCH. Không có tài liệu nói rõ về cuộc giải phẫu nầy, chỉ biết chính phủ VNCH đã tặng ông Nhân Dũng Bội Tinh. Qua hành động dũng cảm cứu người thương binh trên, Ông đã thực sự chứng minh phương châm của ngành Quân Y QLVNCH: “Quên Mình, Cứu Người”.
6. TYV Duy Tân.
Theo tài liệu của một facebooker ghi lại, Y sĩ Thiếu tá Phạm Văn Lương, R.I.P., nguyên trưởng khu giải phẫu TYV Duy Tân đã không cho dựng bức tường cát. Cùng với một chuyên viên gây mê và một nữ y tá, ông đã tiến hành cuộc giải phẩu gắp đầu đạn M79 chưa nổ, ghim ở gò má người thương binh thượng, tên là Đinh Né ở Quãng Ngãi vừa mới nhập viện. Không thấy đề cập gì đến diễn tiến cuộc giải phẫu, chỉ biết cả đêm mọi người hồi hộp chờ đợi. Không ai nghe bất cứ một tiếng nổ nào, thế là cả TYV thở phào nhẹ nhõm, vui mừng, tin rằng cuộc giải phẫu BS Phạm Văn Lương thực hiện đã thành công mỹ mãn.
7. BV. Bình Dân: Theo Bs Thân Trọng An, sau 1975 là cư dân Canada cho biết: Năm 1971 khi còn là sinh viên thực tập tại BV Bình Dân. Ông đã cùng nội trú Trần Thanh Lượng, mổ lấy một đầu đạn M79 găm vào bắp chân một cháu bé gái 12 tuổi, được chở bằng xe lam 3 bánh từ Mỹ Tho lên.
Theo Bs An:” Trước khi mổ, chúng tôi có gọi EOD và có một toán 3 người đến ngay, và lúc đó đã biết là khi lựu đạn quay chưa đủ vòng thì không nổ. Chúng tôi hỏi làm sao chắc chắn không nguy hiểm, thì anh trưởng toán trả lời "quý vị cứ yên tâm, tụi tôi cũng đứng chung tại chỗ mà!” Cuộc mổ tiến hành như bình thường, không áo giáp, không bao cát.
Chờ gây mê xong, NT. Lượng mời tất cả nhân viên y khoa ra ngoài, chỉ còn lại anh với tôi cùng 3 chuyên viên EOD. Anh Lượng đi một đường dao dài uốn cong theo dấu lồi, tôi kéo écarteur cho rộng để thấy rõ trọn quả đạn, anh Lượng gỡ nhẹ nhàng quả đạn đặt vào hộp giấy nửa đầy cát, rồi 3 người EOD mang ra khỏi phòng mổ. Chúng tôi rửa sạch vết thương và may lại. Cuộc giải phẫu kéo dài chưa đầy 20 phút, thành công mỹ mãn, nhưng sau đó, cả hai đều bị GS Đào Đức Hoành khiển trách, vì đã không thông báo cho ông biết trước một cuộc giải phẫu nguy hiểm như vậy!
***
Ngoài những trường hợp mổ lấy đầu đạn M79 ra khỏi người bệnh, tưởng cũng nên ghi lại một cuộc giải phẫu khó ai tin nổi đã được thực hiện trong cuộc chiến. Tháng 10, 1966, Nguyễn Văn Lương, một chiến binh VNCH đã bị nguyên một quả tạc đạn 60 ly xé rách vai trái rồi đi xuống phần trên ngực trái và ngừng lại đó, không nổ, đầy đe dọa. Vì vẫn còn hoàn toàn tỉnh táo, nên mỗi hơi thở, mỗi nhịp tim là bao nổi niềm băn khoăn lo lắng cho người thương binh, vì đầu đạn có thể nổ bất cứ khi nào!
Vinh được cấp tốc chuyển đến bệnh viện hải quân của quân đội Hoa Kỳ ở Đà Nẵng. Nơi đây BS Harry H. Dinsmore cùng với các bác sĩ khác đã phải thực hiện một cuộc giải phẫu hết sức nguy hiểm, vô tiền khoáng hậu: mổ lấy đầu đạn súng cối chưa nổ trên thân thể một thương binh trong cuộc chiến. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm quả đạn nổ, giết chết hết mọi người có mặt trong phòng mổ. Các Bác sĩ đã cẩn thận đi từng bước một tiến hành cuộc giải phẫu, để cuối cùng lây được đầu đạn ra giao cho chuyện viên đi phá nổ.
Phim chụp quả tạc đạn nằm trong ngực người thương binh sau đó đã được luân lưu khắp hoàn cầu, cho mọi người thấy được đường ranh giữa sự sống và cái chết nhỏ đến chừng nào!
Xin hết lòng cảm phục sự can đảm của quí vị bác sĩ thực hiện những trường hợp giải phãu trên. Họ đã không từ nan đi vào nơi cực kỳ nguy hiểm, nơi mà sự sống chỉ cách với cái chết có một lành ranh quá nhỏ được phân định bằng sự may mắn của số phận hơn là tài giỏi về phẫu thuật .
Cuộc chiến Việt Nam nay đã chấm dứt, thế nhưng bao tai nạn vẫn còn xảy ra cho các trẻ em vô tội, không biết gì về vũ khí đạn được, chơi đùa với những gì luợm được, hoặc những người nghèo, kiếm sống bằng cách đi săn nhặt các phế liệu kim loại vương vải đó đây. Những tưởng kiếm được tiền nuôi sống gia đình, ngờ đâu, chẳng may, đầu đạn phát nổ, gây tai nạn và chết chóc cho không biết bao nhiêu kẻ vô tội.
Viết bài nầy, tôi lại nhớ đến người em họ Tống Quang Nghi, một giáo viên cấp hai. Năm 1973, vào dịp nghỉ cuối tuần, lúc đi canh tác tại mảnh nương bên bờ Nam Sông Hương, Huế, em đã cuốc phải đầu đạn M79. Quả đạn oan nghiệt phát nổ đã cướp đi mạng sống em, lúc tuổi đời mới chưa đầy ba mươi. Ba mẹ em đã mất Em là người duy nhất còn lại trong gia đình.Tội nghiệp em!
Xin cầu cho linh hồn em được an nghỉ giấc bình an.
Bs Tống Viết Minh
YKSG65-72, HD 19 12/23/2025
---------------------
Tài liệu tham khảo:
3. Trích Pleime, hè 71, Lê Thành Ý - QY QLVNCH năm 2000)
8. Một vài hình ảnh và tài liệu lấy từ Wikipedia và Google.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét