Phong Ơi, Vĩnh Biệt!

Trong 26 năm biết nhau, thân nhau, tôi chỉ thấy bạn tôi (T. Rose-Marie) cười, nhất là cười mỉm. Không phải để khoe cái đồng tiền lúm má trong các buổi tiệc tùng, họp mặt bạn bè hay trong những lúc quay cuồng, lả lướt trên sàn nhảy vv Mà vì ‘’như thế vừa thân thiện, vừa để da mặt làm việc’’. Nhưng sáng thứ bảy qua, 16/5/2026, lần đầu tôi thấy bạn tôi khóc, hầu như trong suốt buổi lễ, lễ tiễn đưa Paul Viraphong NORINDR, vĩnh viễn ‘’ra đi’’ hôm khuya thứ năm 7/5 vừa qua. Paul, người cha của 3 đứa con cô bạn chúng tôi, người bạn thân của vợ chồng tôi, người bạn ‘’rất-thân’’ của tôi!

Paul là người Lào, lập gia đình với T. (Việt-Lào) năm 1978. Tôi gặp T. & Paul lần đầu trong một ‘’nhà-hàng-khiêu-vũ’’ (restaurant dansant) VN ở khu 13-Paris, đêm thứ bảy 8/9/2001.Tôi nhớ rõ ngày vì chiều đó chúng tôi làm ‘’surprise’’ con gái chúng tôi, bằng cách mời mấy người bạn của con đến nhà (ăn) mừng sinh nhật cháu. Để bọn trẻ tự nhiên, chúng tôi đi ăn ngoài, do nhà tôi và T. (mới quen không lâu) hẹn trước.

Trước 75, tôi có một vài người bạn ‘’Việt-kiều-hồi-hương’’ (Nam Vang hồi cư) nhưng đều là dân Marie-Curie, nên tôi không thấy khác biệt gì với mấy người bạn VN trường Tây. Sang Pháp, thời gian đầu ở một trung tâm tạm cư (centre d'hébergement provisoire /Limoges) người tị nạn, lần đầu, tôi quen được một số người Lào (6,7 gia đình), trong đó có một ‘’prince’’, dòng Souvanna Phouma(?), lớn hơn tôi 1 tuổi, cả hai vợ chồng học Y khoa Vạn Tượng, vượt biên sang Thái, rồi Pháp! Không biết có phải vì là ‘’prince’’ hay vì cá tánh, ‘’prince’’ rất ít nói. Hôm hai đứa đứng hút thuốc nói chuyện ngoài sân, ‘’prince’’ nghe tôi nói nhiều hơn. Về chuyến vượt biển khá ‘’êm xuôi’’ của tôi! Người tị nạn Lào, ở trung tâm tạm cư, có một số là Việt-Lào nhưng chỉ có một anh (bố Việt, mẹ Lào), tên Sinh, nói (kha khá) tiếng Việt. Anh Sinh bảo tôi : người Lào hiền lắm, .. ‘’bọn nó’’ không hại ai, thích chơi hơn làm. Làm đủ sống thì ngưng, đi chơi ‘’. Hiền như anh Đức, ‘’anh’’-bạn-Việt-Lào của tôi!

Quen với T.& Paul, tôi quen được nhiều người bạn Lào, Việt Lào (đa số). Họ rất thích nhảy đầm nên chúng tôi dễ thân nhau ! Nhờ họ mà tôi múa ‘’lamvong’’ y như người Lào! Người Việt Lào ‘’ngộ’’ lắm ! Người nào cũng nói giọng Bắc, mặc dầu nhiều người là Nam kỳ rặt ! Có lần tôi mang thắc mắc này hỏi một Bác người gốc miền tây, sống ở Lào nhưng bác và bác gái nói giọng ‘’Nam’’ thì Bác trả lời : ‘’Mấy cô giáo, thầy giáo tụi nó đều nói ‘’tiếng’’ Bắc Kỳ, nên tụi nó cũng vậy’’! Riêng Paul, tuy là người Lào nhưng hiểu tiếng Việt vì: bà vú anh là người Việt, bên vợ anh cũng nói tiếng Việt!

Paul và tôi có nhiều điểm giống nhau: tên Việt của Paul là Phong, hơi giống tên tôi, mỗi đứa có ‘’4 mắt’’, râu (mép), ‘’tạng’’ người xấp xỉ nhau (lúc đó Paul chưa ‘’phát tướng’’) và, nhất là, đều cùng tần số ‘’quậy’’! Sau khi đậu tú tài ở Lào (1972), Paul sang Pháp, trúng tuyển vào trường võ bị Saint-Cyr nhưng sau khi ra trường thì xin phục vụ trong ngành ‘’logistique’’ (tiếp vận?), vài năm sau đệ đơn ‘’xuất ..quân’’.

Tánh Paul, vốn dĩ đã ‘’carré’’, lại được quân đội ‘’huấn luyện’’, nên ‘’kỹ càng’’ hơn! Một số người cho là Paul ‘’khó tánh’’. Với tôi thì không, Paul rất dễ ‘’chơi’’. Một người ‘’đâu ra đó, đâu vào đó’’, thẳng tánh, muốn người đối xử với mình như mình đã đối xử với người, không phải là một người khó tánh. Mấy chục năm giao du, chúng tôi chưa một lần xích mích, dù không cùng quan điểm trên một vài vấn đề. Với Paul, lời nói phải đi đôi với việc làm ! Paul rất quý bạn và luôn hết lòng khi bạn cần đến. Nhưng cũng rất dễ ‘’sensible’’ (nhạy cảm ?) khi thấy bạn có vài cử chỉ, lời nói không quý trọng mình!

Paul có nhiều tài nhưng 3 ‘’nghề của chàng’’ là : vườn tược (‘’thiết kế’’), montage ‘’video’’ và …làm bếp!

Bà xã bận cửa tiệm nên Paul lo hết mọi chuyện trong nhà. Paul kể tôi nghe cái thời khóa biểu cuối tuần của hắn: đi chợ Tàu (quận 13), làm bếp, dọn dẹp, săn sóc vườn, ‘’ăn chơi’’. Hầu như không có cái week end nào hai vợ chồng ở nhà, trừ khi họ… mời bạn.

Trong phần phát biểu hôm tang lễ, con gái út của Paul nói: ‘’rất khó mà làm régime với papa vì ‘’ổng’’ làm đồ ăn ngon quá’’! Tôi xác nhận điều này! Tuy không phải là một người hảo ăn nhưng mỗi lần chàng mời, nhìn cái bàn ăn, lủ khủ các món ăn Lào ‘’technicolor’’ (lạp, sai-oua, tầm sụn, xôi trắng vv) là tôi đã thấy đói (dù sau đó chỉ nhơi nhơi )!

Tạo cảnh vật, cây cỏ trong vườn, vừa là cái tài vừa là đam mê của Paul. T. kể, nhiều đêm trong tuần, Paul lo uốn cây, tỉa lá vv cho đến 11, 12h khuya dù sáng phải dậy sớm đi làm. Khu vườn nhà Paul là một khu vườn-thành-phố có một không hai. Vườn nhỏ thôi nhưng nhiều ‘’hoa thơm, cỏ lạ’’ (tôi đếm gần cả trăm loại!!!), lại được Paul uốn cành, tỉa lá, tạo những hình thù theo ý hắn. Tôi chưa gặp được một khu vườn nào như thế : đông tây hài hòa! Có lần chúng tôi nhờ Paul cho ý kiến ‘’trang điểm’’ phía mặt vườn đối diện với phòng ăn, nhà-bếp nhà tôi, để ‘’ông chủ’’ được nhấp rượu, thưởng hoa. Thế là một sáng thứ bảy, đầu hè 2013, Paul điện thoại hỏi tôi có nhà không. Khi biết tôi có khách buổi trưa, hắn bảo ‘’không sao, mày cứ nói chuyện với khách, tao làm chuyện của tao’’. Khoảng vài tiếng sau (14h), hắn bấm chuông, mang vào vườn sau nhà tôi nào cây, nào hoa, nào cuốc, nào xẻng, rồi một mình lúi húi đào đất, trồng cây trong mấy tiếng đồng hồ: một cây ‘’dừa’’, một cây yucca, xung quanh là các cụm xanh xanh, hồng hồng mà hắn bảo là ‘’mua rẻ’’ ở Truffaut vv Trong mấy năm liền, mỗi lần sang tôi, chiều nào, ông bạn Bruxellois cũng đều ‘’khiếu nại’’ vài ly đỏ, để ‘’trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn / ly rượu trong tay ngắm cảnh vườn‘’ ! Cách đây mấy năm, một cơn gió lốc thổi gãy cây yucca ! Bây giờ chỉ còn cây dừa ‘’trơ gan cùng tuế nguyệt’’. ‘’Uống rượu nhớ kẻ trồng cây’’, mấy hôm nay, mỗi lần nhìn cây dừa, tôi nhớ bạn tôi da diết!

Tuyệt chiêu sau cùng của Paul là ‘’làm video’’. Với cặp mắt của một ‘’phó nhòm tài tử’’, lại thích ghi lại những kỷ niệm bè bạn, những thước video Paul làm, lúc nào cũng vui, cũng mang đến nụ cười, nên được bạn bè ưa thích. Nhớ, có lần, ghé nhà Paul bất ngờ, nhà-tôi nhờ hắn chụp vài ‘’bô’’ hình trong vườn. Xong xuôi, vừa nói chuyện với chúng tôi, vừa tay bấm lia lịa ‘’iphone’’, thỉnh thoảng ghé mắt xem, chỉ 20 phút sau, là Paul đã làm xong một cái ‘’video’’ độc đáo. Vì thế Paul rất được bạn bè ‘’chiếu cố’’. Phần vì hai vợ chồng vui tính, hòa đồng, phần vì chàng thích chụp hình, ‘’quay’’ film, nên lễ lộc nơi nào, cặp T. Paul cũng đứng đầu liste mời! Nhà – tôi và tôi thì khác, chúng tôi rất ngại các màn ‘’xuất hiện trước …công chúng’’. Chúng tôi không chơi ‘’phây-bút’’, không vào youtube. Khi chúng tôi mời T. Paul, bởi vì đó là bạn thân, lại chịu khó ‘’quậy’’: đùa giỡn, ca hát (T. hát rất hay), nhảy đầm, chịu ‘’cụng’’ vv . Thế thôi. Lễ hội ‘’đặc biệt’’ nào của chúng tôi, thế nào cũng phải có T. & Paul. Sinh nhật 5 bó, Ngân khánh, Ngọc-trai khánh, Giao thừa Tây, Tết ta, ‘’Tình hè rực rỡ’’, ‘’Salut les copains’’, Dạ vũ hóa trang vv Những ‘’chủ đề ăn chơi’’ chúng tôi đưa ra, lúc nào cũng có T. & Paul tham dự. Vui mà không có bạn thân thì làm sao vui trọn vẹn?

Lần đầu gặp (2001), nghe nói Paul mới qua một cơn ‘’thập tử nhất sinh’’, nên bây giờ chịu ‘’tận hưởng cuộc đời’’, chứ lúc trước ít chịu ra ngoài ! Đi đâu, chàng cũng ẳm theo máy chụp-hình-quay-phim. Ít lâu sau chiếc máy chụp hình cồng kềnh được thay bằng cái điện-thoại-chụp-hình-quay-phim, vật bất ly thân của chàng khi ra ngoài ! Nhất là từ khi ‘’thảy’’ được các ‘’phóng sự’’ của mình trên youtube (2009?). Sau đó, có một khoảng thời gian mấy năm chúng tôi không gặp nhau, khi Paul phải điều trị … ung thư! Khi hay tin dữ, tôi hằng cầu nguyện cho bạn tôi. Và bạn tôi đã qua khỏi. Để tiếp tục ‘’quậy’’ với bạn bè!

Lo cho vợ, cho con chưa đủ, gần một năm nay, chàng lại còn lo cho cháu nội, khi hai thằng bé, theo bố, về ở với ông bà. Paul bảo tôi ‘’lúc này, tao chỉ ở nhà lo cho cháu thôi, hết xí- quách rồi!’’. Nói vậy, chứ khi vào ‘’youtube’’ của chàng, tôi cũng thấy phim, ảnh mới đều đều !

Tháng 7 năm rồi, đến nhà tôi chơi cả ngày, khi mọi người về hết, chỉ còn T.- Paul và cô bạn C.V. Trong khi các bà hỏi thăm C.V. về ông xã V., một người bạn (rất ) thân của tôi, bị ‘’Alzheimer’’ mấy năm nay, ngày càng nặng, gia đình mới đưa vào ‘’dưỡng đường’’ ( Ehpad médicalisée ) vì không còn chăm sóc nổi, tôi và Paul ra sân sau, vừa nhâm nhi cognac, vừa nói chuyện đời! Lúc đó khuya lắm rồi (hơn1H sáng), khi nhắc đến V., xúc động quá, tôi cầm tay Paul, rơm rớm nói ‘’lúc mày bị ung thư, tao cũng buồn lắm!’’. Bạn tôi gật gù, không nói gì, chỉ vỗ nhẹ nhẹ lên bàn tay tôi, nói khẽ ‘’Tao biết. Tao biết. Thôi, chuyện đó qua rồi, đừng nhắc đến nữa! ‘’.

Tôi có rất nhiều bạn. Bạn Việt, bạn Tây, bạn Lào. Như các đẳng cấp trong nhu đạo, mức độ thân thuộc giữa bè bạn tôi và tôi cũng vậy. Từ bạn-biết ‘’đai trắng’’ (gặp nhau bắt tay, hỏi thăm vài câu), bạn-quen ‘’đai vàng’’, khá-quen ‘’đai cam’’ vv cho đến bạn-thân ‘’đai xanh’’, bạn-rất-thân ‘’đai nâu’’, tri kỷ ‘’đai đen’’ ! Nói về bạn (phương) Đông, bạn ‘’đai-đen’’ của tôi chỉ có hai ông : một ở Việt Nam (học chung từ tiểu học đến đại học vv) và một ở Bruxelles. Bạn ‘’đai nâu’’ có 3 : V.A., ở miền Tây (Pháp), ‘’lặn’’ từ 4 năm nay, do bị chứng nhức đầu trầm trọng, xin cho ‘’riêng một góc trời’’, V. bị ‘’Alzheimer’’, lần chót gặp nhau, là tháng 3/2024 (trong tang lễ một cô bạn), đi đâu cũng có người dìu, nghe tôi nói gì, hỏi gì, chỉ … cười, không biết có nhận ra tôi không ! Chỉ còn lại Paul.

Trong bài viết ‘’khóc Phạm đình Chương’’, ông Lô-Răng Phan Lạc Phúc có viết mấy câu mà tôi rất tâm đắc‘’ Ở cái tuổi mình, trên 60, cái ranh giới tử sinh thật là mờ ảo, ở đấy rồi đi đấy, còn đấy mà mất đấy. Thành ra ít lâu nay, tôi cứ phải làm một con tính trừ thê thảm. Mấy năm trước mất Thanh Nam, rồi Vũ Khắc Khoan, bây giờ Phạm Đình Chương – Hoài Bắc. Già thì càng cần có bạn, mà bạn già thì càng ngày càng thưa thớt ‘’. ‘’Mấy năm trước’’, ông Phúc chỉ mất có Thanh Nam, Vũ Khắc Khoan mà đã thấy ‘thê thảm’’ ! Trong khi tôi, ‘’mấy năm trước’’, mất Tiến, mất anh Phúc, anh Tân, rồi Long, rồi anh Đức …. Thu 2024, mất anh-‘’Tây’’-đai-nâu hàng xóm. Bây giờ là Paul, cũng người bạn ‘’đai nâu’’!

Ở tuổi này, mất một người bạn. Là xem như mất luôn! Làm sao tìm được một người mới để ‘’thay’’ vào, nói chi đến một người-bạn-mới-đai-nâu. Ở tuổi này?!!!!

Trong đám tang Paul, giữa hai trăm (?) người, tôi gặp lại Cường,Thảo, hai người bạn (Việt-Lào) dễ thương, quen qua T. - Paul. Lúc đầu tôi nhận không ra. Phần vì đã gần 10 năm không gặp nhưng cái chánh là vì cả hai anh chị đều ...’’bạc phơ’’. Nhất là anh Cường! Không phải là một Cường cao ráo, đẹp trai tôi biết, mà trước mặt là một .. tiên ông , râu tóc bạc phơ, tay lại chống nạng (!). Như một nhân vật võ lâm ! Hỏi thăm, mới biết là cách đây hai năm, anh bị tai biến mạch máu não, liệt nửa người, khi đang ở Việt Nam! Phải đi ‘’kiné’’, tập dữ lắm nên ‘’mới đươc như thế này’’ ! Hai đứa nói với nhau về Paul! Anh Cường cho biết, anh vừa đăng trên youtube ca khúc ‘’khóc Paul’’ anh mới viết. Bài hát hay lắm, cảm động lắm, anh Cường! Cám ơn những lời hát, nốt nhạc của anh đã nói thay chúng tôi trước sự ra đi của người bạn thân chúng ta:

16/5/2026, ngày tang lễ Paul cũng là ngày sinh nhật Paul! Một số bạn của T.– Paul, đã quyết định tiếp tục ‘’feter’’ ngày sinh nhật Paul (dự trù trước đó?) ở tư gia T. – Paul. Cứ như là Paul vẫn còn đây, giữa bạn bè thân thuộc! Từ cái không gian ‘’ồn ào’’, tôi lặng lẽ bước ra vườn, một mình đi thăm từng gốc cây, khóm hoa. Sau cơn mưa, những giọt nước còn đọng trên hoa, trên lá, cứ như là những giọt nước mắt của ‘’cây nhà, lá vườn’’ khóc người đã tạo ra chúng, chăm sóc chúng, nuôi nấng chúng trong mấy chục năm nay. Và tôi lo dùm cho tương lai của chúng!

Buổi chiều ngày 16/5/2026, sau tang lễ Paul, trong ngày sinh nhật Paul, trong khu vườn Paul, có tôi và cỏ cây, hoa lá, nhớ vô cùng một người đã không còn với chúng tôi!

Can đảm nhé T.! Tụi này luôn bên cạnh bạn!

Và Phong ơi, vĩnh biệt!

20/05/2026

BP