Bồ Tát Man 菩薩蠻là tên một khúc nhạc của Đường Giáo Phường 唐教坊, về sau dùng làm tên từ bài. Sự kiện này có liên quan tới phái đoàn tiến cống của nước “Nữ Man Quốc女蠻國” vào thời vua Đường Tuyên Tông 唐宣宗. Sử liệu rất lờ mờ về vị trí của tiểu quốc này, chỉ biết họ thuộc về Thái tộc 傣族 hay Miến Điện tộc 緬甸族 chi đó. Nữ Man Quốc không phải là “Đông Nữ Quốc 東女國” (tên khác là Tây Khương 西羌) theo chế độ mẫu hệ, lại càng không phải là Tây Lương Nữ Quốc 西梁女國, một nước hư cấu trong truyện Tây Du Ký 西遊記.
Sách “Đỗ Dương Tạp Biên 杜陽雜編 quyển hạ” của Tô Ngạc 蘇鄂 đời Đường chép rằng “Vào năm đầu niên hiệu Đại Trung 大中 (Đường Tuyên Tông) Nữ Man Quốc đem tiến cống nhiều phẩm vật quý giá. Người nước này búi tóc cao, đội mũ kim quan, đeo xâu chuỗi ngọc (trông giống như hình Bồ Tát Trong sách Phật Giáo) vì vậy gọi là Bồ Tát Man. Lúc đó các nhạc công giỏi (Của Đường Giáo Phường) bèn chế ra khúc nhạc gọi là Bồ Tát Man”. Các văn thi sĩ cũng hát và điền từ thành từ bài Bồ Tát Man.
Lại có thuyết nói rằng vào đời Đường tục xưng mỹ nữ là “Bồ Tát”. Do đó khi người Nữ Man Quốc đến thì được gọi là “Bồ Tát Man” và Đường Giáo Phường cũng đồng thời sáng tác ra điệu nhạc Bồ Tát Man
Sách Tống Sử phẩm Nhạc Chí (宋史·樂志) chép rằng Bồ Tát Man là tên của đội múa nữ (女弟子舞队). Không rõ đội nữ múa này có phải là cống phẩm của Nữ Man Quốc?
Sách Linh Mặc Tân Tiên 零墨新箋 của Dương Hiến Ích 楊憲益, xuất bàn khoảng 1940, nhận định Bồ Tát Man là khúc nhạc cổ của Miến Điện, do ngả Vân Nam 雲南 du nhập vào Trung Nguyên.
Vào thời Ngũ Đại五代, có vị Triệu Sùng Tộ 趙崇祚sưu tập Đường Thi Đường Từ, chép thành 10 quyển đặt tên là “Hoa Gian Tập花間集”, trong đó quyển 1 chép 14 bài Bồ Tát Man của Ôn Đìng Quân. Từ của Ôn Đình Quân được liệt vào “Hoa Gian Phái花間派”, thường viết về khuê trung thiếu nữ, khuê oán, tình cảm nam nữ, phong cảnh ưu mỹ, lời lẽ hoa lệ, nùng diễm, kỹ lưỡng.
Ôn Đình Quân 溫庭筠 vốn tên là Kỳ 岐, tên chữ là Phi Khanh 飛卿. Ông quê ở Thái Nguyên Kỳ太原祁 (nay là Kỳ huyện祁縣, tỉnh Sơn Tây 山西, TH) là thi Nhân, từ nhân đời Đường. Ông thi tiến sĩ nhiều lần không đậu, chung thân bất đắc chí nhưng lại có thiên tài về Thi, Từ. Về Thi, ông được ngang danh với Lý Thương Ẩn 李商隱, về Từ, ông ngang danh với Vi Trang 韋莊. Người đời sau sưu tập hơn 70 bài từ chép thành “Ôn Phi Khanh Tập 溫飛卿集” và “Kim Liêm Tập 金奩集”.
Trong bài này, xin cống hiến quý bạn bài Bồ Tát Man kỳ 5 của Ôn Đình Quân.
菩薩蠻 - 溫庭筠 Bồ Tát Man - Ôn Đình Quân
Kỳ 5
杏花含露團香雪，Hạnh hoa hàm lộ đoàn hương tuyết,
綠楊陌上多離別。Lục dương mạch thuợng đa ly biệt.
燈在月朧明， Đăng tại nguyệt lung minh,
覺來聞曉鶯。 Giác lai văn hiểu oanh.
玉鉤褰翠幕， Ngọc câu khiên thúy mạc,
妝淺舊眉薄。 Trang thiển cựu my bạc.
春夢正關情， Xuân mộng chính quan tình,
鏡中蟬鬢輕。 Kính trung thiền mấn khinh.
Chú Thích
1 Bồ tát man 菩薩蠻: tên từ điệu, gồm 44 chữ, 2 đoạn, mỗi đoạn 4 câu, 2 trắc vận và 2 bình vận. Có 3 cách luật đươc ghi nhận. Cách luật thông dụng nhất chiếu theo bài “Bình lâm mạc mạc yên như chức 平林漠漠煙如織” của Lý Bạch 李白 (hoặc Vô Danh thị):
Câu 1 và 2 có vận trắc, mỗi câu có 7 chữ.
X B X T B B T (trắc vận),
X B X T B B T (vận).
Câu 3 và 4 có vận bằng, mỗi câu có 5 chữ.
X T T B B (bằng vận),
X B X T B (vận).
Câu 5 và 6 có vận trắc, mỗi câu có 5 chữ.
X B B T T (đổi trắc vận),
X T X B T (vận).
Câu 7 và 8 có vận bằng, mỗi câu có 5 chữ,
X T T B B (đổi bằng vận),
X B X T B (vận).
X = bất luận; B = bình thanh; T = trắc thanh.
2 Hạnh hoa 杏花: hoa của cây hạnh nhân hoặc một loại hoa đào, có đào hồng, đào bạch.
3 Hàm lộ含露: đọng sương, có giọt sương trong hoa đóa.
4 Hương tuyết 香雪：hoa hạnh mầu trắng nên gọi là hương tuyết.
5 Đoàn 團: viên, tròn. Đoàn hương tuyết 團香雪: chỉ những khóm hạnh hoa.
6 Lục dương 綠楊: lá xanh của cây dương liễu.
7 Mạch thượng 陌上: trên đường.
8 Ly biệt 離別: chia tay, người đi kẻ ở.
9 Lung minh 朧明：ánh trăng mông lung mờ ảo.
10 Giác lai 覺來: tỉnh lại, tỉnh giấc.
11 Ngọc câu 玉鉤: cái móc bằng ngọc để treo màn.
12 Khiên 搴: kéo lên.
13 Thúy mạc 翠幕: màn cửa, rèm xanh, rèm hoa lệ.
14 Trang thiển 妝淺: trang điểm xơ xài.
15 Cựu my bạc 舊眉薄: my mắt trang điểm ngày hôm qua, hôm nay đã bạc mầu.
16 Xuân mộng 春夢: giấc mộng mùa xuân thường ám chỉ những cuộc vui ngắn ngủi.
17 Quan tình 關情 = quan tâm 關心.
18 Kính trung 鏡中: nhìn trong gương, soi gương.
19 Thiền mấn 蟬鬢: 1 kiểu tóc của phụ nữ ngày xưa như hình cánh ve sầu do 1 vị cung nhân của Ngụy Văn Đế Tào Phi 魏文帝曹丕 là Mạc Quỳnh Thụ 莫瓊樹 sáng chế ra.
20 Khinh 輕 = bạc薄: mỏng.
Dịch Nghĩa
Từng cụm hoa hạnh còn đọng những hạt sương,
Trên con đường trồng cây dương liễu xanh thường là nơi ly biệt nhau.
Ánh đèn ở dưới ánh sáng trăng mông lung,
Tỉnh lại nghe tiếng chim oanh hót buổi sáng.
Cái móc bằng ngọc treo cái màn xanh thúy,
Trang điểm xơ xài hôm qua, hôm nay đã bạc mầu.
Tình cảnh trong giấc mộng xuân gây nên tình tự đầy vơi.
Soi gương thấy mái tóc chải kiểu cánh ve sầu đã thưa thớt.
Phỏng Dịch
1 Bồ Tát Man - Giấc Mộng Xuân
Chùm hoa sương đọng trắng như tuyết,
Đầu đường dương liễu xanh ly biệt.
Đèn sáng dưới trăng thanh,
Tỉnh ra nghe tiếng oanh.
Màn xanh treo móc ngọc,
Son phấn cũ phai bạc.
Xuân mộng giấc tình mơ,
Mầu guơng mái tóc thưa.
2 Giấc Mộng Xuân
Hạnh hoa tuyết trắng đọng sương,
Biệt ly buồn mấy con đường liễu xanh.
Ánh đèn mờ tỏ trăng thanh,
Tỉnh ra nghe tiếng chim oanh gọi đời.
Móc ngọc màn thúy buông lơi,
Phấn son ngày cũ nhạt phai tháng ngày.
Mộng xuân một giấc tình say,
Mầu gương soi bóng tóc mây thưa dần.
HHD
4- 2019
***
Bồ Tát Man, Kỳ 5- Ôn Đình Quân
Hoa hạnh ngâm sương, khối hương tuyết
Liễu xanh trên đường nhiều ly biệt
Đèn dưới trăng lung linh
Tỉnh sớm nghe tiếng oanh
Móc ngọc treo màn biếc
Điểm sơ, mi giờ nhạt
Mộng xuân chút tình xưa
Trong gương búi tóc thưa
Song thất lục bát:
Hạnh ngậm sương, trắng tinh bông tuyết
Đường liễu xanh ly biệt tiêu sơ
Đèn le lói, chiếu trăng mờ
Sớm mai oanh hót tỉnh mơ mộng sầu
Rèm lụa thêu ngọc câu xanh biếc
Điểm trang sơ, giờ nét nhạt phai
Mộng xuân tình cũ đầy vơi
Kiểu ve tóc bới gương soi thưa dần!
Lộc Bắc
Mai26
***
Xuân Mộng Hạnh hoa sương đọng trắng phau
Liễu xanh ly biệt gợi bao lối buồn
Đèn mờ dưới ánh trăng suông
Tỉnh ra nghe tiếng chim muông gọi ngày
Màn xanh móc ngọc lơi cài
Điểm trang xưa nhạt giờ phai sắc màu
Mộng xuân tỉnh giấc canh thâu
Soi gương kiểu tóc ve sầu dần thưa
Kim Oanh
5.2026
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét