Cây không nhiều, cũng chẳng cây nào quý hiếm, nhà không có phòng kiếng để trồng cây nên khi mùa đông đến phải di chuyển tất cả cây kiểng từ ngoài sân, ngoài vườn vào nhà để cứu lạnh thì lại đâm ra lủ khủ la liệt, nhìn vào đâu cũng thấy toàn cây và cây như một thảo cầm viên thu bé với người gác vườn như hai chú khỉ già đi lại rón rén giữa rừng cây.
Trước hết phải kể hoa. Bầy lan đất chừng mười chậu. Có khi hoa nở xuê xoang như những đàn bướm chập chờn, có khi vài năm nín thinh không thèm nhúc nhích. Nhưng nỡ lòng nào vứt bỏ khi mấy tầng lá vẫn mượt mà xanh mướt một vẻ đài các nuột nà ngay cả khi không có một cánh hoa nào khoe sắc. Rồi African violet, vô số, cứ mỗi lần đi chợ ngang qua hàng hoa cầm lòng không đậu lại rước về nhà một vài cô, vàng, hồng, xanh, đỏ, tím đậm Huế, tím nhạt hoa cà … lại cũng không nỡ lòng vứt bỏ khi hoa tàn nên có cây đã già trên chục tuổi, chậu nhỏ xíu, thân không phát triển được nên cứ già trân và cứng cáp như thân mộc, ngoắt nghéo bò theo chiều ánh sáng thành những hình thù lạ mắt trông rất ngộ nghĩnh. Cũng ôm giữ hết, bày la liệt trên bàn viết, bàn ăn, trên đầu tivi, nóc tủ … bất cứ chỗ nào có chút ánh sáng ghé mắt vào. Chen lấn như thế rồi Violet vẫn tiếp tục nở, có lẽ giống hoa đến từ xứ nghèo của Châu Phi vốn không đòi hỏi một mức sống nhiều tiện nghi cho lắm.
Thương nhất là cây bông giấy, qua mùa xuân, vừa ôm ra vườn lập tức những cành ốm nhom vươn lên, mầm lá non vội vàng bung ra như không còn đủ kiên nhẫn để chờ đợi thêm phút giây nào nữa. Qua vài tuần lễ đầu của tháng 6 thì hoa bắt đầu he hé. Thoạt tiên là những chùm nho nhỏ hình dáng tương tự quả khế non màu nâu nhạt, rồi những cánh hoa dần dần tách ra như một ngôi sao màu hồng tía và khi đã đủ ấm nóng để mãn khai thì những chùm bông giấy đổi sang màu đỏ khoe sắc tươi tắn suốt cả mùa hè.

Cũng thương biết mấy cây bông cẩn, có nơi gọi là dâm bụt – hibiscus – hoa màu đỏ, nhụy vàng nở liên tục suốt bốn mùa, xác hoa khô chất đầy dưới gốc. Có năm mùa hè đem cây ra vườn đến mùa đông ôm vào thì cây bị bịnh. Những con nhện li ti lấm tấm như hạt bụi đẻ trứng bám đầy lưng lá trắng xóa làm lá cây vốn láng lẫy óng ánh đâm ra héo úa vàng vọt và lả tả rơi rụng. Chữa trị nhiều lần bằng cách vặt sạch hết lá chỉ còn thân cây trụi lủi rồi xịt thuốc trừ sâu từ trên xuống dưới nhưng cũng chỉ được một thời gian, khi lá bắt đầu nhú trở lại thì những chị nhện li ti lại tái xuất giang hồ, có lẽ vẫn còn sót một cái trứng lì lợm nào đó của mẹ nhện Âu Cơ mà gây nên tai họa. Thế nhưng vì tiếc giống cây cho nhiều hoa lại không nỡ lòng vứt bỏ cây bông cẩn vốn là một khúc kỷ niệm cắt từ cây chính của L. và anh T. khoảng mười lăm năm về trước cho nên lại hì hụi ra công trải báo đầy nhà đổ cả chậu cây ra thay đất, rồi ôm cây cho vào bồn giặt để tắm rửa sạch sẽ từ đầu ngọn đến cuối đám rễ um sùm tua tủa. Mô Phật, sau màn tẩy trùng diệt khuẩn này thì cây mạnh khỏe lành bệnh để đến mùa đông bông cẩn vẫn nở đỏ rực tương phản với nền tuyết trắng đầy ngập sân sau.

Bên cạnh khúc cây dâm bụt thẳng thớm cây Ngọc nữ lại khác. Đúng như tên gọi, thân nàng ẻo lã, lá xanh óng ánh với những nụ hoa trắng muốt, bé xíu xiu như những hạt nút áo có đính một viên ngọc màu đỏ thật đỏ ở chính giữa. ẻo lã như vậy nhưng cô nàng đầy sức sống, mang những chiếc lá xanh lớn như những lá trầu không, cành cứ vươn dài từng bước bám vào tường, khôn khéo vịn vào một khung ảnh trên kệ sách, ngả ngớn vòng qua quàng quanh cổ chú nai trên lò sưởi. Ngọc Nữ cứ uốn éo mình ngọc theo ngày tháng ngọt ngào nở tặng cho người những nụ cười xinh xắn tươi lâu nhìn hoài không chán mắt.
Loài hoa duy nhất vừa đẹp vừa thơm là chậu hoa Quỳnh. Có khi nở một lúc 12 bông, hương thơm tỏa ngát cả nhà lên đến tận phòng ngủ trên lầu. Quan sát lúc hoa đang nở mới thấy vẻ kỳ bí của những chiếc thuyền hoa trắng trong đang rung rung mở dần từng cánh vươn ra những chiếc kim dài chứa đầy hương thơm nồng nàn. Đẹp ngây ngất và thơm ngào ngạt vào lúc nửa đêm. May là trong nhà không ai bị dị ứng với mùi hương thơm đậm này. Cây quỳnh phải được gọi là cụ quỳnh cao niên vì tuổi thọ cũng đã trên 20 năm, bằng với thời gian gia chủ vừa mới chân ướt chân ráo đến định cư trên đất lạ. Cây cũng được gầy từ một nhánh khẳng khiu bé xíu của một người bạn Hướng đạo tặng cho, cùng nhau di chuyển từ nhà này đến nhà kia trong thời gian đầu chưa ổn định. Cho đến nay cây đã già và người cũng đã yếu. Nhưng cây già vẫn đơm hoa và tỏa hương thơm ngát, còn người già thì … eo sèo thấy thảm.

Hết hoa rồi đến lá. Có những cây suốt đời không cho hoa. Chỉ toàn lá là lá. Nhưng lá cũng có cái duyên của lá. Mấy chậu Vạn-niên-thanh quanh năm xanh mát, mỗi tuần chỉ cần cho uống một ly nước lạnh, không phân bón, không thức ăn gì khác, chậu đất bé tí năm này qua năm nọ cũng không hề được thay vậy mà thật lạ lùng với sức sống dẻo dai bền bĩ của giống thân leo dễ trồng và dễ thương này. Những chiếc lá hình dáng gần giống quả tim xinh xắn, màu xanh bóng bẩy loáng thoáng những nét phẩy màu vàng nhòa nhòa làm sáng sủa và êm dịu cả vùng không gian quanh đó. Từ trên cao Vạn-niên-thanh buông lơi dây lá thân ái bắt tay chậu tre kiểng bên dưới. Chậu tre dường như cứ cố gắng kiễng chân cao thêm, cao thêm mãi, những lá tre nho nhỏ xanh rưng rức lẫn vào những quả tim Vạn-niên-thanh mượt mà, cả hai màu xanh như thì thầm với nhau hoài không hết chuyện.
Họ lá cũng còn mấy chậu cây thuộc giống Lily, cuống thật dài với một đóa hoa màu trắng như cái loa kèn nho nhỏ, hoa thì hiếm hoi nhưng lá quanh năm xòe ra xanh mướt, nhìn một lúc thấy thấp thoáng như những khóm lục bình trôi nổi. Rồi chậu thủy trúc thân ống màu xanh, tàng lá trên đầu như một chiếc dù nhỏ, vừa có nét mạnh mẽ phong lưu vừa có vẻ mong manh dễ gãy. Rồi mấy chậu Jade cactus lá xanh mọng như những viên bích ngọc, chẳng cần phải săn sóc cũng cứ sản sanh từng chuỗi dài rũ lướt thướt từ đầu tủ xuống tận sàn nhà trông như một tấm mành mành tươi mát mà nhiều người đến chơi cứ tưởng cây giả bằng plastic, cho đến khi đưa tay bấm thử vào một hạt lá, nhựa trong ứa ra như nước mắt long lanh ràn rụa …
Cũng là loài cây sa mạc nhưng Christmas cactus lại cho hoa màu đỏ từng chuỗi dài. Và đặc biệt như một chiếc đồng hồ được lên giây sẵn, lúc nào cây cũng chỉ nở hoa đúng vào mùa Giáng sinh như để góp thêm màu sắc ấm áp cho những ngày cuối năm cũ bước qua năm mới.

Cây có trái thì chỉ toàn là ớt. Đẹp lắm. Những chùm ớt tím trông như những quả cà dê bé xíu màu tím than thật đậm. Ớt chỉ thiên li ti đủ màu xanh, trắng , đỏ rực rỡ. Ớt tròn như những viên bi màu đỏ, màu vàng, sáng chói trên lớp lá xanh. Lại còn có giống ớt trắng ngà ngà như những búp hoa Ngọc lan. Đủ màu sắc và đủ hình dáng. Mùa hè đám ớt vươn lên xanh tươi, xinh tốt. Mùa đông đến không nỡ để chúng chết rụi dưới tuyết lại phải lủ khủ tắm rửa, xịt thuốc trừ sâu rồi ôm hết vào nhà. Bên ớt còn có rau. Chậu rau răm xum xuê từ tháng 6 tháng 7 bỏ thì uổng quá, thôi sớt bớt một ít qua chậu nhỏ để còn có rau răm tươi ăn trứng lộn hoặc bóp thịt gà với củ hành tây trong mùa đông. Và còn chậu lá lốt, đẹp hây hây và dễ thương như vậy bỏ ngoài tuyết sao đành. Chậu rau tần dày lá cũng cần thiết cho chứng ho hen khan cổ. Rốt cuộc chậu nào cũng được di tản tránh mùa đông và rốt cuộc người phải đi lại sẽ sàng rón rén giữa bầy cây kiểng chiếm gần hết mặt bằng của phòng ăn và phòng khách vốn chẳng hề rộng rãi cho lắm nhưng ít ra cây và người đã cùng chia sẻ không gian một cách hòa bình yên ấm không cần phải cải cọ bất bình.

Và thời khóa biểu cũng được phân chia rành rẽ. Nửa đầu của mỗi Chủ nhật là thời gian dành cho cây. Bắt đầu từ sáng sớm khi người thong dong có tờ báo và ly cà phê đậm đà thơm ngát thì cây có nhạc nhẹ. Một ma soeur làm chung sở, được mệnh danh là người có green, green thumb, hễ chị sờ tay vào đâu thì cây mọc lên tươi tốt ở đó, hoa nở suốt quanh năm. Được mọi người phỏng vấn về bí kíp này chị cười cười e lệ “bí quyết gì đâu, em chỉ có thói quen hay nói chuyện thì thầm với cây, có lẽ nhờ vậy cây vui vẻ, tươi tốt”. Chẳng phải nữ tu, cũng chẳng biết tâm sự gì với cây thì thôi cho cây của mình nghe nhạc. Chương trình đầy đủ và phong phú từ nhạc ngoại quốc cổ điển đến nhạc Việt tiền chiến và hậu chiến. Buồn Tàn thu, Suối Mơ, Con Thuyền Không Bến, đến nhạc Phạm Duy, Ngô thụy Miên, Lam Phương, Trịnh Công Sơn v.v… chẳng biết cây có như một số người dị ứng với nhạc của họ Trịnh vì bất đồng chính kiến??? Vậy thì cây thiệt thòi vì không thể phát biểu và phản đối với người !!!

Cả tuần đi làm, đi rong chơi, chỉ dành cho cây được nửa ngày chủ nhật. Tắm cho bầy lan, thay nước, chùi rửa những viên sạn bé tí tẹo lót dưới chậu để rễ lan đừng bị dầm nước. Cắt bỏ lá khô, cành héo của những chậu kiểng, chậu ớt. Phun nước sương sương trên những cánh hoa, mặt lá. Di chuyển cô này ra gần cửa kính, chị kia lui vào một chút để nhường bớt ánh sáng cho người bạn láng giềng. Xoay chậu cây này nửa vòng để hướng lá đổi chiều. Chùi rửa một vệt trắng mờ mờ cứ ngỡ là sâu. Những công việc tỉ mỉ tăn măn như vậy cũng chiếm hết của người một số thời gian nhưng khi làm những việc tẩn mẩn đó lại thật sự có niềm vui và nhất là thư giãn. Vừa làm việc vừa nhớ lan man đến những kỷ niệm.

Dĩa nhạc đang nghe của người nào tặng. Một câu nói, một mẫu chuyện vui chợt trở về từ ký ức. Một dĩa nhạc khác đã mua vào thời điểm nào, ở đâu, lại là một kỷ niệm khó quên. Chậu cây này của ai cho đây? A, là cô bạn học BQ thân thiết ở Montreal. Chậu lá lốt là của HM và anh N. ở Virginia tặng, đã phải dấu diếm vất vả dưới băng ghế để đem về bằng được. Loại cây lá lưỡi kiếm như Đại tướng quân xanh tươi quanh năm là của các con tặng Mẹ vào một ngày Mother’s Day đã lâu lắm, khi đó mấy đứa nhỏ còn đi học chưa đứa nào có lương tiền. Còn cái chậu đất nung hình dáng thật đẹp này cũng của mấy đứa tặng Mẹ vào một hôm sinh nhật, với cây hồng vàng mini thật xinh, cây hồng vàng không còn nhưng cái chậu xinh quá lại được dùng để trồng một cây violet. Còn giống ớt đẹp bí hiểm này là của ai. Nhớ rồi, là một cô bạn khác ở Cali. Đẹp quá nên chỉ muốn giữ hoài làm kiểng, nếu bất đồ có một vị khách hảo cay nào đến dùng cơm cao hứng vươn tay bẻ mất mấy trái thì thật đau lòng. Nói như vậy là đương nhiên tự thú chưa có được cái tâm thiền. Thiền kiểu gì mà mất mấy trái ớt kiểng, mất mấy cuốn sách từ những người mượn mà quên trả thì đã thấy giận giận, rầu rầu … Nói theo nhà Phật thì thân nghiệp vẫn còn đeo đẳng theo quá nặng !!!

Đối với các bạn được may mắn sống ở vùng ôn đới và nóng ấm thì chuyện cây kiểng loàng xoàng đâu có gì đáng nói. Bỏ ở đâu cây chẳng sống sởn sơ. Lại còn đầy đủ những giống cây quý hiếm, vương giả, kể gì đến những chậu rau, chậu ớt coi như những thứ tầm thường, đồ bỏ. Nhưng ở đây trong cái tủ lạnh Canada thì khi mùa đông đến, từ tháng 10 dương lịch kéo dài cho đến hết tháng tư, muốn chắc chắn hơn phải đợt đến gần cuối tháng 5, sau ngày lễ của bà hoàng Victoria cây cỏ mới có thể sống sót ngoài trời thì giá trị của hoa lá, dù chỉ là những mầm xanh nho nhỏ, những đóa hoa không hương mà nhan sắc cũng không đủ dự thi hoa hậu, vẫn là những tặng phẩm vô giá của đất trời.
Thử tưởng tượng, khi bên ngoài cửa kính thời tiết lạnh 15, 20 dưới 0 độ C, gió đông bắc vi vu qua những hàng cây trơ trụi khô queo như những tiếng thở dài ai oán. Khi có những ngày tuyết rơi liên tục trắng xóa đất trời. Đang ở trong nhà làm một việc gì đó, dọn dẹp, nấu nướng, may vá … hoặc không làm gì cả đang ngồi vơ vẫn đưa mắt nhìn quanh bất chợt thấy một cành lá xanh mướt đang khom mình cúi xuống từ nóc tủ, lấp ló bên bức màn cửa sổ như muốn chia cùng người cảnh tuyết rơi lạnh lùng mà tuyệt đẹp ở bên ngoài. Hoặc giả một hôm đọc sách đến khuya bất chợt quay lại thấy một bông hoa dâm bụt vừa nở đỏ, màu đỏ ấm như một ngọn lửa bếp trong khi những đốm ớt hiểm li ti đỏ thắm lại trông như những chiếc pháo bông lập lòe giữa đám lá xanh. Cái cảm giác thật ấm áp lạ lùng. Cây có người chăm nom nên suốt những mùa đông vẫn sởn sơ mạnh khỏe. Và người có cây như chia sẻ sự tươi mát bên nhau giữa một mùa tuyết giá dai dẳng. An ủi và thân tình biết mấy.
Sông-Hương