Một nhà văn đàn chị “tầm cỡ” nhưng lại chơi thân với “cây viết tay mơ” tôi đã nói, “Có một ‘món thời trang’ phụ nữ đi qua nhiều năm tháng, thậm chí qua nhiều thế hệ mà vẫn giữ được vẻ xinh đẹp, quyến rũ, và dịu dàng như nụ cười của người con gái Việt Nam. Đó là chiếc áo dài – mảnh lụa hai tà!” Tôi thích quá…vỗ tay liền cho nhận định đầy thú vị đó. Câu nói của chị đã cho tôi cảm hứng viết bài này khi được “rửa mắt”nhiều kiểu áo dài trong lần đến Nam Cali.
Tôi là người tôn sùng “chủ nghĩa áo dài” hơn là khoái cái món “đầm đìa váy vía” như cô bạn Bắc Kỳ 9 nút (54) của tôi thường nói ngày xưa, mặc dù tôi cũng từng thiết kế nhiều chiếc đầm cưới đặc biệt được khách hàng ngợi khen. Trước 1975, tôi có phần hùn với trường Hoa Mỹ, chuyên “Dạy Cắt May Âu Việt Phục Nam Nữ” trước cửa chợ Xóm Mới thành phố Nha Trang. Tôi từng học bổ túc môn áo dài tân thời kiểu “Raglan” tại nhà may Thiết Lập, một nhà may nổi tiếng của Sài Gòn thời ấy. (Sau 1975, nghe ông bà Thiết Lập cũng định cư Mỹ và mở nhà may Áo Dài Thiết Lập Saigon ở Cali. Đáng tiếc tôi không có dịp ghé thăm và nghe đâu Cô đã quy tiên vào năm 2021). Khi ấy cô Kim Hoa phu nhân một Đại úy Bộ Binh QLVNCH là chủ trường Hoa Mỹ, nhưng tôi có phần hùn và là giảng viên chính.
Dù tôi cũng có dạy về Âu Phục nam như quần tây, veston, áo khoác dài, kể cả áo dài chữ Thọ thắt nút vải của các cụ thời xưa, tôi đam mê nghiên cứu về áo dài nữ nhiều hơn. Thật là vui, thời đó tôi còn nhận “may áo dài lấy liền” bằng cách đo cắt vắt sổ xong, tôi chia cho đội ngũ học viên sắp tốt nghiệp, kẻ thì thêu máy những mẫu bông hoa rồng phụng, người lược và luôn tà, người ráp tay, người may cổ… cuối cùng ráp lại chiếc áo dài hoàn hảo chỉ trong vài giờ, làm khách hàng xa rất hài lòng, vì tiện đường đi chợ may lấy luôn. Cái thuở vàng son ấy, mỗi cuối tuần hay những ngày lễ, tôi dẫn cả lớp vài chục học viên, nam thì “đóng bộ” đỉnh đạt, nữ diện áo dài, điệu đà đi chùa Hải Đức, đi nhà thờ Núi, đi ngoạn cảnh chụp hình Tháp Bà, Hòn Chồng, thăm Suối Tiên, hay nghe nhạc, xem phim, rồi về đi ăn ngoài phố đường Độc Lập, cùng với những chàng “Lính Không Quần” bạn chàng xã nhà tôi từ Trung Tâm Huấn Luyện KQ Nha Trang; họ đi theo để tán tỉnh những cô học trò xinh xắn của tôi từ các nơi đổ về thành phố học nghề. Đáng tiếc sau 1975, chiếc áo dài thướt tha ngày trước đã bị “banh xác” một cách vô tội vạ, để sửa lại thành hai cái áo ngắn, kể cả những nhà giáo cũng bị bắt buộc mặc áo cũn cỡn đứng trên bục giảng bài cho học sinh. Cho tới những năm sau này chiếc áo dài mới “sống” lại.
Trước khi miền Nam bị “giải phóng”, hình ảnh phụ nữ Việt Nam với chiếc áo dài đã được nhiều văn thi nhạc sĩ ca tụng. Bài hát về chiếc áo dài Việt Nam. “Áo lụa Hà Đông” của Nguyên Sa được nhạc sĩ Phạm Duy phổ thành bài hát nổi tiếng hầu như ai cũng thuộc lòng:
“Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông...”(Áo lụa Hà Đông – Nguyên Sa)
Áo dài cũng in đậm nét trong những vần thơ nghịch ngợm duyên dáng của Nguyễn Tất Nhiên khi Phạm Duy phổ nhạc:
“Đưa em về dưới mưa
Áo dài sầu hai vạt
Khi chấm bùn lưa thưa... (Em hiền như Ma-soeur)
Sống ở Mỹ, mỗi lần đi đâu chỉ cần nhìn thấy những tà áo dài thướt tha trong gió giữa phố đông người, tôi lập tức nhận ra đó là Việt Nam của tôi, là văn hóa, là ký ức, và là hương sắc của con cháu Hai Bà Trưng Triệu nhà Nam. Đến các tiểu bang có khu phố người Việt, tôi đều ghé vào gian hàng áo dài Việt Nam, và dù mắc dù rẻ khi ra về cũng “vơ” cho được vài cái. Tôi là tác giả đã nhận giải VVNM, nên năm nào cũng được Việt Báo mời tham dự lễ phát giải. Những lần xuống Nam Cali, tôi thường ghé vô khu Phước Lộc Thọ “lùng áo dài rẻ đẹp” trước khi đi đâu.
Vào cuối năm rồi, tôi leo xe Đò Hoàng đi Nam Cali dự Lễ Phát Giải Viết Về Nước Mỹ 2025. Tôi nhờ người bạn đón ghé vào Phước Lộc Thọ một chút cho tôi “ngắm áo dài đỡ ghiền”. Khu hàng quần áo người Việt chiều hôm ấy người lựa đồ chen lấn đông đến nỗi, nói như một người bạn có tính khôi hài của tôi ngày xưa khi đi dự đêm Giáng Sinh tại nhà thờ Núi Nha Trang là, “Nếu ai lỡ đánh rơi nụ cười, chắc cũng có người hứng giùm phía sau vì…không còn chỗ để nó rơi xuống đất”. Người Việt từ đâu kéo về đây đông như trẩy hội. Chắc họ về dự lễ phát giải VVNM như mình, tôi thích thú đoán thầm.
Dọc hai bên lối đi vào Trung Tâm Phước Lộc Thọ là “cánh rừng” áo dài. Áo dài xanh, đỏ, tím, vàng, màu sắc chói chang chen nhau tỏa sáng trước bà con Việt. Những tà áo thướt tha bị gió chiều bên ngoài len lỏi luồn vào bay bay, chiếu lấp lánh. Nhưng hấp dẫn nhất, lại là những mảnh bảng giá “On sale” đong đưa với mức giá mỗi chiếc áo còn thua giá… một trái thanh long! “$9.99/each!
Dạo khu Phước Lộc Thọ, tôi có cảm giác như đang dạo phố Sài Gòn, vì xung quanh tiếng Việt nói cười rộn ràng, bên kia tiếng Bắc lanh lảnh, bên nọ tiếng Nam “đớt đa” nghe đậm đà như đường thốt nốt, bên tê là giọng Huế ngọt ngào, và thỉnh thoảng chen vài câu tiếng Anh “đứt bóng gãy gọng” như tiếng Việt nhưng nghe thân thương vô cùng:
“Tời quơi, cái áo này so cute nha chị! Vô thử đi!”
“Oh my God, màu này hợp da nha!”
“Lấy luôn đi, về mai mốt có dịp thì mặc!” Rồi tiếng giọng Huế hạ thấp xuống thì thầm, “Rẻ chưa tề! Lụm hết đi! Bên mình loại áo ni cũng phải đến mấy chục!”
Tôi thích thú nhìn quanh. Các bà, các cô mắt sáng rỡ, ai cũng hí hửng ôm cả mớ trên tay, vào thử rồi ra vơ thêm, rồi lại thêm nữa. Có cô kia thử xong bước ra ỏng ẹo xoay một vòng như người mẫu, tà áo bay phấp phới, quét trúng mặt ông chồng đang ngồi chờ với vẻ mệt mỏi trên chiếc ghế cạnh chỗ tính tiền. Tôi cố nín cười khi nghe ông nói, “Sáng giờ đã tám cái rồi đó nghe em,” nhưng miệng thì nở ra nụ cười trông méo xệch. Chắc là vì đợi mệt chứ không phải vì “xẹp hầu bao” bởi giá cả ở đây món nào cũng rẻ rề.
Vừa chui vào chiếc áo dài màu xanh cổ tròng, tôi bỗng nghe tiếng người phía sau:
“Ô chị mặc áo này đẹp quá, chị lấy chỗ nào vậy? Mà nè chị ơi, làm ơn kéo giúp em cái áo này xuống chút, hỏng biết bị kẹt gì mà em kéo hoài không được”.
Tôi quay lại và xém chút nữa là bật cười lên thành tiếng. Một cô đầu tóc bờm xờm, đang nhùng nhằng chui nửa chừng vào chiếc áo dài màu đỏ lấp lánh đầy cườm ren trước ngực. Tôi cười trong bụng gần muốn …sặc, vì đang “vật lộn” với chiếc áo của mình chưa xong, tóc tai phủ đầy mặt mũi mà vẫn có thì giờ ngắm và khen áo đẹp của người khác! Cô này chắc cũng là một trong các “tín đồ áo dài” như tôi chứ chẳng chơi.
Vừa giúp cô xong tôi định bước đi thì cô ta kêu lên, tay chỉ vào tôi:
“Chị Hoa! Chị là chị Hoa con bác Hai phải không?
Tôi giật mình nhìn kỹ người trước mặt, và chúng tôi cùng kêu lên rồi ôm nhau rối rít. Đó là Nương, con của người chú họ bên nội hiện đang sống tại New York mà chúng tôi đã mất liên lạc hàng chục năm rồi. Sau khi tốt nghiệp tôi bán shop Nails đi gõ đầu trẻ nơi vùng khác, đã làm mất số điện thoại cô. Không ngờ “nhân duyên áo dài” đưa đẩy chúng tôi gặp lại nhau một cách quá tình cờ. Tôi rất vui và chợt nghĩ, “Hoan hô áo dài!”
Buổi lễ phát giải Viết Về Nước Mỹ của Việt Báo 2025 diễn ra tại Bảo Tàng Bowers Museum, một nơi rộng rãi và trang trọng. Ngay khi bước vào hội trường, tôi đã cảm nhận một bầu không khí thân thiết vô cùng, như thể cả một góc quê hương được mang sang đất Mỹ, vì những tà áo dài tha thướt khắp nơi, mỗi màu mỗi vẻ đang hòa quyện tỏa sáng giữa cái xứ sở hiện đại “đầm váy” này.
Tôi thích thú mỉm cười, nhớ lại những lần tôi tham khảo các tài liệu văn hóa về lịch sử trang phục truyền thống áo dài Việt Nam. Xin phép được tản mạn “ngoài lề” một chút. Các nhà văn hóa đã gọi sự tiến hóa đó là “Một hành trình mềm mại cùng thời gian của chiếc áo dài”.
Từ thuở xa xưa, khi người Việt còn gắn bó với ruộng đồng, sông nước, thì trang phục của phụ nữ mang nét mộc mạc và tiện dụng. Những chiếc áo Giao Lĩnh cổ chéo, váy dài, yếm đào được mặc phổ biến trong xã hội Việt cổ xưa. Chúng không thon thả như áo dài ngày nay, nhưng đã sớm thể hiện tinh thần kín đáo, dịu dàng của cái duyên “rất Việt”.
Bước sang thế kỷ XVII – XVIII, dưới thời chúa Nguyễn ở Đàng Trong, trang phục phụ nữ bắt đầu đưa vào quy củ. Năm 1744, chúa Nguyễn Phúc Khoát ban hành quy định cải cách y phục, khuyến khích phụ nữ mặc áo dài thân kín, quần dài thay cho váy.
Từ đây, áo ngũ thân ra đời, và đó là tiền thân của áo dài hiện đại. Áo có năm thân tượng trưng cho nền văn học của “ngũ thường” - nhân, nghĩa, lễ, trí, tín – chúng vừa mang ý nghĩa đạo lý vừa giữ được vẻ đoan trang cho phụ nữ. Đến đầu thế kỷ XX, khi làn gió phương Tây thổi vào Việt Nam, áo dài bắt đầu một cuộc “lột xác” đầy duyên dáng.
Khoảng những năm 1930, họa sĩ Cát Tường (Lemur) đã cải tiến áo ngũ thân thành kiểu áo ôm dáng, cổ cao, tay hẹp, mang vẻ thanh lịch hiện đại. Lemur Cát Tường cùng với nhóm “Tự Lực Văn Đoàn” khởi xướng cho phong trào cách tân áo ngũ thân truyền thống theo phong cách văn hóa phương Tây để tạo ra áo dài. Ông đề ra phương châm: "Quần áo tuy dùng để che thân, song nó là tấm gương phản chiếu cái trình độ, trí thức của một đất nước”.
Ban đầu, kiểu áo này gây nhiều tranh luận - vì “tân thời” quá - nhưng rồi lại nhanh chóng được phụ nữ thành thị yêu thích. Và rồi áo dài tiếp tục biến hóa qua từng giai đoạn lịch sử. Thập niên 1970, cổ áo dài được hạ thấp hơn, còn chừng 3cm, tay Raglan ra đời giúp áo vừa đẹp vừa thoải mái. Dù đang trong thời chiến, áo dài vẫn ung dung khoe sắc, dù lúc giản dị đời thường, hay khi trang trọng lễ nghi.
Phụ nữ miền Nam trong đó có tôi, mỗi khi ra đường đều mặc áo dài. Bây giờ nhìn lại từ chiếc áo “Giao Lĩnh” mộc mạc thuở ban đầu đến áo dài thướt tha hôm nay, tôi xin “bắt chước” chương trình Việt Báo VVNM mà nói rằng, “Áo dài phụ nữ Việt Nam là một cuốn sử sống bằng vải vóc ghi lại hành trình văn hóa, thẩm mỹ, và tâm hồn của dân tộc Việt”…
Nhìn toàn Ban Phụng Sự Việt Báo năm 2025, tôi thấy họ chọn đồng phục áo dài xanh màu mạ non điểm hoa văn chữ thọ. Các bóng hồng tất bật đi qua lượn lại, tà áo phất phơ xanh ngát cả hội trường nhìn mát mắt vô củng. Mấy chục mùa phát giải trôi qua, mỗi mùa các cô đều điệu đà thướt tha trong những tà áo dài sắc màu khác nhau vô cùng tuyệt mỹ.
Như thủ tục chúng tôi vẫn thường làm mỗi khi đi dự lễ phát giải Việt Báo VVNM, là các tác giả từng đoạt giải trước đây được BTC mời ký tên vào chừng 15 quyển sách đặc biệt VVNM của năm đó, để bán giá cao một chút hoặc bán đấu giá gây quỹ cho chương trình VVNM kế tiếp.
Ký xong hết 15 quyển sách, tôi đi tìm các bạn quen. Những dãy bàn tròn bày biện lịch sự. Bên hông là hai dãy bàn thức ăn Việt được trình bày vô cùng bắt mắt với hàng hàng lớp lớp các món Việt thân quen, bánh mì kẹp, bánh bò, bánh cam, chè thập cẩm…
Khi vào chỗ ngồi đã được sắp xếp, tôi hiếu kỳ nhìn kỹ những chiếc áo dài của Ban Tổ Chức đang mặc. Những năm trước thì các cô mặc áo dài “chít ben” cho vòng eo ôm siết lại, lộ vòng 1 gợi cảm và vòng 3 hấp dẫn. Nhưng kỳ này, các cô “chơi” mốt “thả ben”, thì kìa, nhìn vẫn dáng duyên vô cùng:
Nhấn “ben” lộ rõ đường cong
Thả “ben” mườn mượt ôm vòng số 2!
Nói nào ngay, ngắm các mỹ nhân Việt Báo hôm nay, người chiêm ngưỡng có thể khẳng định rằng, “dù ôm dù thả” ở chỗ vòng 2, chiếc áo dài phụ nữ Việt Nam vẫn giữ được nét duyên bất di bất dịch. Ngay cả “dân tóc dài” là tôi cũng ngưỡng mộ vô cùng.
Và tôi ngồi tẩn mẩn chấm điểm chiếc áo dài xinh nhất, mốt nhất, điệu đà nhất buổi lễ hôm này là của cô MC xinh đẹp Thùy Linh. May quá, vừa đúng lúc Giám đốc Việt Báo Hòa Bình, Thùy Linh, và Anne Khánh Vân - người thắng Giải Nhất Viết Về Nước Mỹ trước tôi 2 năm - đi ngang qua, tôi liền “chộp” lấy các cô và nhờ người chụp tấm hình làm kỷ niệm.
Xong tôi mở điện thoại xem, để chắc ăn là hình không bị… sứt đầu đứt tai. Và tôi giật mình, nhìn xuống chiếc áo dài tôi đang mặc. Chiếc áo “gấm Thái Tuấn” này con dâu trưởng tôi mới vừa tặng khi biết tôi đi dự lễ Việt Báo. Tôi nhớ cháu có nói là “mốt mới” nhưng không để ý, tôi chọn mang đi là vì chiếc áo bị cuộn chặt ém vào vali một thời gian mà chẳng bị nhàu. Không ngờ mốt áo của tôi lại giống hệt mốt áo của các cô Thùy Linh, Hòa Bình, và Khánh Vân – áo thả ben không chít eo. Đó là chiếc áo không chít eo đầu tiên sau hàng chục năm trong tủ áo dài toàn chít eo của tôi mà trước đó tôi nào để ý.
Nhưng điều khiến tôi “dựng chân lông” lại là một chuyện khác. Tối đó về nhà cháu, tôi rảo lên mạng thì bất ngờ tìm thấy một sự trùng hợp ngẫu nhiên đầy thú vị: Kiểu áo dài của tất cả chúng tôi mặc trong lễ phát giải VVNM năm này, lại “giống y chang” kiểu áo dài nhà thiết kế áo dài Việt Nam lịch sử, họa sĩ Cát Tường (Lemur), đã thiết kế cho Tiểu thư Vũ Thị Hòa Vân - con gái quan tri phủ Hà Đông Vũ Ngọc Thuý, vào mùa thu năm 1938!
Quả là một sự “Trùng phùng” độc đáo! Mời các bạn xem hình dưới đây:
Từ trái: Tiểu thư Vũ Thị Hòa Vân – (con gái quan tri phủ Hà Đông Vũ Ngọc Thuý, vào mùa thu năm 1938.), MC Thùy Linh, Phương Hoa, Giám Đốc Việt Báo Hòa Bình, Anna Khánh Vân.
Ôi, gì chứ “đụng” đến áo dài thì tôi có thể “cà kê” hàng giờ không biết mỏi!
Xin quý đức ông độc giả làm ơn bỏ quá cho cái tội này.
Nhưng nếu rủi quý ngài có … bực cái mình, thì làm ơn hãy hỷ xả mà nhớ cho rằng thì là các quý ông cũng từng có thời làm thơ và nằm mơ về một vài tà áo dài nào đó, có đúng hôn nào?
Phương Hoa
Nguồn Họa sĩ Cát Tường (Lemur) – Người tạo ra áo dài Việt Nam:
https://vi.wikipedia.org/wiki/Lemur_C%C3%A1t_T%C6%B0%E1%BB%9Dng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét