Thứ Sáu, 23 tháng 9, 2016

Sao Gọi Là Vãng Long Mà Không Gọi Là...?

(Văn Thánh Miếu Vĩnh Long)
Trong thi văn của người Vĩnh Long, thỉnh thoảng chúng ta bắt gặp từ "Vãng Long" thay thế cho tên Vĩnh Long. Sao có tên gọi như thế!?. Nửa như thân quen, nửa chừng lạ lẫm.

Cái tên "chợ Dãn" thật nôm na, mộc mạc như người dân quê Vĩnh Long; tôi được nghe lần đầu từ lúc lên 6 - 7 gì đó, cách gọi tên Vĩnh Long của Nội và Ngoại, đến nay đã dư 60 năm. Như thế từ "Vãng Long" theo cách nói của giới văn thi sĩ (là Dãn Long theo cách nói của người dân Vĩnh Long) đã xuất hiện ít nhất cũng trên 65 năm.
Sau này, khi vào Trung học, tôi cũng bắt gặp tên "Vãng Long ", khi muốn truy tìm nguồn gốc của từ "Vãng" này thì không còn ai để hỏi. Nội, Ngoại tôi đều qua đời (tính đến nay Ông, Bà đã gần 150 tuổi). Do đó tôi chỉ còn cách tìm hỏi ở những bậc cha chú, cả những nhà trí thức đứng tuổi; sinh sống lâu đời ở Vĩnh Long. Tất cả đều hoài công. Không ai có thể giải đáp thắc mắc này.
Phải tự dựa vào chính mình thôi.
Tôi cho rằng từ "Vãng" có hai xuất xứ. Xuất xứ thứ nhất là do những vị có học thức; vì từ Vãng là từ Hán Việt. Xuất xứ thứ hai do giới bình dân kém học.

1-  Xuất xứ do những Vị có học thức đặt:


- Truy tìm từ các sách, bài viết nói về lịch sử hình thành Vĩnh Long. Trong tất cả các tài liệu, tôi chỉ tìm thấy các tên đặt của triều Nguyễn theo thứ tự: châu Định Viễn, Hoành Trấn, Vĩnh Trấn, Vĩnh Thanh, và Vĩnh Long là tên sau cùng. Không thấy tên nào liên quan đến chữ "Vãng".                        
Không có lời giải, tôi quay sang truy nguyên từ gốc trong tự điển Hán Việt.
- Truy từ Tự Điển Hán Việt ở hai quyển tự điển Hán Việt của Đào Duy Anh và Thiều Chửu:
vãn : cuối, hết, chiều tối, tiếng xưng hô với người lớn tuổi hơn (vãn bối, vãn sinh..)
vãng : Đã qua, đi đến, cái đã qua rồi.

2- Xuất xứ do giới bình dân kém học.

Tôi nghĩ đến phát âm của người Miền Tây có thể Vãn hay Vãng đọc thành "dãn" chăng? Lại tiếp tục tìm hiểu chữ "dãn". Cũng hoài công, từ " dãn" này là một từ Nôm thuần tuý, cũng không hề liên quan gì đến lịch sử hình thành Vĩnh Long, hay tên của một người có tiếng tăm ở vùng đất này.
Ở nước ta không thiếu gì những địa danh rất ư là quê mùa dân dã, do giới bình dân lấy tên từ người hay thú để đặt, như chợ Bà Chiểu, ngã năm chuồng chó, rạch ông Hội, cầu Bà Tồn...Bỗng nhiên tôi chợt nhớ đến tên một vị quan lớn, tên tuổi của ông gắn liền với mảnh đất hiền hoà này. Đó là Phan Thanh Giản. Cụ từng giữ các chức vụ lớn ở triều Nguyễn như Thượng Thư Bộ Lại, Thượng Thư Bộ Binh...Năm 1850, được cử vào trấn nhậm Nam Kỳ cùng Nguyễn Tri Phương, sau đó giữ chức Kinh Lược Sứ Nam Kỳ. Dinh của Người đặt ở Vĩnh Long. Trong thời gian ở Vĩnh Long, Ông đã làm rất nhiều việc lợi ích cho nơi đây, nhất là về văn học, Ông cùng quan phụ tá là Nguyễn Thông xây dựng Văn Thánh Miếu. Văn Thánh Miếu được bảo tồn và gìn giữ đến ngày nay. Tên tuổi của ông thực sự đã gắn liền với vùng đất này.

Kết Luận


Tôi còn nhớ như in, mỗi khi Nội tôi từ Phú Phụng hay Ngoại từ Mai Phốp lên chơi, thường nói: Lên trên "Dãn" thăm cháu. Những Bà con dưới quê khi đi chợ Vĩnh Long đều nói là "đi chợ Dãn", theo cách nói của dân quê chứ không hề nói "đi chợ Vĩnh Long".

Từ những tìm hiểu qua tài liệu cũng như trong thực tế, tôi nhận thấy:
-  Từ "Vãn hay Vãng" nếu xét về nghĩa theo Hán Việt hay Lịch sử, đều không hề dính dấp gì đến cái tên Vĩnh Long; không phải do người Vĩnh Long đặt ra, vì dân ở đây chỉ phát âm "d" chứ không thể "v"
- "Vãng" có thể đọc trại từ chữ "Vĩnh" chăng? Điều này tôi cố tìm trong thơ, văn, sách ..., nhưng không hề thấy tài liệu nào ghi Vãng do chữ Vĩnh mà ra. Có lẽ do biển chữ mênh mông nên tôi chưa thể tìm ra.
- Từ "dãn" cũng thế, một từ Nôm thuần tuý, không hề liên quan gì đến lịch sử hình thành các tên gọi của tỉnh Vĩnh Long.
- Như nói ở trên người dân quê chúng ta hay lấy tên những người có tiếng tăm để đặt tên cho các địa phương. Nên bà con Vĩnh Long đã lấy tên Cụ Phan gọi thay cho Vĩnh Long, với lối phát âm của địa phương, nên Chợ Giản được mọi người nói là Chợ Dãn (cách phát âm "v" hay "gi" của người Miền Tây thành âm "d").
Có lẽ Vãng Long hay Dãn Long xuất phát từ trường hợp này chăng?

Với quan điểm cá nhân từ những phân tích và suy luận, tôi cho rằng tên gọi Giản Long là hợp lý hơn cả (dân địa phương phát âm là Dãn Long) .
Nếu Bà Con, Anh, Chị, Em nào có thể tìm được Tư Liệu giải thích được tên gọi Vãng Long, xin giới thiệu đến để mọi người cùng trao đổi và học hỏi.

Huỳnh Hữu Đức Biên Khảo

(Tài Liệu tham khảo: Vĩnh Long Xưa Và Nay của Huỳnh Minh 1967, Google Wikipedia)