(Diễn đàn LTCD TK 21 chúc niên trưởng Mỹ Ngọc sớm hồi phục sức khỏe)
Vương Xương Linh 王昌齡 (khoảng 698-756) tự là Thiếu Bá (少伯); bạn bè khen là vua thơ. Năm 27 tuổi đỗ Tiến sĩ (cùng tuổi với Lý Bạch khi đậu tiến sĩ). 7 năm sau ông lại đỗ Khoa bác học hoằng từ, chuyển đi làm Quan Uý ở Di Thuỷ. Nhưng do hành vi lãng mạn, bị biếm ra nơi biên ải làm Quan Uý ở Long Tiêu... Rồi về làm chức Thừa ở quê (Giang Ninh=Nam kinh). Ở đây Ông ngâm thơ không biết mệt mỏi. Không may Ông đắc tội với Thứ Sử bản địa Lư Khâu Hiểu nên bị Lư giết. Về sau Trấn thủ Hà Nam là Trương Cảo, điều quân đội các Lộ đến tập hợp, Lư Khâu Hiểu đến chậm bị xử tử (bị kết tội khi quân), coi như đó là báo thù cho Vương Xương Linh (ai bảo Lư dám giết vua thơ?). Vương Xương Linh được người đương thời xưng là Thi thiên tử, có bạn thân là Vương Chi Hoán và Tân Tiệm.
Nguyên tác Dịch âm
芙蓉樓送辛漸其一 Phù Dung Lâu TốngTân Tiệm Kỳ 1
寒雨連江夜入吳 Hàn vũ liên giang dạ nhập Ngô,
平明送客楚山孤 Bình minh tống khách Sở sơn cô.
洛陽親友如相問 Lạc Dương thân hữu như tương vấn,
一片冰心在玉壺 Nhất phiến băng tâm tại ngọc hồ.
Chú giải
芙蓉樓 Phù Dung lâu: Lầu Phù Dung do vua nhà Đông Tấn cho xây và đặt tên ở tại phía tây bắc thành Trấn Nam phủ (nay là tây bắc huyện Đan Dương, tỉnh Giang Tô).
夜入吳 Dạ nhập Ngô: Tác giả mới ra làm quan ở Ngô, ban đêm vừa đến nhậm chức thì mưa lạnh rơi trên sông, sáng sớm hôm sau lại tiễn đưa Tân Tiệm về Lạc Dương, khách tiễn đưa chỉ có tác giả và ngọn núi Sở cô đơn (楚山孤).
相問 Lạc Dương: Giờ là Hà Nam.
一片冰心在玉壺 nhất phiến băng tâm tại ngọc hồ: câu này ám chỉ lòng ta đối với bạn trong trắng như nước tuyết tan trong bình ngọc.
Dịch nghĩa
Lầu Phù Dung Tiễn Tân Tiệm Kỳ 1
Mưa lạnh rơi dọc mấy con sông liên tiếp nên tới đêm khuya mới tới đất Ngô,
Khi tảng sáng lại phải tiễn Tân Tiệm về Lạc Dương; đưa tiễn chỉ có ta và ngọn núi Sở trơ trọi.
Nếu bạn bè thân thích ở Lạc Dương có hỏi (về cuộc tiễn đưa này),
(Thì xin anh cứ đáp rằng): Lòng ta (với anh) trong trắng như một miếng băng đựng trong hũ ngọc.
Dịch thơ
Lầu Phù Dung Tiễn Tân Tiệm kỳ 1
Mưa lạnh sông dài tối tới nơi,
Bình minh tiễn bạn có non côi.
Lạc Dương ai hỏi thì xin đáp:
Bình ngọc lòng băng bạn với tôi.
Lời bàn
Hãy nghe Vương Xương Linh tả cuộc tiễn đưa Tân Tiệm kỳ 1 bằng 28 chữ của thơ thất ngôn tứ tuyệt:
Câu 1:
Vương đi thuyền trên nhiều con sông nối tiếp nhau dưới mưa lạnh để tới nhiệm sở mới tại đất Ngô; không nói rõ sau bao nhiêu ngày; chỉ nói rằng một đêm khuya mới đến nơi.
Câu 2:
Tờ mờ sáng hôm sau lại phải tiễn Tân Tiệm từ lầu Phù Dung về Lạc Dương (Vương đã chịu dầm mưa lạnh nhiều ngày trên sông, đến nơi chưa kịp ngủ lại phải đi tiễn bạn). Cuộc tiễn đưa chỉ có Vương và ngọn núi Sở trơ trọi (Tân sống cô đơn ở nơi này; chờ Vương tới là ra đi; vậy sự có mặt của Vương trong cuộc tiễn đưa sáng nay là rất qúy).
Câu 3 & 4:
Vương dặn Tân rằng, khi tới Lạc Dương, nếu bạn bè hỏi tình bạn của Vương đối với Tân ra sao thì Tân chỉ cần nói 7 chữ: “Trong trắng như băng trong bình ngọc” (7 chữ này chứa nhiều ý sâu đậm lắm; ÔC kể không xuể).
Con Cò
***
(Cầu chúc chị Mỹ Ngọc sớm lấy lại sức khỏe để tiếp tục làm thơ với nhóm.)
Tiễn Bạn
Vào Ngô mưa lớn nước tràn sông
Sáng sớm tiễn anh núi Sở buồn
Ai hỏi về tôi xin hãy nói
Trung trinh vẫn ở trái tim nồng
Thanh Vân
***
Lầu Phù Dung Tiễn Tân Tiệm Kỳ1
1-
Mưa lạnh sông dài đêm đến Ngô
Sáng mai tiễn khách Sở hoang vu
Lạc Dương bạn hữu ai han hỏi
Một phiến băng tâm giữa ngọc hồ
2-
Đêm đến Ngô, sông dài mưa lạnh
Sớm hôm sau, tiễn khách Sở cô
Lạc Dương bạn hữu hỏi dò
Xin thưa chan chứa ngọc hồ, băng tâm!
Lộc Bắc
Dec25
***
(Trước hết, xin cầu nguyện cho một đàn chị khả ái, khả kính của diễn đàn là chị Mỹ Ngọc được tai qua nạn khỏi, mau bình phục để trở lại góp mặt với mọi người.)
Về bài thơ của Vương Xương Linh, thì như anh Tâm đã nói, có 2 Phù Dung Lâu:
& một ở Giang Tô, do Thứ Sử đời Đông Tấn là Vương Cống xây.
& một ở Hồ Nam. Theo bài viết của Nguyễn Thị Mai Chanh và Lê Thời Tân, thì Phù Dung Lâu này do Vương Xương Linh xây, khi bị biếm làm Long Tiêu Uý. Long Tiêu thuộc đất Sở.
Bài thơ có mấy chữ “Sở sơn cô“ thì có lẽ Vương tiễn bạn ở Phù Dung Lâu thuộc Hồ Nam.
Mấy chữ “dạ nhập Ngô“chứng tỏ là Vương mới tới đất trích, sáng hôm sau đã tiễn bạn ở Phù Dung Lâu thì lầu này không thể do ông xây được.
Tân Tiệm là bạn của Vương, nhưng Bát Sách không tìm được chi tiết. Mà sao lại trùng hợp như vậy? Vương vừa tới thì bạn ra đi.
Bài thơ này ngắn, nhẹ nhàng.
Tiễn Tân Tìệm Tại Lầu Phù Dung
Mưa lạnh tràn sông, tối tới Ngô,
Ban mai tiễn khách núi chơ vơ,
Bạn hữu Lạc Dương như có hỏi,
Một tấm lòng son tại ngọc hồ.
Bát Sách.
(Ngày 07/01/2026)
***
Nguyên Tác: Phiên Âm:
芙蓉樓送辛漸其一 Phù Dung Lâu Tống Tân Tiệm Kỳ 1
王昌齡 Vương Xương Linh
寒雨連江夜入湖 Hàn vũ liên giang dạ nhập Ngô
平明送客楚山孤 Bình minh tống khách Sở sơn cô
洛陽親友如相問 Lạc Dương thân hữu như tương vấn
一片冰心在玉壺 Nhất phiến băng tâm tại ngọc hồ
Bài thơ có mộc bản trong các sách:
· Tập Dị Ký - Đường - Tiết Dụng Nhược 集異記-唐-薛用弱
· Vạn Thủ Đường Nhân Tuyệt Cú - Tống - Hồng Mại 萬首唐人絕句-宋-洪邁
· Cổ Thi Kính - Minh - Lục Thì Ung 古詩鏡-明-陸時雍
· Ngự Định Toàn Đường Thi - Thanh - Thánh Tổ Huyền Diệp 御定全唐 詩-清-聖祖玄燁
Ghi chú:
Phù Dung Lâu: tên tòa nhà nằm ở góc tây bắc của thành phố Nhuận Châu (nay là Trấn Giang, Giang Tô) vào thời nhà Đường. Trước đây được gọi là Tòa nhà Tây Bắc, nó nhìn ra sông Dương Tử.
Tân Tiệm: bạn của Vương Xương Linh. Lần đó cùng vượt sông từ Nhuận Châu, để Tân Tiệm đi Dương Châu rồi đi về bắc đến Lạc Dương.
Hàn vũ: mưa lạnh vào mùa thu và mùa đông.
Liên giang/thiên: liền sông/ trời, mưa lớn liền với mặt sông/trời
Ngô: tên cổ của đất nước, ở đây đề cập đến phần phía nam của Giang Tô và phần phía bắc của Chiết Giang
Bình minh: lúc mặt trời vừa ló dạng
Khách: ở đây chỉ Tân Tiệm
Sở sơn: tức là Cảnh Sơn, ở phía tây tỉnh Hồ Bắc, dãy núi Võ Đang ở phía đông nam và sông Hán ở phía tây
Lạc Dương: cố đô của Trung Hoa thời Đường, hiện nằm ở phía tây tỉnh Hà Nam, trên bờ nam sông Hoàng Hà
Băng tâm: ẩn dụ cho một trái tim thuần khiết
Ngọc hồ: bình làm bằng ngọc bích
Dịch Nghĩa:
Phù Dung Lâu Tống Tân Tiệm Tiễn Tân Tiệm Tại Lầu Phù Dung
Hàn vũ liên giang dạ nhập Ngô Đêm vào nước Ngô mưa lạnh ngập tràn sông,
Bình minh tống khách Sở sơn cô Bình minh đã phải tiễn bạn ở núi Sở.
Lạc Dương thân hữu như tương vấn Nếu có ai ở Lạc Dương hỏi về tôi, xin hãy nói:
Nhất phiến băng tâm tại ngọc hồ Tôi vẫn giữ tấm lòng băng giá trong bình ngọc (tâm vẫn thanh khiết).
Dịch Thơ:
Tiễn Tân Tiệm Tại Lầu Phù Dung
Vào Ngô đêm lạnh mưa tràn sông,
Tiễn khách núi buồn sớm tinh sương.
Bạn hữu Lạc Dương có hỏi đến,
Giữ trong bình ngọc tấm lòng son.
At Hibiscus Inn Parting With Xin Jian By Wang Changling
Translation by Witter Bynner
With this cold night-rain overflowing the river, you have come into Wu.
At dawn, we parted at lonely Mount Chu.
Should friends ask of me at Loyang, answer:
"One-hearted as ice crystal in a jade vase."
WANG Changling – Seeing off Xin Jian at the Hibiscus Tower
Translation by Betty Tseng
You arrived in the Wu region when icy rain rendered the river full,
Now at dawn I'm seeing you off to cross the isolated mountains of Chu.
If my family and friends in Luoyang asked about my situation,
You could say that my heart is crystal clear and kept jadeite pure.
Phí Minh Tâm
***
Góp ý:
Người ni không hiểu Vương Xương Linh muốn nói vì với câu cuối - băng tâm và ngọc hồ tượng trưng những gì? - nên chỉ có thể bàn về các địa danh.
Thời xưa có hai 芙蓉樓=Phù Dung lâu, một ở Trấn Giang, Giang Tô (镇江, 江苏) và môt ở (洪江, 湖南) Hồng Giang, Hồ Nam. Ngôi lầu ở Trấn Giang do thứ sử Vương Cung thời Đông Tấn (刺史王恭,东晋) xây và là nơi thi nhân họ Vương tiễn bạn Tân Tiệm. Lầu có tên là lầu Tây-Bắc nhưng được gọi là Phù Dung vì có cây dâm bụt cạnh đó. Lầu sụp năm 1990 và đã được xây lại theo kiểu thời Đường.
Ngô và Sở là hai địa danh thi nhân thường dùng để nhắc đến chuyện người Hán xâm chiếm hay tàn phá các nước thời Đông Chu Liệt Quốc và người đọc dù muốn dù không cũng phải liên tưởng đến chuyện chiến chinh, bất an.
Sở sơn là tên một ngọn núi ở Hồ Bắc. 8 dặm phía nam Tương Dương.(襄陽,湖北) và có tên nguyên thủy là Mã An san (馬鞍山), Vũ Lăng Vương Tư Mã Tuân làm thứ sử ở Tương Dương, nhìn thấy núi và nghĩ đến Yên Thành (鄢城) của Sở nên đặt tên núi là 望楚山 Vọng Sở sơn. Núi được nói đến trong Thủy Kinh Chú.
Huỳnh Kim Giám
***
Góp ý của Isamurai:
Xin thành tâm cầu nguyện cho bà Mỹ Ngọc được an toàn và phục hồi.
PHL
***
Chị Mỹ Ngọc kính mến.
Nguyện cầu chị sớm bình phục và về chung vui với gia đình trong Năm Mới.
Kim Oanh nhớ chị trong lời cầu nguyện.
Kim Oanh
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét